phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, phần nội dung chính của luận văn bao gồm 3 chương. Cơ sở lí luận về du lịch cộng đồng. Điều kiện và thực trạng hoạt động du lịch cộng đồng xã Ba Vì. Đề xuất giải pháp phát triển du lịch cộng đồng ở xã Ba Vì.
10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DU LỊCH CỘNG ĐỒNG 1. Cộng đồng Khái niệm cộng đồng là một trong những khái niệm xã hội học được các nhà nghiên cứu đưa ra với nhiều cách hiểu khác nhau. Trước hết, quan điểm về cộng đồng đề cập đến các yếu tố con người với phạm vi địa lý, mối quan hệ và mục đích chung trong phát triển và bảo tồn cộng đồng đó.
Theo Keith và Ary (1988) thì “cộng đồng được hiểu là một nhóm người thường sinh sống trên một khu vực địa lý, tự xác định mình thuộc về một nhóm. Những người trong cùng một cộng đồng thường có quan hệ huyết thống hoặc hôn nhân và có thể thuộc cùng một nhóm tôn giáo, một tầng lớp chính trị. Tuy nhiên, khái niệm này đã không còn phù hợp bởi trong một cộng đồng ngày nay còn có những mối quan hệ không phải cùng huyết thống, hôn nhân và cũng có thể không cùng tôn giáo. Trong đời sống xã hội, khái niệm cộng đồng được sử dụng một cách tương đối rộng rãi, để chỉ nhiều đối tượng có thể khác nhau về quy mô, đặc tính xã hội.
Từ những tập hợp người, các liên minh rộng lớn như châu Á, cộng đồng các nước Đông Nam Á,. đến kiểu xã hội có đặc tính tương đồng về tôn giáo, chủng tộc như cộng đồng người Do Thái, cộng đồng người theo đạo Hindu, hay nhóm xã hội có đặc tính chung về lứa tuổi, nghề nghiệp, địa vị xã hội… Do đó, thuật ngữ “cộng đồng” có thể được hiểu theo các cấp độ khác nhau, có thể phân loại cộng đồng gồm: - Cộng đồng địa lý: bao gồm những người dân cư trú trong cùng một địa bàn có thể có chung các đặc điểm văn hóa xã hội và có thể có mối quan hệ ràng buộc nhau. Ví dụ: cộng đồng người Dao ở Ba Vì, cộng đồng ngư dân trên đảo Phú Quốc… 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Cộng đồng chức năng: gồm những cá thể có thể cư trú gần nhau hoặc không gần nhau nhưng có chung lợi ích. Họ liên kết với nhau trên cơ sở nghề nghiệp, sở thích, hợp tác hay hiệp hội có tổ chức (NGO Training Project).
Ví dụ: Cộng đồng du học sinh Việt Nam tại cộng hòa Pháp, cộng đồng kinh tế ASEAN… Nói tóm lại, cộng đồng là nhóm người sống trong phạm vi thôn, bản, các xã phường của khu vực nông thôn và thành thị, đặc biệt là các vùng nông thôn vùng sâu, vùng xa. Cộng đồng có những điểm giống nhau, có chung các mối quan hệ nhất định và cùng chịu ảnh hưởng bởi một số yếu tố tác động và là đối tượng cần được quan tâm trong sự phát triển kinh tế - xã hội hiện nay. Du lịch cộng đồng Nguồn gốc của thuật ngữ DLCĐ phát sinh từ các thuật ngữ có trước như “du lịch nông thôn”, “du lịch làng” vốn là những mô hình phát triển kinh tế nông thôn. Do nhu cầu ngày càng tăng về sự tham gia hiệu quả của cộng đồng vào những mô hình phát triển du lịch nông thôn mà thuật ngữ “du lịch cộng đồng” bắt đầu xuất hiện rầm rộ hơn từ đầu thế kỷ 20.
Du lịch cộng đồng thường đựợc khởi xướng là mục tiêu cơ bản trong quá trình phát triển kinh tế địa phương. Bên cạnh đó, có những lý do khác để cộng đồng theo đuổi DLCĐ như bảo tồn văn hoá và môi trường cũng như có những lợi ích phát triển khác mà DLCĐ mang lại. Theo như REST định nghĩa thì “Du lịch cộng đồng là du lịch có tính bền vững về mặt môi trường, văn hoá và xã hội. Nó do chính cộng đồng quản lý và làm chủ vì lợi ích của cộng đồng vì mục đích tạo cho du khách có khả năng nhận thức và tìm hiểu về cộng đồng và lối sống của cộng đồng”.
(REST – 1997) Du lịch cộng đồng được định nghĩa đúng nhất phải là một quá trình , chứ không phải là một loại hình sản phẩm du lịch đặc biệt. Quá trình đó có sự tham gia trực tiếp chủ yếu của cộng đồng địa phương vào các hoạt động du lịch, nhằm đảm 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com bảo và khai thác bền vững các nguồn tài nguyên du lịch, môi trường, cộng đồng đựơc hưởng lợi nhuận từ khách du lịch và bán các sản phẩm và dịch vụ du lịch. Các loại hình du lịch có sự tham gia của cộng đồng địa phƣơng. Cần phải hiểu DLCĐ là một mô hình chứ không phải là một sản phẩm.
Những lọai hình sản phẩm du lịch như du lịch nông thôn, du lịch sinh thái, du lịch dân tộc thiểu số… được xem là các hình thức du lịch mang nét đặc trưng phù hợp với du lịch cộng đồng bởi chúng được sở hữu và quản lý bởi cộng đồng. Các loại hình du lịch có sự tham gia của cộng đồng Loại hình Đặc trưng Nét hấp dẫn du lịch (điển hình) Là du lịch bảo tồn và phát Thăm thú và học tập về các di huy các di sản văn hóa trong tích lịch sử, thăm các nhà cổ, lưu làng (nhà cổ, đình làng, miếu – trú, ẩm thực tại nhà hàng nông Du lịch di đền, nhà thờ họ, các làn điệu dân gia, hướng dẫn viên địa phương sản ca…) được truyền lại cho hậu hướng dẫn du khách đi tham thế và các hoạt động của người quan làng… xưa, để du khách có thể giao lưu, trải nghiệm. Du lịch sử dụng các đặc trưng Tham quan các buổi trình diễn văn hóa, nghi lễ, nghệ thuật nghệ thuật truyền thống, tour Du lịch văn truyền thống và văn hóa phi vật tham quan nguồn gốc văn hóa hóa thể độc đáo của làng truyền thống, tham quan và trải nghiệm các nghi lễ… Du lịch trải nghiệm, giao lưu Trải nghiệm nghề truyền thống, Du lịch làng nghề truyền thống, nghề thủ giao lưu với nghệ nhân, mua các nghề truyền công mỹ nghệ, các tác phẩm sản phẩm nghề truyền thống, thống nghệ thuật, nghề gốm…có tham gia các tour tham quan sản nguồn gốc từ nông thôn phẩm nghề truyền thống… Du lịch vận dụng các không gian Tour khám phá môi trường thiên tự nhiên như cảnh quan sông nhiên như sông nước, phong Du lịch sinh nước, cây xanh, công viên, vườn cảnh, tham quan và thưởng thức thái cây ăn quả, nhà vườn… các sản phẩm tại các vườn cây ăn quả hoặc cơ sở chế biến. Du lịch Du lịch tận dụng các thế mạnh Các chương trình tham quan, trải nông sinh của nghề nông, các điều kiện nghiệm, học tập về nông nghiệp, học cuộc sống tại các nông thôn.
tập sản xuất nông nghiệp, 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thưởng thức nông sản, giao lưu với nông dân… Du lịch dựa vào các nguồn nước Các sản phẩm ngâm tắm khoáng, Du lịch nghỉ khoáng, bùn khoáng tự nhiên, tắm thuốc dân gian…nhằm trải dưỡng, chữa các vùng có nhiều phương thuốc, nghiệm và phục hồi sức khỏe. bệnh dược liệu quý của người dân bản địa… Du lịch vận dụng đời sống và Lý giải đời sống của người dân văn hóa của các dân tộc thiểu số tộc thiểu số, trải nghiệm văn hóa Du lịch dân dân tộc, tham gia các buổi trình tộc thiểu số diễn, âm nhạc của người dân tộc thiểu số. Nguồn: Viện nghiên cứu phát triển du lịch « Cẩm nang du lịch nông thôn Việt Nam » 1. Các nguyên tắc phát triển du lịch cộng đồng 1.
Dựa vào cộng đồng Đặc thù của DLCĐ là dựa vào cộng đồng. Họ là chủ thể chính của hoạt động du lịch, các thành viên của cộng đồng được tham gia lập kế hoạch, thực hiện và quản lý các hoạt động du lịch trong cộng đồng của mình. Hơn nữa, các lợi ích kinh tế được chia đều, không chỉ cho các công ty du lịch mà cả cho các thành viên cộng đồng. Phân chia lợi ích hợp lý Điều kiện để DLCĐ phát triển bền vững là việc phân chia lợi ích hợp lý giữa các bên: - Cộng đồng địa phương: cung cấp các dịch vụ du lịch, tổ chức các hoạt động du lịch - Chính quyền địa phương: đại diện cơ quan nhà nước trực tiếp quản lý các hoạt động tại địa phương, đảm bảo an ninh trật tự cho cộng đồng và du khách.
- Các doanh nghiệp du lịch: phối hợp với cộng đồng và chính quyền địa phương trong việc cung cấp các dịch vụ du lịch. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Việc chia sẻ các lợi ích từ du lịch cho cộng đồng đòi hỏi cộng đồng có thể nhận được các lợi ích giống như các đối tác liên quan khác. Trong việc chia sẻ lợi ích, không những doanh thu từ các hoạt động du lịch thường được chia đều mà các bên tham gia phải có trách nhiệm đóng góp, duy tu, cải thiện, nâng cấp cơ sở hạ tầng mục đích như tái đầu tư vào cơ sở hạ tầng phục vụ hoạt động du lịch và hoạt động dân sinh từ nguồn thu hoạt động DLCĐ. Trên thực tế, việc bảo tồn thiên nhiên và văn hóa địa phương có mối quan hệ mật thiết với việc lập kế hoạch phát triển của cơ sở hạ tầng cho các hoạt động du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng (nhà ở, đường giao thông, vườn hoa.) trên nguyên tắc hài hòa.
Người dân quyết định hoạt động du lịch DLCĐ muốn thực hiện được cần có sự tham gia của cộng đồng dân cư. Mọi chương trình của loại hình du lịch này đều được xây dựng dựa vào khả năng và hiểu biết của cộng đồng. Việc các thành viên cộng đồng tham gia lập kế hoạch, thực hiện, quản lý hoạt động DLCĐ là một thể hiện quan trọng của việc cộng đồng sở hữu các tài nguyên du lịch, họ làm chủ trong cung cấp dịch vụ, trong việc đảm bảo tính lâu bền của hoạt động du lịch. Du khách có thể trải nghiệm sự đa dạng và phong tục của nền văn hóa địa phương, và quan trọng hơn là để tương tác với cộng đồng.
Cộng đồng là người “chủ nhà” thật sự, họ là những người chia sẻ với du khách những văn hóa địa phương để du khách được tiếp cận, tìm hiểu và chia sẻ văn hóa truyền thống của họ một cách xác thực nhất. Họ trực tiếp chia sẻ các tri thức dân gian trong các bình diện của đời sống dân sinh như ẩm thực, âm nhạc, văn học dân gian, phong tục – tập quán, nghề truyền thống, phong cách sống v.