Tổng quan nghiên cứu

Năm 2017, Việt Nam được Tổ chức Du lịch Thế giới xếp hạng 6 trong nhóm 10 quốc gia có tốc độ tăng trưởng du lịch nhanh nhất toàn cầu. Tại tỉnh Quảng Ninh, năm 2018 ghi nhận lượng khách du lịch vượt mốc 12 triệu lượt, mang lại tổng doanh thu 24.000 tỷ đồng và đóng góp 2.750 tỷ đồng vào ngân sách nội địa. Tuy nhiên, sự bùng nổ này cũng đặt di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long trước những thách thức nghiêm trọng về an ninh phi truyền thống và áp lực môi trường. Lượng khách tham quan Vịnh Hạ Long tăng mạnh từ 3,14 triệu lượt năm 2016 lên 4,1 triệu lượt năm 2018, dẫn đến tình trạng quá tải cục bộ tại các điểm hang động trọng điểm như Thiên Cung, Đầu Gỗ, Sửng Sốt và Ti Tốp, gây ảnh hưởng tiêu cực đến tính nguyên sơ của cảnh quan và hệ sinh thái biển.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là làm thế nào để dung hòa giữa tăng trưởng kinh tế và bảo tồn tài nguyên bền vững ở cấp độ doanh nghiệp kinh doanh du lịch. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là hệ thống hóa cơ sở lý luận về du lịch bền vững và quản trị an ninh phi truyền thống, đánh giá thực trạng hoạt động kinh doanh tại Tập đoàn Tuần Châu trong giai đoạn 2015-2019, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp phát triển bền vững giai đoạn 2020-2025. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian đảo Tuần Châu và Vịnh Hạ Long với các dữ liệu thực địa thu thập từ tháng 6/2019 đến tháng 9/2019. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp khung đo lường thực chứng giúp các doanh nghiệp du lịch vừa nâng cao doanh thu hàng năm, vừa giảm thiểu rủi ro sinh thái và duy trì vị thế cạnh tranh lâu dài.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự giao thoa của hai nền tảng lý thuyết lớn: Lý thuyết phát triển bền vững theo Chương trình Nghị sự 21 cùng 17 mục tiêu phát triển bền vững của Liên Hợp Quốc và Khung lý thuyết Quản trị An ninh phi truyền thống do các chuyên gia Đại học Quốc gia Hà Nội phát triển. Mô hình quản trị an ninh phi truyền thống vận dụng phương trình cơ bản thể hiện tính bền vững là hàm số của năng lực quản trị rủi ro nhằm duy trì sự an toàn, ổn định và phát triển dài hạn của tổ chức. Đồng thời, tác giả tích hợp bộ tiêu chuẩn của Hội đồng Du lịch Bền vững Toàn cầu gồm 4 trụ cột: hoạch định quản trị bền vững, gia tăng lợi ích kinh tế - xã hội, bảo tồn di sản văn hóa và giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường tự nhiên.

Bốn khái niệm then chốt được chuẩn hóa trong luận văn bao gồm: du lịch bền vững theo Luật Du lịch Việt Nam, năng lực cạnh tranh bền vững của doanh nghiệp, an ninh môi trường sinh thái biển và quản trị an ninh phi truyền thống trong kinh doanh dịch vụ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp. Nguồn dữ liệu cứng được trích xuất từ các báo cáo kết quả sản xuất kinh doanh giai đoạn 2015-2019 của Tập đoàn Tuần Châu, Sở Du lịch tỉnh Quảng Ninh và Tổng cục Du lịch. Nguồn dữ liệu mềm được thu thập thông qua khảo sát bảng hỏi và phỏng vấn chuyên sâu thực hiện từ tháng 6/2019 đến tháng 9/2019.

Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp thuận tiện với quy mô mẫu 120 phiếu phát ra cho đội ngũ cán bộ quản trị và chuyên viên chuyên môn tại Tập đoàn Tuần Châu, thu về 105 phiếu hợp lệ phục vụ phân tích. Đồng thời, tác giả thực hiện phỏng vấn sâu 15 chuyên gia đầu ngành, nhà hoạch định chính sách thuộc Sở Du lịch tỉnh Quảng Ninh và giám đốc các doanh nghiệp lữ hành lớn trên địa bàn. Toàn bộ dữ liệu được xử lý bằng phần mềm SPSS để thống kê mô tả, phân tích độ tin cậy thang đo Likert 5 điểm và đối chiếu dữ liệu chuỗi thời gian 5 năm liên tục. Phương pháp phân tích định lượng kết hợp định tính này được lựa chọn nhằm bảo đảm tính khách quan, kiểm chứng độ chuẩn xác giữa báo cáo tài chính và thực tế vận hành môi trường tại doanh nghiệp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, hiệu quả tăng trưởng kinh tế và đóng góp ngân sách của Tập đoàn Tuần Châu đạt mức ấn tượng nhưng thiếu cân đối về cơ cấu chi tiêu. Doanh thu du lịch toàn tỉnh Quảng Ninh năm 2018 đạt 24.000 tỷ đồng, tăng 28,1% so với năm 2017, trong đó Tập đoàn Tuần Châu đóng góp hàng trăm tỷ đồng tiền thuế và tạo việc làm ổn định cho hàng nghìn lao động địa phương. Tuy nhiên, mức chi tiêu bình quân của du khách quốc tế chỉ đạt 104 USD mỗi lượt và khách nội địa đạt 1,6 triệu đồng mỗi lượt, cho thấy nguồn thu chủ yếu vẫn dựa vào dịch vụ lưu trú và vé tham quan cơ bản thay vì các sản phẩm trải nghiệm cao cấp.

Thứ hai, tải lượng du khách gia tăng nhanh chóng tạo áp lực vượt ngưỡng chịu tải sinh thái. Lượng khách đến Vịnh Hạ Long tăng 30,5% trong giai đoạn 2016-2018, từ 3,14 triệu lượt lên 4,1 triệu lượt. Mật độ khách tập trung quá đông vào các khung giờ cao điểm tại tuyến hang Thiên Cung và đảo Ti Tốp đã làm thay đổi vi khí hậu trong lòng hang động và làm suy giảm tập tính sinh hoạt của các loài thủy sinh bản địa.

Thứ ba, cơ cấu nguồn nhân lực du lịch còn nhiều hạn chế về trình độ chuyên môn cao. Ngành du lịch địa phương có 37.000 lao động trực tiếp và 40.000 lao động gián tiếp năm 2018, nhưng tỷ lệ lao động có trình độ đại học hoặc cao đẳng nghề chỉ chiếm 40%, lao động trung cấp chiếm 23%, sơ cấp chiếm 22% và lao động phổ thông chiếm 13%. Tại doanh nghiệp, đội ngũ nhân sự phục vụ trực tiếp tại cảng tàu và khu vui chơi còn thiếu kỹ năng ngoại ngữ chuyên sâu và kiến thức quản trị rủi ro an ninh môi trường.

Thứ tư, công tác xử lý chất thải và kiểm soát ô nhiễm phương tiện thủy chưa đạt mức tối ưu. Mặc dù sở hữu cảng tàu du thuyền quy mô gấp 11 lần bến cũ với hơn 500 tàu du lịch hoạt động, việc thu gom và xử lý nước thải la-gi, rác thải nhựa phát tán từ các tàu du lịch truyền thống vẫn tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm nguồn nước cục bộ tại vùng đệm di sản.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các tồn tại trên bắt nguồn từ tư duy khai thác du lịch theo chiều rộng, chú trọng số lượng hơn chất lượng dịch vụ trong giai đoạn trước năm 2018. Khoảng 84% doanh nghiệp lữ hành trên địa bàn có quy mô vừa và nhỏ, hoạt động rời rạc và thiếu tính liên kết chuỗi giá trị khép kín. Khi đối chiếu với các nghiên cứu quốc tế điển hình tại Venice của Ý và Dubrovnik của Croatia do Engelbert Ruoss và Loredana Alfarè thực hiện năm 2013, bài học rút ra là nếu không kiểm soát tốt sức chứa du lịch và phân luồng thông minh, di sản sẽ nhanh chóng bị thương mại hóa quá mức, dẫn đến suy thoái giá trị văn hóa bản địa và đe dọa trực tiếp đến an ninh kinh tế dài hạn.

Các dữ liệu nghiên cứu thực chứng trong luận văn được tổng hợp chi tiết qua các bảng ma trận so sánh kết quả kinh doanh giai đoạn 2015-2019 và biểu đồ phân bổ lao động, giúp minh họa rõ nét mối tương quan giữa tốc độ đầu tư hạ tầng với mức độ phát thải môi trường tại khu vực đảo Tuần Châu.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, tái cấu trúc hệ thống quản trị an ninh môi trường và số hóa kiểm soát sức chứa. Tập đoàn Tuần Châu cần phối hợp với Ban Quản lý Vịnh Hạ Long triển khai hệ thống bán vé điện tử và phần mềm điều phối luồng khách tự động trước năm 2022, nhằm giảm 25% áp lực quá tải cục bộ tại các điểm tham quan trọng điểm vào mùa cao điểm. Chủ thể thực hiện là Ban Lãnh đạo Tập đoàn Tuần Châu và Trung tâm Điều hành Cảng tàu Quốc tế.

Thứ hai, chuyển đổi xanh hạ tầng dịch vụ và áp dụng kinh tế tuần hoàn. Tập đoàn cần đầu tư nâng cấp 100% hệ thống xe điện trung chuyển trên đảo và hoàn thiện trạm xử lý nước thải tập trung đạt tiêu chuẩn xả thải loại A trong giai đoạn 2021-2023. Chủ thể chịu trách nhiệm là Khối Quản lý Cơ sở hạ tầng và Môi trường đô thị của Tập đoàn Tuần Châu.

Thứ ba, nâng cấp chất lượng nguồn nhân lực gắn với văn hóa di sản. Doanh nghiệp cần xây dựng chương trình đào tạo chuẩn hóa cho 100% nhân viên về kỹ năng ứng xử văn minh du lịch, ngoại ngữ và bảo vệ môi trường, phấn đấu nâng tỷ lệ nhân sự đạt trình độ chuyên môn cao lên mức 75% vào năm 2025. Chủ thể thực hiện là Phòng Nhân sự Tập đoàn Tuần Châu kết hợp các trường đại học chuyên ngành.

Thứ tư, mở rộng liên kết vùng và hợp tác công - tư trong quản trị an ninh phi truyền thống. Tỉnh Quảng Ninh và Sở Du lịch cần ban hành khung pháp lý kiểm soát xả thải nghiêm ngặt đối với hơn 500 phương tiện thủy du lịch, đồng thời thiết lập cơ chế giám sát an toàn thực phẩm, an ninh nguồn nước và cứu nạn cứu hộ định kỳ giai đoạn 2020-2025. Chủ thể chủ trì là Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh, Sở Du lịch và Hiệp hội Du lịch Quảng Ninh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là ban lãnh đạo, nhà quản trị tại các tập đoàn và doanh nghiệp du lịch, lữ hành, nghỉ dưỡng quy mô lớn. Luận văn cung cấp bộ tiêu chí đánh giá du lịch bền vững 4 trụ cột của GSTC và khung quản trị an ninh phi truyền thống, giúp doanh nghiệp chuẩn hóa quy trình vận hành và kiểm soát rủi ro sinh thái.

Nhóm thứ hai là các cơ quan quản lý nhà nước như Sở Du lịch, Sở Tài nguyên và Môi trường, Ban Quản lý Di sản tại các địa phương có di sản biển đảo. Các dữ liệu thực chứng và phân tích sức chứa du lịch là căn cứ giá trị để xây dựng quy hoạch không gian du lịch bền vững tầm nhìn đến năm 2030.

Nhóm thứ ba là giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh thuộc các chuyên ngành Quản trị Kinh doanh, Quản trị Dịch vụ Du lịch và Lữ hành, Quản trị An ninh phi truyền thống. Luận văn là tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu tình huống, kỹ thuật xử lý dữ liệu SPSS trên thang đo Likert kết hợp dữ liệu kế toán tài chính.

Nhóm thứ tư là các tổ chức bảo tồn thiên nhiên, quỹ phát triển quốc tế và chuyên gia tư vấn môi trường. Nghiên cứu mang lại góc nhìn toàn diện về tác động qua lại giữa phát triển kinh tế tư nhân và bảo tồn kỳ quan thiên nhiên thế giới tại một quốc gia đang phát triển.

Câu hỏi thường gặp

Du lịch bền vững được tiếp cận dưới góc nhìn quản trị an ninh phi truyền thống như thế nào? Luận văn tiếp cận du lịch bền vững không chỉ là vấn đề bảo vệ môi trường đơn thuần mà là một cấu phần cốt lõi của an ninh kinh tế, an ninh môi trường và an ninh con người. Bằng cách áp dụng phương trình quản trị rủi ro nhằm tạo ra sự ổn định và an toàn, doanh nghiệp bảo đảm được khả năng sinh lời lâu dài mà không phá vỡ cân bằng sinh thái biển.

Tại sao Tập đoàn Tuần Châu được lựa chọn làm điển hình nghiên cứu? Tập đoàn Tuần Châu được UBND tỉnh Quảng Ninh giao 98 ha đất từ năm 1998 theo Quyết định số 97/1998/QĐ-UB để tiên phong xây dựng khu du lịch quốc tế. Với quy mô cảng du thuyền hiện đại và hệ sinh thái vui chơi giải trí đồ sộ, Tuần Châu đại diện rõ nét nhất cho cơ hội bứt phá kinh tế cũng như áp lực bảo tồn di sản tại Quảng Ninh.

Bộ tiêu chí đánh giá du lịch bền vững trong luận văn gồm những chỉ tiêu nào? Khung đánh giá gồm 4 nhóm tiêu chí theo chuẩn GSTC: quản trị bền vững, kinh tế - xã hội, văn hóa và môi trường. Tác giả kết hợp thang đo Likert 5 điểm để đo lường 8 chỉ tiêu dữ liệu mềm cùng bảng theo dõi 10 chỉ tiêu dữ liệu cứng về doanh thu, thuế, lao động và chi phí đóng góp xã hội trong 5 năm liên tiếp.

Tình trạng quá tải du khách tại Vịnh Hạ Long tác động tiêu cực ra sao đến di sản? Trong giai đoạn 2016-2018, lượng khách đến vịnh tăng mạnh từ 3,14 triệu lên 4,1 triệu lượt. Sự tập trung quá mức tại các hang động như Sửng Sốt, Thiên Cung đã làm biến đổi nhiệt độ, độ ẩm bên trong lòng hang, đe dọa cấu trúc thạch nhũ tự nhiên và làm xáo trộn nghiêm trọng môi trường sống của các loài chim, sinh vật biển.

Làm thế nào để doanh nghiệp cân bằng giữa tối đa hóa lợi nhuận và trách nhiệm bảo tồn? Doanh nghiệp cần chuyển dịch mô hình tăng trưởng từ số lượng sang chất lượng bằng cách phát triển sản phẩm du lịch sinh thái cao cấp, ứng dụng công nghệ số để tối ưu chi phí vận hành, đồng thời trích một tỷ lệ doanh thu cố định tái đầu tư cho hệ thống xử lý chất thải và các hoạt động bảo tồn đa dạng sinh học.

Kết luận

  • Hệ thống hóa khung lý luận quản trị an ninh phi truyền thống và chuẩn hóa bộ tiêu chí đánh giá du lịch bền vững cấp doanh nghiệp theo chuẩn quốc tế GSTC.
  • Phân tích bức tranh thực trạng phát triển du lịch của tỉnh Quảng Ninh và Tập đoàn Tuần Châu giai đoạn 2015-2019 với các minh chứng số liệu kinh tế và môi trường cụ thể.
  • Nhận diện chính xác 4 nút thắt lớn về sức chứa sinh thái, cơ cấu chi tiêu của khách, chất lượng lao động và quy trình xử lý ô nhiễm tại điểm đến.
  • Đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược gắn liền với mốc thời gian 2020-2025, tập trung vào số hóa quản trị, hạ tầng xanh, chuẩn hóa nhân lực và liên kết công - tư.
  • Đóng góp mô hình thực tiễn có khả năng nhân rộng cho các doanh nghiệp du lịch biển đảo trên toàn quốc nhằm thúc đẩy mục tiêu tăng trưởng xanh.

Bước tiếp theo đòi hỏi Tập đoàn Tuần Châu và các bên liên quan khẩn trương triển khai các dự án xử lý chất thải tuần hoàn và số hóa điều phối luồng khách trước năm 2023. Hãy liên hệ và khai thác ngay các giá trị khoa học từ luận văn để xây dựng chiến lược phát triển du lịch bền vững toàn diện cho tổ chức của bạn.