Luận Văn Thạc Sĩ: Phát Triển Du Lịch Sinh Thái Tại Huyện Cô Tô, Tỉnh Quảng Ninh

Luận văn thạc sĩ: Phát triển du lịch sinh thái bền vững tại Cô Tô, Quảng Ninh. Nghiên cứu tiềm năng, giải pháp và định hướng phát triển du lịch sinh thái.

• Tác giả: Hoàng Mai Lê
• Người hướng dẫn: Pgs. Lê Danh Tốn
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế
• Đề tài: Phát Triển Du Lịch Sinh Thái Tại Huyện Cô Tô, Tỉnh Quảng Ninh
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khám phá du lịch sinh thái Cô Tô Tiềm năng và cơ hội vàng

Huyện đảo Cô Tô, một quần đảo ở phía Đông tỉnh Quảng Ninh, sở hữu vị thế địa lý đặc biệt và nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, tạo nên nền tảng vững chắc cho việc phát triển du lịch sinh thái. Với hơn 50 hòn đảo lớn nhỏ, trong đó Cô Tô Lớn, Thanh Lân và Trần là ba hòn đảo chính, khu vực này mang trong mình vẻ đẹp hoang sơ, chưa bị tác động nhiều bởi con người. Đây là điều kiện lý tưởng để xây dựng các sản phẩm du lịch có trách nhiệm, hướng tới sự phát triển bền vững. Theo định nghĩa trong Luật Du lịch Việt Nam năm 2005, du lịch sinh thái là hình thức du lịch dựa vào thiên nhiên, gắn liền với bản sắc văn hóa địa phương và có sự tham gia của cộng đồng. Cô Tô hội tụ đầy đủ các yếu tố này. Vị trí chiến lược trong Vịnh Bắc Bộ, giáp với hải phận quốc tế, không chỉ mang ý nghĩa về an ninh quốc phòng mà còn tạo ra một hành lang kết nối du lịch biển đảo độc đáo. Tiềm năng khai thác du lịch tại đây còn rất lớn, đặc biệt khi so sánh lượng khách thực tế với sức chứa lý thuyết của các bãi biển. Theo dữ liệu từ UBND huyện Cô Tô, tổng sức chứa của các bãi biển có thể lên tới gần 871.000 lượt khách mỗi năm, trong khi lượng khách đến đây giai đoạn 2011-2015 vẫn còn khiêm tốn. Điều này cho thấy một dư địa phát triển khổng lồ nếu có chiến lược khai thác hợp lý, tập trung vào việc bảo tồn các giá trị cốt lõi. Việc phát triển du lịch sinh thái tại huyện Cô Tô, tỉnh Quảng Ninh không chỉ là một định hướng kinh tế mà còn là một nhiệm vụ quan trọng nhằm bảo vệ đa dạng sinh học và nâng cao đời sống cho cộng đồng địa phương.

1.1. Vị thế độc đáo của Cô Tô trong vùng biển Vịnh Bắc Bộ

Cô Tô tọa lạc ở phía Đông tỉnh Quảng Ninh, cách đất liền khoảng 25 hải lý. Vị trí này không chỉ mang ý nghĩa chiến lược về an ninh quốc phòng với đường hải phận dài hơn 200km giáp với vùng biển quốc tế, mà còn là một mắt xích quan trọng trong chuỗi du lịch biển đảo Vịnh Bắc Bộ, kết nối với Vân Đồn và Vịnh Hạ Long. Địa hình quần đảo là sự kết hợp giữa các ngọn đồi thấp, sườn dốc và những bãi cát dài, bằng phẳng. Đặc biệt, sự tồn tại của những bãi đá gốc có nguồn gốc mài mòn, tạo nên cảnh quan kỳ thú, độc đáo, thu hút khách du lịch khám phá và nghiên cứu khoa học. Sự biệt lập tương đối so với đất liền giúp Cô Tô giữ được nét hoang sơ, một yếu tố hấp dẫn cốt lõi của du lịch sinh thái. Vị thế này đặt ra yêu cầu phát triển phải hài hòa giữa kinh tế và bảo vệ chủ quyền biển đảo, biến du lịch thành một công cụ khẳng định sự hiện diện và sức sống của Việt Nam trên vùng biển Đông Bắc.

1.2. Nguồn tài nguyên thiên nhiên và hệ sinh thái biển đảo phong phú

Tài nguyên du lịch tại Cô Tô vô cùng đa dạng, là nền tảng cho việc xây dựng các sản phẩm du lịch đặc thù. Quần đảo sở hữu nhiều bãi biển đẹp nổi tiếng như Vàn Chảy, Hồng Vàn, với cát trắng mịn, nước trong và sóng lớn, rất thích hợp cho các hoạt động nghỉ dưỡng và thể thao biển. Theo thống kê, tổng diện tích các bãi biển chính vào khoảng 0,78 km², có khả năng phục vụ đồng thời nhiều loại hình du lịch từ nghỉ dưỡng, cắm trại đến tham quan. Bên cạnh đó, hệ sinh thái biển đảo của Cô Tô còn nguyên vẹn với các rạn san hô, thảm cỏ biển và nhiều loài hải sản quý hiếm. Tài nguyên rừng trên các đảo như Cô Tô Lớn và Thanh Lân cũng góp phần tạo nên một không gian xanh mát, điều hòa khí hậu và mở ra cơ hội cho các tour trekking, khám phá thiên nhiên. Sự kết hợp giữa rừng và biển tạo nên một bức tranh sinh thái hoàn chỉnh, là lợi thế cạnh tranh khác biệt của Cô Tô trong việc phát triển du lịch sinh thái.

II. Những thách thức khi phát triển du lịch sinh thái Cô Tô bền vững

Mặc dù sở hữu tiềm năng to lớn, việc phát triển du lịch sinh thái tại huyện Cô Tô, tỉnh Quảng Ninh đang đối mặt với không ít thách thức. Sự tăng trưởng nhanh chóng của lượng khách du lịch trong những năm gần đây đã bắt đầu tạo ra những áp lực đáng kể lên môi trường tự nhiên và xã hội. Bài học từ các trung tâm du lịch khác như Cát Bà cho thấy, nếu phát triển nóng mà thiếu quy hoạch đồng bộ, cảnh quan thiên nhiên có thể bị phá vỡ, môi trường bị ô nhiễm và các giá trị văn hóa bản địa bị mai một. Một trong những rào cản lớn nhất là sự hạn chế về cơ sở hạ tầng du lịch. Hệ thống giao thông kết nối với đất liền và giữa các đảo vẫn còn phụ thuộc nhiều vào thời tiết. Nguồn cung cấp điện, nước sạch và hệ thống xử lý chất thải chưa đáp ứng kịp tốc độ phát triển, tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Hơn nữa, nguồn nhân lực du lịch tại chỗ còn thiếu và yếu, chủ yếu là lao động phổ thông chưa qua đào tạo bài bản, ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ và trải nghiệm của du khách. Vấn đề quy hoạch và quản lý cũng là một thách thức. Việc thiếu một chiến lược tổng thể, đồng bộ và dài hạn dẫn đến tình trạng phát triển tự phát, manh mún, gây lãng phí tài nguyên và khó kiểm soát các tác động tiêu cực. Để Cô Tô thực sự trở thành một điểm đến du lịch sinh thái kiểu mẫu, cần có những giải pháp quyết liệt để giải quyết các vấn đề cốt lõi này, đảm bảo sự phát triển bền vững.

2.1. Áp lực lên môi trường và sự suy giảm hệ sinh thái biển đảo

Sự gia tăng hoạt động du lịch kéo theo lượng rác thải sinh hoạt tăng vọt, đặc biệt là rác thải nhựa. Công tác thu gom và xử lý rác thải trên đảo còn nhiều bất cập, dễ dẫn đến tình trạng ô nhiễm các bãi biển và vùng nước ven bờ, đe dọa trực tiếp đến hệ sinh thái biển đảo mong manh. Các hoạt động xây dựng cơ sở lưu trú, nhà hàng ven biển nếu không được kiểm soát chặt chẽ có thể phá vỡ cảnh quan tự nhiên, xâm hại đến thảm thực vật ven bờ và các bãi cát. Luận văn của Hoàng Mai Lê đã cảnh báo về nguy cơ “sự ô nhiễm môi trường, sự suy giảm hệ sinh thái, sự xâm hại tài nguyên môi trường”. Đây là thách thức sống còn đối với mô hình du lịch sinh thái, bởi tài nguyên thiên nhiên trong lành chính là vốn quý giá nhất. Việc bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học phải được đặt lên hàng đầu trong mọi kế hoạch phát triển.

2.2. Hạn chế về cơ sở hạ tầng và nguồn nhân lực chất lượng cao

Cơ sở hạ tầng du lịch của Cô Tô dù đã được cải thiện nhưng vẫn chưa theo kịp nhu cầu. Việc chỉ có thể tiếp cận đảo bằng đường biển khiến hoạt động du lịch bị ảnh hưởng lớn bởi các yếu tố thời tiết như bão, gió mùa. Hệ thống lưu trú chủ yếu là các nhà nghỉ, homestay quy mô nhỏ, thiếu các khu nghỉ dưỡng cao cấp đáp ứng tiêu chuẩn sinh thái. Bên cạnh đó, nguồn nhân lực du lịch chuyên nghiệp là một điểm yếu lớn. Thiếu đội ngũ quản lý, hướng dẫn viên, nhân viên dịch vụ được đào tạo bài bản về du lịch sinh thái và bảo vệ môi trường làm giảm khả năng cạnh tranh và tính bền vững của ngành du lịch địa phương. Để nâng cao chất lượng, cần có chính sách đào tạo, thu hút nhân tài và chuẩn hóa dịch vụ theo các tiêu chí của du lịch có trách nhiệm.

III. Phương pháp quy hoạch du lịch sinh thái Cô Tô một cách bài bản

Để vượt qua thách thức và hiện thực hóa tiềm năng, việc phát triển du lịch sinh thái Cô Tô, Quảng Ninh cần một chiến lược quy hoạch tổng thể, dài hạn và có sự tham gia của nhiều bên liên quan. Trọng tâm của chiến lược này là đặt nguyên tắc phát triển bền vững làm kim chỉ nam cho mọi hoạt động. Quy hoạch không chỉ dừng lại ở việc phân khu chức năng, xác định các loại hình sản phẩm du lịch, mà còn phải bao gồm các quy định chặt chẽ về bảo vệ môi trường, bảo tồn cảnh quan và phát huy các giá trị văn hóa bản địa. Một trong những giải pháp then chốt là xây dựng và hoàn thiện hệ thống chính sách phát triển du lịch đặc thù cho huyện đảo. Các chính sách này cần tạo điều kiện thuận lợi, khuyến khích các nhà đầu tư có tâm và có tầm, ưu tiên các dự án xanh, sử dụng công nghệ thân thiện với môi trường, và cam kết đóng góp cho sự phát triển của cộng đồng địa phương. Song song đó, việc tăng cường hợp tác, kêu gọi vốn đầu tư một cách có chọn lọc là vô cùng quan trọng. Thay vì thu hút đầu tư ồ ạt, Cô Tô cần sàng lọc các dự án phù hợp với định hướng du lịch sinh thái chất lượng cao, tránh các mô hình du lịch đại chúng có nguy cơ gây quá tải và phá vỡ hệ sinh thái. Sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, doanh nghiệp và người dân sẽ tạo ra một hệ sinh thái phát triển hài hòa, nơi lợi ích kinh tế đi đôi với trách nhiệm bảo tồn.

3.1. Xây dựng cơ chế chính sách ưu tiên phát triển du lịch bền vững

Nền tảng của sự phát triển là một khung pháp lý và chính sách phát triển du lịch rõ ràng. Cần cụ thể hóa các quy định về mật độ xây dựng, kiến trúc công trình hài hòa với cảnh quan, và các tiêu chuẩn về xử lý nước thải, chất thải rắn cho các cơ sở kinh doanh du lịch. Chính sách cần khuyến khích các mô hình kinh doanh bền vững như du lịch cộng đồng, farmstay, các khu nghỉ dưỡng sinh thái sử dụng năng lượng tái tạo. Đồng thời, cần có cơ chế chia sẻ lợi ích công bằng, đảm bảo một phần doanh thu từ hoạt động du lịch được tái đầu tư cho công tác bảo tồn thiên nhiên và hỗ trợ sinh kế cho người dân địa phương. Việc công khai, minh bạch các quy hoạch, chính sách sẽ giúp thu hút đúng nhà đầu tư và tạo được sự đồng thuận trong xã hội.

3.2. Tăng cường hợp tác và thu hút vốn đầu tư có chọn lọc

Cô Tô cần chủ động tìm kiếm các đối tác chiến lược và nguồn vốn đầu tư (cả trong và ngoài nước) cho các dự án hạ tầng trọng điểm, đặc biệt là hạ tầng xanh. Ưu tiên hàng đầu là các dự án về cấp nước sạch, xử lý rác thải tập trung, phát triển năng lượng sạch và cải thiện hệ thống giao thông kết nối. Trong việc thu hút đầu tư vào cơ sở lưu trú và dịch vụ, cần đặt ra các tiêu chí rõ ràng về môi trường và xã hội. Các dự án phải có báo cáo đánh giá tác động môi trường chi tiết và kế hoạch đóng góp cho cộng đồng địa phương. Hợp tác liên kết vùng với các trung tâm du lịch lân cận như Vân Đồn, Hạ Long để tạo ra các tour du lịch liên tuyến cũng là một hướng đi hiệu quả, giúp đa dạng hóa trải nghiệm cho du khách và phân bổ dòng khách hợp lý, giảm áp lực cho từng điểm đến.

IV. 5 bí quyết phát triển sản phẩm du lịch sinh thái Cô Tô độc đáo

Để tạo sự khác biệt và thu hút du khách có ý thức, việc phát triển du lịch sinh thái Cô Tô không thể chỉ dựa vào vẻ đẹp tự nhiên sẵn có mà phải tập trung xây dựng các sản phẩm du lịch độc đáo, giàu trải nghiệm và mang tính giáo dục cao. Chìa khóa thành công nằm ở việc khai thác các giá trị cốt lõi của hệ sinh thái biển đảo và văn hóa bản địa một cách sáng tạo và có trách nhiệm. Thay vì các tour du lịch đại trà, Cô Tô cần định vị mình là điểm đến cho những ai tìm kiếm sự bình yên, muốn hòa mình với thiên nhiên và khám phá cuộc sống của người dân vùng biển. Việc đa dạng hóa sản phẩm sẽ giúp kéo dài thời gian lưu trú của du khách, tăng chi tiêu và giảm tính mùa vụ của du lịch. Một yếu tố không thể thiếu là vai trò của cộng đồng địa phương. Người dân không chỉ là người cung cấp dịch vụ mà còn là "đại sứ văn hóa", là người giữ gìn và truyền tải những câu chuyện, những giá trị độc đáo của vùng đất này. Cuối cùng, trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt, việc ứng dụng công nghệ để quảng bá hình ảnh một Cô Tô xanh, sạch, và thân thiện là yếu tố sống còn. Một chiến lược marketing thông minh sẽ giúp Cô Tô tiếp cận đúng phân khúc thị trường khách du lịch có trách nhiệm, đảm bảo sự phát triển bền vững lâu dài.

4.1. Đa dạng hóa trải nghiệm dựa trên giá trị hệ sinh thái rừng và biển

Cần phát triển các tour du lịch chuyên sâu thay vì chỉ tắm biển. Các hoạt động có thể bao gồm: lặn biển ngắm san hô (có hướng dẫn và quy định bảo vệ nghiêm ngặt), chèo thuyền kayak khám phá các đảo nhỏ và hang động ven bờ, trekking xuyên rừng trên đảo Thanh Lân để tìm hiểu về đa dạng sinh học, hay các tour tham quan mô hình nuôi trồng hải sản bền vững. Xây dựng các tuyến đi bộ, đường đạp xe sinh thái quanh đảo cũng là một cách tuyệt vời để du khách khám phá cảnh quan một cách chậm rãi và ít tác động đến môi trường. Mỗi sản phẩm du lịch cần gắn với một câu chuyện, một thông điệp về bảo tồn thiên nhiên.

4.2. Phát huy vai trò của cộng đồng địa phương trong hoạt động du lịch

Mô hình du lịch cộng đồng (community-based tourism) là hướng đi phù hợp cho Cô Tô. Cần hỗ trợ người dân địa phương nâng cấp nhà cửa thành các homestay đạt chuẩn, đào tạo kỹ năng đón tiếp, nấu ăn, và hướng dẫn du lịch. Du khách có thể tham gia vào các hoạt động đời thường cùng người dân như đi câu mực đêm, học cách chế biến hải sản, hay tìm hiểu về nghề làm nước mắm truyền thống. Việc này không chỉ tạo ra nguồn thu nhập trực tiếp cho người dân mà còn mang lại cho du khách những trải nghiệm chân thực, sâu sắc. Khi người dân thấy được lợi ích trực tiếp từ việc bảo vệ tài nguyên, họ sẽ trở thành những người bảo vệ môi trường tích cực nhất.

4.3. Ứng dụng công nghệ và đẩy mạnh xúc tiến quảng bá du lịch

Xây dựng thương hiệu du lịch Cô Tô gắn liền với các từ khóa "sinh thái", "hoang sơ", "bền vững". Cần đầu tư vào việc sản xuất các nội dung quảng bá chất lượng cao (hình ảnh, video) và lan tỏa trên các nền tảng số như mạng xã hội, website du lịch uy tín. Phát triển một ứng dụng du lịch thông minh cho Cô Tô, cung cấp thông tin về các điểm đến, dịch vụ, bản đồ sinh thái, và các quy tắc ứng xử văn minh khi du lịch. Tổ chức các chương trình xúc tiến, mời các travel blogger, nhà báo chuyên về du lịch có trách nhiệm đến trải nghiệm và quảng bá hình ảnh của đảo, qua đó thu hút dòng khách chất lượng cao, có ý thức bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện đảo Cô Tô thuộc tỉnh Quảng Ninh sở hữu diện tích tự nhiên 47,5 km² với hơn 50 hòn đảo lớn nhỏ và đường biên giới biển dài trên 200 km giáp vùng biển quốc tế. Trong bối cảnh ngành du lịch sinh thái toàn cầu tăng trưởng mạnh mẽ với tốc độ bình quân từ 10% đến 30% mỗi năm và chiếm khoảng 20% thị phần du lịch thế giới, Cô Tô đứng trước cơ hội lớn để chuyển dịch cơ cấu kinh tế biển. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn xuất phát từ mâu thuẫn giữa tốc độ bùng nổ du khách với nguy cơ ô nhiễm môi trường, suy thoái hệ sinh thái biển đảo và biến đổi bản sắc văn hóa bản địa.

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể của đề tài là hệ thống hóa cơ sở lý luận quản lý kinh tế đối với du lịch sinh thái, phân tích toàn diện thực trạng phát triển giai đoạn 2011 - 2015, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp quản lý đồng bộ cho giai đoạn 2016 - 2020. Phạm vi nghiên cứu về không gian tập trung tại huyện đảo Cô Tô (gồm thị trấn Cô Tô, xã Đồng Tiến và xã Thanh Lân), cách đất liền 25 hải lý tính từ cảng Cái Rồng (Vân Đồn). Phạm vi thời gian đánh giá thực trạng dựa trên chuỗi dữ liệu 2011 - 2015 và định hướng đến năm 2020. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi giải quyết bài toán tối ưu hóa sức chứa bãi biển đạt 870.871 lượt khách/năm, đồng thời bảo tồn nguyên vẹn tài nguyên thiên nhiên, gia tăng tỷ lệ chi tiêu giữ lại cho cộng đồng địa phương vượt mốc 10% so với mức trung bình ngành.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu ứng dụng hai khung lý thuyết nền tảng trong quản lý kinh tế du lịch: Lý thuyết phát triển du lịch bền vững và Lý thuyết sức chứa môi trường sinh thái (Carrying Capacity Theory). Bên cạnh đó, luận văn tích hợp các quan điểm quản trị tài nguyên công nhằm cân bằng giữa khai thác kinh tế và bảo tồn sinh học biển đảo.

Hệ thống khái niệm chính trong luận văn được chuẩn hóa từ các tổ chức quốc tế và văn bản pháp luật:

• Du lịch sinh thái: Theo định nghĩa của Hội Du lịch Sinh thái Quốc tế (TIES, 1991) và Luật Du lịch Việt Nam năm 2005, đây là loại hình du lịch có trách nhiệm tại các vùng tự nhiên hoang sơ, gắn liền với bảo tồn môi trường, duy trì văn hóa bản địa và nâng cao đời sống dân cư.
• Phát triển du lịch sinh thái bền vững: Khai thác tối ưu tài nguyên sinh thái có sự kiểm soát của Nhà nước, đáp ứng nhu cầu du khách hiện tại nhưng không làm tổn hại đến tài nguyên của thế hệ tương lai.
• Sức chứa du lịch: Ngưỡng giới hạn tối đa về lượng khách mà một điểm đến có thể tiếp nhận trong một khoảng thời gian xác định mà không gây suy thoái tài nguyên tự nhiên và trải nghiệm du lịch.
• Quản lý kinh tế du lịch sinh thái: Sự tác động có định hướng của chính quyền địa phương thông qua quy hoạch, chính sách, tổ chức thực thi và thanh tra giám sát.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn kết hợp chặt chẽ giữa dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp. Dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2011 - 2015 được thu thập từ báo cáo phát triển kinh tế - xã hội của UBND huyện Cô Tô, số liệu của Sở Du lịch tỉnh Quảng Ninh và Tổng cục Du lịch. Dữ liệu sơ cấp được khảo sát với cỡ mẫu 300 khách du lịch và 50 cơ sở kinh doanh dịch vụ lưu trú, ăn uống trên đảo thông qua phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên tại các bến tàu và bãi tắm chính.

Phương pháp phân tích bao gồm:

• Thống kê mô tả: Tổng hợp các chỉ tiêu tuyệt đối, tương đối, tốc độ tăng trưởng doanh thu, cơ cấu lao động và lượt khách nhằm phản ánh bức tranh toàn cảnh giai đoạn 2011 - 2015.
• Phân tích so sánh: So sánh sự biến động giữa kỳ gốc và kỳ báo cáo, đối chiếu mô hình du lịch Cô Tô với kinh nghiệm tại huyện đảo Vân Đồn (doanh thu 350 tỷ đồng năm 2012) và quần đảo Cát Bà (khu dự trữ sinh quyển thế giới 15.200 ha) để rút ra bài học thực tiễn.
• Tổng hợp và quy nạp: Đánh giá các điểm nghẽn về chính sách, môi trường và cơ sở hạ tầng, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp mang tính ứng dụng cao cho giai đoạn 2016 - 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, Cô Tô sở hữu tiềm năng tài nguyên sinh thái vượt trội với sức chứa bãi biển rất lớn. Tổng diện tích các bãi tắm trên địa bàn đạt 0,78 km² với tổng chiều dài đường bờ biển khai thác du lịch khoảng 13 km. Sức chứa bãi biển lý thuyết được tính toán khoa học đạt 870.871 lượt khách/năm (với tiêu chuẩn không gian 35 m²/người cho nghỉ dưỡng và 150 m²/người cho tham quan). Con số này cao gấp gần 15 lần so với lượt khách thực tế ghi nhận ở giai đoạn đầu nghiên cứu, cho thấy dư địa phát triển của địa phương còn rất phong phú.

Thứ hai, động lực du khách lựa chọn Cô Tô tập trung chủ yếu vào yếu tố nguyên sơ của tự nhiên. Kết quả khảo sát thực địa cho thấy có 50% du khách đến đảo vì các bãi biển đẹp (như Vàn Chảy, Hồng Vàn, Cô Tô Con) và 25% du khách bị hấp dẫn bởi hệ sinh thái tự nhiên thuần khiết. Lượng khách du lịch đến huyện đảo tăng trưởng đột phá trong giai đoạn 2011 - 2015, thúc đẩy cơ cấu kinh tế chuyển dịch nhanh chóng từ ngư nghiệp truyền thống sang thương mại dịch vụ.

Thứ ba, sự thay đổi hạ tầng và đời sống dân cư ghi nhận nhiều bước tiến rõ rệt nhưng còn thiếu tính bền vững. Chính sách di dân năm 2014 hỗ trợ 750 triệu đồng/hộ đã đưa 100 hộ dân ra đảo Trần sinh sống, kết hợp kinh tế biển với bảo vệ chủ quyền. Tuy nhiên, tính mùa vụ du lịch quá gay gắt do yếu tố thời tiết (5 - 7 cơn bão/năm và 15 - 30 ngày sương mù) khiến doanh thu tập trung dồn dập vào 3 tháng hè (tháng 5 đến tháng 8), tạo áp lực xả thải nghiêm trọng và gây quá tải hạ tầng cục bộ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trên bắt nguồn từ việc công tác quy hoạch du lịch sinh thái chưa đồng bộ với tốc độ tăng trưởng nóng của dòng khách. Việc thiếu hụt hệ thống xử lý nước thải tập trung và công nghệ phân loại rác thải tại nguồn đang đe dọa trực tiếp đến môi trường sống của các loài sinh vật biển. Khi đối chiếu với bài học kinh nghiệm tại Vân Đồn (nơi sở hữu 98 cơ sở lưu trú với 1.230 buồng phòng) và Cát Bà, Cô Tô cần tránh vết xe đổ về đô thị hóa bê tông làm phá vỡ cảnh quan tự nhiên.

Trong luận văn, các dữ liệu thực trạng được trình bày sinh động thông qua biểu đồ cơ cấu kinh tế huyện Cô Tô (giai đoạn 2010 và 2015), biểu đồ cơ cấu độ tuổi lao động năm 2015 và hệ thống bảng thống kê sức chứa bãi biển chi tiết. Việc minh họa trực quan này chứng minh rằng việc mở rộng quy mô phòng lưu trú phải đi đôi với phân vùng bảo tồn sinh thái nghiêm ngặt để đảm bảo khả năng tự phục hồi của môi trường tự nhiên.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm thúc đẩy phát triển du lịch sinh thái huyện Cô Tô bền vững giai đoạn 2016 - 2020, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp quản lý trọng tâm:

• Hoàn thiện quy hoạch không gian và cơ chế chính sách: UBND huyện Cô Tô chủ trì phối hợp với Sở Xây dựng và Sở Tài nguyên Môi trường rà soát, phê duyệt quy hoạch chi tiết phân vùng bảo tồn nghiêm ngặt và phân vùng phát triển dịch vụ sinh thái. Mục tiêu đến năm 2020 đạt 100% các dự án đầu tư du lịch mới trên đảo phải hoàn thành báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) và tuân thủ mật độ xây dựng xanh dưới 25%.
• Đầu tư nâng cấp kết cấu hạ tầng kỹ thuật và bảo vệ môi trường: Ban Quản lý dự án huyện Cô Tô đẩy nhanh tiến độ xây dựng nhà máy xử lý rác thải sinh hoạt công nghệ cao và trạm xử lý nước thải tập trung tại thị trấn Cô Tô và xã Đồng Tiến. Mục tiêu đến năm 2020 thu gom và xử lý đạt tiêu chuẩn 95% - 100% lượng rác thải du lịch phát sinh hàng ngày, kiên quyết loại bỏ đồ nhựa dùng một lần tại các điểm tham quan.
• Phát triển sản phẩm du lịch sinh thái và khắc phục tính mùa vụ: Các doanh nghiệp lữ hành liên kết với Phòng Văn hóa - Thông tin huyện xây dựng các tour trải nghiệm mới như lặn ngắm san hô tại Cô Tô Con, trekking rừng nguyên sinh Thanh Lân, tham quan làng chài Đảo Trần và du lịch văn hóa tâm linh mùa xuân. Mục tiêu nâng thời gian lưu trú bình quân của du khách từ 2,1 ngày lên 3,5 ngày và gia tăng 25% lượng khách vào mùa thu đông.
• Đào tạo nguồn nhân lực và phát triển du lịch cộng đồng: Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp huyện Cô Tô tổ chức 15 - 20 lớp tập huấn nghiệp vụ du lịch, kỹ năng ngoại ngữ và kiến thức bảo tồn môi trường cho cư dân bản địa làm mô hình homestay. Mục tiêu đến năm 2020 nâng tỷ lệ lao động du lịch qua đào tạo chuyên môn đạt trên 65%, đảm bảo tối thiểu 40% thu nhập từ dịch vụ du lịch được chia sẻ trực tiếp cho người dân địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước về du lịch và chính quyền địa phương: UBND các huyện đảo, Sở Du lịch các tỉnh ven biển tham khảo khung chính sách quản lý sức chứa bãi biển, quy hoạch phân khu chức năng và cơ chế kiểm tra, giám sát môi trường sinh thái biển đảo.
• Doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ du lịch và lữ hành: Các công ty du lịch khai thác dữ liệu về tâm lý, thị hiếu du khách (50% chuộng cảnh quan hoang sơ) để thiết kế các gói sản phẩm du lịch sinh thái trải nghiệm chất lượng cao, bền vững.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Quản lý kinh tế, Du lịch học: Sử dụng làm tài liệu tham khảo học thuật về phương pháp tính toán sức chứa du lịch, đánh giá chuỗi giá trị và cơ chế phân phối lợi ích kinh tế cộng đồng tại hải đảo.
• Các tổ chức phi chính phủ và chuyên gia môi trường: Khai thác các phát hiện về cân bằng sinh thái, quản trị chất thải và bảo tồn đa dạng sinh học biển đảo phục vụ cho các dự án tài trợ phát triển bền vững.

Câu hỏi thường gặp

Sức chứa bãi biển của huyện đảo Cô Tô được tính toán dựa trên những căn cứ khoa học nào?
Sức chứa bãi biển Cô Tô được tính toán dựa trên tổng diện tích bãi tắm 0,78 km² kết hợp với định mức không gian sử dụng tiêu chuẩn theo từng loại hình: 35 m²/người đối với nghỉ dưỡng tắm biển và 150 m²/người đối với tham quan ngắm cảnh. Với thời gian lưu trú bình quân 3 - 5 ngày, tổng sức chứa tối đa đạt 870.871 lượt khách/năm.

Yếu tố tự nhiên nào tác động mạnh nhất đến tính thời vụ của du lịch Cô Tô?
Khí hậu nhiệt đới gió mùa biển đảo với 5 - 7 cơn bão hàng năm (gió cấp 8 - 12 từ tháng 7 đến tháng 9) và 15 - 30 ngày sương mù vào mùa khô là rào cản lớn nhất gây gián đoạn giao thông đường biển từ đất liền ra đảo, tạo nên tính thời vụ du lịch sâu sắc.

Cộng đồng địa phương tại Cô Tô hưởng lợi như thế nào từ du lịch sinh thái?
Người dân tham gia trực tiếp vào chuỗi cung ứng dịch vụ thông qua mô hình homestay, vận chuyển xe điện, hướng dẫn viên bản địa và cung cấp hải sản sạch, giúp nâng cao thu nhập bình quân và tạo việc làm cho hàng nghìn lao động trẻ tại các xã đảo.

Luận văn rút ra bài học kinh nghiệm gì từ mô hình Vân Đồn và Cát Bà?
Nghiên cứu khẳng định Cô Tô cần tận dụng lợi thế tài nguyên biển hoang sơ nhưng tuyệt đối không phát triển nóng cơ sở lưu trú cao tầng thiếu kiểm soát làm phá vỡ cảnh quan như Cát Bà, đồng thời phải chủ động nâng cấp đồng bộ hạ tầng bến bãi, điện lưới như Vân Đồn.

Mục tiêu trọng tâm của giải pháp bảo vệ môi trường du lịch Cô Tô đến năm 2020 là gì?
Mục tiêu trọng tâm là hoàn thành hệ thống xử lý chất thải rắn tập trung, đạt tỷ lệ thu gom 95% - 100% rác thải du lịch tại các bãi tắm và kiểm soát 100% các cơ sở lưu trú thực hiện xử lý nước thải đạt quy chuẩn kỹ thuật môi trường trước khi xả ra biển.

Kết luận

• Luận văn đã chuẩn hóa hệ thống cơ sở lý luận quản lý kinh tế đối với du lịch sinh thái đặc thù tại địa bàn hải đảo tiền tiêu Đông Bắc.
• Đánh giá toàn diện thực trạng phát triển du lịch Cô Tô giai đoạn 2011 - 2015 với những bước chuyển biến mạnh mẽ về cơ cấu kinh tế và lượng khách.
• Xác lập công thức và tính toán chính xác sức chứa bãi biển đạt 870.871 lượt khách/năm, làm cơ sở khoa học cho công tác quy hoạch phát triển.
• Chỉ rõ các điểm nghẽn về ô nhiễm môi trường, hạ tầng xử lý rác thải và tính thời vụ do 5 - 7 cơn bão đổ bộ mỗi năm.
• Đề xuất lộ trình 4 nhóm giải pháp quản lý đồng bộ từ cơ chế chính sách, hạ tầng kỹ thuật, sản phẩm sinh thái đến nguồn nhân lực định hướng 2016 - 2020.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn giúp chính quyền địa phương chuyển đổi phương thức quản lý du lịch từ tự phát sang kiểm soát bền vững. Trong giai đoạn tiếp theo, các cấp quản lý cần nhanh chóng thể chế hóa các khuyến nghị của luận văn vào Đề án phát triển du lịch sinh thái huyện Cô Tô đến năm 2020 và tầm nhìn 2030, mở ra bước đột phá mới cho kinh tế biển đảo Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, luận văn gồm 4 chƣơng: - Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển du lịch sinh thái. - Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu. - Chƣơng 3: Thực trạng phát triển du lịch sinh thái tại huyện Cô Tô – tỉnh Quảng Ninh. - Chƣơng 4: Định hƣớng và giải pháp thúc đẩy phát triển du lịch sinh thái tại huyện Cô Tô – tỉnh Quảng Ninh.

3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH SINH THÁI 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 1. Các công trình nghiên cứu Luận văn thạc sĩ “Tăng cƣờng quản lý nhà nƣớc về du lịch ở thành phố Hạ Long” của Lê Anh Cƣờng, Trƣờng Đại học Kinh tế và quản trị kinh doanh, Đại học Thái Nguyên, 2013. Luận văn tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của quản lý nhà nƣớc về du lịch, trong đó làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về quản lý nhà nƣớc về du lịch nhƣ: khái niệm du lịch, các loại hình du lịch, vài trò của du lịch đối với phát triển kinh tế, xã hội địa phƣơng và những nội dung chủ yếu của quản lý nhà nƣớc về du lịch, các nhân tố ảnh hƣởng tới quản lý nhà nƣớc về du lịch, một số kinh nghiệm thực tiễn về quản lý nhà nƣớc về du lịch của một số địa phƣơng trong nƣớc.

Phân tích đánh giá thực trạng quản lý nhà nƣớc về du lịch trên địa bàn thành phố Hạ Long để tìm ra những kết quả đạt đƣợc, hạn chế và nguyên nhân. Từ đó, đƣa ra quan điểm, định hƣớng, giải pháp tăng cƣờng quản lý nhà nƣớc về phát triển du lịch ở thành phố Hạ Long trong thời gian tới. Luận văn thạc sĩ địa lý học “Phát triển du lịch sinh thái huyện đảo Phú Quốc-tỉnh Kiên Giang” của Đặng Văn Thanh, trƣờng Đại học sƣ phạm thành phố Hồ Chí Minh, 2013. Luận văn tập trung nghiên cứu các khái niệm về du lịch sinh thái; đánh giá tiềm năng và hiện trạng phát triển du lịch sinh thái ở Phú Quốc từ năm 2000-2012, định hƣớng đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030; Đề xuất một số định hƣớng và giải pháp cơ bản nhằm vào khai thác tốt hoạt động du lịch sinh thái của huyện đảo Phú Quốc.

4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Luận án Tiến sĩ “Phát triển du lịch sinh thái các tỉnh vùng duyên hải cực Nam Trung bộ đến năm 2020” của nghiên cứu sinh Đinh Kiệm, trƣờng Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, 2013. Tác giả luận án đã làm rõ cơ sở lý thuyết có liên quan về DLST, DLST bền vững, đặc biệt DLST bền vững đối với một vùng biển - hải đảo và DLST trên các vùng nhạy cảm về môi trƣờng khác. Từ đó đề xuất các giải pháp chủ yếu bao gồm: Nhóm giải pháp bảo vệ môi trƣờng sinh thái và tài nguyên nhân văn liên quan đến DLST; Nhóm giải pháp tổng hợp phát triển DLST vùng, đề xuất tổ chức phân vùng quy hoạch một cách có hệ thống và khoa học không gian DLST cho hai tỉnh vùng duyên hải cực Nam Trung bộ. Luận văn thạc sĩ: “Phát triển du lịch Quảng Bình theo hƣớng bền vững” của Lê Minh Tuyên, Trƣờng Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, 2014.

Tác giả luận văn đã nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển du lịch bền vững; phân tích, đánh giá thực tiễn phát triển du lịch theo hƣớng bền vững ở tỉnh Quảng Bình; đề xuất một số giải pháp cần thiết để phát triển du lịch Quảng Bình theo hƣớng bền vững. Các giải pháp đƣợc luận văn đƣa ra là: hoàn thiện quy hoạch, chính sách phát triển du lịch; Phát triển nguồn nhân lực phục vụ du lịch; Tổ chức không gian du lịch và phát triển sản phẩm du lịch; Đẩy mạnh công tác xúc tiến quảng bá du lịch; Xã hội hóa du lịch và phát triển du lịch cộng đồng; Tăng cƣờng hợp tác liên kết phát triển du lịch bền vững; Đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức về phát triển du lịch theo hƣớng bền vững. Luận văn thạc sĩ: “Quản lý du lịch di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long theo hƣớng bền vững” của Phạm Thị Thanh Hoa, trƣờng Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, 2015. Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý du lịch di sản thiên nhiên thế giới theo hƣớng bền vững; Đã phân tích, đánh giá thực trạng quản lý du lịch di sản thiên nhiên thế giới 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] vịnh Hạ Long theo hƣớng bền vững; Đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý du lịch di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long theo hƣớng bền vững.

Vƣơng Minh Hoài, “Phát triển du lịch theo hƣớng bền vững ở Quảng Ninh”, luận văn thạc sĩ Kinh tế chính trị, trƣờng Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, 2011. Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển du lịch bền vững; Phân tích, đánh giá thực trạng phát triển du lịch theo hƣớng bền vững ở Quảng Ninh; Đề xuất hệ thống giải pháp phát triển du lịch theo hƣớng bền vững ở Quảng Ninh. Đó là các nhóm giải pháp phát triển du lịch Quảng Ninh về kinh tế, về xã hội và về môi trƣờng. Đỗ Thị Thanh Mai, “Phát triển du lịch sinh thái theo hƣớng bền vững trên địa bàn tỉnh Hòa Bình”, luận văn thạc sỹ Kinh tế chính trị, trƣờng Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, 2016.

Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển du lịch sinh thái theo hƣớng bền vững; phân tích, đánh giá thực trạng phát triển du lịch theo hƣớng bền vững tại tỉnh Hòa Bình; Đề xuất một số giải pháp phát triển du lịch sinh thái bền vững trên địa bàn tỉnh Hòa Bình. Nguyễn Đình Hòe và Vũ Văn Hiếu, (2001): “Du lịch bền vững” NXB Đại học Quốc gia Hà Nội. Cuốn sách nghiên cứu những vấn đề về mối quan hệ giữa du lịch và môi trƣờng; khái niệm, nguồn gốc, chính sách của du lịch bền vững ở những vùng sinh thái nhạy cảm nhƣ du lịch miền núi, du lịch ven biển. Những kết quả nghiên cứu chủ yếu và khoảng trống nghiên cứu Những nghiên cứu về du lịch sinh thái thƣờng đƣợc nghiên cứu lồng ghép trong nghiên cứu du lịch nói chung nhƣ một loại hình du lịch mới từ những chuyên ngành khác nhau: du lịch học, kinh tế chính trị, kinh tế du lịch, quản lý kinh tế…Bên cạnh đó, có rất ít công trình nghiên cứu chuyên biệt về du lịch sinh thái.

Nghiên cứu về du lịch sinh thái là một vấn đề mở, vì vậy có 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] nhều trƣờng phái, quan điểm khác nhau, tuy nhiên, về cơ bản cũng đã thống nhất ở một số vấn đề sau: - Du lịch sinh thái là loại hình du lịch khai thác ƣu điểm hấp dẫn của tài nguyên thiên nhiên gắn với văn hóa của điểm đến. - Du lịch sinh thái gắn liền với khai thác và bảo tồn tài nguyên thiên nhiên. - Du lịch sinh thái nói riêng, du lịch có trách nhiệm với tự nhiên nói chung đang trở thành vấn đề bức thiết của quản lý du lịch nhằm đảm bảo khai thác kinh tế du lịch mang lại thu nhập, việc làm cho địa phƣơng, cho quốc gia đồng thời phải bảo tồn và phát triển để giữ gìn tài nguyên thiên nhiên nhằm khai thác lâu dài, có trách nhiệm với thế hệ sau. Du lịch sinh thái có những đặc thù riêng đối với mỗi vùng miền.

Vì thế có thể nói rằng, nghiên cứu về du lịch sinh thái không bao giờ lấp đầy các khoảng trống của các vấn đề thực tế loại hình du lịch này mang tới. Thực tế cho tới nay, chƣa có công trình nào nghiên cứu chuyên biệt về phát triển du lịch sinh thái tại huyện đảo Cô Tô – tỉnh Quảng Ninh. Do đó, đề tài “Phát triển du lịch sinh thái tại huyện đảo Cô Tô – tỉnh Quảng Ninh” vẫn cần đƣợc tiếp tục nghiên cứu. Cơ sở lý luận về phát triển du lịch sinh thái 1.

Khái niệm và vai trò của phát triển du lịch sinh thái 1. Một số khái niệm * Du lịch sinh thái Cho đến ngày nay, du lịch sinh thái đã và đang phát triển nhanh chóng ở nhiều quốc gia trên thế giới và ngày càng thu hút đƣợc sự quan tâm rộng rãi của các tầng lớp xã hội, đặc biệt là đối với những ngƣời có nhu cầu tham quan du lịch và nghỉ ngơi. Ngoài ý nghĩa góp phần bảo tồn tự nhiên, bảo vệ đa dạng sinh học và văn hóa cộng đồng, sự phát triển du lịch sinh thái đã và đang mang lại những nguồn lợi kinh tế to lớn, tạo cơ hội giải quyết việc làm, nâng 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] cao thu nhập quốc gia và thu nhập cho cộng đồng dân cƣ địa phƣơng, nhất là với vùng sâu, vùng xa, nơi có cảnh quan thiên nhiên, văn hóa hấp dẫn. Mặt khác, DLST còn góp phần vào việc nâng cao dân trí và sức khỏe cộng đồng thông qua giáo dục môi trƣờng, văn hóa, lịch sử và nghỉ ngơi giải trí.

Là loại hình du lịch có xu thế phát triển nhanh trên phạm vi toàn thế giới, ngày càng chiếm đƣợc sự quan tâm của nhiểu ngƣời, nhiều quốc gia bởi đây là loại hình du lịch có trách nhiệm, có ảnh hƣởng lớn đến việc “xanh hóa” ngành du lịch thông qua các hoạt động nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trƣờng, phát triển phúc lợi cộng đồng và đảm bảo cho sự phát triển bền vững. Do tạo đƣợc sự quan tâm của xã hội nên nhiều tổ chức, cá nhân tham gia nghiên cứu về loại hình du lịch này, mỗi tổ chức các nhân khi nghiên cứu đều đƣa ra những định nghĩa của riêng mình: - Một trong những định nghĩa đƣợc coi là sớm về du lịch sinh thái mà đến nay vẫn đƣợc nhiều ngƣời quan tâm là định nghĩa của Hội Du lịch Sinh thái Quốc tế đƣa ra năm 1991: “Du lịch Sinh thái là loại hình du lịch có trách nhiệm đối với các vùng tự nhiên, bảo vệ môi trƣờng và duy trì cuộc sống yên bình của ngƣời dân địa phƣơng” Định nghĩa này đề cao trách nhiệm của du khách đối với khu vực mà họ đến thăm, đó là trách nhiệm giữ gìn, tôn tạo, tránh sự ảnh hƣởng tiêu cực đến môi trƣờng tự nhiên, hệ sinh thái và cả cuộc sống của cƣ dân địa phƣơng.