Vận dụng giá trị tài nguyên đa dạng sinh học vào phát triển du lịch bền vững tại vịnh Hạ Long

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ứng dụng giá trị tài nguyên đa dạng sinh học vào phát triển du lịch bền vững tại vịnh Hạ Long, Quảng Ninh.

• Tác giả: Vũ Hồng Phương
• Người hướng dẫn: PGS.TS Lê Diên Dực
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa học Môi trường
• Đề tài: Vận dụng các giá trị tài nguyên đa dạng sinh học vào phát triển du lịch bền vững tại khu di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Tổng quan về các nghiên cứu có liên quan đến lĩnh vực của luận văn
• 1.2. Các khái niệm cơ bản
• 1.2.1. Đa dạng sinh học
• 1.2.2. Tài nguyên sinh học
• 1.2.3. Du lịch
• 1.2.4. Tài nguyên du lịch
• 1.2.5. Du lịch bền vững
• 1.2.6. Mục tiêu của phát triển đa dạng sinh học
• 1.2.7. Nguyên tắc phát triển đa dạng sinh học
• 1.2.8. Du lịch sinh thái
• 1.2.9. Các nguyên tắc cơ bản đối với du lịch sinh thái
• 1.3. Mối quan hệ giữa đa dạng sinh học và du lịch bền vững
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỊA ĐIỂM, THỜI GIAN, PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Thời gian nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Tình hình khai thác các giá trị tài nguyên đa dạng sinh học
• 3.2. Tiềm năng và hiện trạng đa dạng sinh học vịnh Hạ Long
• 3.3. Hiện trạng và các áp lực đối với đa dạng sinh học vịnh Hạ Long
• 3.4. Tình hình phát triển du lịch tại vịnh Hạ Long
• 3.5. Tiềm năng du lịch trên vịnh Hạ Long
• 3.6. Thực trạng phát triển hoạt động du lịch trên vịnh Hạ Long
• 3.7. Các giải pháp vận dụng các giá trị đa dạng sinh học phục vụ phát triển du lịch bền vững tại Vịnh Hạ Long
• 3.7.1. Các giải pháp phát triển du lịch bền vững
• 3.7.2. Các giải pháp bảo tồn và khai thác các giá trị đa dạng sinh học Vịnh Hạ Long
• 3.7.3. Các giải pháp phát triển du lịch sinh thái
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển du lịch bền vững tại vịnh Hạ Long

Vịnh Hạ Long, một trong những kỳ quan thiên nhiên thế giới, không chỉ nổi tiếng với cảnh quan tuyệt đẹp mà còn là nơi có giá trị đa dạng sinh học phong phú. Việc phát triển du lịch bền vững tại đây không chỉ giúp bảo tồn các hệ sinh thái mà còn tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho cộng đồng địa phương. Để đạt được điều này, cần có sự kết hợp chặt chẽ giữa bảo tồn thiên nhiên và phát triển kinh tế.

1.1. Đặc điểm đa dạng sinh học tại vịnh Hạ Long

Vịnh Hạ Long có hơn 2000 hòn đảo và nhiều hệ sinh thái khác nhau như rừng ngập mặn, rạn san hô và các loài động thực vật đặc hữu. Những giá trị này không chỉ thu hút khách du lịch mà còn cần được bảo tồn để duy trì sự cân bằng sinh thái.

1.2. Tình hình phát triển du lịch tại vịnh Hạ Long

Du lịch tại vịnh Hạ Long đã phát triển mạnh mẽ trong những năm qua, với hàng triệu lượt khách mỗi năm. Tuy nhiên, sự gia tăng này cũng đặt ra nhiều thách thức về bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên.

II. Thách thức trong phát triển du lịch bền vững tại vịnh Hạ Long

Mặc dù vịnh Hạ Long có tiềm năng lớn cho phát triển du lịch bền vững, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Các hoạt động du lịch không kiểm soát có thể dẫn đến suy thoái môi trường và mất mát đa dạng sinh học. Cần có các biện pháp quản lý hiệu quả để đảm bảo sự phát triển bền vững.

2.1. Tác động của du lịch đến môi trường

Hoạt động du lịch gia tăng áp lực lên các hệ sinh thái, dẫn đến ô nhiễm và suy giảm chất lượng môi trường. Việc quản lý tài nguyên thiên nhiên là rất cần thiết để giảm thiểu tác động tiêu cực này.

2.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến đa dạng sinh học

Biến đổi khí hậu, ô nhiễm và khai thác tài nguyên quá mức là những yếu tố chính ảnh hưởng đến đa dạng sinh học tại vịnh Hạ Long. Cần có các nghiên cứu và giải pháp cụ thể để bảo vệ các loài và hệ sinh thái.

III. Phương pháp phát triển du lịch bền vững tại vịnh Hạ Long

Để phát triển du lịch bền vững tại vịnh Hạ Long, cần áp dụng các phương pháp quản lý tài nguyên hiệu quả. Việc kết hợp giữa bảo tồn và phát triển kinh tế sẽ giúp duy trì sự cân bằng giữa lợi ích kinh tế và bảo vệ môi trường.

3.1. Giải pháp bảo tồn đa dạng sinh học

Cần thực hiện các chương trình bảo tồn nhằm duy trì và phục hồi các hệ sinh thái tự nhiên. Điều này bao gồm việc bảo vệ các loài động thực vật đặc hữu và khôi phục các khu vực bị suy thoái.

3.2. Phát triển du lịch sinh thái

Du lịch sinh thái là một trong những phương pháp hiệu quả để phát triển bền vững. Nó không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị của đa dạng sinh học.

IV. Ứng dụng thực tiễn trong phát triển du lịch bền vững

Việc áp dụng các giải pháp phát triển du lịch bền vững tại vịnh Hạ Long đã cho thấy những kết quả tích cực. Các mô hình du lịch sinh thái đã được triển khai, mang lại lợi ích cho cả cộng đồng và môi trường.

4.1. Các mô hình du lịch sinh thái thành công

Nhiều mô hình du lịch sinh thái đã được triển khai tại vịnh Hạ Long, giúp bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và tạo ra nguồn thu nhập cho cộng đồng địa phương. Những mô hình này cần được nhân rộng và phát triển hơn nữa.

4.2. Kết quả nghiên cứu về tác động của du lịch

Các nghiên cứu cho thấy rằng du lịch bền vững không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo vệ môi trường. Điều này chứng tỏ rằng phát triển du lịch có thể đi đôi với bảo tồn thiên nhiên.

V. Kết luận và tương lai của du lịch bền vững tại vịnh Hạ Long

Phát triển du lịch bền vững tại vịnh Hạ Long là một mục tiêu quan trọng, không chỉ cho kinh tế mà còn cho bảo tồn thiên nhiên. Tương lai của du lịch tại đây phụ thuộc vào việc áp dụng các giải pháp hiệu quả và sự tham gia của cộng đồng.

5.1. Tầm quan trọng của bảo tồn đa dạng sinh học

Bảo tồn đa dạng sinh học là yếu tố then chốt trong phát triển du lịch bền vững. Việc duy trì các hệ sinh thái sẽ đảm bảo sự phát triển lâu dài cho ngành du lịch.

5.2. Hướng đi tương lai cho du lịch bền vững

Tương lai của du lịch bền vững tại vịnh Hạ Long cần được định hình bởi các chính sách quản lý hiệu quả và sự tham gia tích cực của cộng đồng. Điều này sẽ giúp bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và phát triển kinh tế bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vịnh Hạ Long sở hữu tổng diện tích tự nhiên 1.553 km2 với 1.969 hòn đảo lớn nhỏ, trong đó khu vực bảo vệ tuyệt đối rộng 434 km2 gồm 775 đảo đá vôi kỳ vĩ. Được UNESCO hai lần công nhận là Di sản Thiên nhiên Thế giới về giá trị cảnh quan và địa chất địa mạo, quần thể này còn lưu giữ kho tàng sinh thái vô giá với 10 hệ sinh thái nhiệt đới biển đảo điển hình. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của ngành du lịch với hơn 2,2 triệu lượt khách tham quan vào năm 2012 (trong đó khách quốc tế đạt khoảng 1,1 triệu lượt) cùng các áp lực đô thị hóa ven bờ đã và đang gây ra suy thoái môi trường nghiêm trọng, đe dọa trực tiếp đến tính toàn vẹn của di sản.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải quyết mâu thuẫn giữa khai thác kinh tế du lịch và bảo tồn nguyên vẹn các giá trị sinh thái nhạy cảm. Mục tiêu cụ thể là đánh giá toàn diện hiện trạng, tiềm năng của 10 hệ sinh thái biển đảo, lượng hóa các áp lực nhân sinh và biến đổi khí hậu, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp liên ngành nhằm vận dụng hiệu quả các giá trị đa dạng sinh học vào phát triển du lịch sinh thái bền vững. Phạm vi không gian nghiên cứu bao trùm toàn bộ khu Di sản Thiên nhiên Thế giới Vịnh Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh, tập trung phân tích chuỗi dữ liệu thực địa từ năm 2009 đến năm 2013.

Nghiên cứu mang ý nghĩa chiến lược sâu sắc, cung cấp cơ sở khoa học định lượng giúp các nhà quản lý tối ưu hóa công tác bảo tồn, hướng tới mục tiêu gia tăng 25% thời gian lưu trú của du khách, cải thiện chỉ số hài lòng về môi trường vượt mức 80%, đồng thời tạo sinh kế bền vững cho hàng nghìn cư dân làng chài địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp của ba khung lý thuyết nền tảng: Lý thuyết Tiếp cận Hệ sinh thái (Ecosystem Approach), Mô hình Quản lý Bảo tồn Dựa vào Cộng đồng (Community-Based Conservation Management - CBCM) và Lý thuyết Hệ thống (Systems Approach). Tiếp cận hệ sinh thái khẳng định con người là một thành tố hữu cơ trong mối quan hệ tương tác sinh thái biển ven bờ. Mô hình CBCM nhấn mạnh nguyên tắc trao quyền và chia sẻ lợi ích kinh tế từ du lịch để cộng đồng trở thành chủ thể trực tiếp tham gia bảo vệ tài nguyên.

Bên cạnh đó, luận văn vận dụng các khái niệm cốt lõi: Đa dạng sinh học (ở 3 cấp độ: nguồn gen, loài và hệ sinh thái theo Công ước Đa dạng Sinh học CBD), Du lịch bền vững (theo định nghĩa của Tổ chức Du lịch Thế giới WTO năm 1992 và Luật Du lịch Việt Nam) cùng khái niệm Sức chứa sinh thái (Ecological Carrying Capacity) – giới hạn ngưỡng tiếp nhận du khách tối đa nhằm bảo đảm không làm biến đổi tập tính sinh vật và thoái hóa môi trường tự nhiên.

Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp luận trung tâm áp dụng mô hình phân tích DPSIR (Động lực - Áp lực - Hiện trạng - Tác động - Đáp ứng) do Cơ quan Môi trường Châu Âu phát triển, kết hợp công cụ ma trận SWOT (S-O, S-T, W-O, W-T) để hoạch định chiến lược dài hạn. Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát thực địa tại 20 điểm đảo đại diện thuộc 6 cụm đảo chính (như Cống Đỏ, Đầu Bê, Hang Trai, Vạn Gió) và điều tra xã hội học với cỡ mẫu n = 205 khách du lịch (gồm 105 khách quốc tế và 100 khách nội địa).

Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên kết hợp kỹ thuật Đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia (RRA) thông qua các cuộc phỏng vấn sâu với 30 chuyên gia, cán bộ quản lý thuộc Ban Quản lý Vịnh Hạ Long, Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch cùng các hộ ngư dân làng chài. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm đảm bảo tính liên ngành, phản ánh đa chiều mối quan hệ nhân quả phức tạp giữa áp lực kinh tế và biến động sinh thái theo tiến trình thực hiện từ tháng 3/2013 đến tháng 12/2013.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tiềm năng đa dạng sinh học của Vịnh Hạ Long mang giá trị ngoại hạng nhưng đang suy giảm cục bộ rõ nét. Thảm thực vật trên đảo ghi nhận 508 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc 110 họ, trong đó có 21 loài trong Sách đỏ Việt Nam và 17 loài đặc hữu hẹp (như Cọ Hạ Long Livistona halongensis, Ngũ gia bì Hạ Long Schefflera alongensis). Độ che phủ rừng trên các đảo đá vôi vẫn duy trì mức cao từ 80% đến 100% tại 6 cụm đảo biệt lập.

Thứ hai, các hệ sinh thái ven bờ chịu tổn thương nặng nề nhất. Rừng ngập mặn đã suy giảm với tốc độ 5,35%/năm trong giai đoạn 1989–2001 và ước tính mất đi tới 80% so với diện tích 25.000 ha nguyên thủy do quá trình đô thị hóa và san lấp lấn biển tại khu vực Bãi Cháy và Hòn Gai. Hệ sinh thái cỏ biển tại khu vực hang Đầu Gỗ từng rộng 5 ha nay đã biến mất hoàn toàn.

Thứ ba, hệ sinh thái rạn san hô ghi nhận sự sụt giảm nghiêm trọng cả về diện tích lẫn cấu trúc loài. Khảo sát giai đoạn 2007–2008 chỉ ghi nhận 102 loài san hô cứng, giảm 48 loài so với các giai đoạn nghiên cứu trước năm 1998; độ phủ san hô giảm trung bình từ 20% đến 30%. Các rạn san hô phong phú với 1.315 loài sinh vật liên kết chỉ còn phân bố thu hẹp tại các khu vực xa bờ như Cống Đỏ, Hang Trai, Đầu Bê.

Thứ tư, nghiên cứu đã lượng hóa thành công việc phân định 3 tiểu vùng sinh thái: Tiểu vùng Đa dạng sinh học thấp (khu ven bờ Cửa Lục, Bãi Cháy), Tiểu vùng Đa dạng sinh học trung bình (vùng hang động karst trung tâm, chỉ số Shannon-Wiener của động vật đáy từ 2,1 đến 2,5) và Tiểu vùng Đa dạng sinh học cao (chiếm 2/3 diện tích vùng lõi với chỉ số đa dạng từ 2,5 đến 3,8).

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng suy thoái xuất phát từ các xung đột phát triển kinh tế đa ngành: áp lực từ hơn 1.000 tàu thuyền khai thác thủy sản sử dụng ngư cụ tận diệt (te điện, lưới mắt nhỏ), nước thải chưa qua xử lý từ đô thị đổ trực tiếp ra vịnh và sự tập trung quá tải cục bộ của hoạt động du lịch truyền thống tại vùng lõi.

Kết quả điều tra xã hội học chỉ ra sự bất cập lớn trong công tác quản lý: 37% du khách quốc tế đánh giá chất lượng thu gom rác thải ở mức kém (tăng 20% so với năm 2010) và 30% đánh giá kém về xử lý nước thải (tăng 15%). Trong khi đó, du khách nội địa thể hiện mức độ phàn nàn thấp hơn với 17% về rác thải và 14% về nước thải. Sự tương phản này cho thấy khoảng cách lớn trong nhận thức môi trường và kỳ vọng dịch vụ.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được mô tả trực quan thông qua biểu đồ phân bố độ phủ rạn san hô theo không gian và bảng tổng hợp ma trận phân vùng sinh thái 3 cấp độ (kèm các chỉ số sinh thái và mức độ đe dọa tương ứng), giúp các nhà hoạch định dễ dàng đối chiếu mức độ tổn thương của từng phân khu. So với các khu bảo tồn biển như Hòn Mun hay Cù Lao Chàm, Vịnh Hạ Long sở hữu cấu trúc địa mạo tùng - áng độc đáo (57 tùng và 62 áng khép kín), tạo điều kiện lý tưởng để chuyển dịch mô hình từ tham quan đại trà sang du lịch sinh thái chuyên đề có kiểm soát sức tải.

Đề xuất và khuyến nghị

Để hiện thực hóa mục tiêu phát triển du lịch bền vững gắn liền với bảo tồn tài nguyên sinh thái, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp hành động chiến lược:

Thứ nhất, quy hoạch và thiết lập hệ thống hạn ngạch sức tải sinh thái. Ban Quản lý Vịnh Hạ Long chủ trì áp dụng ngay công cụ phân vùng sinh thái 3 cấp độ, ban hành quy định giới hạn số lượng tàu thuyền và du khách tại các điểm nhạy cảm (như hồ Ba Hầm, áng Vẹm, hang Đầu Gỗ), mục tiêu giảm 30% mật độ khách tập trung vào giờ cao điểm trong giai đoạn 2014–2017.

Thứ hai, đa dạng hóa và phát triển các tour du lịch sinh thái đặc thù. Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch phối hợp với các doanh nghiệp lữ hành xây dựng 5 tuyến du lịch sinh thái mới, trọng tâm là tour chèo thuyền kayak khám phá 57 tùng và 62 áng, tour ngắm chim và thực vật đặc hữu trên các đảo đá vôi, hướng tới nâng tỷ lệ khách tham gia du lịch sinh thái đạt tối thiểu 20% tổng lượng khách vào năm 2020.

Thứ ba, hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật kiểm soát ô nhiễm môi trường. Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh bắt buộc 100% tàu du lịch lưu trú và tàu vận chuyển phải lắp đặt hệ thống xử lý nước thải đạt chuẩn trước năm 2016, đồng thời bố trí 10 trạm thu gom và ép rác nổi chuyên dụng tại các điểm neo đậu chính.

Thứ tư, triển khai mô hình đồng quản lý và tạo sinh kế cộng đồng. Tổ chức chuyển đổi nghề nghiệp cho khoảng 500 hộ ngư dân các làng chài (Cửa Vạn, Vung Viêng) sang cung ứng dịch vụ chèo thuyền nan, hướng dẫn viên sinh thái bản địa, trích lại 15% nguồn thu phí tham quan để tái đầu tư vào quỹ phục hồi rạn san hô và trồng lại 100 ha rừng ngập mặn ven bờ đến năm 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo học thuật và ứng dụng thực tiễn giá trị cao cho 4 nhóm đối tượng trọng điểm:

Thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước. Cán bộ thuộc Ban Quản lý Vịnh Hạ Long, Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Du lịch tỉnh Quảng Ninh có thể ứng dụng trực tiếp ma trận phân vùng đa dạng sinh học 3 cấp độ và mô hình DPSIR để xây dựng quy hoạch tổng thể phát triển du lịch giai đoạn tầm nhìn 2020–2030.

Thứ hai, các doanh nghiệp lữ hành và nhà đầu tư du lịch. Các đơn vị kinh doanh du lịch biển đảo có thể khai thác các kịch bản tour sinh thái trải nghiệm (chèo kayak, khám phá hệ sinh thái tùng áng với hơn 72 loài sinh vật) để thiết kế các gói sản phẩm cao cấp, gia tăng thời gian lưu trú và doanh thu bình quân trên mỗi lượt khách.

Thứ ba, các nhà khoa học, giảng viên và sinh viên chuyên ngành môi trường. Công trình cung cấp nguồn cơ sở dữ liệu định lượng phong phú về 508 loài thực vật, 102 loài san hô, hệ thống 10 kiểu hệ sinh thái đặc thù phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu chuyên sâu về sinh thái học biển và kinh tế tài nguyên.

Thứ tư, các tổ chức bảo tồn phi chính phủ và cộng đồng địa phương. Các tổ chức xã hội có thể sử dụng khung quản lý bảo tồn dựa vào cộng đồng (CBCM) làm tài liệu hướng dẫn triển khai các dự án phục hồi 80% diện tích rừng ngập mặn đã mất và thúc đẩy quyền tham gia của cư dân làng chài.

Câu hỏi thường gặp

Hệ sinh thái tùng và áng trên Vịnh Hạ Long có giá trị đặc biệt gì cho du lịch sinh thái?

Vịnh Hạ Long sở hữu cấu trúc địa chất độc nhất vô nhị với 57 tùng và 62 áng kín gió giữa các dãy núi đá vôi. Đây là nơi lưu giữ hơn 72 loài động thực vật thủy sinh cùng cảnh quan tĩnh lặng tuyệt đối, cung cấp không gian lý tưởng để phát triển các tour chèo kayak sinh thái kết hợp giáo dục bảo tồn thiên nhiên.

Hiện trạng suy giảm rừng ngập mặn tại khu vực Vịnh Hạ Long diễn ra ở mức độ nào?

Theo thống kê nghiên cứu, diện tích rừng ngập mặn ven bờ đã suy giảm nghiêm trọng với tốc độ 5,35%/năm giai đoạn 1989–2001 và mất đi tới 80% so với quy mô 25.000 ha ban đầu. Nguyên nhân chính do các dự án san lấp lấn biển xây dựng khu đô thị ven bờ Bãi Cháy và đầm nuôi trồng thủy sản.

Nhận định của du khách quốc tế về chất lượng môi trường Vịnh Hạ Long có điểm gì đáng lưu ý?

Khảo sát thực tế trên 205 khách du lịch cho thấy có tới 37% du khách quốc tế đánh giá công tác quản lý, thu gom rác thải ở mức kém và 30% chưa hài lòng về khâu xử lý nước thải. Điều này phản ánh rõ nét áp lực môi trường ngày càng tăng từ hoạt động du lịch đại trà và đòi hỏi phải nâng cấp hạ tầng xử lý chất thải.

Biến đổi khí hậu đe dọa các giá trị sinh thái biển đảo Vịnh Hạ Long như thế nào?

Theo kịch bản phát thải trung bình B2, nhiệt độ tại khu vực có thể tăng 2,5 độ C và mực nước biển dâng tới 30,1 cm vào năm 2050. Hiện tượng này làm gia tăng nguy cơ ngập lụt, xói mòn các hang động karst, đẩy nhanh hiện tượng tẩy trắng rạn san hô và làm thu hẹp sinh cảnh của 17 loài thực vật đặc hữu.

Sự khác biệt cốt lõi giữa tiếp cận hệ sinh thái và phương thức quản lý truyền thống là gì?

Tiếp cận hệ sinh thái vượt qua giới hạn quản lý đơn ngành, xem xét tổng thể mối liên kết giữa 10 hệ sinh thái biển đảo và hoạt động kinh tế của con người. Phương thức này đặt việc duy trì cấu trúc, chức năng sinh thái làm tiền đề để xác định sức chứa du lịch và phân bổ công bằng lợi ích cộng đồng.

Kết luận

Luận văn đã hoàn thành toàn diện các mục tiêu nghiên cứu thông qua 5 kết luận và đóng góp then chốt:

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở dữ liệu về 10 hệ sinh thái biển đảo đặc trưng, nhận diện 17 loài thực vật đặc hữu và 1.315 loài sinh vật liên kết rạn san hô tại Vịnh Hạ Long.
• Lượng hóa chính xác mức độ suy thoái môi trường, đặc biệt là sự sụt giảm 80% diện tích rừng ngập mặn và 48 loài san hô cứng dưới các áp lực nhân sinh.
• Thiết lập thành công bản đồ phân vùng đa dạng sinh học 3 cấp độ (Thấp, Trung bình, Cao) làm công cụ cốt lõi cho quản lý không gian di sản.
• Xây dựng ma trận giải pháp liên ngành đồng bộ, kết hợp giữa mô hình DPSIR và quản lý bảo tồn dựa vào cộng đồng (CBCM).
• Đề xuất khung kịch bản phát triển các tuyến du lịch sinh thái mới gắn với kiểm soát sức tải sinh thái giai đoạn 2015–2020.

Đóng góp lớn nhất của công trình là chuyển đổi phương thức tiếp cận từ khai thác cảnh quan thuần túy sang quản trị tích hợp giá trị sinh thái. Các bước triển khai tiếp theo cần tập trung hoàn thiện quy chuẩn kiểm toán môi trường tàu du lịch và thí điểm tour sinh thái cộng đồng ngay trong giai đoạn tới. Hãy cùng chung tay bảo vệ và phát huy bền vững kho tàng đa dạng sinh học của Di sản Thiên nhiên Thế giới Vịnh Hạ Long!

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU  I. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Vịnh Hạ Long nằm ở Đông Bắc Việt Nam, thuộc địa phận tỉnh Quảng Ninh , cách thủ đô Hà Nội 165km, với tổ ng diện tích là 1553km2. UNESCO đã hai lần công nhận là Di sản thiên nhiên thế giới về giá tri ca ̣ ̉ nh quan và điạ chấ t , điạ ma ̣o. Bởi vâ ̣y, nơi đây là điể m hấ p dẫn khách du lich ̣ t rong nƣớc và quố c tế nên số lƣợng khách quốc tế đến đây ngày càng gia tăng.

Bên ca ̣nh đó , nguồn tài nguyên đa da ̣ng sinh ho ̣c cũng rấ t đa da ̣ng và có giá trị, đă ̣c biê ̣t cho phát triể n du lich ̣. Khu vực có 10 hệ sinh thái điển hình đã đƣợc ghi nhận ở khu vực này bao gồm: Rừng ngập mặn, cỏ biển, vùng triều đáy mềm, vùng triều đáy cứng, bãi triều cát, rạn san hô, tùng - áng và vùng ngập nƣớc thƣờng xuyên ven bờ, các thảm thực vật trên đảo và hang động. Các hệ sinh thái này chứa đựng nguồn tài nguyên thuỷ sinh vô cùng phong phú với trên 1. Các đặc điểm điều kiện vật lý , môi trƣờng, du lịch và đa dạng sinh học khu vực vịnh Hạ Long đã đƣợc nghiên cứu nhiều.

Tuy nhiên việc gắn kết các giá trị tài nguyên tài nguyên đa dạng sinh học với phát triển du lịch bề n vững thì hầu nhƣ chƣa đƣợc đề cập đến. Mă ̣t khác, trong thời gian gần đây, các hệ sinh thái ở khu vực vịnh Hạ Long đang bị suy thoái bởi tác động của các nhân tố tự nhiên và con ngƣời do phát triển không bền vững, trong đó có hoạt động du lịch. Bởi vâ ̣y, phát triển du lịch bền vững là mục tiêu cần hƣớng tới đối với Vịnh Hạ Long. Nó vừa mang lại hiệu quả kinh tế lâu dài , bảo vệ môi trƣờng , bảo tồn di sản và phát huy đƣợc những giá trị tiềm năng vố n có - giá trị đa dạng sinh học.

Đồng thời, việc phát triển du lịch bền vững dựa vào đa dạng sinh học còn là một hƣớng đi tích cực trong việc góp phần bảo tồn đa dạng sinh học Di sản. Đề tài “ Vận dụng các giá tri ̣ tài nguyên sinh học vào ph át triển du lịch bền vững tại Khu Di sản Thiên Nhiên Thế giới vi ̣nh Hạ Long , tỉnh Quảng Ninh ” sẽ tâ ̣p trung đánh giá hiê ̣n tra ̣ng và tiề m năng tài nguyên đa da ̣ng sinh ho ̣c , tƣ̀ đó đƣa các giải pháp cụ thể nhằm phát triển du lịch bề n vƣ̃ng dƣ̣a trên tài nguyên đó. DLST không đồ ng nghiã với DLBV mà chỉ là mô ̣t hƣớng phát triể n của DLBV nói chung. DLBV bao gồ m viê ̣c phát triể n kinh tế – xã hội – môi trƣờng bề n vƣ̃ng.

Trong các thành phầ n của môi trƣờng th ì hệ sinh thái là đối tƣợng để phát triể n loa ̣i hiǹ h du lịch sinh thái. Trong khuôn khổ đề tài sẽ tâ ̣p trung đi sâu nghiên cƣ́u phát triể n DLST ta ̣i vinh ̣ Ha ̣ Long. Mục tiêu của đề tài nghiên cứu Mục tiêu chung Đánh giá cu ̣ thể hiện tr ạng và tiềm năng các giá trị tài nguyên đa dạng sinh học và tài nguyên du lich ̣ , trong đó có tiề m năng phát triể n du lịch sinh thái ta ̣i khu vực vịnh Hạ Long. Mục tiêu cụ thể Đề xuất các giải pháp vâ ̣n du ̣ng các loài sinh vật , hê ̣ sinh thái có g iá trị phục vụ cho phát triển du lịch bền vững.

Tƣ̀ đó , góp phần vào công tác bảo tồn và phát huy các giá trị, trong đó có giá trị đa dạng sinh học của Khu DSTNTG Vịnh Hạ Long, giúp cho cơ quan quản lý có đƣợc những tài liệu đáng tin cậy về đa dạng sinh học kết hợp với du lịch nhƣ thế nào phục vụ cho công tác quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội - môi trƣờng của vịnh Hạ Long. Mô ̣t số tour du lich ̣ sinh thái trên vinh ̣ Ha ̣ Long mà đề tài đƣa ra sẽ làm đa dạng thêm các sản phẩm và loại hình d u lich ̣ khi du khách đế n với vinh ̣ Ha ̣ Long , xƣ́ng đáng là Di sản Thiên nhiên Thế giới. Các câu hỏi nghiên cứu - Thực trạng của sử dụng Tài nguyên sinh học: HST trên cạn, HST biển, các loài đặc hữu. của vịnh Hạ Long ra sao? - Tình hình phát triển du lịch và tiềm năng phát triể n du lịch bề n vƣ̃ng ? Các tuyến, điểm du lịch sinh thái hiện nay đƣợc khai thác nhƣ thế nào? Và các nhân tố ảnh hƣởng đến ĐDSH và du lịch tác động đến ĐDSH? - Biến đổi khí hậu có tác động tới đa dạng sinh học và phát triển du lịch tại khu vực?.

- Các giải phát phát triển du lịch bền vững , du lich ̣ sinh thái tại Khu DSTNTG vịnh Hạ Long? CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN 1. Tổng quan về các nghiên cứu có liên quan đến lĩnh vực của luận văn 1. Các khái niệm cơ bản Đa daṇ g sinh học : Đa dạng sinh học là sƣ̣ phong phú về gen , loài sinh vật và hệ sinh thái trong tƣ̣ nhiên [32]. Gen là mô ̣t đơn vi ̣di truyề n , mô ̣t đoa ̣n của vâ ̣t chất di truyề n quy đinh ̣ các đă ̣c tiń h cu ̣ thể của sinh vâ ̣t [32].

Hệ sinh thái là quầ n xã sinh vật và các yế u tố phi sinh vâ ̣t của mô ̣t khu vƣ̣c điạ lý nhấ t đinh ̣ , có tác động qua lại và trao đổi vật chất với nhau (bao gồm cả con ngƣời) [32] Phát triển bền vững đa dạng sinh học là việc khai thác , sƣ̉ du ̣ng hơ ̣ p lý các hệ sinh thái tự nhiên , phát triển nguồn gen , loài sinh vật và bảo đảm cân bằng sinh thái phục vụ phát triển kinh tế - xã hội [32]. Tài nguyên sinh học: Bao gồ m các tài nguyên gen , các sinh vật hay các bộ phận của nó , dân số hay bấ t kỳ thành phầ n hƣ̃u cơ nào của hê ̣ sinh thái có giá tri ̣sƣ̉ du ̣ng các hê ̣ thố ng sinh học, cơ thể số ng hay các sản phẩ m của nó để ta ̣o ra hoă ̣c đổ i mới các sản phẩ m hay chế biế n cho viê ̣c chuyên du ̣ng [36]. Du lịch: Trong Luật du lịch của Việt Nam, tại Điều 10, thuật ngữ “Du lịch” đƣợc hiểu nhƣ sau: “Du lịch là hoạt động của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên của mình nhằm thỏa mãn các nhu cầu tham quan, giải trí, nghỉ dưỡng trong một khoảng thời gian nhất định”. Du lich ̣ là mô ̣t ngành kinh tế tổ ng hơ ̣p có đinh ̣ hƣớng tài nguyên , bao gồ m tài nguyên nhân văn và tài nguyên tƣ̣ nhiên.

Sƣ̣ phát triể n của ngành du lich ̣ gắ n với môi trƣờng. Vì vậy, sƣ̣ phát triể n của du lich ̣ đòi hỏi phải có sự phát triển bền vững chung của xã hô ̣i và ngƣơ ̣c la ̣i. Tài nguyên du lịch: Là cảnh quan thiên nhiên, yếu tố tự nhiên, di tích lịch sử - văn hoá, công trình lao động sáng tạo của con ngƣời và các giá trị nhân văn khác có thể đƣợc sử dụng nhằm đáp ứng nhu cầu du lịch, là yếu tố cơ bản để hình thành các khu du lịch, điểm du lịch, tuyến du lịch, đô thị du lịch [33]. Du lịch bền vững: Theo đinh ̣ nghiã của Tổ chƣ́c Du lich ̣ Thế giới (WTO), năm 1992: “Du lich ̣ bề n vƣ̃ng là viê ̣c phát triể n các hoạt động du lịch nhằm đáp ứng nhu cầu hiện tại của khách du lịch và ngƣời dân bản địa trong khi vẫn quan tâm đến việc bảo tồn và tôn tạo các nguồn tài nguyên cho việc phát triển hoạt động du lịch trong tƣơng lai.

Du lịch bề n vƣ̃ng sẽ có kế hoa ̣ch quản lý các nguồ n tài nguyên nhằ m thoả mañ các nhu cầ u về kinh tế , xã hội và thẩm mỹ của con ngƣời trong khi đó vẫn duy trì đƣợc sự toàn vẹn về văn hoá, đa da ̣ng sinh ho ̣c, sƣ̣ phát triể n của hê ̣ sinh thái và các hê ̣ thố ng hỗ trơ ̣ cho cuô ̣c số ng”. Luật Du lịch định nghĩa nhƣ sau: “Du lịch bền vững là sự phát triển du lịch đáp ứng đƣợc nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng các nhu cầu về du lịch trong tƣơng lai” [33]. Mục tiêu của phát triển DLBV: Phát triển bền vững về kinh tế : Thu nhâ ̣p phải lớn hơn chi phí , đa ̣t đƣơ ̣c sƣ̣ tăng trƣởng cao, ổn định trong thời gian dài , tố i ƣu hoá đòng góp của ngành du lich ̣ vào thu nhập quốc dân, góp phần thúc đẩy các ngành kinh tế khác phát triển. Phát triển bền vững về xã hội : Thu hút dƣ̣ tham gia của cô ̣ng đồ ng vào các hoạt động du lịch, tạo nhiều việc làm, góp phần nâng cao chất lƣợng cuộc sống cho ngƣời dân điạ phƣơng, cải thiện tính công bằng xã hội, đa da ̣ng hoá và nâng cao chấ t lƣơ ̣ng sản phẩ m du lich, ̣ đáp ƣ́ng yêu cầ u ngày càng cao của khách du lich.

̣ Phát triển bền vững về môi trƣờng: Sƣ̉ du ̣ng và bảo vê ̣ tài nguyên du lich ̣ theo hƣớng tiế t kiê ̣m, bề n vƣ̃ng, đảm bảo sƣ̣ tái ta ̣o và phu ̣c hồ i của tài nguyên , nâng cao chấ t lƣơ ̣ng tài nguyên và môi trƣờng , thu hút cô ̣ng đô ̣ng và du khách vào các hoa ̣t đô ̣ng bảo tồ n, tôn ta ̣o tài nguyên. Nguyên tắ c phát triể n DLBV: Khai thác và sƣ̉ du ̣ng hơ ̣p lý các nguồ n tài nguyên là nguyên tắ c quan tro ̣ng hàng đầu trong phát triển DLBV. Đảm bảo cho thế hê ̣ sau nhƣ̃ng nguồ n tài nguyên không kém so với thế hê ̣ trƣớc. Trong quá trin ̀ h khai thác các nguồ n tà i nguyên cầ n phải tính đến giải pháp ngăn chặn sự suy giảm của các nguồn gen, các loài và hệ sinh thái.

Duy trì tính và tăng cƣờng đa da ̣ng của thiên nhiên , văn hoá – xã hội là cơ sở cho sƣ̣ tồ n tai ̣, phát triển của ngành du lịch. Do vâ ̣y, quá trình xây dựng chiến lƣợc , quy hoa ̣ch, kế hoa ̣ch du lich ̣ rấ t quan tro ̣ng.