Khóa luận tốt nghiệp về phát triển du lịch homestay tại huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình

Khóa luận phân tích phát triển du lịch homestay tại các xã vùng cao huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình, góp phần bảo tồn văn hóa địa phương.

• Tác giả: Phùng Thị Vũ Quỳnh
• Người hướng dẫn: ThS. Trần Thị Phương Thúy
• Trường học: Học viện Hành chính Quốc gia
• Chuyên ngành: Văn hóa du lịch
• Đề tài: Phát triển loại hình homestay tại các xã vùng cao huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 0.3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Đóng góp của đề tài
• 0.7. Cấu trúc của khóa luận
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN LOẠI HÌNH DU LỊCH HOMESTAY
• 1.1. Khái niệm và đặc điểm của loại hình du lịch homestay
• 1.1.1. Khái niệm
• 1.1.2. Khái niệm phát triển loại hình du lịch homestay
• 1.1.3. Đặc điểm của du lịch homestay
• 1.2. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: ĐIỀU KIỆN PHÁT TRIỂN DU LỊCH HOMESTAY Ở CÁC XÃ VÙNG CAO HUYỆN TÂN LẠC – HÒA BÌNH
• 2.1. Khái quát chung về huyện Tân Lạc – Hòa Bình
• 2.2. Vị trí địa lý
• 2.3. Điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội
• 2.4. Hoạt động du lịch của huyện Tân Lạc – Hòa Bình
• 2.5. Điều kiện phát triển của loại hình du lịch homestay tại các xã vùng cao huyện Tân Lạc – Hòa Bình
• 2.5.1. Tài nguyên du lịch
• 2.5.2. Cơ chế chính sách
• 2.5.3. Cơ sở vật chất kỹ thuật hạ tầng
• 2.5.4. Nguồn nhân lực
• 2.5.5. Sự hỗ trợ của các chủ thể tham gia
• 2.6. Đánh giá điều kiện phát triển loại hình homestay tại các xã vùng cao huyện Tân Lạc – Hòa Bình
• 2.7. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN LOẠI HÌNH DU LỊCH HOMESTAY TẠI CÁC XÃ VÙNG CAO HUYỆN TÂN LẠC – HÒA BÌNH
• 3.1. Định hướng phát triển du lịch homestay tại huyện Tân Lạc – Hòa Bình
• 3.2. Định hướng phát triển du lịch homestay tại Hòa Bình
• 3.3. Định hướng phát triển du lịch homestay tại huyện Tân Lạc
• 3.4. Một số giải pháp nhằm phát triển loại hình du lịch homestay tại các xã vùng cao huyện Tân Lạc – Hòa Bình
• 3.4.1. Giải pháp về bảo vệ tài nguyên du lịch
• 3.4.2. Giải pháp về cơ chế chính sách
• 3.4.3. Giải pháp về tổ chức quản lý
• 3.4.4. Giải pháp về cơ sở vật chất kỹ thuật hạ tầng
• 3.4.5. Giải pháp về nguồn nhân lực
• 3.4.6. Giải pháp về thị trường, xúc tiến, quảng bá
• 3.5. Một số kiến nghị
• 3.6. Tiểu kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về du lịch homestay tại huyện Tân Lạc Hòa Bình

Du lịch homestay là một loại hình du lịch độc đáo, nơi du khách có thể trải nghiệm cuộc sống của người dân bản địa. Tại huyện Tân Lạc, Hòa Bình, loại hình này đang dần trở thành xu hướng phổ biến. Với cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ và nền văn hóa đa dạng của các dân tộc thiểu số, du lịch homestay tại đây không chỉ mang lại trải nghiệm phong phú cho du khách mà còn góp phần phát triển kinh tế địa phương. Huyện Tân Lạc có nhiều tiềm năng để phát triển du lịch homestay, từ các hang động, phong cảnh đẹp đến các phong tục tập quán độc đáo của người Mường. Điều này tạo ra cơ hội cho các hộ gia đình tham gia vào hoạt động du lịch bền vững, giúp bảo tồn văn hóa và tạo việc làm cho người dân.

1.1. Đặc điểm của du lịch homestay

Du lịch homestay tại huyện Tân Lạc có những đặc điểm nổi bật. Du khách không chỉ đơn thuần là người tiêu dùng dịch vụ mà còn trở thành một phần của gia đình chủ nhà. Họ tham gia vào các hoạt động hàng ngày như nấu ăn, làm vườn, và tìm hiểu về văn hóa địa phương. Điều này giúp du khách có cái nhìn sâu sắc hơn về cuộc sống của người dân nơi đây. Hơn nữa, du lịch homestay còn giúp bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và văn hóa địa phương, tạo ra một mô hình du lịch sinh thái bền vững. Sự kết nối giữa du khách và người dân bản địa không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn thúc đẩy sự hiểu biết và tôn trọng lẫn nhau giữa các nền văn hóa.

II. Điều kiện phát triển du lịch homestay tại huyện Tân Lạc

Huyện Tân Lạc có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển du lịch homestay. Vị trí địa lý thuận lợi, gần các điểm du lịch nổi tiếng, cùng với sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương là những yếu tố quan trọng. Tài nguyên du lịch phong phú, bao gồm các danh lam thắng cảnh và di tích lịch sử, tạo ra sức hấp dẫn cho du khách. Hơn nữa, sự đa dạng văn hóa của các dân tộc thiểu số tại đây cũng là một lợi thế lớn. Tuy nhiên, để phát triển bền vững, cần có sự đầu tư vào hạ tầng du lịch và nâng cao chất lượng dịch vụ. Việc đào tạo nguồn nhân lực cũng rất quan trọng để đảm bảo rằng người dân có thể cung cấp dịch vụ tốt nhất cho du khách.

2.1. Tài nguyên du lịch và hạ tầng

Tài nguyên du lịch tại huyện Tân Lạc rất phong phú, bao gồm các cảnh quan thiên nhiên đẹp và các giá trị văn hóa độc đáo. Tuy nhiên, hạ tầng du lịch vẫn còn nhiều hạn chế. Đường giao thông chưa được cải thiện đáng kể, điều này ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận của du khách. Để phát triển du lịch homestay, cần có sự đầu tư vào cơ sở hạ tầng, bao gồm đường xá, điện nước và các dịch vụ hỗ trợ khác. Sự phát triển của hạ tầng du lịch không chỉ giúp thu hút du khách mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho người dân địa phương trong việc kinh doanh dịch vụ homestay.

III. Giải pháp phát triển du lịch homestay tại huyện Tân Lạc

Để phát triển du lịch homestay tại huyện Tân Lạc, cần có một chiến lược tổng thể. Đầu tiên, cần nâng cao nhận thức của cộng đồng về lợi ích của du lịch bền vững. Các chương trình đào tạo cho người dân về kỹ năng phục vụ khách du lịch cũng rất cần thiết. Thứ hai, chính quyền địa phương cần có các chính sách hỗ trợ cho các hộ gia đình tham gia vào hoạt động homestay, bao gồm cả việc cấp phép và hỗ trợ tài chính. Cuối cùng, việc quảng bá hình ảnh du lịch homestay của huyện Tân Lạc ra thị trường du lịch trong và ngoài nước cũng rất quan trọng để thu hút du khách.

3.1. Đề xuất giải pháp

Một số giải pháp cụ thể để phát triển du lịch homestay tại huyện Tân Lạc bao gồm: Tổ chức các khóa đào tạo cho người dân về kỹ năng phục vụ khách, xây dựng các chương trình quảng bá du lịch hiệu quả, và cải thiện hạ tầng du lịch. Ngoài ra, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để đảm bảo rằng các hoạt động du lịch diễn ra một cách bền vững và có lợi cho cả du khách và người dân địa phương. Việc phát triển du lịch homestay không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo tồn văn hóa và môi trường tự nhiên của huyện Tân Lạc.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Du lịch homestay là loại hình du lịch dựa vào cộng đồng mà du khách lưu trú trực tiếp tại nhà của người dân địa phương, cùng sinh hoạt, ăn uống và trải nghiệm các giá trị văn hóa bản địa. Tại Việt Nam, loại hình này phát triển mạnh trong giai đoạn 2018–2021, có giai đoạn tạm thời chững lại do tác động của dịch bệnh và bắt đầu phục hồi mạnh mẽ từ năm 2023 với xu hướng du lịch chi phí hợp lý, gần gũi thiên nhiên và văn hóa truyền thống. Tỉnh Hòa Bình là địa bàn có tiềm năng du lịch cộng đồng nổi bật nhờ cảnh quan tự nhiên phong phú và không gian văn hóa lâu đời của đồng bào dân tộc thiểu số, chủ yếu là dân tộc Mường; toàn tỉnh có khoảng 196 cơ sở homestay đạt chuẩn phục vụ khách du lịch.

Tại huyện Tân Lạc, khu vực các xã vùng cao sở hữu hệ sinh thái rừng tự nhiên, khí hậu mát mẻ quanh năm, hệ thống hang động cùng các nét sinh hoạt văn hóa, tập quán canh tác truyền thống của người Mường. Mặc dù chính quyền địa phương đã ban hành nhiều chủ trương thúc đẩy du lịch cộng đồng, quá trình phát triển homestay tại các xã vùng cao vẫn gặp phải các rào cản về cơ sở vật chất hạ tầng, năng lực cung ứng dịch vụ và nguồn nhân lực. Nhằm làm rõ thực trạng và tìm kiếm giải pháp phát triển phù hợp, tác giả Phùng Thị Vũ Quỳnh đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp: "Phát triển loại hình homestay tại các xã vùng cao huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình".

Mục đích và các nhiệm vụ nghiên cứu được xác định cụ thể như sau:

• Mục đích nghiên cứu: Đánh giá điều kiện phát triển du lịch homestay tại các xã vùng cao huyện Tân Lạc, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm thúc đẩy sự phát triển của loại hình du lịch này tại địa phương.
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về loại hình du lịch homestay.
  2. Đánh giá thực trạng các điều kiện phát triển loại hình du lịch homestay tại các xã vùng cao huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình.
  3. Đề xuất hệ thống giải pháp phát triển loại hình du lịch homestay tại địa bàn nghiên cứu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài gồm:

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động du lịch homestay tại các xã vùng cao thuộc huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình.
• Phạm vi không gian: Không gian địa lý các xã vùng cao huyện Tân Lạc, trọng tâm là các xã Vân Sơn, Quyết Chiến và Ngổ Luông.
• Phạm vi thời gian: Các dữ liệu, số liệu thống kê về hoạt động du lịch và dịch vụ homestay được thu thập, phân tích trong giai đoạn từ năm 2020 đến năm 2024.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận tiếp cận đối tượng nghiên cứu dựa trên hệ thống khái niệm chuẩn mực từ các tổ chức chuyên môn và nhà nghiên cứu trong nước, quốc tế:

• Khái niệm homestay: Tác giả trích dẫn cách định nghĩa từ Từ điển tiếng Anh Oxford (hình thức lưu trú tại nhà dân để học tập, tìm hiểu lối sống bản địa), Frogsleap Foundation (loại hình du lịch xanh trải nghiệm văn hóa gia đình), ông Haji Sahariman Hamdan - Chủ tịch Hiệp hội Homestay Malaysia (hình thức sinh hoạt chung nhà để khám phá phong cách sống), và quy định của Tổng cục Du lịch Việt Nam (nơi sinh sống của người sở hữu nhà hoặc sử dụng hợp pháp cho thuê lưu trú, có trang thiết bị tiện nghi cho khách). Tác giả tổng hợp bản chất: Homestay là loại hình du lịch dựa vào cộng đồng, mang lại trải nghiệm thực tế từ các hoạt động sinh hoạt thường nhật cùng người dân địa phương.
• Khái niệm phát triển loại hình du lịch homestay: Bao gồm việc gia tăng quy mô, số lượng cơ sở kinh doanh, lượt khách và doanh thu; kết hợp nâng cao chất lượng sản phẩm dịch vụ, bảo vệ tài nguyên sinh thái và ngăn ngừa nguy cơ mai một các giá trị văn hóa bản sắc.
• Khung điều kiện phát triển: Phân tích 5 nhóm điều kiện cốt lõi gồm: tài nguyên du lịch (tự nhiên và nhân văn); cơ chế chính sách của Nhà nước và địa phương; cơ sở vật chất kỹ thuật hạ tầng (giao thông, thông tin liên lạc, điện nước, cơ sở lưu trú); nguồn nhân lực; sự tham gia và hỗ trợ của các bên liên quan (cộng đồng, du khách, doanh nghiệp lữ hành, chính quyền cơ sở).
• Cơ sở văn bản chính sách: Nghiên cứu vận dụng định hướng từ Nghị quyết số 13-NQ/TU ngày 17/10/2022 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Hòa Bình về xây dựng các xã vùng cao huyện Tân Lạc trở thành khu du lịch cấp tỉnh vào năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050; cùng các đề án phát triển kinh tế nông thôn gắn với Chương trình OCOP của địa phương.

Phương pháp nghiên cứu được triển khai kết hợp giữa nghiên cứu bàn giấy và khảo sát thực địa:

• Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Thu thập, tổng hợp, kế thừa các công trình nghiên cứu về du lịch cộng đồng và du lịch homestay của các tác giả trong và ngoài nước (Koeman A., Lashley & Morrison, Wang Y., Kanoknon Seubsamarn & Seonghee Cho, Phạm Quang Hưng, Võ Quế, Nguyễn Thị Quỳnh, Nguyễn Thị Thanh Thúy).
• Phương pháp khảo sát thực tế (điền dã): Trực tiếp quan sát, thu thập số liệu hiện trạng tại các homestay đang hoạt động trên địa bàn vùng cao Tân Lạc như homestay Hòa Bình, Hải Thạn homestay, Xuân Trường homestay.
• Phương pháp phỏng vấn sâu: Tiếp cận trực tiếp ba nhóm chủ thể: chủ các hộ kinh doanh homestay, khách du lịch lưu trú, và cán bộ quản lý thuộc Phòng Văn hóa và Thông tin huyện Tân Lạc.
• Phương pháp phân tích, tổng hợp: Phân loại thông tin theo các tiêu chí điều kiện phát triển, bóc tách thực trạng hạ tầng và dịch vụ, từ đó tổng hợp thành luận cứ cho các giải pháp.

Nguồn dữ liệu của nghiên cứu bao gồm: Báo cáo chuyên ngành của Sở Giao thông vận tải tỉnh Hòa Bình; văn bản, số liệu thống kê du lịch từ UBND huyện Tân Lạc và Phòng Văn hóa và Thông tin huyện Tân Lạc; dữ liệu thực tế do tác giả trực tiếp điều tra, thống kê qua quá trình điền dã năm 2024.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển loại hình du lịch homestay

Nội dung chương 1 tập trung chuẩn hóa lý luận và đánh giá các bài học thực tiễn:

• Đặc điểm của du lịch homestay: Được xác lập qua 4 khía cạnh chính: (1) Cung cấp trải nghiệm sinh hoạt thực tế như người dân bản địa; (2) Thường hình thành tại các khu vực giàu bản sắc văn hóa nhưng chưa đủ điều kiện xây dựng cơ sở hạ tầng du lịch cao cấp; (3) Khai thác tài nguyên cốt lõi là cảnh quan thiên nhiên và phong tục tập quán; (4) Chi phí dịch vụ thấp hơn so với các loại hình lưu trú truyền thống.
• Lịch sử hình thành: Trên thế giới, mô hình khởi phát sau Chiến tranh Thế giới thứ 2 từ phong trào kỳ nghỉ trang trại ở Áo (farmhouses, bed and breakfast), mở rộng sang lĩnh vực giáo dục vào thập niên 1980 và lan sang Đông Nam Á (Malaysia triển khai năm 1995 tại Temeroh, Pahang). Tại Việt Nam, loại hình manh nha từ thập niên 1970 gắn với du lịch làng bản, được thúc đẩy qua các chương trình giao lưu Tàu Thanh niên Đông Nam Á năm 1995 và 2002 tại Thành phố Hồ Chí Minh, trước khi trở thành sản phẩm du lịch có đóng góp kinh tế rõ rệt từ năm 2006.
• Thực tiễn phát triển: Dẫn chứng mô hình quốc tế tại Malaysia, Bỉ (Wallonie), Úc và Grenada. Tại Việt Nam, chương trình phân tích bài học từ Làng du lịch tốt nhất Tân Hóa (UNWTO công nhận năm 2023, doanh thu bình quân từ dịch vụ ăn tối đạt hơn 12,3 triệu đồng/tháng/hộ, dịch vụ homestay đạt gần 7,2 triệu đồng/tháng/hộ) và hai cụm homestay đạt Giải thưởng Homestay ASEAN 2023 tại An Bình (Vĩnh Long) và Nghĩa Đô (Lào Cai).
• Vai trò: Góp phần đa dạng hóa sản phẩm du lịch, tạo sinh kế tại chỗ cho cộng đồng dân cư nông thôn - miền núi, nâng cao ý thức bảo tồn môi trường sinh thái và thiết lập không gian giao lưu văn hóa giữa du khách với người bản địa.

Chương 2: Điều kiện phát triển du lịch homestay ở các xã vùng cao huyện Tân Lạc – Hòa Bình

Chương 2 cung cấp bức tranh chi tiết về các điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và hiện trạng hoạt động homestay tại địa phương:

• Khái quát địa bàn: Tân Lạc phân hóa thành 3 tiểu vùng rõ rệt: Vùng cao (các xã Nam Sơn, Bắc Sơn, Quyết Chiến, Lũng Vân, Ngổ Luông; độ cao trung bình 600–800m), Vùng giữa (độ cao 200–300m) và Vùng thấp (độ cao 150–200m). Đất nông nghiệp chiếm 14,2%, trong khi diện tích đất rừng chiếm tới 58,7% diện tích tự nhiên.
• Tiềm năng tài nguyên: Địa hình vùng cao có hai đỉnh núi Thạch Bi (1.108m) và núi Toàn Thắng (1.530m); danh thắng Động Nam Sơn (di tích quốc gia, dài 455m, sâu 49m) và Hang Núi Kiến (di tích cấp tỉnh). Về văn hóa nhân văn, địa phương lưu giữ đậm nét các giá trị của dân tộc Mường: kiến trúc nhà sàn, Mo Mường, cồng chiêng, làn điệu dân ca Thường Rang, Bộ Mẹng; ẩm thực cỗ lá, rượu Hượp Lũng Vân; nghề dệt thổ cẩm, đan lát; cùng Lễ hội Khai hạ Mường Bi (Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia công nhận năm 2022).
• Tình hình phục hồi du lịch: Năm 2021, dịch bệnh khiến 95% cơ sở lưu trú toàn tỉnh Hòa Bình phải đóng cửa. Sang năm 2022, huyện đón hơn 100.000 lượt khách trong 6 tháng sau mở cửa. Đến năm 2023, tổng lượt khách đến Tân Lạc đạt gần 221.600 lượt (khách quốc tế trên 6.930 lượt, khách nội địa trên 214.670 lượt), tổng doanh thu từ du lịch đạt 157,2 tỷ đồng (riêng xã Vân Sơn đón trên 10.000 lượt khách).
• Công tác chính sách và đào tạo: Tỉnh ủy ban hành Nghị quyết số 13-NQ/TU; huyện đầu tư nâng cấp Tỉnh lộ 440, đường liên huyện Tân Lạc – Lạc Sơn, đường 312A. Ngành du lịch tổ chức lớp tập huấn tiếng Anh và kỹ năng OCOP (tháng 10/2023), tập huấn kỹ năng nghiệp vụ du lịch cho 23 hộ tại xóm Hày Dưới (xã Vân Sơn) và 69 hộ tại xóm Bắc Thung (xã Quyết Chiến) vào năm 2024.
• Hiện trạng cơ sở vật chất homestay: Toàn huyện Tân Lạc có 19 homestay đang hoạt động, trong đó có 7 cơ sở phân bố tại các xã vùng cao và 12 cơ sở tập trung ở vùng phụ cận. Cơ sở vật chất các homestay vùng cao cơ bản giữ được kiến trúc nhà sàn truyền thống, khuôn viên vườn rộng rãi, cung cấp dịch vụ ăn uống và hỗ trợ các hoạt động trải nghiệm (trekking, đốt lửa trại).

Chương 3: Giải pháp phát triển loại hình du lịch homestay tại các xã vùng cao huyện Tân Lạc – Hòa Bình

Chương 3 xây dựng các định hướng và nhóm giải pháp phát triển dựa trên các phát hiện thực tế:

• Định hướng phát triển: Đến năm 2025, các xã vùng cao Tân Lạc phấn đấu phát triển thêm 3 cơ sở lưu trú đạt trên 1.250 phòng; đón 1.500 lượt khách quốc tế và 30.500 lượt khách nội địa; nâng tổng doanh thu du lịch vùng cao đạt 35 tỷ đồng và giải quyết việc làm cho 1.500 lao động địa phương.
• Nhóm giải pháp bảo vệ tài nguyên: Quản lý quy hoạch xây dựng nhà sàn đúng quy cách truyền thống, ngăn ngừa việc bê tông hóa cảnh quan; bảo tồn rừng phòng hộ và cảnh quan các hang động, thác nước.
• Nhóm giải pháp cơ chế, chính sách: Ban hành các gói hỗ trợ tín dụng ưu đãi cho hộ dân cải tạo nhà ở phục vụ lưu trú; chuẩn hóa quy trình cấp phép, giám sát chất lượng vệ sinh môi trường và an toàn thực phẩm.
• Nhóm giải pháp tổ chức quản lý: Vận hành mô hình tổ chức quản lý hoạt động du lịch homestay tại các xã vùng cao (Hình 3.1 trong văn bản), thiết lập sự gắn kết chặt chẽ giữa chính quyền địa phương, ban quản lý du lịch cộng đồng cấp xã và các hộ kinh doanh.
• Nhóm giải pháp hạ tầng và cơ sở vật chất: Đẩy mạnh kiên cố hóa các tuyến đường giao thông nhánh vào xóm bản; hoàn thiện hệ thống cấp nước sinh hoạt hợp vệ sinh; cải thiện chất lượng hạ tầng mạng viễn thông tại các điểm tham quan.
• Nhóm giải pháp nguồn nhân lực và xúc tiến thị trường: Định kỳ mở các lớp bồi dưỡng ngoại ngữ, kỹ năng giao tiếp và nghiệp vụ buồng phòng cho bà con; liên kết với các công ty lữ hành xây dựng tour tuyến chuyên đề gắn với di tích Động Nam Sơn, chợ phiên Lũng Vân và trải nghiệm nông nghiệp sinh thái.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu đã thống kê, lượng hóa chi tiết hiện trạng hệ sinh thái homestay trên địa bàn huyện Tân Lạc tính đến năm 2024. Dữ liệu khảo sát điền dã phản ánh sự hình thành của mạng lưới lưu trú cộng đồng tại khu vực vùng cao:

STT	Tên homestay	Địa bàn phân bố	Quy mô phục vụ / Đặc điểm
1	Homestay Thu Bi	Xóm Chiến, xã Vân Sơn	Quy mô 15 đệm
2	Homestay Hải Thạn	Xóm Chiến, xã Vân Sơn	Sức chứa tối đa 30 người
3	Homestay Xuân Trường	Xóm Chiến, xã Vân Sơn	Quy mô 15 đệm, có bếp chung rộng
4	Lũng Vân homestay	Xóm Chiềng, xã Vân Sơn	5 buồng ngủ (sức chứa 2–4 người/buồng)
5	Lũng Vân Ecolodge	Xóm Bách, xã Vân Sơn	Gồm Mai’s House (sân vườn 2.000m²) và Mây Lang Thang Garden (vườn 1.000m²), tối đa 20 khách
6	Cao Sơn homestay	Làng Bá, xã Vân Sơn	Sức chứa khoảng 30 người
7	Homestay Hòa Bình	Xóm Bắc Thung, xã Quyết Chiến	Cơ sở mới xây dựng, khuôn viên rộng

Bên cạnh 7 cơ sở tại vùng cao, tác giả cũng thống kê 12 cơ sở homestay khác đang vận hành tại các địa bàn phụ cận trong huyện nhằm cung cấp cái nhìn tương quan:

STT	Tên cơ sở homestay	Địa bàn phân bố
1	Thảo Nguyên homestay	Xóm Bưởi Cại, xã Phú Cường
2	Bình Định homestay	Xóm Bưởi Cại, xã Phú Cường
3	Hồng Chuyên homestay	Xóm Bưởi Cại, xã Phú Cường
4	Mường Bi homestay	Xóm Lũy Ải, xã Phong Phú
5	Mường homestay	Xóm Lũy Ải, xã Phong Phú
6–12	Cụm 7 homestay: Bùi Thạo, Bùi Liến, Bùi Hiện, Bùi Đậu, Bùi Long, Bùi Thuận, Bùi Mạnh	Bản Ngòi, xã Suối Hoa

Các chỉ số phục hồi và mục tiêu tăng trưởng du lịch của địa phương được văn bản tổng hợp như sau:

Chỉ tiêu theo dõi	Năm 2021	Năm 2022 (6 tháng mở cửa)	Năm 2023	Mục tiêu đến năm 2025 (riêng vùng cao)
Lượng khách du lịch	Gián đoạn hoạt động (95% cơ sở đóng cửa)	Hơn 100.000 lượt	Gần 221.600 lượt (khách quốc tế: >6.930; nội địa: >214.670)	32.000 lượt (quốc tế: 1.500; nội địa: 30.500)
Tổng doanh thu du lịch	Không có số liệu do dịch	Không thống kê chi tiết	157,2 tỷ đồng	35 tỷ đồng
Hạ tầng đường bộ tỉnh	Tổng chiều dài trên 10.998 km (gồm 320 km quốc lộ, 491 km đường tỉnh, >8.980 km đường nông thôn)	Đang tiếp tục nâng cấp	Đã đầu tư nâng cấp tỉnh lộ 440, đường liên huyện Tân Lạc - Lạc Sơn	Phấn đấu có thêm 3 cơ sở lưu trú, đạt >1.250 phòng, tạo việc làm cho 1.500 lao động

Đóng góp của đề tài được thể hiện trên các phương diện:

• Hệ thống hóa khung lý luận về homestay và các điều kiện phát triển loại hình lưu trú cộng đồng tại khu vực miền núi.
• Cung cấp cơ sở dữ liệu thực địa cập nhật năm 2024 về danh mục, quy mô và hiện trạng hoạt động của toàn bộ 19 homestay trên địa bàn huyện Tân Lạc, chỉ rõ sự phân bổ tập trung của 7 cơ sở vùng cao tại xã Vân Sơn và Quyết Chiến.
• Đề xuất hệ thống giải pháp gắn với định hướng quản lý thực tế theo Nghị quyết 13-NQ/TU của Tỉnh ủy Hòa Bình, có tính ứng dụng trực tiếp cho chính quyền cơ sở và cộng đồng địa phương.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận chỉ ra một số hạn chế gắn liền với điều kiện nghiên cứu:

• Phạm vi khảo sát thực tế chuyên sâu tập trung chủ yếu vào các mô hình đang vận hành tại xã Vân Sơn và điểm mới tại xã Quyết Chiến; xã Ngổ Luông chưa ghi nhận cơ sở homestay hoạt động thương mại rõ rệt trong thời điểm khảo sát nên thiếu dữ liệu so sánh đa chiều.
• Dữ liệu phỏng vấn sâu mới dừng lại ở một số chủ hộ tiêu biểu và khách du lịch trong thời điểm điền dã; chưa xây dựng được tập mẫu khảo sát định lượng quy mô lớn về mức chi tiêu và mức độ hài lòng của du khách quốc tế.
• Khóa luận chưa phân tích định lượng sâu về mức độ chia sẻ doanh thu chuỗi dịch vụ phụ trợ giữa các hộ làm homestay với các hộ cung cấp nông sản xung quanh.

Các hướng nghiên cứu tiếp theo từ văn bản mở ra gồm:

• Nghiên cứu mô hình liên kết tuyến du lịch cộng đồng liên vùng giữa các xã vùng cao huyện Tân Lạc với các khu du lịch lân cận như Mai Châu (Hòa Bình), Mộc Châu (Sơn La) và Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông (Thanh Hóa).
• Đánh giá tác động của hoạt động du lịch homestay đối với việc bảo tồn cấu trúc nhà sàn truyền thống và di sản văn hóa phi vật thể của dân tộc Mường trong dài hạn.

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên, học viên ngành Du lịch, Văn hóa du lịch, Quản lý văn hóa và Phát triển cộng đồng: Khóa luận là tài liệu tham khảo bổ ích về phương pháp nghiên cứu điền dã thực tế, cách tiếp cận khảo sát một mô hình du lịch cộng đồng đặc thù tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
• Các nhà nghiên cứu và người thực hiện đề tài tương tự: Cung cấp nguồn số liệu thực chứng chi tiết về hệ thống đường giao thông, danh mục homestay, công suất phòng và các chỉ số kinh tế du lịch của huyện Tân Lạc giai đoạn 2020–2024.
• Cán bộ quản lý văn hóa - du lịch cấp huyện, xã: Các tiểu mục phân tích điều kiện cơ chế chính sách, lớp tập huấn OCOP và mô hình tổ chức quản lý (Hình 3.1) là tài liệu tham khảo cho công tác hoạch định chính sách phát triển du lịch tại địa phương.
• Các hộ kinh doanh du lịch cộng đồng: Có thể tham khảo cách thiết kế các sản phẩm phụ trợ (ẩm thực cỗ lá, dã ngoại, giao lưu văn nghệ dân gian) từ các mô hình đã vận hành thực tế như Lũng Vân Ecolodge hay homestay Hải Thạn.

Câu hỏi thường gặp

Tính đến năm 2024, khu vực các xã vùng cao huyện Tân Lạc có bao nhiêu cơ sở homestay đang hoạt động và phân bố tại đâu?

Theo số liệu thống kê điền dã năm 2024 của tác giả, khu vực các xã vùng cao huyện Tân Lạc có 7 cơ sở homestay đang hoạt động. Trong đó, 6 cơ sở tập trung tại xã Vân Sơn (gồm: Homestay Thu Bi, Homestay Hải Thạn, Homestay Xuân Trường, Lũng Vân homestay, Lũng Vân Ecolodge, Cao Sơn homestay) và 1 cơ sở thuộc xã Quyết Chiến (Homestay Hòa Bình).

Nghị quyết số 13-NQ/TU của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Hòa Bình ban hành vào thời điểm nào và đặt ra mục tiêu gì cho vùng cao Tân Lạc?

Nghị quyết số 13-NQ/TU được Ban Thường vụ Tỉnh ủy Hòa Bình ban hành vào ngày 17/10/2022. Nghị quyết đặt ra mục tiêu xây dựng các xã vùng cao huyện Tân Lạc trở thành khu du lịch cấp tỉnh vào năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Những di tích lịch sử - văn hóa tiêu biểu nào tại các xã vùng cao Tân Lạc được đưa vào khai thác gắn với du lịch homestay?

Vùng cao huyện Tân Lạc sở hữu 2 di tích lịch sử - văn hóa nổi bật được kết nối vào hoạt động du lịch: di tích cấp quốc gia Động Nam Sơn (còn gọi là động Tớn, chiều dài 455m, sâu 49m, có hồ nước trong và nhiều nhũ đá) và di tích cấp tỉnh Hang Núi Kiến.

Địa phương đặt ra những chỉ tiêu phát triển du lịch cụ thể nào cho các xã vùng cao Tân Lạc đến năm 2025?

Theo quy hoạch và định hướng của huyện, đến năm 2025 các xã vùng cao phấn đấu có thêm 3 cơ sở lưu trú, đạt hơn 1.250 phòng; đón 1.500 lượt khách quốc tế và 30.500 lượt khách nội địa; đạt tổng thu nhập từ hoạt động du lịch là 35 tỷ đồng và giải quyết việc làm cho 1.500 lao động địa phương.

Những nét văn hóa truyền thống đặc trưng nào của dân tộc Mường tại Tân Lạc được khai thác phục vụ du khách lưu trú homestay?

Các yếu tố văn hóa Mường được tích hợp phục vụ du khách gồm: kiến trúc nhà sàn bằng gỗ, biểu diễn cồng chiêng Mường, các làn điệu hát Thường Rang và Bộ Mẹng cổ, nghề dệt thổ cẩm và đan lát truyền thống; ẩm thực bản địa với gà đồi, cá suối, mâm cỗ lá, vịt cổ xanh, thịt lợn bản thả đồi và rượu Hượp Lũng Vân; cùng các lễ hội lớn như Lễ hội Khai hạ Mường Bi (Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Phùng Thị Vũ Quỳnh đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về du lịch homestay và phản ánh trung thực thực trạng phát triển loại hình lưu trú này tại các xã vùng cao huyện Tân Lạc giai đoạn 2020–2024. Nghiên cứu chỉ rõ tiềm năng to lớn từ tài nguyên thiên nhiên, di tích Động Nam Sơn và bản sắc văn hóa Mường, đồng thời phân tích những hạn chế về quy mô 7 cơ sở homestay hiện hữu cũng như các rào cản về cơ sở vật chất hạ tầng. Các định hướng và giải pháp được tác giả đề xuất bám sát tinh thần Nghị quyết số 13-NQ/TU của Tỉnh ủy Hòa Bình, mang lại giá trị tham khảo hữu ích cho công tác quản lý và định hình sinh kế du lịch bền vững tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN LOẠI HÌNH DU LỊCH HOMESTAY 1. Khái niệm và đặc điểm của loại hình du lịch homestay 1. Khái niệm * Khái niệm loại hình du lịch homestay Khi nói về homestay, người ta thường hiểu đó là một hình thức lưu trú, bên cạnh đó cũng có ý kiến cho rằng đây là một loại hình du lịch. Do đó, trên thế giới và ở Việt Nam hiện đang xuất hiện nhiều khái niệm về homestay và chúng được nghiên cứu dựa trên nhiều góc độ khác nhau.

Theo từ điển tiếng anh Oxford, “homestay” chỉ người từ nơi khác, vùng khác đến ở tại nhà dân nơi mình đến, học tập, tìm hiểu văn hóa, lối sống của vùng đất mới. Thuật ngữ này xuất hiện đầu tiên trong lĩnh vực giáo dục khi việc hợp tác quốc tế về giáo dục trở nên cấp thiết và vấn đề du học trở nên phổ biến. [28] Theo Frogsleap Foundation (quỹ hoạt động xã hội và triển khai dự án cộng đồng) đưa ra khái niệm về homestay như sau: Homestay là một loại hình “du lịch xanh” lý tưởng đối với các bạn trẻ quốc tế yêu thích khám phá văn hóa tại các nước bản địa. Khi đi du lịch homestay, thay vì ở khách sạn hoặc các nhà nghỉ các bạn sẽ ở ngay tại nhà của dân địa phương để có thể có một góc nhìn gần gũi và thực tế hơn với cách sống và nền văn hóa của nước chủ nhà.

Khách được xem như một thành viên của gia đình và tham gia vào các sinh hoạt đời thường như ăn cơm chung mâm và trò chuyện trao đổi với các thành viên. Khách cũng được yêu cầu phải “Nhập gia tùy tục” và biết cách tôn trọng các quy tắc và sự riêng tư nhất định của gia chủ.” [9] Theo Thời báo Kinh tế Sài Gòn, ông Haji Sahariman Hamdan (Chủ tịch Hiệp hội homestay Malaysia) đã phát biểu: “Homestay là loại hình du lịch mà du khách sẽ được ở và sinh hoạt chung nhà với người dân bản xứ như thành 7 viên trong gia đình, để khám phá phong cách sống của người dân, trải nghiệm cuộc sống thường ngày của họ để biết được văn hóa của người dân nơi đó” [12] Ở một số nước mà loại hình du lịch homestay tương đối phát triển như Ailen hay Thái Lan, du lịch homestay được hiểu: “Là một loại hình du lịch cộng đồng, dành cho các đối tượng khách thích được trải nghiệm cuộc sống cùng với các hộ gia đình tại nhà của họ, nhằm tìm hiểu về cộng đồng.” [28] Theo khái niệm của Tổng cục du lịch Việt Nam: “Homestay là nơi sinh sống của người sở hữu nhà hoặc sử dụng hợp pháp trong thời gian cho thuê lưu trú, có trang thiết bị tiện nghi cho khách du lịch thuê lưu trú, có thể có dịch vụ khác theo khả năng đáp ứng của chủ nhà”. [5] Như vậy, khái niệm loại hình du lịch homestay có thể hiểu như sau: Homestay là một loại hình du lịch dựa vào cộng đồng, loại hình du lịch này sẽ mang đến cho du khách những trải nghiệm chân thật từ việc được trực tiếp tham gia vào các hoạt động sinh hoạt cùng người dân bản địa. Qua đó hiểu về con người, bản sắc văn hóa, những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, vùng, miền địa phương.

* Khái niệm phát triển loại hình du lịch homestay Phát triển loại hình du lịch homestay là việc phát triển cả về quy mô, số lượng các cơ sở hay các hộ kinh doanh homesatay kết hợp với sự tăng trưởng về doanh thu và số lượng khách du lịch homestay. Tập trung vào việc nâng cao chất lượng sản phẩm du lịch homestay, hoàn thiện các sản phẩm, đa dạng hóa sản phẩm. Quan tâm đến chất lượng nguồn nhân lực, nâng cao thu nhập và đời sống cho người dân, nâng cao ý thức cộng đồng về bảo vệ môi trường, bảo vệ tài nguyên du lịch. Giảm thiểu những tác động xấu của du lịch homestay đến đời sống văn hóa – xã hội địa phương, tránh làm xói mòn giá trị văn hóa truyền thống.

Đặc điểm của du lịch homestay 8 Giúp du khách có những trải nghiệm như dân bản địa: Du khách khi đi du lịch homestay sẽ ăn - ngủ - nghỉ - sinh hoạt cùng người dân bản địa, trải nghiệm cuộc sống như một người nông dân với những trải nghiệm như hái quả, trồng cây, trồng lúa,. Chính hoạt động này sẽ giúp bạn có cơ hội làm quen và trải nghiệm cuộc sống hàng ngày như một người địa phương chính gốc với bản sắc văn hóa riêng biệt mà chỉ ở vùng đó mới có. Ý nghĩa của hoạt động này đem lại đó là cho du khách có cái nhìn thực tế về giá trị văn hóa của dân tộc, của vùng miền và sự đa dạng của nó. Góp phần bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ các giá trị văn hóa tốt đẹp.

Thường hình thành ở những địa phương có nét đặc trưng riêng biệt về yếu tố văn hóa dân tộc và những địa phương đó không đủ điều kiện để xây dựng các cơ sở cung cấp dịch vụ du lịch cao cấp: Các homestay sẽ được xây dựng và hoạt động ở những vùng có đông các dân tộc thiểu số sinh sống, cơ sở vật chất kỹ thuật và cơ sở hạ tầng không hiện đại. Môi trường tự nhiên xung quanh thì đơn sơ, cư dân rất giản dị, những vùng như vậy có không khí trong lành, ít khói bụi, không bị ô nhiễm tiếng ồn. Sử dụng các tài nguyên du lịch là phong cảnh đẹp và yếu tố văn hóa bản địa: Homestay được hình thành dựa trên những giá trị hấp dẫn của thiên nhiên và yếu tố văn hóa của địa phương, nguồn nhân lực chính tham qua vào hoạt động của homestay cũng là những người dân bản địa sống tại địa phương đó. Đến với loại hình du lịch homestay thì người cung cấp dịch vụ, người hướng dẫn đều là dân bản địa, cũng chỉ có họ mới có thể cho du khách những trải nghiệm đặc biệt bởi đó là nơi thân thuộc từ bé, là nơi họ sinh ra và lớn lên.

Homestay chủ yếu mang đến cho du khách sự mới lạ và cũng như một hình thức của sự gắn kết cộng đồng. Rẻ hơn các loại hình du lịch khác: Chọn loại hình du lịch homestay, trong chuyến đi, du khách sẽ ít tốn kém hơn vì nhìn chung so với những loại hình du lịch khác thì lượng chi phí phải bỏ ra để sở hữu những dịch vụ trong 9 chuyến đi đối với du lịch homestay rẻ hơn nhiều. Có thể du khách không được cung cấp những dịch vụ cao cấp, đắt tiền nhưng đổi lại du khách sẽ được trải nghiệm những hoạt động mới mẻ mà ở những loại hình du lịch khác không có. Lịch sử hình thành và điều kiện phát triển của loại hình du lịch homestay 1.

Lịch sử hình thành loại hình du lịch homestay * Trên thế giới Sau Chiến tranh Thế giới thứ 2, nhiều người mong muốn được sống yên bình ở nông thôn, xa rời thành phố và những áp lực của quá khứ. Tuy nhiên, thực tế, chỉ một bộ phận nhỏ có đủ khả năng để chi trả chi phí để ở những khách sạn cao cấp tại các vùng nông thôn hoặc những khu vực có nhiều cảnh quan thiên nhiên. Từ đó, việc lưu trú tại nhà dân ở thôn quê mang lại một sức hấp dẫn lớn, cho phép du khách có điều kiện trải nghiệm những nét đặc sắc trong cuộc sống của người nông dân với mức chi phí thấp hơn. Áo là nước tiên phong ở châu Âu đưa ra chương trình kỳ nghỉ tại các ngôi nhà xây trong trang trại.

Nhiều nước sau đó đã áp dụng và tổ chức các chương trình tương tự. Khi đó, loại hình du lịch nghỉ ở nhà dân được gọi với các khái niệm như: Nhà ngủ qua đêm có ăn sáng (bed and breakfast houses); nhà ở xây trong trang trại (farmhouses); nhà khách (guesthouses); nghỉ tại nhà dân (homestay houses). [31] Từ những năm 80 - 90 của thế kỷ XX, homestay đã phát triển ở những đất nước thuộc khu vực châu Phi, châu Úc, châu Mỹ La Tinh. Thuật ngữ “homestay” xuất hiện đầu tiên trong lĩnh vực giáo dục khi việc hợp tác quốc tế về giáo dục trở nên cấp thiết và vấn đề du học trở nên phổ biến.

Năm 1980, đã xuất hiện những slogan ấn tượng như: “Open your home to the world and the world become your home” (Hãy mở cánh cửa nhà bạn ra với thế giới và thế giới sẽ trở thành ngôi nhà của bạn), hoặc “Become part of my family” 10 (Hãy là thành viên của gia đình chúng tôi nhé). [28]Khi đó, homestay chỉ là một hình thức lưu trú giúp các du học sinh có thể hòa nhập nhanh chóng tại cộng đồng mới, trường học mới ở một nơi xa lạ với nền văn hóa khác biệt và giúp du học sinh học được ngôn ngữ bản địa. Sau đó, thuật ngữ homestay mới dần xuất hiện trong lĩnh vực du lịch, ban đầu homestay chỉ là một hình thức lưu trú, nhưng khi được đưa vào du lịch thì nó đã trở thành một loại hình du lịch, được đông đảo người chú ý và yêu thích. Ở khu vực ASEAN, chương trình nhà nghỉ homestay được Bộ Du lịch Malaysia lần đầu triển khai vào năm 1995 tại Temeroh, Pahang nhằm quảng bá văn hóa Kampung (tên gọi các ngôi làng truyền thống của Malaysia) và tăng cường sự tham gia của người dân nông thôn trong ngành du lịch và văn hóa dựa vào cộng đồng.

Kể từ đó, các làng ở tiểu bang khác đã dần hình thành khái niệm lưu giữ khách du lịch trong các ngôi nhà homestay trong làng mình. Nhưng cũng có ghi chép cho rằng loại hình du lịch homestay có thế bắt nguồn từ đầu năm 1970 tại Malaysia. Sau đó, loại hình du lịch này cũng dần dần phát triển và nở rộ theo xu hướng chung của thế giới. * Ở Việt Nam Năm 1970, loại hình du lịch homestay dựa vào cộng đồng xuất phát từ du lịch làng bản và thường cần có người dẫn đường hay có sự hỗ trợ của người dân bản xứ.

Đây được coi là tiền đề cho sự phát triển loại hình du lịch homestay. Năm 1995, du lịch homestay tại Việt Nam đã bắt đầu được chú ý hơn kể từ khi có chương trình tàu Thanh niên Đông Nam Á, cập cảng lần đầu tiên ở Thành phố Hồ Chí Minh. Ban đầu, homestay Việt Nam là ý tưởng xuất phát từ công ty du lịch mà từ nhu cầu khách du lịch nước ngoài. Thay vì chọn những nhà nghỉ hoành tráng hay khách sạn cao cấp, khách du lịch có xu hướng muốn ở ngay tại nhà dân địa phương, sinh hoạt cùng người dân địa phương để tìm hiểu văn hóa, 11 cuộc sống của người dân bản địa.