CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC QUẢN LÝ ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI GIÁO DỤC 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Đội ngũ nhà giáo là nòng cốt của sự nghiệp giáo dục, chất lượng của đội ngũ nhà giáo quyết định chất lượng của nhà trường. Quản lý đội ngũ giáo viên là yêu cầu cấp thiết, là yếu tố cơ bản có ý nghĩa quyết định trong việc phát triển giáo dục nói chung và nhà trường nói riêng. Đến nay đã có nhiều dự án, công trình nghiên cứu khoa học, luận bàn về hoạt động quản lý, quản lý giáo dục, quản lý nhà trường, các chuyên gia tập trung nhiều về nghiên cứu những vấn đề chiến lược phát triển giáo dục, đổi mới chương trình, mục tiêu, phương pháp giảng dạy, quản lý nguồn nhân lực, phát triển nguồn nhân lực, trong đó có những nội dung đề cập đến việc quản lý đội ngũ giáo viên dưới nhiều góc độ của các cấp học, ngành học khác nhau.
Các công trình nghiên cứu về quản lý đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên phổ thông Nhân lực là nguồn lực quan trọng nhất để phát triển kinh tế - xã hội nhanh, bền vững của mọi quốc gia, lĩnh vực ngành nghề. Quản lý, phát triển nguồn nhân lực có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với xã hội và giáo dục bởi nó gắn kết chặt chẽ với với quy hoạch phát triển kinh tế xã hội, nên có rất nhiều công trình nghiên cứu về lý luận và thực tiễn về vấn đề này. Quản lý nguồn nhân lực - theo nhà xã hội học người Mỹ Leonard Nadle - gồm có ba nguồn nhân lực chính là: Phát triển nguồn nhân lực (gồm giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng, phát triển, nghiên cứu, phục vụ); sử dụng nguồn nhân lực (gồm tuyển dụng, sàng lọc, bố trí); môi trường nguồn nhân lực (gồm mở rộng chủng loại làm việc, mở rộng quy mô làm việc, phát triển tổ chức) [8]. Nêu lên yêu cầu quản lý nhân sự và quản lý nhân lực, Mạc Văn Trang đã cho rằng: “Quản lý nhân lực là hoạt động của chủ thể quản lý bao gồm tuyển chọn, sử dụng, duy trì, động viên, phát triển và tạo điều kiện thuận lợi cho cán bộ giáo viên, công nhân viên làm việc hiệu quả, nhằm đạt được các mục tiêu của tổ chức giáo dục và đào tạo, đồng thời cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của họ ngày càng một tốt hơn” [30].
Ông đã phân tích những đặc trưng của lao động sư phạm và vai trò 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của quản lý nhân lực; Ông cho rằng quản lý nhân lực trong giáo dục và đào tạo rất quan trọng, quan trọng hơn bất cứ một lĩnh vực nào khác vì đây là lao động làm ra sản phẩm đặc biệt, vừa phải chặt chẽ, có khoa học, nhưng lại phải tôn trọng sự sáng tạo và nghệ thuật của người giáo viên. Các tác giả Bùi Minh Hiền - Vũ Ngọc Hải – Đặng Quốc Bảo đã đưa ra những yêu cầu chung về xây dựng và phát triển ĐNGV phải chú ý đến các yêu cầu: đủ về số lượng, đạt chuẩn về chất lượng và đồng bộ về cơ cấu. Quản lý giáo dục [16]; Trần Kiểm (2012). Những vấn đề cơ bản của khoa học quản lý giáo dục [20]; Nguyễn Thị Mỹ Lộc – Đặng Quốc Bảo – Nguyễn Trọng Hậu – Nguyễn Quốc Chí – Nguyễn Sĩ Thư (2012).
Quản lý giáo dục một số vấn đề lý luận và thực tiễn [24]. Các công trình nghiên cứu trên là cẩm nang cho các nhà quản lý giáo dục các cấp trong lý luận cũng như trong thực tiễn quản lý giáo dục, quản lý nhà trường. Trong các tác phẩm nghiên cứu đó, các tác giả đã đề cập đến vai trò của đội ngũ nhà giáo, đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục, đưa ra một số giải pháp để quản lý, xây dựng và phát triển đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục. Các công trình nghiên cứu về quản lý đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông Khoa học quản lý giáo dục ở nước ta còn là một ngành khoa học mới nhưng được quan tâm đặc biệt nên phát triển nhanh cả về lý luận và thực tiễn.
Những năm qua, nhiều học viên chuyên ngành quản lý giáo dục đã chọn đề tài nghiên cứu thuộc lĩnh vực quản lý nguồn nhân lực, quản lý đội ngũ giáo viên, phát triển đội ngũ giáo viên trong lĩnh vực giáo dục làm luận văn tốt nghiệp: Đề tài “Quản lý đội ngũ giáo viên trung học phổ thông huyện vùng cao Tràng Định tỉnh Lạng Sơn trong giai đoạn hiện nay” của Hoàng Văn Chương (2010). Đại học Giáo dục. Đại học Quốc gia Hà Nội. Đề tài “Quản lý đội ngũ giáo viên các trường trung học phổ thông thành phố Thái Bình trong giai đoạn hiện nay” của Phạm Thu Hường (2011).
Đại học Giáo dục. Đại học Quốc gia Hà Nội. 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đề tài “Phát triển đội ngũ giáo viên các trường trung học phổ thông thành phố Nam Định theo chuẩn nghề nghiệp” của Trần Thị Thu Trang (2012). Đại học Giáo dục.
Đại học Quốc gia Hà Nội. Đề tài “Biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên các trường trung học phổ thông tỉnh Hưng Yên đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục” của Trần Quốc Hiệu (2013). Đại học Giáo dục. Đại học Quốc gia Hà Nội.
Trên địa bàn huyện Vũ Thư - tỉnh Thái Bình luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục của các tác giả những năm gần đây đã tập trung vào quản lý hoạt động dạy học, quản lý đạo đức học sinh. Đề tài “Quản lý hoạt động dạy học ở trường trung học phổ thông Nguyễn Trãi tỉnh Thái Bình đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay” của Phạm Xuân Lan (2011). Đại học Giáo dục. Đại học Quốc gia Hà Nội.
Đề tài “Biện pháp quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng trường trung học phổ thông huyện Vũ Thư tỉnh Thái Bình đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay” của Trần Thị Bích Vân (2011). Đại học Giáo dục. Đại học Quốc gia Hà Nội. Đề tài “Biện pháp quản lý giáo dục đạo đức học sinh của Hiệu trưởng các trường trung học phổ thông huyện Vũ Thư tỉnh Thái Bình trong giai đoạn hiện nay” của Nguyễn Quang Vinh (2011).
Đại học Giáo dục. Đại học Quốc gia Hà Nội. Đề tài “Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục đạo đức cho học sinh trường trung học phổ thông Nguyễn Trãi, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình” của Hoàng Văn Thiệp (2013). Đại học Giáo dục.
Đại học Quốc gia Hà Nội. Qua các công trình nghiên cứu khoa học đã công bố cho thấy các nghiên cứu về đội ngũ cán bộ quản lý, đội ngũ giáo viên được triển khai ở nhiều bình diện khác nhau, tập trung chủ yếu vào vấn đề xây dựng, phát triển đội ngũ giáo viên, hoạt động quản lý. Đến nay, chưa có công trình nghiên cứu khoa học nào nghiên cứu về quản lý đội ngũ giáo viên THPT huyện Vũ Thư - tỉnh Thái Bình trong bối cảnh đổi mới giáo dục. Đề tài luận văn này sẽ đưa ra các biện pháp phù hợp với đặc điểm tình hình của địa phương trong công tác quản lý đội ngũ giáo viên THPT huyện Vũ Thư tỉnh Thái Bình trước yêu cầu và nhiệm vụ mới của ngành giáo dục.
20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Khái niệm quản lý Quản lý hình thành cùng với sự xuất hiện của xã hội loài người. Từ khi con người đã biết quy tụ thành bầy, thành nhóm để tồn tại và phát triển; các mối quan hệ xuất hiện: quan hệ giữa người với người, giữa con người với thiên nhiên, giữa con người với xã hội và cả quan hệ giữa con người với bản thân xuất hiện theo. Điều này làm xuất hiện nhu cầu về quản lý.
Ngày nay quản lý đã được nhiều người thừa nhận trở thành nhân tố của sự phát triển xã hội. Quản lý trở thành một hoạt động phổ biến, diễn ra trong mọi lĩnh vực, ở mọi cấp độ và liên quan đến mọi người; là một nhân tố cơ bản để tạo nên chất lượng hoạt động của tổ chức xã hội và chất lượng lao động. Quản lý yếu kém sẽ là nguyên nhân chủ yếu tạo ra sự thụt lùi của tổ chức và giảm chất lượng hoạt động. Quản lý là hết sức cần thiết và đóng góp vai trò quan trọng trong mọi lĩnh vực hoạt động và cho toàn bộ sự phát triển của xã hội.
Có thể khẳng định: Việc quản lý là thiết yếu trong mọi sự hợp tác có tổ chức, cũng như ở mọi cấp độ của tổ chức và trong sự phát triển xã hội. Từ mấy ngàn năm trước Công nguyên các nhà triết học cổ Hy Lạp như Xocrat (469 – 399 TCN), Platon (427 – 347 TCN) đã đưa ra các cách nhìn nhận về quản lý. Thời cổ đại, các nhà hiền triết của Trung Hoa đã có những đóng góp đáng kể vào sự hình thành các tư tưởng quản lý mà cho đến nay các tư tưởng đó vẫn còn đậm nét trong phong cách quản lý của nhiều nước Châu Á. Thời kỳ xã hội công nghiệp (cuối thế kỷ XIX đến nửa đầu thế kỷ XX) các tư tưởng quản lý từng bước tách khỏi triết học và dần dần trở thành một môn khoa học độc lập.
Điển hình cho Thuyết quản lý theo khoa học là F.Taylor (Hoa Kỳ), đại diện cho Thuyết hành chính là Henry Fayol (Pháp), Thuyết tổ chức trong quản lý là M.Weber và Chester Barnard, Thuyết hành vi trong quản lý là H.Simon và Douglas Mc Gregor. Trường phái quản lý quan tâm thoả đáng đến yếu tố tâm lý con người có Mary Packer Follet và Elton Mayo. Khái niệm “quản lí” có nhiều cách tiếp cận khác nhau: Theo W.Taylor (1856-1915) thì “Quản lý là nghệ thuật biết rõ ràng chính xác cái cần làm và làm cái đó thế nào, bằng phương pháp tốt nhất và rẻ nhất” [12] 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo Henry Fayol (1841-1925) thì “Quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các hoạt động: Kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo (Lãnh đạo) và kiểm tra” [12]. Theo Mary Parker Follet thì quản lý là “Nghệ thuật hoàn thành công việc thông qua người khác” là “Quá trình lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo và kiểm tra công việc của các thành viên của tổ chức và sử dụng tất cả các nguồn lực sẵn có của tổ chức để đạt được các mục tiêu của tổ chức”.