Phát Triển Du Lịch Cộng Đồng Tại Xã Tam Mỹ Tây, Huyện Núi Thành, Tỉnh Quảng Nam

Nghiên cứu tiềm năng và thực trạng du lịch cộng đồng tại xã Tam Mỹ Tây, huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam, đề xuất giải pháp phát triển bền vững.

• Người hướng dẫn: ThS. Huỳnh Thanh Siêng
• Trường học: Đại học Quảng Nam
• Chuyên ngành: Kinh tế - Du lịch
• Đề tài: Phát Triển Du Lịch Cộng Đồng Tại Xã Tam Mỹ Tây, Huyện Núi Thành, Tỉnh Quảng Nam
• Loại tài liệu: khóa luận
• Địa điểm: Quảng Nam

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục tiêu của đề tài
• 0.3. Nhiệm vụ của đề tài
• 0.4. Giới hạn nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.5.1. Phương pháp phỏng vấn và điều tra
• 0.5.2. Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết
• 0.5.3. Phương pháp thu thập và xử lý thông tin
• 0.5.4. Phương pháp nghiên cứu thực địa
• 0.6. Lịch sử nghiên cứu
• 0.7. Đóng góp của đề tài
• 0.8. Bố cục đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ DU LỊCH CỘNG ĐỒNG
• 1.1. Lý thuyết về cộng đồng
• 1.1.1. Khái niệm về cộng đồng
• 1.1.2. Khái niệm cộng đồng địa phương
• 1.2. Du lịch cộng đồng
• 1.3. Cơ sở thực tiễn
• 1.3.1. Phát triển du lịch cộng đồng ở Việt Nam
• 1.3.2. Phát triển du lịch cộng đồng ở Quảng Nam
• 2. CHƯƠNG 2: TIỀM NĂNG VÀ THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG TẠI XÃ TAM MỸ TÂY, HUYỆN NÚI THÀNH, TỈNH QUẢNG NAM
• 2.1. Khái quát huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam
• 2.1.1. Khái quát tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Núi Thành
• 2.1.2. Tình hình phát triển du lịch huyện Núi Thành những năm qua
• 2.2. Khái quát xã Tam Mỹ Tây
• 2.2.1. Vị trí địa lý
• 2.2.2. Đặc điểm tự nhiên
• 2.2.3. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 2.3. Tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng xã Tam Mỹ Tây
• 2.3.1. Tài nguyên du lịch tự nhiên
• 2.3.2. Tài nguyên du lịch nhân văn
• 2.4. Thực trạng phát triển du lịch cộng đồng tại xã Tam Mỹ Tây, huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam
• 2.4.1. Kết quả khảo sát thực địa tại xã Tam Mỹ Tây
• 2.4.2. Hiện trạng phát triển du lịch cộng đồng tại xã Tam Mỹ Tây, huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam
• 2.4.3. Nhận xét chung về điều kiện thuận lợi và khó khăn trong phát triển du lịch cộng đồng tại xã Tam Mỹ Tây, huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam
• 2.4.3.1. Thuận lợi trong phát triển du lịch cộng đồng tại xã Tam Mỹ Tây, huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam
• 2.4.3.2. Khó khăn trong phát triển du lịch cộng đồng tại xã Tam Mỹ Tây, huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG TẠI XÃ TAM MỸ TÂY, HUYỆN NÚI THÀNH, TỈNH QUẢNG NAM
• 3.1. Định hướng phát triển du lịch cộng đồng
• 3.1.1. Định hướng phát triển du lịch cộng đồng tỉnh Quảng Nam
• 3.1.2. Định hướng phát triển du lịch cộng đồng huyện Núi Thành
• 3.2. Giải pháp phát triển du lịch cộng đồng tại xã Tam Mỹ Tây, huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam
• 3.2.1. Giải pháp về quản lý, chính sách
• 3.2.2. Giải pháp về đầu tư cơ sở hạ tầng, vật chất kỹ thuật
• 3.2.3. Giải pháp về sản phẩm dịch vụ du lịch cộng đồng đặc trưng và dịch vụ du lịch
• 3.2.4. Tăng cường vai trò của người dân trong việc thiết kế, quản lý và điều hành hoạt động du lịch
• 3.2.5. Đào tạo nâng cao nhận thức của cộng đồng địa phương
• 3.2.6. Giải pháp xúc tiến quảng bá du lịch
• 3.2.7. Giải pháp bảo tồn tài nguyên du lịch
• 3.2.8. Tạo môi trường du lịch thân thiện, an toàn và văn minh
• 3.2.9. Tăng cường liên kết, phát triển các tuyến điểm du lịch
• 3.2.10. Giải pháp về quy hoạch
• 3.2.11. Xây dựng chương trình du lịch
• 3.2.12. Đối với UBND huyện Núi Thành
• 3.2.13. Đối với UBND xã và người dân địa phương tại xã Tam Mỹ Tây
• 3.2.14. Đối với ban quản lý du lịch và các nhà đầu tư
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC HÌNH ẢNH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Du Lịch Cộng Đồng Tam Mỹ Tây Quảng Nam

Du lịch cộng đồng Tam Mỹ Tây đang nổi lên như một điểm đến đầy tiềm năng tại huyện Núi Thành Quảng Nam. Với lợi thế về tài nguyên du lịch tự nhiên phong phú như sông, suối, núi rừng, cùng với những giá trị văn hóa Tam Mỹ Tây độc đáo như di tích lịch sử, ẩm thực Tam Mỹ Tây và kiến trúc nhà cửa truyền thống, nơi đây hứa hẹn mang đến những trải nghiệm khó quên cho du khách. Tuy nhiên, việc phát triển du lịch tại Tam Mỹ Tây vẫn còn nhiều hạn chế, chưa khai thác hết tiềm năng vốn có. Bài viết này sẽ đi sâu vào phân tích tiềm năng, thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển du lịch cộng đồng tại đây, góp phần vào sự phát triển bền vững của địa phương và ngành du lịch Quảng Nam.

1.1. Vị trí địa lý và đặc điểm tự nhiên Tam Mỹ Tây

Xã Tam Mỹ Tây sở hữu vị trí địa lý thuận lợi, nằm trong khu vực có nhiều tiềm năng phát triển du lịch sinh thái Tam Mỹ Tây. Đặc điểm tự nhiên đa dạng với sông, suối, núi rừng tạo nên cảnh quan hấp dẫn, thu hút du khách yêu thích khám phá thiên nhiên. Địa hình và khí hậu cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành các sản phẩm du lịch trải nghiệm Tam Mỹ Tây độc đáo.

1.2. Giá trị văn hóa và di sản lịch sử Tam Mỹ Tây

Tam Mỹ Tây không chỉ có tài nguyên du lịch tự nhiên mà còn sở hữu những giá trị văn hóa và di sản lịch sử đáng tự hào. Các di tích lịch sử, lễ hội truyền thống, nghề truyền thống Tam Mỹ Tây... là những yếu tố quan trọng tạo nên sức hấp dẫn của điểm đến du lịch mới Quảng Nam này. Việc bảo tồn và phát huy những giá trị này là yếu tố then chốt để phát triển du lịch bền vững.

II. Thách Thức Phát Triển Du Lịch Cộng Đồng Ở Tam Mỹ Tây

Mặc dù có nhiều tiềm năng, việc phát triển du lịch cộng đồng tại Tam Mỹ Tây còn đối mặt với không ít khó khăn. Cơ sở hạ tầng du lịch còn hạn chế, dịch vụ du lịch nông thôn Tam Mỹ Tây chưa đa dạng, và nhận thức của cộng đồng địa phương về lợi ích du lịch cộng đồng còn hạn chế. Bên cạnh đó, vấn đề bảo tồn tài nguyên du lịch và văn hóa Tam Mỹ Tây cũng đặt ra những thách thức không nhỏ. Cần có những giải pháp đồng bộ và sự chung tay của các bên liên quan để vượt qua những khó khăn này.

2.1. Hạn chế về cơ sở hạ tầng du lịch và dịch vụ

Hiện tại, cơ sở hạ tầng du lịch tại Tam Mỹ Tây còn nhiều thiếu thốn, đặc biệt là giao thông, homestay Tam Mỹ Tây, nhà hàng và các dịch vụ hỗ trợ du lịch khác. Điều này ảnh hưởng đến trải nghiệm của du khách và hạn chế khả năng thu hút khách du lịch. Cần có sự đầu tư bài bản và quy hoạch hợp lý để cải thiện cơ sở hạ tầng và nâng cao chất lượng dịch vụ.

2.2. Thiếu hụt nguồn nhân lực du lịch và kỹ năng quản lý

Nguồn nhân lực du lịch tại Tam Mỹ Tây còn hạn chế về số lượng và chất lượng, đặc biệt là kỹ năng quản lý, ngoại ngữ và kiến thức về du lịch có trách nhiệm. Cần có các chương trình đào tạo và nâng cao năng lực cho người dân địa phương để đáp ứng nhu cầu phát triển của ngành du lịch cộng đồng Tam Mỹ Tây.

2.3. Nguy cơ ảnh hưởng đến môi trường và văn hóa bản địa

Việc phát triển du lịch ồ ạt có thể gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường và văn hóa Tam Mỹ Tây nếu không có sự quản lý và kiểm soát chặt chẽ. Cần có những biện pháp bảo vệ môi trường, bảo tồn di sản văn hóa và đảm bảo sự tham gia của cộng đồng địa phương Tam Mỹ Tây trong quá trình phát triển du lịch.

III. Giải Pháp Phát Triển Du Lịch Cộng Đồng Bền Vững Tam Mỹ Tây

Để phát triển du lịch cộng đồng bền vững tại Tam Mỹ Tây, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện. Trong đó, tập trung vào việc nâng cao chất lượng sản phẩm du lịch, phát triển cơ sở hạ tầng, đào tạo nguồn nhân lực, tăng cường quảng bá và xúc tiến du lịch, đồng thời bảo tồn tài nguyên và văn hóa Tam Mỹ Tây. Sự tham gia tích cực của cộng đồng địa phương là yếu tố then chốt để đảm bảo sự thành công của các giải pháp này.

3.1. Phát triển sản phẩm du lịch độc đáo và trải nghiệm

Cần tập trung phát triển các sản phẩm du lịch trải nghiệm Tam Mỹ Tây độc đáo, mang đậm bản sắc văn hóa địa phương như tham quan làng nghề truyền thống, trải nghiệm cuộc sống nông thôn, khám phá du lịch sinh thái Tam Mỹ Tây, tham gia các lễ hội và sự kiện văn hóa. Đồng thời, nâng cao chất lượng dịch vụ và tạo ra những sản phẩm địa phương Tam Mỹ Tây đặc trưng.

3.2. Nâng cấp cơ sở hạ tầng và dịch vụ du lịch

Đầu tư nâng cấp cơ sở hạ tầng du lịch, đặc biệt là giao thông, homestay, nhà hàng, khu vui chơi giải trí và các dịch vụ hỗ trợ du lịch khác. Khuyến khích các nhà đầu tư tham gia vào việc phát triển du lịch tại Tam Mỹ Tây theo hướng phát triển bền vững du lịch và du lịch có trách nhiệm.

3.3. Đào tạo và nâng cao năng lực cho cộng đồng địa phương

Tổ chức các khóa đào tạo và nâng cao năng lực cho cộng đồng địa phương về kỹ năng quản lý du lịch, ngoại ngữ, kiến thức về văn hóa Tam Mỹ Tây và bảo vệ môi trường. Tạo điều kiện cho người dân tham gia vào các hoạt động du lịch và hưởng lợi từ du lịch.

IV. Ứng Dụng Mô Hình Du Lịch Cộng Đồng Thành Công Tam Mỹ Tây

Nghiên cứu và ứng dụng các mô hình du lịch cộng đồng thành công từ các địa phương khác tại Quảng Nam và Việt Nam vào Tam Mỹ Tây. Học hỏi kinh nghiệm về quản lý, phát triển sản phẩm, quảng bá và xúc tiến du lịch. Đồng thời, điều chỉnh và áp dụng một cách sáng tạo để phù hợp với điều kiện thực tế của Tam Mỹ Tây. Sự học hỏi và cải tiến liên tục là chìa khóa để đạt được thành công.

4.1. Phân tích mô hình du lịch cộng đồng thành công tại Hội An

Hội An là một ví dụ điển hình về phát triển du lịch cộng đồng thành công tại Quảng Nam. Phân tích các yếu tố thành công của Hội An như bảo tồn văn hóa, phát triển sản phẩm du lịch đa dạng, quản lý du lịch hiệu quả và sự tham gia của cộng đồng. Áp dụng những bài học kinh nghiệm này vào Tam Mỹ Tây.

4.2. Nghiên cứu mô hình du lịch cộng đồng tại Sa Pa

Sa Pa là một điểm đến du lịch nổi tiếng với mô hình du lịch cộng đồng hiệu quả. Nghiên cứu cách Sa Pa khai thác văn hóa dân tộc thiểu số, phát triển homestay, tạo ra các sản phẩm du lịch độc đáo và thu hút khách du lịch. Học hỏi và áp dụng những kinh nghiệm này vào Tam Mỹ Tây.

V. Đánh Giá Tác Động và Phát Triển Bền Vững Du Lịch Tam Mỹ Tây

Đánh giá tác động của du lịch cộng đồng đến kinh tế, xã hội và môi trường tại Tam Mỹ Tây. Đảm bảo rằng sự phát triển du lịch mang lại lợi ích cho cộng đồng địa phương, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, bảo tồn văn hóa Tam Mỹ Tây và góp phần vào sự phát triển bền vững của địa phương. Cần có những biện pháp giám sát và đánh giá định kỳ để đảm bảo tính bền vững của du lịch cộng đồng.

5.1. Tác động kinh tế của du lịch cộng đồng đến Tam Mỹ Tây

Du lịch cộng đồng có thể tạo ra thu nhập cho người dân địa phương thông qua việc cung cấp các dịch vụ du lịch, bán sản phẩm địa phương Tam Mỹ Tây và tạo việc làm. Đánh giá mức độ đóng góp của du lịch vào nền kinh tế địa phương và đề xuất các giải pháp để tăng cường lợi ích du lịch cộng đồng.

5.2. Ảnh hưởng xã hội của du lịch đến cộng đồng Tam Mỹ Tây

Du lịch có thể góp phần nâng cao đời sống văn hóa, tinh thần của cộng đồng Tam Mỹ Tây, thúc đẩy giao lưu văn hóa và tăng cường sự hiểu biết lẫn nhau giữa du khách và người dân địa phương. Đánh giá những ảnh hưởng tích cực và tiêu cực của du lịch đến xã hội và đề xuất các giải pháp để giảm thiểu tác động tiêu cực.

5.3. Bảo vệ môi trường và tài nguyên du lịch Tam Mỹ Tây

Việc phát triển du lịch cần đi đôi với bảo vệ môi trường và tài nguyên du lịch của Tam Mỹ Tây. Cần có những quy định và biện pháp bảo vệ môi trường, quản lý chất thải, sử dụng năng lượng tiết kiệm và khuyến khích các hoạt động du lịch sinh thái.

VI. Tương Lai Du Lịch Cộng Đồng Tam Mỹ Tây Hướng Phát Triển

Với những tiềm năng và lợi thế sẵn có, du lịch cộng đồng Tam Mỹ Tây có thể trở thành một điểm đến hấp dẫn trên bản đồ du lịch Quảng Nam. Tuy nhiên, để đạt được điều này, cần có sự đầu tư bài bản, quản lý hiệu quả và sự tham gia tích cực của cộng đồng địa phương. Hướng tới một tương lai du lịch bền vững, mang lại lợi ích cho tất cả các bên liên quan và góp phần vào sự phát triển của Núi Thành Quảng Nam.

6.1. Định hướng phát triển du lịch cộng đồng Tam Mỹ Tây trong tương lai

Xác định rõ định hướng phát triển du lịch cộng đồng Tam Mỹ Tây trong tương lai, tập trung vào các sản phẩm du lịch đặc trưng, khai thác văn hóa địa phương và bảo vệ môi trường. Xây dựng Tam Mỹ Tây trở thành một điểm đến du lịch xanh, sạch, đẹp và thân thiện.

6.2. Kêu gọi đầu tư và hợp tác phát triển du lịch

Kêu gọi các nhà đầu tư trong và ngoài nước tham gia vào việc phát triển du lịch cộng đồng Tam Mỹ Tây. Tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp du lịch hợp tác với cộng đồng địa phương để phát triển các sản phẩm và dịch vụ du lịch mới.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp cử nhân ngành Kinh tế - Du lịch tại Trường Đại học Quảng Nam mang tên “Nghiên cứu tiềm năng, thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển du lịch cộng đồng của xã Tam Mỹ Tây, huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam” do sinh viên thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của ThS. Huỳnh Thanh Siêng.

Về bối cảnh thực tiễn, tác giả chỉ ra rằng du lịch đã trở thành nhu cầu phổ biến trong đời sống xã hội hiện đại và là ngành kinh tế đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của nhiều quốc gia. Tại Việt Nam nói chung và tỉnh Quảng Nam nói riêng, ngành du lịch đã có những bước tăng trưởng đáng kể trong hơn hai mươi năm qua, được xác định là ngành kinh tế mũi nhọn với định hướng khai thác hiệu quả tài nguyên đặc thù của từng địa phương. Trong xu hướng đó, du lịch cộng đồng nổi lên như một phương thức phát triển kinh tế có khả năng hỗ trợ xóa đói giảm nghèo, hoàn thiện cơ sở hạ tầng, khôi phục các làng nghề truyền thống và đáp ứng nhu cầu trải nghiệm đời sống văn hóa bản địa của du khách.

Xã Tam Mỹ Tây, huyện Núi Thành sở hữu các điều kiện tự nhiên đa dạng (sông, suối, cảnh quan đồi núi) cùng các giá trị văn hóa - lịch sử (di tích cách mạng, ẩm thực truyền thống, nếp nhà vườn). Tuy nhiên, hoạt động du lịch tại đây vẫn chưa phát triển tương xứng với tiềm năng, chưa được khai thác có tổ chức và còn mang tính tự phát. Xuất phát từ thực tiễn này, đề tài được triển khai nhằm phân tích toàn diện tiềm năng, đánh giá đúng thực trạng và đề xuất các giải pháp khả thi để phát triển mô hình du lịch cộng đồng tại địa bàn.

Văn bản xác định rõ mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu:

• Mục tiêu của đề tài:
  1. Nghiên cứu tiềm năng, thực trạng phát triển du lịch tại điểm du lịch cộng đồng xã Tam Mỹ Tây, huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam.
  2. Đề xuất các giải pháp nhằm phát triển du lịch cộng đồng tại xã Tam Mỹ Tây, huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam.
• Nhiệm vụ của đề tài:
  1. Tìm hiểu cơ sở lý luận và thực tiễn về mô hình du lịch cộng đồng.
  2. Khảo sát, phân tích tiềm năng và thực trạng hoạt động du lịch cộng đồng trên địa bàn xã Tam Mỹ Tây, huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam.
  3. Đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị nhằm thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng tại xã Tam Mỹ Tây, huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam.

Về đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động du lịch cộng đồng, các điều kiện tự nhiên, nhân văn và tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng tại xã Tam Mỹ Tây.
• Phạm vi không gian: Toàn bộ ranh giới hành chính xã Tam Mỹ Tây, huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam (tập trung vào các điểm tài nguyên như thắng cảnh Hố Giang Thơm, khu bảo tồn động vật núi Hòn Dồ, các làng nghề, vườn cây ăn quả và điểm sinh hoạt văn hóa).
• Phạm vi thời gian: Tập trung phân tích số liệu và hiện trạng phát triển du lịch trong giai đoạn từ năm 2018 đến năm 2023, có kế thừa dữ liệu thống kê của các năm trước đó.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Về mặt lý luận, khóa luận tiếp cận khái niệm cộng đồng từ các quan điểm học thuật quốc tế và trong nước:

• Khái niệm cộng đồng theo Midgley (1986): Tập hợp nhóm dân cư cùng cư trú trên một khu vực địa lý nhất định, chia sẻ các giá trị và tổ chức xã hội cơ bản.
• Quan điểm của Fichter (1974): Nhấn mạnh cộng đồng là tập thể người trên một lãnh thổ kinh tế - văn hóa có tương quan cá nhân mật thiết, gắn kết tình cảm và chia sẻ trách nhiệm đối với các giá trị chung.
• Định nghĩa cộng đồng địa phương theo Nguyễn Hữu Nhân: Nhóm dân cư gắn bó qua nhiều thế hệ tại một địa bàn cư trú nhất định (làng, bản, xã, huyện), có sự tương đồng về văn hóa, huyết thống, sinh kế và quyền lợi gắn liền với tài nguyên sinh thái bản địa.

Đối với du lịch cộng đồng (DLCĐ), đề tài trích dẫn quan điểm của nhiều tổ chức và nhà nghiên cứu:

• Rozemeijer, Goodwin & Santilli: Khẳng định DLCĐ là hoạt động du lịch do chính cộng đồng sở hữu hoặc quản lý, hướng tới việc tạo dựng lợi ích bền vững cho người dân địa phương.
• Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên (WWF): Xác định DLCĐ là hình thức du lịch mà cộng đồng tham gia trực tiếp, giữ vai trò chủ chốt trong quản lý và thụ hưởng phần lớn lợi ích kinh tế thu được.
• Hausle & Strasdas, Pachamama, Trần Thị Mai: Nhấn mạnh tính tự quản, tương trợ giữa các bên liên quan, bảo vệ môi trường sinh thái và bảo tồn giá trị bản địa.
• Phân loại hình thức DLCĐ: Đề tài phân định 5 loại hình chủ yếu gồm du lịch sinh thái, du lịch văn hóa, du lịch nông nghiệp, du lịch bản địa và du lịch làng.

Về cơ sở pháp lý, khóa luận vận dụng các quy định của Luật Du lịch năm 2017:

• Khoản 15 Điều 3: Quy định định nghĩa du lịch cộng đồng là loại hình du lịch được phát triển trên cơ sở các giá trị văn hóa của cộng đồng, do cộng đồng dân cư quản lý, tổ chức khai thác và hưởng lợi.
• Khoản 4 Điều 3 và Điều 13: Quy định về phân loại tài nguyên du lịch (tài nguyên tự nhiên và tài nguyên nhân văn).
• Điều 4: Các nguyên tắc phát triển du lịch tại Việt Nam, đặc biệt là tính bền vững, bảo tồn di sản văn hóa, bảo đảm lợi ích quốc gia và lợi ích cộng đồng.
• Khoản 1 Điều 19: Chính sách ưu đãi, khuyến khích đối với cá nhân, hộ gia đình nơi phát triển du lịch cộng đồng (cung cấp lưu trú, ăn uống; hướng dẫn trải nghiệm văn hóa; sản xuất hàng thủ công truyền thống).

Phương pháp nghiên cứu thực tế được tác giả vận dụng gồm:

• Phương pháp phỏng vấn và điều tra: Phỏng vấn sâu đại diện Ban quản lý du lịch cộng đồng xã Tam Mỹ Tây và các hộ dân địa phương; phát phiếu khảo sát bảng hỏi trực tiếp tới du khách tại thực địa điểm du lịch Hố Giang Thơm (quy mô mẫu khảo sát $n = 100$).
• Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết: Hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trước đó về du lịch cộng đồng tại Lâm Đồng, Thanh Hóa, Hội An, Cẩm Thanh; chọn lọc các luận điểm lý thuyết về điều kiện phát triển, vai trò và quản lý nhà nước về du lịch.
• Phương pháp thu thập và xử lý thông tin: Tập hợp các báo cáo thống kê ngành, tài liệu hành chính địa phương và xử lý dữ liệu khảo sát du khách thành các bảng tần số và tỷ lệ phần trăm cơ cấu.
• Phương pháp nghiên cứu thực địa: Khảo sát trực tiếp cảnh quan thiên nhiên tại Hố Giang Thơm, núi Hòn Dồ, các cơ sở kinh doanh vườn farm, nếp nhà vườn và di tích lịch sử trên địa bàn xã để kiểm chứng thông tin thứ cấp.

Nguồn dữ liệu của đề tài bao gồm dữ liệu thứ cấp từ Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Nam, Chi cục Thống kê huyện Núi Thành, UBND xã Tam Mỹ Tây, Hợp tác xã Nông nghiệp - Dịch vụ - Du lịch Tam Mỹ Tây; và dữ liệu sơ cấp thu thập từ 100 phiếu điều tra du khách vào các ngày cuối tuần (thứ Sáu, thứ Bảy, Chủ nhật).

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Cơ sở lý luận và thực tiễn về du lịch cộng đồng

Chương này dành cho việc xây dựng nền tảng lý thuyết và tổng quan thực tiễn:

• Lý luận về phát triển du lịch cộng đồng: Làm rõ các khái niệm về cộng đồng, cộng đồng địa phương, định nghĩa và đặc trưng của du lịch cộng đồng. Phân tích các loại hình phổ biến gồm du lịch sinh thái, văn hóa, nông nghiệp, bản địa và du lịch làng.
• Điều kiện và vai trò phát triển: Phân tích các điều kiện cốt lõi gồm nhu cầu du khách (nhu cầu thiết yếu, bổ sung, đặc trưng); tài nguyên du lịch (tự nhiên và nhân văn); nguồn nhân lực địa phương; cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ du lịch (trung gian, vận chuyển, lưu trú, ăn uống, dịch vụ bổ sung, vui chơi giải trí); công tác quản lý nhà nước, chính sách ưu đãi và hoạt động xúc tiến quảng bá. Khẳng định vai trò của DLCĐ trong việc tạo thu nhập bền vững, giải quyết việc làm tại chỗ, gắn kết xã hội và bảo tồn tài nguyên sinh thái.
• Nguyên tắc phát triển: Tổng hợp các nguyên tắc theo Điều 4 Luật Du lịch 2017 và cơ chế hoạt động của doanh nghiệp xã hội (cam kết trích 51% lợi nhuận tái đầu tư giải quyết các vấn đề xã hội, môi trường của cộng đồng), đảm bảo sự đồng thuận, chia sẻ lợi ích công bằng và giữ vững quyền tự quyết của người dân.
• Cơ sở thực tiễn: Khái quát chặng đường 30 năm phát triển DLCĐ tại Việt Nam, nêu bật các điểm đến tiêu biểu như Sa Pa (Lào Cai), Mai Châu (Hòa Bình), Mộc Châu (Sơn La), Pù Luông (Thanh Hóa), Hội An (Quảng Nam), Cái Bè (Tiền Giang). Riêng tại tỉnh Quảng Nam, phân tích thành công của các mô hình làng gốm Thanh Hà, làng mộc Kim Bồng, làng rau Trà Quế và làng du lịch sinh thái rừng dừa Bảy Mẫu (Cẩm Thanh).

Chương II: Tiềm năng và thực trạng phát triển du lịch cộng đồng tại xã Tam Mỹ Tây, huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam

Chương này tập trung phản ánh các dữ liệu thực địa và số liệu điều tra:

• Khái quát địa bàn nghiên cứu:
  • Huyện Núi Thành: Thành lập năm 1983, gồm 1 thị trấn và 16 xã, diện tích tự nhiên rộng, có đường bờ biển dài 37 km với các bãi tắm như Biển Rạng, Tam Hải, Tam Tiến. Huyện là trung tâm công nghiệp lớn của tỉnh với Khu kinh tế mở Chu Lai. Về du lịch, năm 2019 huyện đón hơn 450.000 lượt khách, doanh thu đạt khoảng 280 tỷ đồng. Do ảnh hưởng của dịch COVID-19, giai đoạn 2021 - 2022 lượng khách giảm xuống khoảng 10.000 lượt/năm (trong đó khách quốc tế 500 lượt, khách nội địa 6.300 lượt, khách lưu trú đạt 3.200 lượt), tổng doanh thu tại các điểm đạt ước tính 10 tỷ đồng/năm.
  • Xã Tam Mỹ Tây: Nằm ở phía nam huyện Núi Thành, cách trung tâm huyện 16 km, cách thành phố Tam Kỳ 20 km và cách Hội An 70 km; có tuyến Quốc lộ 1A và cao tốc Đà Nẵng - Quảng Ngãi đi qua. Xã có diện tích 52,28 km², dân số năm 2020 ghi nhận khoảng 5.500 người, mật độ dân số 106 người/km², gồm 6 thôn: Trung Thành, Trung Chánh, Thạch Mỹ, Trung Lương, Tịnh Sơn, Tú Mỹ. Tỷ lệ tham gia bảo hiểm y tế đạt trên 95%; 6/6 thôn đạt chuẩn thôn văn hóa; tỷ lệ hộ có công trình vệ sinh đạt chuẩn 3 sạch là 99,7%. Kinh tế địa phương gắn với trồng rừng keo và canh tác cây lúa nếp.
• Tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng:
  • Tài nguyên tự nhiên: Địa hình chuyển tiếp từ trung du sang đồi núi dốc, nhiều sông suối. Nổi bật là thắng cảnh Hố Giang Thơm (còn gọi là thác 11 tầng, Xen Thơm, Dân Thơm) có dải đá nổi chìm kéo dài gần 01 km với các hồ nước mát và bãi đá trứng tự nhiên. Đất lâm nghiệp chiếm 70% diện tích tự nhiên, thuộc rừng phòng hộ Phú Ninh. Khu vực rừng tự nhiên ghi nhận 147 loài thực vật, 176 loài động vật bậc cao (17 loài thú, 46 loài chim, 21 loài lưỡng cư - bò sát, 92 loài côn trùng). Có 15 loài nằm trong Sách Đỏ Việt Nam (2007) và Danh lục đỏ IUCN (2019). Đặc biệt, khu vực núi Hòn Dồ (thôn Đồng Cố) sở hữu quần thể 69 cá thể voọc chà vá chân xám phân bố trong 8 đàn trên diện tích 30 ha rừng tự nhiên, đã ghi nhận sinh sản thêm 5 cá thể non và nhỡ.
  • Tài nguyên nhân văn: Toàn xã có 262 liệt sĩ, 73 Bà mẹ Việt Nam anh hùng, 3 Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân và gần 1.000 người có công với cách mạng; có Nghĩa trang liệt sĩ Tam Mỹ Tây nằm ven cao tốc; có Chùa Lương Mỹ (thôn Thạnh Mỹ, thành lập năm 1969). Về sản vật và ẩm thực, xã có sản phẩm nếp bầu Tam Mỹ Tây quy mô 30 ha do HTX Nông nghiệp - Dịch vụ - Du lịch Tam Mỹ Tây thực hiện, đã được công nhận sản phẩm OCOP đạt chuẩn 3 sao; ẩm thực địa phương đặc trưng có món ốc đá suối kết hợp rau răm, các món bánh từ nếp bầu (bánh lá đốt, bánh dong) và các vườn cây ăn trái (bưởi da xanh, cam sành, dừa xiêm).
• Thực trạng và kết quả khảo sát thực địa:
  • Tác giả thực hiện khảo sát ngẫu nhiên 100 du khách tại điểm du lịch Hố Giang Thơm trong 3 ngày cuối tuần. Cơ cấu du khách theo bảng số liệu ghi nhận:

Tiêu chí phân loại	Nhóm phân loại	Số lượng khách (người)	Tỷ lệ cơ cấu (%)
Độ tuổi	Dưới 18 tuổi	56	56%
	Từ 18 - 30 tuổi	26	26%
	Từ 31 - 55 tuổi	18	18%
Tổng cộng		100	100%
Nghề nghiệp	Học sinh, sinh viên	58	58%
	Cán bộ, viên chức	7	7%
	Công nhân	4	4%
	Kinh doanh	8	8%
	Hưu trí	11	11%
	Khác	12	12%
Tổng cộng		100	100%

• Đánh giá thực trạng: Du khách đến Hố Giang Thơm chủ yếu là giới trẻ (dưới 18 tuổi chiếm 56%, học sinh - sinh viên chiếm 58%) với mục đích tắm suối, dã ngoại cuối tuần. Hoạt động kinh doanh mang tính tự phát cá nhân (điển hình như hộ anh Phi Anh tự mở đường vào suối), thiếu vắng các dịch vụ bổ trợ, dịch vụ giải trí và ẩm thực chuyên nghiệp. Công tác vệ sinh môi trường còn bất cập do du khách tự mang thức ăn xả rác bừa bãi tại đầu nguồn suối; môi trường sống của quần thể voọc chà vá chân xám bị đe dọa bởi hoạt động khai thác keo và tiếng ồn.

Chương III: Đề xuất giải pháp và kiến nghị phát triển du lịch cộng đồng tại xã Tam Mỹ Tây, huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam

Chương cuối cùng xây dựng hệ thống giải pháp gắn với quy hoạch và thực tiễn:

• Định hướng phát triển: Bám sát định hướng phát triển du lịch sinh thái, văn hóa của tỉnh Quảng Nam và định hướng quy hoạch du lịch bền vững đến năm 2030 của huyện Núi Thành.
• Hệ thống các giải pháp cụ thể:
  1. Quản lý và chính sách: Hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa chính quyền xã, ban quản lý và cộng đồng; áp dụng mô hình quản lý hợp tác xã du lịch cộng đồng hoặc ban điều hành liên kết các hộ dân.
  2. Đầu tư cơ sở hạ tầng, vật chất kỹ thuật: Nâng cấp đường giao thông dẫn vào Hố Giang Thơm và các khu vườn; lắp đặt hệ thống biển chỉ dẫn, điểm thu gom rác thải, nhà vệ sinh công cộng đạt chuẩn; hỗ trợ người dân chỉnh trang nhà ở phát triển homestay.
  3. Phát triển sản phẩm và dịch vụ đặc trưng: Khai thác sản phẩm OCOP 3 sao nếp bầu Đưng Tam Mỹ thành các trải nghiệm nông nghiệp (gặt lúa, xay nếp, nấu xôi, làm bánh lá đốt) và quà lưu niệm; tổ chức các tour trải nghiệm tắm suối Hố Giang Thơm, tham quan vườn cây ăn trái và tour quan sát voọc chà vá chân xám có kiểm soát bảo tồn nghiêm ngặt.
  4. Nâng cao vai trò người dân và đào tạo nhân lực: Tổ chức các lớp bồi dưỡng kỹ năng giao tiếp, nghiệp vụ đón tiếp, nấu nướng, thuyết minh du lịch và vệ sinh an toàn thực phẩm cho các hộ dân tham gia chuỗi cung ứng.
  5. Xúc tiến và quảng bá du lịch: Xây dựng bộ nhận diện điểm đến (logo, thông điệp); thiết kế tờ rơi, bản đồ chỉ dẫn; liên kết thông tin trên cổng thông tin điện tử huyện và các trang mạng xã hội; tổ chức đón các đoàn khảo sát (Famtrip, Presstrip) để giới thiệu sản phẩm.
  6. Bảo tồn tài nguyên và bảo vệ môi trường: Phối hợp lực lượng kiểm lâm bảo vệ nghiêm ngặt 30 ha rừng tự nhiên nơi có đàn voọc sinh sống; quy định khu vực tắm suối và quản lý rác thải chặt chẽ tại Hố Giang Thơm, xây dựng môi trường du lịch xanh - an toàn - văn minh.
  7. Quy hoạch, liên kết tuyến điểm: Kết nối xã Tam Mỹ Tây vào chuỗi điểm du lịch hiện có của huyện Núi Thành (Chùa Phú Sơn, ghềnh đá Bàn Than, Biển Rạng) và kết nối với các trung tâm lớn như Tam Kỳ, Chu Lai, Hội An.
• Kiến nghị đối với các bên:
  • Đối với UBND huyện Núi Thành: Bố trí nguồn vốn đầu tư hạ tầng giao thông kết nối; đưa Tam Mỹ Tây vào đề án phát triển du lịch tổng thể của huyện; hỗ trợ xúc tiến quảng bá.
  • Đối với UBND xã Tam Mỹ Tây và người dân: Tuyên truyền vận động người dân giữ gìn cảnh quan, bảo vệ rừng; thành lập tổ chức cộng đồng quản lý du lịch; duy trì trật tự an ninh xã hội.
  • Đối với Ban quản lý và các nhà đầu tư: Hợp tác chặt chẽ với các công ty lữ hành, xây dựng tour tuyến chuyên nghiệp và tuân thủ các quy chuẩn bảo tồn sinh thái.

Kết quả và đóng góp

Về kết quả nghiên cứu, khóa luận đã cung cấp hệ thống số liệu cụ thể phản ánh thực trạng tài nguyên và hoạt động du lịch tại xã Tam Mỹ Tây:

• Thống kê chi tiết tài nguyên đa dạng sinh học tại khu vực rừng phòng hộ với 147 loài thực vật, 176 loài động vật bậc cao, trong đó ghi nhận 69 cá thể voọc chà vá chân xám chia thành 8 gia đình sinh sống trên diện tích 30 ha rừng tự nhiên Hòn Dồ.
• Làm rõ cấu trúc thị trường khách tại Hố Giang Thơm qua khảo sát $n = 100$: Du khách dưới 18 tuổi chiếm đa số (56%), nhóm học sinh - sinh viên chiếm tỷ lệ áp đảo (58%), trong khi cán bộ viên chức chỉ chiếm 7% và công nhân chiếm 4%. Số liệu chứng minh điểm đến hiện chỉ thu hút tệp khách dã ngoại nội tỉnh ngắn ngày, chi tiêu thấp và dịch vụ chưa định hình hoàn thiện.
• Nhận diện các giá trị nhân văn gắn với sản phẩm nông nghiệp địa phương, điển hình là diện tích 30 ha lúa nếp bầu đạt chuẩn OCOP 3 sao do HTX Nông nghiệp - Dịch vụ - Du lịch Tam Mỹ Tây phụ trách, tạo điều kiện thuận lợi để tích hợp thành sản phẩm du lịch nông nghiệp.

Về mặt đóng góp khoa học và thực tiễn, tác giả tự khẳng định:

• Khóa luận là công trình nghiên cứu toàn diện đầu tiên về mô hình du lịch cộng đồng được triển khai cụ thể trên địa bàn xã Tam Mỹ Tây, huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam (các nghiên cứu trước đây tại địa phương chủ yếu tập trung tại Hội An, Cẩm Thanh, Kim Bồng hoặc Trà Quế).
• Cung cấp nguồn cứ liệu khảo sát thực tế và luận cứ khoa học giúp chính quyền địa phương (UBND huyện Núi Thành, UBND xã Tam Mỹ Tây) xây dựng các đề án, cơ chế chính sách phát triển du lịch nông thôn và bảo tồn đa dạng sinh học.
• Đề xuất các gợi ý cụ thể về chương trình tour và tuyến điểm liên kết, làm cơ sở để các doanh nghiệp kinh doanh lữ hành khảo sát và đưa điểm đến Tam Mỹ Tây vào mạng lưới du lịch phía nam tỉnh Quảng Nam.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận bộc lộ một số hạn chế nhất định xuất phát từ phạm vi và điều kiện nghiên cứu được phản ánh trong văn bản:

• Phạm vi khảo sát xã hội học còn hẹp, mẫu điều tra sơ cấp mới dừng lại ở quy mô 100 du khách tại một địa điểm duy nhất là Hố Giang Thơm vào các ngày cuối tuần, chưa mở rộng khảo sát sang cộng đồng dân cư bản địa về mức độ sẵn sàng tham gia hoặc năng lực cung ứng dịch vụ.
• Nguồn số liệu hoạt động du lịch của xã Tam Mỹ Tây còn mang tính ước tính, do địa phương chưa có hệ thống thống kê chuyên ngành độc lập về lượng khách, doanh thu và ngày lưu trú bình quân; số liệu chủ yếu kế thừa từ thống kê chung của huyện Núi Thành.
• Giới hạn thời gian nghiên cứu giai đoạn 2018 - 2023 bị phân đoạn bởi dịch bệnh COVID-19, khiến các chỉ tiêu tăng trưởng du lịch giai đoạn 2020 - 2022 có biến động bất thường so với giai đoạn trước dịch (2019).

Về hướng nghiên cứu mở rộng:

• Mở rộng phạm vi điều tra bảng hỏi đối với các hộ gia đình trên địa bàn 6 thôn của xã nhằm đánh giá toàn diện sinh kế, thái độ và nhu cầu đào tạo nghề du lịch của cư dân.
• Tiến hành các nghiên cứu chuyên sâu về đánh giá sức chứa môi trường (carrying capacity) tại thắng cảnh Hố Giang Thơm và vùng sinh thái núi Hòn Dồ nhằm đảm bảo hoạt động tham quan không gây tổn hại đến tập tính sinh thái của quần thể 69 cá thể voọc chà vá chân xám quý hiếm.

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng:

• Người học và nhà nghiên cứu: Sinh viên ngành Du lịch, Quản trị dịch vụ du lịch và lữ hành, Kinh tế phát triển, Địa lý kinh tế - xã hội có thể tham khảo phương pháp tiếp cận nghiên cứu du lịch cộng đồng tại địa bàn nông thôn miền núi; cách thức tích hợp đánh giá tài nguyên tự nhiên (đa dạng sinh học) và tài nguyên nhân văn (nông nghiệp OCOP, di tích) vào quy hoạch du lịch.
• Cơ quan quản lý nhà nước: UBND xã Tam Mỹ Tây, phòng Văn hóa - Thông tin huyện Núi Thành và Ban quản lý du lịch địa phương có thể sử dụng các số liệu khảo sát và hệ thống 7 nhóm giải pháp để xây dựng quy hoạch phân khu du lịch, đề án phát triển sản phẩm OCOP gắn với du lịch nông thôn và quy chế quản lý bảo vệ môi trường suối Hố Giang Thơm.
• Doanh nghiệp lữ hành và nhà đầu tư: Cung cấp thông tin nền tảng về khoảng cách địa lý, hạ tầng tiếp cận và đặc điểm tài nguyên để các đơn vị lữ hành thiết kế các tour trải nghiệm mới (tắm suối dã ngoại kết hợp tham quan mùa nếp chín Tam Mỹ và di tích Chùa Lương Mỹ).

Phần đáng tham khảo nhất trong tài liệu là hệ thống tư liệu kiểm kê tài nguyên tự nhiên - sinh vật (đặc biệt là dữ liệu về đàn voọc chà vá chân xám) và mô hình liên kết sản phẩm nếp bầu OCOP 3 sao trong Chương 2.

Câu hỏi thường gặp

1. Quần thể voọc chà vá chân xám tại xã Tam Mỹ Tây có số lượng và môi trường sống như thế nào? Theo số liệu điều tra được ghi nhận trong văn bản, quần thể voọc chà vá chân xám tại Tam Mỹ Tây có khoảng 69 cá thể chia thành 8 gia đình sinh sống trên diện tích 30 ha rừng tự nhiên tại các khu vực Hòn Dồ, Dương Bông, Hòn Ông, Đá Dựng - Dương Bản Lầu thuộc thôn Đồng Cố. Đây là một trong những quần thể voọc chà vá chân xám hiếm hoi trên thế giới có thể dễ dàng quan sát ngoài tự nhiên, và nghiên cứu đã ghi nhận có thêm 5 cá thể con non và nhỡ cho thấy quần thể đang có dấu hiệu tăng trưởng.

2. Điểm du lịch Hố Giang Thơm có đặc điểm tự nhiên và hạn chế thực trạng ra sao? Hố Giang Thơm (còn gọi là thác 11 tầng, Xen Thơm, Dân Thơm) được hình thành bởi những dải đá nổi chìm chạy dài suốt gần 01 km, tạo nên các tầng thác và hồ nước tự nhiên trên đầu nguồn mát mẻ. Hạn chế lớn nhất tại điểm này là hoạt động khai thác du lịch còn tự phát (chủ cơ sở kinh doanh tự mở đường mòn dẫn xuống thác), chưa có dịch vụ ăn uống hay trò chơi giải trí bài bản, và vệ sinh môi trường bị ảnh hưởng tiêu cực do du khách mang đồ ăn vào tắm suối nhưng thiếu ý thức dọn dẹp rác thải.

3. Khảo sát thực địa $n = 100$ tại Hố Giang Thơm chỉ ra cơ cấu du khách như thế nào? Kết quả khảo sát 100 du khách vào 3 ngày cuối tuần ghi nhận: Về độ tuổi, nhóm dưới 18 tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất với 56%, nhóm từ 18 - 30 tuổi chiếm 26%, và nhóm từ 31 - 55 tuổi chiếm 18%. Về nghề nghiệp, nhóm học sinh - sinh viên chiếm đa số với 58%, tiếp theo là nghề khác (12%), người hưu trí (11%), người làm kinh doanh (8%), cán bộ - viên chức (7%) và công nhân (4%).

4. Sản phẩm nông nghiệp tiêu biểu nào của Tam Mỹ Tây được định hướng đưa vào sản phẩm du lịch? Sản phẩm tiêu biểu được đề cập là nếp bầu Tam Mỹ (nếp bầu Đưng), được canh tác theo chuỗi liên kết với quy mô khoảng 30 ha do HTX Nông nghiệp - Dịch vụ - Du lịch Tam Mỹ Tây phụ trách và đã được tỉnh Quảng Nam chứng nhận là sản phẩm OCOP đạt chuẩn 3 sao. Tác giả định hướng khai thác sản phẩm này thành tour trải nghiệm nông nghiệp và chế biến các món đặc sản ẩm thực như bánh nếp bầu, chè nếp bầu, xôi nếp bầu phục vụ du khách.

5. Hoạt động du lịch huyện Núi Thành giai đoạn 2019 - 2022 có sự biến động thế nào qua số liệu của đề tài? Năm 2019, huyện Núi Thành đón hơn 450.000 lượt khách, đạt doanh thu khoảng 280 tỷ đồng. Do ảnh hưởng của dịch bệnh COVID-19, trong các năm 2021 và 2022, lượng khách đến tham quan và lưu trú tại huyện sụt giảm mạnh, chỉ đạt khoảng 10.000 lượt khách/năm (khách nội địa đạt 6.300 lượt, khách quốc tế đạt 500 lượt, khách lưu trú đạt 3.200 lượt), tổng doanh thu tại các điểm du lịch trên địa bàn ước đạt khoảng 10 tỷ đồng/năm.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả đã khái quát có hệ thống cơ sở lý luận về du lịch cộng đồng và vận dụng vào phân tích điều kiện thực tiễn tại xã Tam Mỹ Tây, huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam trong giai đoạn 2018 - 2023. Công trình làm nổi bật các tiềm năng tự nhiên độc đáo như thắng cảnh thác Hố Giang Thơm, đàn voọc chà vá chân xám 69 cá thể tại núi Hòn Dồ và sản phẩm OCOP 3 sao nếp bầu Tam Mỹ, đồng thời chỉ ra thực trạng khai thác còn tự phát, quy mô du khách chủ yếu là học sinh - sinh viên qua khảo sát 100 mẫu thực tế. Trên cơ sở đó, hệ thống 7 nhóm giải pháp toàn diện về hạ tầng, quản lý, sản phẩm đặc trưng và bảo tồn môi trường đã được xây dựng, tạo nguồn tài liệu tham khảo có giá trị thực tiễn cho chính quyền địa phương và các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực du lịch sinh thái nông thôn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ DU LỊCH CỘNG ĐỒNG 1. Lý thuyết về cộng đồng 1. Khái niệm về cộng đồng Cộng đồng là một khái niệm rất phổ biến trên toàn thế giới và có nhiều định nghĩa khác nhau tùy thuộc vào ngữ cảnh sử dụng. Tuy nhiên, ở mức đơn giản, cộng đồng là một nhóm các cá nhân hoặc tổ chức có mối quan hệ gắn kết với nhau, chia sẻ các giá trị, tư tưởng, lối sống và mục đích chung.

Cộng đồng có thể được định nghĩa theo các yếu tố như địa lý, văn hóa, dân tộc, tôn giáo, nghề nghiệp, hoặc quyền lợi chung. Thuật ngữ “cộng đồng” vốn bắt nguồn từ gốc tiếng Latin là “cummunitas”, với nghĩa là toàn bộ tín đồ của một tôn giáo hay toàn bộ những người đi theo một thủ lĩnh nào đó. Ngày nay, thuật ngữ này được sử dụng phổ biến trong các ngôn ngữ Âu - Mỹ, như trong tiếng Pháp là “communité”, tiếng Anh là “community”, tiếng Đức là “Gemeinschaft” nhưng với những ý nghĩa khác nhau trong những khung cảnh khác nhau. [12] Theo Midgley (1986): “Cộng đồng là một nhóm dân cư cùng sinh sống trên một khu vực địa lý nhất định, có cùng các giá trị và tổ chức xã hội cơ bản”.Fichter (1974): “Cộng đồng là một tập thể người nhất định trên một lãnh thổ kinh tế và văn hóa, bao gồm các yếu tố: Tương quan cá nhân mật thiết với những người khác, tương quan này đôi khi được gọi là tương quan mặt đối mặt, tương quan thân mật, có sự liên hệ về tình cảm và cảm xúc, có sự tình nguyện hy sinh đối với những giá trị được tập thể coi là cao cả, có ý nghĩa, có ý thức đối với mọi thành viên trong tập thể”.

Tại Việt Nam, lần đầu tiên khái niệm phát triển cộng đồng được giới thiệu vào những năm 1950 thông qua một số hoạt động phát biểu cộng đồng tại các tỉnh phía Nam, trong lĩnh vực giáo dục. Từ ngành giáo dục phát triển cộng đồng chuyển sang lĩnh vực công tác xã hội. Đến những năm 1960, 1970, hoạt động phát triển cộng đồng được đẩy mạnh thông qua các chương trình phát triển nông thôn của sinh viên hay của phong trào Phật giáo. Khái niệm “cộng đồng” thường được hiểu theo nghĩa “cộng đồng dân cư” hoặc “cộng đồng địa phương” tức là tập hợp những cá nhân trên một địa bàn cư trú ở vùng nông thôn, có quy mô nhỏ như làng, bản, buôn, sóc… Về cơ bản, 5 cộng đồng có sự tương tác và chia sẻ lẫn nhau giữa các thành viên, tạo thành những đặc điểm chung, kết nối với nhau trong cộng đồng.

Các điểm chung đó là: niềm tin, tín ngưỡng, nguồn lực, nhu cầu, sở thích. [9] Như vậy cộng đồng có thể hiểu là tập hợp các cá nhân có cùng chung một số đặc điểm hoặc cùng chia sẻ một mối quan tâm nào đó. Tùy theo các góc nhìn khác nhau, có thể có các định nghĩa cụ thể cho khái niệm này (Từ điển tiếng Việt.) Cộng đồng là một tập thể có tổ chức bao gồm các cá nhân con người sống chung ở một địa bàn nhất định, có chung một đặc tính xã hội hoặc sinh học nào đó và cùng chia sẻ với nhau một lợi ích vật chất hoặc tinh thần nào đấy. Khái niệm cộng đồng địa phương Cộng đồng địa phương là một tập hợp các cá nhân, hộ gia đình hoặc các tổ chức có liên quan đến một vùng địa lý nhất định, được định nghĩa bởi những đặc trưng như địa lý, văn hóa, kinh tế hoặc chính trị.

Đây là những người chung sống trong cùng một khu vực và thường có mối quan hệ gắn kết với nhau dựa trên sự đồng cảm, lòng trung thành và tương tác xã hội. Cộng đồng địa phương được tạo ra thông qua sự liên kết văn hóa giữa các cá nhân và nhóm tại một địa điểm cụ thể. Sức mạnh của cộng đồng nằm ở khả năng tự giúp đỡ và giúp đỡ lẫn nhau để giải quyết các thách thức và đối mặt với các cơ hội mới. Theo Nguyễn Hữu Nhân: Cộng đồng địa phương là những cộng đồng được gọi tên như đơn vị làng, bản, xã, huyện…những người chung về lý tưởng xã hội, lứa tuổi, giới tính, thân phận xã hội.

Khái niệm cộng đồng có hai nghĩa: + Là một nhóm dân cư cùng sinh sống trong một địa cực nhất định, có cùng giá trị và tổ chức xã hội cơ bản. + Là một nhóm dân cư có cùng mối quan tâm. Như vậy, cộng đồng địa phương được hiểu là một nhóm dân cư cùng sinh sống trên trên một lãnh thổ nhất định qua nhiều thế hệ và có những đặc điểm chung về sinh hoạt văn hóa truyền thống, sử dụng các nguồn tài nguyên và môi trường, cùng các mối quan hệ kinh tế xã hội, có sự gắn kết về huyết thống và tình cảm, có sự chia sẻ về nguồn lợi và trách nhiệm cộng đồng. - Cộng đồng địa phương tại các khu du lịch là đối tượng nghiên cứu và tham gia hoạt động du lịch và bảo tồn có những đặc điểm: 6 + Cộng đồng địa phương là những nhóm người định cư trên cùng lãnh thổ nhất định.

Mỗi vùng lãnh thổ nhất định sẽ có những điều kiện tài nguyên môi trường tự nhiên khác nhau, đó là yếu tố quan trọng để hình thành, nuôi dưỡng và phát triển những giá trị văn hóa và kinh tế… Vì vậy, mỗi cộng đồng thường có những giá trị văn hóa và hoạt động kinh tế khác nhau. + Có quan hệ gắn kết về tình cảm, mang tính huyết thống, thân thiện, giúp đỡ, chia sẻ. + Có quyền lợi và trách nhiệm, có đặc điểm chung về sở hữu, sử dụng và bảo vệ tài nguyên môi trường. + Tính cộng đồng bền vững được khẳng định qua thời gian, chính thời gian là yếu tố gắn kết các thành viên cộng đồng để cùng nhau tạo ra các giá trị văn hóa đặc sắc cho cộng đồng.

+ Những đặc điểm chung về hoạt động văn hóa truyền thống, có những giá trị được tập thể coi là khuôn mẫu văn hóa sinh hoạt cộng đồng. + Mỗi cộng đồng có những tổ chức quy ước xã hội, kiểu “Phép vua thua lệ làng”. Tóm lại cộng đồng địa phương đóng vai trò quan trọng trong việc giúp xây dựng một môi trường sống tốt đẹp, an toàn và bền vững cho tất cả các thành viên. Họ thường tham gia vào các hoạt động cộng đồng như việc tổ chức các sự kiện địa phương, chăm sóc môi trường, tài trợ các chương trình giáo dục và ủng hộ các cộng đồng khác.

Cộng đồng địa phương còn là nơi giao lưu, kết nối và giúp đỡ cho nhau trong những thời điểm khó khăn. Du lịch cộng đồng Du lịch cộng đồng được xuất hiện từ những năm 1970 và cho đến nay đã phát triển phổ biến ở hầu hết các châu lục, đặc biệt là ở khu vực nông thôn, miền núi, vùng dân tộc thiểu số ở Châu Phi, khu vực Mỹ Latinh và Châu Á. Rozemeijer định nghĩa du lịch cộng đồng là hoạt động du lịch được sở hữu, khởi xướng bằng một hay vài cộng đồng địa phương, có sự liên kết với khối tư nhân nhằm tận dụng nguồn tài nguyên tự nhiên cũng như văn hóa một cách bền vững để thu hút khách du lịch, tăng thu nhập và cải thiện sinh kế .C cho rằng, “du lịch cộng đồng chủ yếu là loại hình du lịch ở quy mô nhỏ và song hành hướng đến cả mục đích phát triển kinh tế và phát triển xã hội”. Ở một cách nhìn khá tương đồng, Goodwin and Santilli quan niệm “du lịch cộng 7 đồng là hoạt động du lịch được sở hữu hoặc quản lý bởi cộng đồng nhằm tạo ra lợi ích lớn lao hơn cho cộng đồng”, Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên cho rằng, du lịch cộng đồng là hoạt động “mà ở đó cộng đồng địa phương trực tiếp tham gia và nắm vai trò quan trọng trong việc quản lý và phát triển.

Phần lớn lợi ích thu được thuộc về cộng đồng” Hausle và Strasdas khẳng định “du lịch cộng đồng ngoài ý nghĩa là loại hình du lịch có sự tham gia tích cực, chủ động của người dân vào mỗi mắt xích, còn trực tiếp đóng góp vào phát triển kinh tế cho người dân và cho cả địa phương”.[10] Trong chương trình nghiên cứu của nhiều tổ chức xã hội trên thế giới. Pachamama đã đưa ra quan điểm của mình “Du lịch cộng đồng là loại hình mà du khách từ bên ngoài đến với cộng đồng địa phương để tìm hiểu về phong tục lối sống, niềm tin và được thưởng thức ẩm thực địa phương. Cộng đồng địa phương kiểm soát cả những tác động và những lợi ích thông qua quá trình tham gia vào hình thức du lịch này, từ đó tăng cường khả năng tự quản, tăng cường phương thức sinh kế và phát huy giá trị truyền thống của địa phương”. Tác giả trần Thị Mai đã nhìn nhận: “Du lịch cộng đồng là hoạt động tương trợ giữa các đối tác liên quan, nhằm mang lại lợi ích về kinh tế cho cộng đồng dân cư địa phương, bảo vệ được môi trường và mang đến cho du khách kinh nghiệm mới, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương có dự án”.

Theo khoản 15 Điều 3 Luật Du lịch 2017, du lịch cộng đồng là loại hình du lịch được phát triển trên cơ sở các giá trị văn hóa của cộng đồng, do cộng đồng dân cư quản lý, tổ chức khai thác và hưởng lợi. Và tại khoản 1 Điều 19 Luật Du lịch 2017, cá nhân, hộ gia đình nơi phát triển du lịch cộng đồng được ưu đãi, khuyến khích phát triển các dịch vụ và sản phẩm du lịch cộng đồng như sau: - Cung cấp dịch vụ lưu trú, ăn uống. - Hướng dẫn khách du lịch tham quan, trải nghiệm văn hóa, nếp sống tại cộng đồng. - Sản xuất hàng hóa, hàng thủ công truyền thống.

- Các dịch vụ khác phục vụ khách du lịch Nhìn chung, ta có thế hiểu du lịch theo một cách đơn giản là: Du lịch cộng đồng thường được hiểu là hoạt động của một cộng đồng dân cư tham gia làm du lịch, hay nói cách khác đây là loại hình du lịch trong đó cộng đồng địa phương tham gia vào chuỗi cung ứng và quản lý du lịch. Loại hình này được phát triển trên cơ sở văn hóa 8 của cộng đồng, do cộng đồng dân cư quản lý, tổ chức khai thác và hưởng lợi. Hiện nay, du lịch cộng đồng đang được coi là loại hình du lịch thú hút nhiều du khách bởi sự gần gũi, chân thật của loại hình du lịch này mang lại.