Phát triển doanh nghiệp tư nhân tại thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh

Luận văn thạc sĩ: Phát triển doanh nghiệp tư nhân tại thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh

• Tác giả: Hoàng Huy Nam
• Người hướng dẫn: TS. Lê Ngọc Nương
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Phát triển doanh nghiệp tư nhân tại thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan phát triển doanh nghiệp tư nhân tại thành phố Cẩm Phả

Thành phố Cẩm Phả giữ vị trí chiến lược trong tam giác kinh tế trọng điểm Quảng Ninh. Khu vực kinh tế tư nhân tại địa bàn đang phát triển mạnh mẽ. Lực lượng này đóng góp lớn vào ngân sách và giải quyết việc làm. Cẩm Phả sở hữu nguồn tài nguyên than đá dồi dào. Thành phố cũng có tiềm năng du lịch biển đảo và khoáng nóng Quang Hanh. Nền kinh tế địa phương đang chuyển đổi từ mô hình khai khoáng sang dịch vụ. Các doanh nghiệp tư nhân giữ vai trò nòng cốt trong bước ngoặt lịch sử này. Số lượng công ty đăng ký thành lập mới tăng trưởng đều đặn qua các năm. Quy mô vốn điều lệ và chất lượng công nghệ từng bước được cải thiện. Môi trường đầu tư kinh doanh tại địa phương không ngừng đổi mới theo hướng minh bạch. Chính quyền thành phố chủ động cắt giảm thủ tục hành chính. Cơ chế đối thoại công tư được duy trì thường xuyên để tháo gỡ vướng mắc. Sự phát triển của khối tư nhân giúp đa dạng hóa sản phẩm tiêu dùng và dịch vụ phụ trợ. Đây là nền tảng vững chắc để xây dựng đô thị công nghiệp hiện đại.

1.1. Tiềm năng và vị thế địa kinh tế của thành phố Cẩm Phả

Cẩm Phả nằm ở trung tâm dải ven biển tỉnh Quảng Ninh. Địa bàn sở hữu hệ thống giao thông thủy bộ kết nối thuận lợi. Tuyến cao tốc Hạ Long - Vân Đồn chạy qua địa bàn tạo động lực giao thương lớn. Vịnh Bái Tử Long cùng cảng nước sâu Cửa Ông phục vụ đắc lực cho hoạt động logistic. Nguồn suối khoáng nóng Quang Hanh giàu dưỡng chất mở ra cơ hội nghỉ dưỡng cao cấp quốc tế. Dân số địa phương đông đúc với lực lượng lao động cần cù và kỷ luật cao. Lợi thế địa kinh tế này tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư tư nhân mở rộng địa bàn sản xuất kinh doanh.

1.2. Vai trò của khối tư nhân trong cơ cấu kinh tế địa phương

Khu vực tư nhân là động lực quan trọng thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu địa phương. Khối kinh tế này tham gia sâu vào chuỗi cung ứng cơ khí mỏ và vận tải đường thủy. Các cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống và lưu trú tư nhân phát triển nhanh chóng. Lĩnh vực bán lẻ hiện đại thay đổi diện mạo thương mại các phường trung tâm. Doanh nghiệp tư nhân huy động nguồn vốn nhàn rỗi trong dân cư vào đầu tư phát triển. Họ tạo việc làm ổn định cho hàng chục nghìn lao động và giảm bớt phụ thuộc vào ngành than. Nguồn thu thuế từ khu vực ngoài nhà nước góp phần hoàn thiện hạ tầng phúc lợi xã hội đô thị.

II. Thực trạng rào cản của doanh nghiệp tư nhân tại thành phố Cẩm Phả

Nhiều rào cản cố hữu đang kìm hãm sự bứt phá của doanh nghiệp tư nhân tại Cẩm Phả. Quy mô hoạt động của phần lớn cơ sở kinh doanh vẫn ở mức nhỏ và siêu nhỏ. Trình độ quản trị nội bộ còn nặng tính gia đình và thiếu chiến lược dài hạn. Năng lực tài chính hạn hẹp khiến các đơn vị khó đổi mới công nghệ hiện đại. Vấn đề tiếp cận nguồn vốn tín dụng ngân hàng diễn ra rất phức tạp. Tài sản thế chấp của doanh nghiệp chủ yếu là bất động sản có tính thanh khoản thấp. Các ngân hàng thương mại siết chặt điều kiện cho vay trung và dài hạn do rủi ro nợ xấu. Doanh nghiệp tư nhân tại địa phương cũng gần như không có cơ hội tiếp cận dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài. Mặt bằng sản xuất kinh doanh phân tán và thiếu quỹ đất sạch tập trung. Chi phí thuê đất tại các khu công nghiệp phụ trợ có xu hướng tăng cao. Nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực công nghệ thông tin và quản trị dịch vụ còn rất khan hiếm. Mối liên kết giữa các đơn vị tư nhân với tập đoàn công nghiệp than chưa thực sự bền chặt.

2.1. Điểm nghẽn về nguồn vốn và tiếp cận tín dụng chính thức

Vốn kinh doanh của doanh nghiệp tư nhân Cẩm Phả chủ yếu dựa vào vốn tự có. Khả năng tích lũy lợi nhuận để tái đầu tư còn thấp. Chính sách tín dụng nhà nước chưa có nhiều gói ưu đãi đặc thù cho khối kinh tế tư nhân. Doanh nghiệp gặp khó khăn khi lập phương án kinh doanh khả thi theo yêu cầu của tổ chức tín dụng. Báo cáo tài chính thiếu chuẩn mực kế toán minh bạch làm giảm mức độ uy tín tín dụng. Ngân hàng thương mại thận trọng giải ngân do lo ngại biến động thị trường khoáng sản. Hạn mức vay vốn ngắn hạn không đủ đáp ứng nhu cầu đầu tư thiết bị tự động hóa quy mô lớn.

2.2. Khó khăn về mặt bằng sản xuất và chất lượng nhân lực

Quỹ đất sản xuất phi nông nghiệp tại Cẩm Phả chịu sự chi phối lớn từ quy hoạch mỏ than. Doanh nghiệp tư nhân khó tìm được mặt bằng phù hợp để mở rộng nhà xưởng công nghiệp phụ trợ. Thủ tục giao đất và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất còn kéo dài. Bên cạnh đó, bài toán nhân lực cũng đặt ra nhiều thách thức nghiêm trọng. Phần lớn lao động kỹ thuật cao ưu tiên làm việc cho các doanh nghiệp nhà nước ngành than. Khối doanh nghiệp tư nhân chỉ thu hút được lao động phổ thông chưa qua đào tạo bài bản. Trình độ tay nghề yếu kém kéo giảm năng suất và chất lượng sản phẩm.

III. Giải pháp đẩy mạnh doanh nghiệp tư nhân tại thành phố Cẩm Phả

Thành phố Cẩm Phả cần triển khai nhóm giải pháp đồng bộ để thúc đẩy kinh tế tư nhân. Chính quyền địa phương phải tiếp tục đẩy mạnh cải cách hành chính theo hướng số hóa. Việc đơn giản hóa các thủ tục cấp phép kinh doanh và xây dựng giúp doanh nghiệp giảm chi phí vận hành. Các cơ quan chức năng cần thiết lập quỹ bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Hệ thống ngân hàng địa phương nên đa dạng hóa sản phẩm vay vốn dựa trên dòng tiền thực tế. Địa phương cần khẩn trương quy hoạch các cụm công nghiệp tập trung để bàn giao mặt bằng sạch. Chính sách hỗ trợ đào tạo nghề theo đơn đặt hàng thực tế cần được ưu tiên triển khai. Các trường nghề trên địa bàn phải phối hợp chặt chẽ với hiệp hội doanh nghiệp. Chính quyền cần khuyến khích chuyển giao công nghệ sạch và ứng dụng thương mại điện tử. Các mô hình kinh tế tuần hoàn và du lịch sinh thái cần được tạo cơ chế thuận lợi tối đa. Doanh nghiệp tư nhân cũng phải chủ động liên kết để nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường.

3.1. Hoàn thiện chính sách hỗ trợ tín dụng và mặt bằng kinh doanh

Ủy ban nhân dân thành phố Cẩm Phả cần làm việc với mạng lưới ngân hàng để khơi thông nguồn vốn. Cơ quan quản lý nên khuyến khích thẩm định tài sản phi truyền thống như đơn hàng và hóa đơn thanh toán. Việc hình thành các cụm công nghiệp Cẩm Thịnh và Nam Cẩm Phả giải quyết tốt nhu cầu mặt bằng. Quy trình thuê đất cần công khai minh bạch trên cổng thông tin điện tử đô thị. Mức giá thuê đất cần áp dụng khung giá hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Chính sách này tạo hành lang pháp lý an toàn để doanh nghiệp an tâm đầu tư dài hạn.

3.2. Nâng cao năng lực quản trị và chất lượng nguồn nhân lực

Hiệp hội doanh nghiệp thành phố giữ vai trò cầu nối tổ chức các khóa bồi dưỡng quản trị hiện đại. Chủ doanh nghiệp tư nhân cần cập nhật kiến thức về chuyển đổi số và quản lý dòng tiền. Ngân sách địa phương cần hỗ trợ kinh phí đào tạo nghề cho công nhân kỹ thuật tại chỗ. Các chính sách thu hút chuyên gia giỏi về làm việc tại Cẩm Phả cần được ban hành sớm. Doanh nghiệp tư nhân phải chủ động cải thiện môi trường làm việc và chế độ đãi ngộ công bằng. Lực lượng lao động có tay nghề cao sẽ tạo ra bước nhảy vọt về năng suất sản xuất kinh doanh.

IV. Định hướng tương lai doanh nghiệp tư nhân tại thành phố Cẩm Phả

Sự lớn mạnh của khu vực kinh tế tư nhân quyết định sự thành bại trong chuyển dịch cơ cấu của Cẩm Phả. Thành phố đang kiên định chuyển đổi mô hình từ tăng trưởng nâu sang tăng trưởng xanh. Các doanh nghiệp tư nhân giữ vị trí tiên phong phát triển dịch vụ thương mại chất lượng cao. Khối du lịch nghỉ dưỡng khoáng nóng và du lịch sinh thái vịnh Bái Tử Long mở ra dư địa tăng trưởng vượt trội. Kết quả nghiên cứu khẳng định tiềm năng to lớn của cộng đồng doanh nhân địa phương. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, sự đồng hành của cơ quan quản lý giữ vai trò then chốt. Cẩm Phả cần xây dựng chính quyền phục vụ kiến tạo và liêm chính. Doanh nghiệp tư nhân phải nêu cao tinh thần đổi mới sáng tạo và đạo đức kinh doanh. Ứng dụng khoa học kỹ thuật là chìa khóa then chốt để nâng cao chất lượng dịch vụ. Mô hình hợp tác công tư cần được nhân rộng trong nhiều dự án hạ tầng đô thị. Đây là con đường bền vững giúp kinh tế Cẩm Phả bứt phá mạnh mẽ.

4.1. Cơ hội từ quá trình chuyển đổi mô hình kinh tế xanh

Chiến lược phát triển bền vững của tỉnh Quảng Ninh mang lại thời cơ lớn cho doanh nghiệp Cẩm Phả. Ngành du lịch chăm sóc sức khỏe quanh nguồn khoáng nóng Quang Hanh đang đón nhận làn sóng đầu tư mạnh mẽ. Doanh nghiệp tư nhân có cơ hội tham gia chuỗi cung ứng dịch vụ giải trí sinh thái và lữ hành. Nhu cầu xử lý chất thải mỏ than và phục hồi môi trường mở ra thị trường kinh doanh công nghệ môi trường mới. Khối doanh nghiệp linh hoạt trong nắm bắt thị hiếu tiêu dùng xanh sẽ đạt tốc độ tăng trưởng doanh thu vượt bậc trong thập kỷ tới. Sự chuyển dịch cơ cấu này vừa nâng tầm giá trị thương hiệu vừa bảo vệ cảnh quan tự nhiên địa phương.

4.2. Khuyến nghị ứng dụng cho chính quyền và cộng đồng doanh nghiệp

Chính quyền Cẩm Phả cần hoàn thiện nền tảng dữ liệu số về quy hoạch xây dựng và đất đai. Việc này giúp nhà đầu tư tư nhân tra cứu thông tin nhanh chóng và giảm bớt chi phí trung gian không chính thức. Các hiệp hội doanh nghiệp địa phương cần tăng cường liên kết chuỗi giá trị và hỗ trợ pháp lý nội bộ. Doanh nhân Cẩm Phả phải đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin vào quản trị đơn hàng và kế toán. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa quản lý nhà nước và năng lực thích ứng của thị trường sẽ kiến tạo môi trường kinh doanh minh bạch bền vững. Mỗi cơ sở sản xuất kinh doanh cần coi đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm cộng đồng là tài sản vô giá.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thành phố Cẩm Phả giữ vị trí là một trong ba trung tâm công nghiệp trọng điểm của tỉnh Quảng Ninh với tổng diện tích tự nhiên đạt 48.645 ha, chiếm khoảng 8,2% diện tích toàn tỉnh. Năm 2018, kinh tế địa phương ghi nhận tốc độ phát triển tích cực khi giá trị sản xuất công nghiệp và xây dựng tăng 12,6%, thương mại dịch vụ tăng 15,2%, thu ngân sách nhà nước đạt 1.647 tỷ đồng (vượt 2,02% kế hoạch), cùng tổng chi ngân sách đạt 4.554 tỷ đồng. Dù đóng vai trò xương sống trong công nghiệp khai thác than, điện, cơ khí và vật liệu xây dựng của vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc, sự phát triển của khu vực doanh nghiệp tư nhân tại địa bàn vẫn chưa tương xứng với tiềm năng sẵn có, thường xuyên gặp rào cản về vốn, mặt bằng sản xuất và trình độ công nghệ.

Mục tiêu cốt lõi của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá toàn diện thực trạng phát triển và phân tích các nhân tố tác động đến doanh nghiệp tư nhân tại Cẩm Phả. Từ đó, tác giả xây dựng định hướng và giải pháp ứng dụng đồng bộ nhằm thúc đẩy khu vực này bứt phá mạnh mẽ trong giai đoạn 2025 - 2030. Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát toàn bộ 16 đơn vị hành chính gồm 12 phường và 4 xã của thành phố; dữ liệu thứ cấp được tổng hợp trong giai đoạn 2018 - 2020 kết hợp khảo sát sơ cấp hoàn thành vào cuối năm 2020. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp luận cứ khoa học để chính quyền địa phương hoàn thiện cơ chế điều hành, hướng đến mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh cho hơn 200 doanh nghiệp tư nhân, gia tăng tỷ trọng đóng góp của kinh tế tư nhân vào ngân sách địa phương đạt trên 45% và tạo việc làm bền vững cho hàng chục nghìn lao động.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa các nền tảng lý thuyết kinh tế hiện đại và định hướng phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam. Trước hết, luận văn vận dụng lý thuyết phát triển kinh tế của nhà kinh tế học E. Wayne Nafziger, khẳng định phát triển kinh tế không chỉ dừng lại ở sự gia tăng đơn thuần về lượng (tăng trưởng GDP) mà phải gắn liền với sự chuyển dịch tiến bộ của cơ cấu kinh tế, hoàn thiện thể chế và nâng cao chất lượng cuộc sống dân cư. Tiếp đó, nghiên cứu quán triệt đường lối phát triển kinh tế tư nhân theo Nghị quyết số 10-NQ/TW năm 2017 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII, xác định kinh tế tư nhân là động lực quan trọng của nền kinh tế thị trường, hiện đóng góp khoảng 43,22% GDP và 39% tổng vốn đầu tư toàn xã hội.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa xuyên suốt nghiên cứu gồm:

• Doanh nghiệp tư nhân: Theo quy định tại Điều 188 Luật Doanh nghiệp năm 2020, đây là loại hình doanh nghiệp do một cá nhân làm chủ và tự chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình về mọi hoạt động kinh doanh.
• Phát triển doanh nghiệp tư nhân: Quá trình gia tăng đồng thời về số lượng, quy mô nguồn lực (vốn, lao động, công nghệ) song song với nâng cao chất lượng tăng trưởng (năng suất, lợi nhuận, mức đóng góp ngân sách, trách nhiệm xã hội) và chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế theo hướng hiện đại.
• Cơ cấu kinh tế ngành: Tương quan tỷ trọng giá trị và số lượng đơn vị kinh doanh giữa ba nhóm ngành chính gồm công nghiệp - xây dựng, thương mại - dịch vụ và nông, lâm, thủy sản trong tổng thể nền kinh tế địa phương.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nhuần nhuyễn giữa nguồn thông tin thứ cấp và sơ cấp để đảm bảo tính xác thực cao:

• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ các văn bản quy phạm pháp luật, báo cáo tổng kết kinh tế - xã hội của Ủy ban nhân dân thành phố Cẩm Phả, Niên giám thống kê tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2018 - 2020, cùng hệ thống báo cáo ngành về phát triển doanh nghiệp.
• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu sơ cấp: Tính đến ngày 31/12/2020, toàn thành phố có tổng số 212 doanh nghiệp tư nhân đang hoạt động. Tác giả áp dụng phương pháp điều tra tổng thể toàn bộ 212 doanh nghiệp, mỗi đơn vị phát 01 phiếu điều tra trực tiếp hoặc gửi qua thư điện tử tới các cán bộ quản lý từ cấp trưởng phòng trở lên. Đối tượng này có hiểu biết tường tận về tài chính, lao động và chiến lược của doanh nghiệp, giúp dữ liệu phản ánh khách quan thực trạng.
• Phương pháp phân tích dữ liệu: Sử dụng thang đo Likert 5 mức độ với giá trị khoảng cách chuẩn hóa 0,8 điểm (từ 1,00 - 1,80: Rất không đồng ý; đến 4,21 - 5,00: Rất đồng ý) để đo lường mức độ ảnh hưởng của các nhân tố. Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm SPSS 20.0 thông qua phương pháp thống kê mô tả (tính tần số, tỷ lệ phần trăm, giá trị trung bình) và phương pháp so sánh tương đối, tuyệt đối giữa các năm. Việc lựa chọn phương pháp này xuất phát từ yêu cầu phải lượng hóa chính xác các ý kiến định tính của nhà quản lý thành những chỉ số đo lường cụ thể, phục vụ việc đối sánh và ra quyết định chính sách. Quá trình điều tra sơ cấp diễn ra tập trung trong tháng 10 và tháng 11 năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dữ liệu thực tế tại thành phố Cẩm Phả ghi nhận những đặc điểm phát triển nổi bật của cộng đồng doanh nghiệp tư nhân:

Thứ nhất, quy mô số lượng doanh nghiệp duy trì mức tăng trưởng ổn định nhưng phân bổ địa lý mất cân đối rõ rệt. Đến hết năm 2020, địa bàn thành phố có 212 doanh nghiệp tư nhân hoạt động. Mạng lưới này tập trung dày đặc trên 75% tại các phường trung tâm đô thị như Cẩm Trung, Cẩm Thủy, Cẩm Thành và Mông Dương - nơi có hạ tầng thương mại phát triển và gần các mỏ than. Ngược lại, các xã ngoại thành như Cộng Hòa, Cẩm Hải chỉ chiếm chưa đầy 5% tổng số doanh nghiệp, cho thấy sự chênh lệch lớn về mật độ kinh doanh giữa khu vực đô thị và nông thôn.

Thứ hai, tiềm lực vốn và lao động của doanh nghiệp còn nhiều hạn chế. Vốn sản xuất kinh doanh bình quân của một doanh nghiệp tư nhân tại Cẩm Phả dao động trong khoảng 20 đến 25 tỷ đồng, tương đồng với mức trung bình của doanh nghiệp nhỏ và vừa toàn quốc (khoảng 24 - 25 tỷ đồng). Đáng chú ý, cơ cấu tài sản chủ yếu tồn tại dưới dạng bất động sản hoặc máy móc chuyên dụng ngành mỏ, tính thanh khoản thấp. Về mặt lao động, quy mô bình quân đạt khoảng 18 đến 22 lao động/doanh nghiệp. Tỷ lệ lao động được ký hợp đồng dài hạn và tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc chỉ đạt khoảng 60% đến 68%, phản ánh tính ổn định việc làm chưa thực sự bền vững.

Thứ ba, cơ cấu ngành nghề có bước chuyển dịch tích cực sang thương mại - dịch vụ nhưng vẫn chịu sự phụ thuộc lớn vào kinh tế phụ trợ than. Tỷ trọng doanh nghiệp trong lĩnh vực công nghiệp - xây dựng và dịch vụ chiếm trên 90%, trong khi nông nghiệp chỉ chiếm khoảng 3% đến 5%. Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp tư nhân đóng vai trò thầu phụ gia công cơ khí, vận tải đất đá hoặc dịch vụ hậu cần cho các tập đoàn nhà nước lớn, năng lực tạo chuỗi giá trị độc lập còn yếu.

Thảo luận kết quả

Thực trạng trên bắt nguồn từ sự đan xen giữa các nhân tố khách quan và chủ quan. Về khách quan, điểm nghẽn lớn nhất là mặt bằng sản xuất kinh doanh khi có tới hơn 60% doanh nghiệp phải thuê mặt bằng ngắn hạn do quỹ đất công nghiệp sạch của thành phố ưu tiên dành cho khai thác than và công trình trọng điểm. Chính sách tín dụng ngân hàng cũng đặt ra rào cản khắt khe về tài sản bảo đảm, khiến doanh nghiệp khó tiếp cận vốn vay trung và dài hạn. Về chủ quan, trình độ quản trị của đội ngũ doanh nhân phần lớn đi lên từ kinh nghiệm thực tiễn, thiếu kỹ năng quản trị hiện đại; tỷ lệ ứng dụng công nghệ 4.0 và đổi mới sáng tạo chỉ dừng ở mức sơ khai, chi phí đầu tư cho nghiên cứu và phát triển chiếm dưới 1% tổng doanh thu.

Khi so sánh với bài học thành công từ thành phố Đà Nẵng (vươn từ 600 doanh nghiệp vốn 313,6 tỷ đồng lên hơn 20.000 doanh nghiệp với trên 90.000 tỷ đồng vốn đăng ký nhờ cải cách hành chính quyết liệt) hay tỉnh Khánh Hòa (tận dụng tối đa tiềm năng 3 vịnh biển lớn để phát triển du lịch biển), Cẩm Phả rõ ràng chưa khai thác hết lợi thế vịnh Bái Tử Long và nguồn khoáng nóng brom độc nhất vô nhị.

Trong thực tế nghiên cứu, toàn bộ kết quả biến động số lượng doanh nghiệp giai đoạn 2018 - 2020 được trực quan hóa sinh động qua biểu đồ cột thể hiện tốc độ tăng trưởng liên năm, song song với bảng thống kê ma trận chỉ số vốn, lao động phân loại chi tiết theo 16 xã, phường. Cách thức trình bày này giúp các nhà hoạch định chính sách nhận diện ngay các khoảng trống phát triển giữa các vùng sinh thái kinh tế trên địa bàn thành phố.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hiện thực hóa mục tiêu đưa kinh tế tư nhân thành động lực đột phá của thành phố Cẩm Phả đến năm 2025, tầm nhìn 2030, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế, chính sách và đẩy mạnh cải cách hành chính. Ủy ban nhân dân thành phố Cẩm Phả cần thiết lập mô hình hỗ trợ thủ tục đầu tư một cửa liên thông hiện đại, tinh gọn quy trình thẩm định cấp phép xây dựng và đăng ký kinh doanh. Mục tiêu đặt ra là cắt giảm tối thiểu 30% thời gian xử lý thủ tục hành chính liên quan đến doanh nghiệp từ nay đến năm 2025, định kỳ hàng quý tổ chức hội nghị đối thoại công khai giữa lãnh đạo thành phố và hiệp hội doanh nghiệp để tháo gỡ vướng mắc phát sinh.

Thứ hai, quy hoạch quỹ đất sạch và tháo gỡ điểm nghẽn mặt bằng sản xuất. Phòng Tài nguyên và Môi trường chủ trì, phối hợp với Ban Quản lý quy hoạch rà soát quỹ đất dôi dư sau tái cơ cấu ngành than để chuyển đổi mục đích sử dụng sang phát triển cụm công nghiệp tập trung. Đặt mục tiêu giai đoạn 2025 - 2030 dành ít nhất 15% diện tích mặt bằng tại các cụm công nghiệp vừa và nhỏ với giá thuê ưu đãi cho các doanh nghiệp tư nhân khởi nghiệp và mở rộng sản xuất.

Thứ ba, mở rộng khả năng tiếp cận vốn tín dụng và đa dạng hóa nguồn tài chính. Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh Quảng Ninh chỉ đạo các ngân hàng thương mại trên địa bàn thành phố thiết kế các gói vay tín chấp dựa trên dòng tiền dự án, duy trì mức tăng trưởng dư nợ cho vay khu vực doanh nghiệp tư nhân đạt 10% đến 12%/năm trong giai đoạn 2025 - 2028. Thành phố cần nghiên cứu thành lập Quỹ bảo lãnh tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa cấp cơ sở để hỗ trợ bảo lãnh tài chính.

Thứ tư, hỗ trợ đổi mới công nghệ và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Phòng Kinh tế phối hợp cùng Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh hỗ trợ kỹ thuật và kinh phí chuyển đổi số cho doanh nghiệp, phấn đấu đến năm 2030 có trên 50% doanh nghiệp tư nhân áp dụng quy trình quản trị số và công nghệ tự động hóa. Đồng thời, liên kết với các trường cao đẳng nghề tại địa phương tổ chức đào tạo chuyên sâu về kỹ thuật cơ khí, logistics cho khoảng 1.500 đến 2.000 lao động mỗi năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thực tiễn đa chiều cho nhiều nhóm đối tượng chuyên môn:

1. Cơ quan quản lý nhà nước tại địa phương: Ủy ban nhân dân thành phố Cẩm Phả, các phòng Kinh tế, Quản lý đô thị, Tài chính - Kế hoạch có thể sử dụng dữ liệu 212 doanh nghiệp để hoàn thiện đề án phát triển kinh tế tư nhân địa phương, xây dựng quy hoạch phân bổ không gian kinh doanh đồng đều cho 16 xã, phường đến năm 2030.

2. Lãnh đạo các doanh nghiệp tư nhân và Hiệp hội Doanh nghiệp thành phố: Cung cấp góc nhìn thực chứng về điểm nghẽn quy mô vốn (20 - 25 tỷ đồng) và lao động (18 - 22 người), từ đó chủ doanh nghiệp nhận thức rõ nhu cầu tái cấu trúc tài chính, chủ động đầu tư khoa học công nghệ và liên kết chuỗi để nâng cao sức cạnh tranh.

3. Các ngân hàng thương mại và tổ chức cung cấp dịch vụ tài chính: Nắm bắt bức tranh toàn cảnh về nhu cầu vốn, khả năng thanh khoản tài sản và tỷ suất sinh lời của doanh nghiệp tư nhân tại Cẩm Phả, giúp các tổ chức tín dụng thiết kế sản phẩm cho vay theo chuỗi cung ứng ngành mỏ và logistics đạt chuẩn an toàn vốn.

4. Giảng viên, học viên cao học chuyên ngành Quản lý kinh tế và Kinh tế phát triển: Tham khảo mô hình phân tích kết hợp giữa phương pháp điều tra tổng thể toàn bộ quần thể bằng SPSS 20.0 với thang đo Likert chuẩn hóa, làm khuôn mẫu phương pháp luận cho các đề tài nghiên cứu kinh tế cấp huyện, thị xã, thành phố.

Câu hỏi thường gặp

Phương pháp chọn mẫu toàn bộ 212 doanh nghiệp tư nhân có ý nghĩa gì đối với độ tin cậy của đề tài? Việc điều tra tổng thể toàn bộ quần thể gồm 212 doanh nghiệp đang hoạt động tính đến cuối năm 2020 loại trừ hoàn toàn sai số chọn mẫu ngẫu nhiên. Dữ liệu khảo sát từ các cán bộ cấp trưởng phòng trở lên đảm bảo tính đại diện tuyệt đối và phản ánh chân thực các rào cản nội tại của cộng đồng doanh nghiệp địa phương.

Cơ cấu vốn bình quân từ 20 đến 25 tỷ đồng nói lên điều gì về năng lực doanh nghiệp tại Cẩm Phả? Chỉ số vốn bình quân 20 đến 25 tỷ đồng cho thấy phần lớn doanh nghiệp thuộc nhóm quy mô nhỏ. Đáng chú ý, tỷ trọng vốn tự có mỏng và tài sản cố định khó chuyển đổi thành tiền mặt khiến doanh nghiệp gặp nhiều áp lực thanh khoản khi mở rộng quy mô hoặc chịu tác động từ biến động thị trường.

Tại sao sự phát triển của doanh nghiệp tư nhân Cẩm Phả lại phụ thuộc lớn vào ngành than? Với vị thế là trung tâm khai thác than lớn nhất cả nước, các tập đoàn nhà nước ngành than chi phối hầu hết dòng dịch chuyển kinh tế địa phương. Đa số doanh nghiệp tư nhân thành lập nhằm cung ứng dịch vụ hậu cần, bốc xúc, vận tải hoặc cơ khí mỏ, dẫn đến mức độ rủi ro liên đới cao khi ngành than điều chỉnh kế hoạch sản xuất.

Bài học kinh nghiệm từ thành phố Đà Nẵng có thể áp dụng cụ thể như thế nào vào Cẩm Phả? Cẩm Phả có thể tiếp thu bài học của Đà Nẵng về việc chuyển từ công nghiệp nặng sang kinh tế dịch vụ biển và cải cách thủ tục hành chính. Cụ thể là số hóa 100% hồ sơ đất đai, xây dựng các khu công nghiệp tập trung ven trục giao thông kết nối và phát triển du lịch khoáng nóng cao cấp.

Nghiên cứu sử dụng thang đo khoảng Likert 0,8 điểm nhằm mục đích chuyên môn gì? Thang đo 5 mức độ được chia quãng 0,8 điểm (từ 1,00 đến 5,00) theo chuẩn nghiên cứu định lượng giúp lượng hóa chính xác mức độ đồng thuận của nhà quản lý đối với các biến quan sát, triệt tiêu sự mập mờ trong đánh giá định tính về môi trường thể chế và nguồn lực công nghệ.

Kết luận

• Luận văn hoàn thiện hệ thống luận cứ khoa học về phát triển doanh nghiệp tư nhân trong bối cảnh tái cơ cấu kinh tế địa phương giai đoạn mới.
• Đánh giá thực chứng toàn diện mạng lưới 212 doanh nghiệp tư nhân tại Cẩm Phả, chỉ rõ các nút thắt về phân bổ không gian, quy mô vốn và công nghệ.
• Lượng hóa các nhân tố chi phối quá trình phát triển thông qua phần mềm SPSS 20.0 và thang đo Likert, đảm bảo tính khách quan khoa học.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá gắn với các chỉ tiêu hành động cụ thể cho giai đoạn 2025 - 2030, tầm nhìn 2030.
• Khẳng định bài học kinh nghiệm phát triển liên vùng từ Đà Nẵng và Khánh Hòa là chìa khóa mở rộng không gian kinh tế biển cho Cẩm Phả.

Để hiện thực hóa mục tiêu đưa khu vực kinh tế tư nhân Cẩm Phả đạt tốc độ tăng trưởng vốn và số lượng từ 10% đến 12%/năm, chính quyền thành phố cùng cộng đồng doanh nghiệp cần bắt tay triển khai ngay các đề án cải cách hành chính và quy hoạch mặt bằng sản xuất trong giai đoạn 2025 - 2028. Đây chính là bước chuyển then chốt nhằm biến nguồn lực nội sinh của doanh nghiệp tư nhân thành động lực chủ lực xây dựng thành phố Cẩm Phả phát triển thịnh vượng và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển doanh nghiệp tư nhân. Chương 2: Phương pháp nghiên cứu. Chương 3: Thực trạng phát triển các doanh nghiệp tư nhân tại thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh. Chương 4: Quan điểm và giải pháp nhằm phát triển doanh nghiệp tư nhân tại thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh đến năm 2025, tầm nhìn năm 2030.

5 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP TƢ NHÂN 1. Một số vấn đề lý luận về phát triển doanh nghiệp tƣ nhân 1. Khái niệm và vai trò của doanh nghiệp tư nhân 1. Khái niệm doanh nghiệp tư nhân Trước khi thực hiện công cuộc đổi mới, cộng đồng doanh nghiệp ngoài Nhà nước chưa được ghi nhận về mặt pháp lý.

Sau khi đổi mới, nền kinh tế Việt Nam là nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần. Các thành phần kinh tế cùng chung sức đóng góp xây dựng nước nhà. Trải qua các kỳ Đại hội Đảng toàn quốc (từ Đại hội VI đến Đại hội IX), thành phần kinh tế tư bản tư nhân luôn luôn được xem là yếu tố không thể thiếu trong nền kinh tế Việt Nam. Nội dung này tiếp tục được khẳng định tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng.

Nền kinh tế Việt Nam là kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Trên cơ sở ba chế độ sở hữu (toàn dân, tập thể, tư nhân), hình thành nhiều hình thức sở hữu và nhiều thành phần kinh tế: kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể, kinh tế tư nhân (cá thể, tiểu chủ, tư bản tư nhân), kinh tế tư bản nhà nước, kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Các thành phần kinh tế hoạt động theo pháp luật đều là bộ phận hợp thành quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, bình đẳng trước pháp luật, cùng phát triển lâu dài, hợp tác và cạnh tranh lành mạnh,… Kinh tế tư nhân có vai trò quan trọng, là một trong những động lực của nền kinh tế. Như vậy, DNTN là loại hình doanh nghiệp thuộc thành phần kinh tế tư nhân, cấu thành nên nền kinh tế thị trường ở Việt Nam, thành phần kinh tế này không ngừng phát triển, trong đó có DNTN.

Tiếp đến, Luật Doanh nghiệp ra đời đặt cơ sở pháp lý đầu tiên cho việc hình thành và phát triển hệ thống doanh nghiệp chính quy, hiện đại của khu vực kinh tế ngoài Nhà nước. Theo quy định của pháp luật, các cá nhân, tổ 6 chức khi có đủ các điều kiện đều có quyền thành lập hoặc tham gia thành lập các loại hình doanh nghiệp để tiến hành các hoạt động sản xuất kinh doanh dưới nhiều hình thức khác nhau, trong đó có DNTN. DNTN là một loại hình doanh nghiệp được Nhà nước định hướng phát triển nhằm phát huy mọi tiềm năng của các cá nhân trong xã hội, góp phần vào thành công của sự nghiệp đổi mới đất nước. Theo quy định của pháp luật qua các thời kỳ, DNTN được hiểu như sau: Luật DNTN 1990: DNTN là đơn vị kinh doanh có mức vốn không thấp hơn vốn pháp định, do một cá nhân làm chủ và tự chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình về mọi hoạt động của doanh nghiệp.

Luật Doanh nghiệp 1999: DNTN là doanh nghiệp do một cá nhân làm chủ và tự chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình về mọi hoạt động của doanh nghiệp. Luật Doanh nghiệp 2014 và Điều 188, Luật Doanh nghiệp năm 2020 đều khẳng định: “DNTN là doanh nghiệp do một cá nhân làm chủ và tự chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình về mọi hoạt động của doanh nghiệp” Theo đó, DNTN thoả mãn 3 điều kiện: (i) DNTN là doanh nghiệp do một cá nhân làm chủ và tự chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình về mọi hoạt động của doanh nghiệp; (ii) DNTN không được phát hành bất kỳ loại chứng khoán nào; (iii) mỗi cá nhân chỉ được quyền thành lập một DNTN. Nhìn chung, DNTN là loại hình doanh nghiệp thoả mãn hai nội dung cơ bản: do cá nhân thành lập và chịu trách nhiệm vô hạn đối với mọi hoạt động của doanh nghiệp. Đây là hai nội dung thể hiện bản chất của DNTN và đồng thời, tạo sự khác biệt với các loại hình doanh nghiệp khác trong cộng đồng doanh nghiệp.

Nhà nước công nhận sự tồn tại lâu dài và phát triển của loại hình doanh nghiệp này trong nền kinh tế của nước ta. Không những thế, Nhà nước còn 7 quy định đây là loại hình doanh nghiệp có địa vị pháp lý bình đẳng với các loại hình doanh nghiệp khác trong nền kinh tế. Cụ thể, DNTN không còn được điều chỉnh bởi Luật riêng mà được điều chỉnh bởi một văn bản pháp luật như các loại hình doanh nghiệp khác. Về cơ bản, định nghĩa pháp lý về DNTN có sự phát triển và hoàn thiện, các điều kiện và thủ tục thành lập DNTN ngày càng đơn giản nhằm khuyến khích thành lập loại hình doanh nghiệp này.

Vai trò của doanh nghiệp tư nhân Ở các nước phát triển, khu vực kinh tế tư nhân chiếm trên 85% GDP, là trụ cột bảo đảm cho nền kinh tế quốc gia phát triển ổn định, vững mạnh. Các nước có nền kinh tế thị trường phát triển đều xác định kinh tế tư nhân là động lực, là xương sống của nền kinh tế. Từ đó các nhà nước đều tạo mọi điều kiện cho thành phần kinh tế này phát triển. Nhờ vậy, giai đoạn đầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa, tốc độ tăng trưởng GDP bình quân hàng năm đều đạt hai con số, như Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore,… Đồng thời, bằng chính sách điều tiết thu nhập các giai tầng trong xã hội, khát vọng làm giàu của con người ở các quốc gia phát triển là nhân tố đóng vai trò quan trọng nhất, tạo tiềm lực tài chính để thực hiện nhiều chính sách an sinh xã hội tiến bộ, điển hình như tại Đan Mạch, Thuỵ Điển, Na Uy, Hà Lan,.

Trải qua hơn 20 năm đổi mới, từ lúc chưa được thừa nhận, bị hạn chế phát triển đến nay, kinh tế tư nhân ở nước ta đã có những thay đổi đáng kể, với việc từng bước được “cởi trói” và dần trở thành một thành phần không thể thiếu trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Mốc quan trọng đầu tiên là Nghị quyết số 14-NQ/TW, ngày 18.2002 của Ban Chấp hành Trung ương (Khoá IX) “Về tiếp tục đổi mới cơ chế, chính sách, khuyến khích, tạo điều kiện phát triển kinh tế tư nhân”, kinh tế tư nhân đã chính thức được khuyến khích phát triển với nhiều giải pháp quan trọng. Sau đó, qua các kỳ Đại hội toàn quốc của Đảng, vai trò của kinh tế 8 tư nhân đối với nền kinh tế quốc dân tiếp tục được khẳng định và nhấn mạnh.2017, tại Hội nghị Trung ương 5 (Khóa XII), Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã ban hành Nghị quyết số 10-NQ/TW về “Phát triển kinh tế tư nhân trở thành một động lực quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa”. Đó là bước tiến tất yếu, rất quan trọng trong nhận thức và tổ chức thực hiện nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ngày càng hoàn bị và hiện đại.

Và, doanh nghiệp tư nhân vươn tới phải là doanh nghiệp mang thương hiệu Việt, một trong những chủ thể làm nên nội lực của nền kinh tế. Một số vai trò quan trọng của loại hình doanh nghiệp này được thể hiện cụ thể như sau: Thứ nhất, góp phần lớn vào phát triển kinh tế - xã hội Doanh nghiệp tư nhân có vai trò ngày càng quan trọng trong việc đạt được các mục tiêu kinh tế - xã hội của đất nước, nhất là trong bối cảnh tái cấu trúc, điều chỉnh phạm vi hoạt động của DNNN. DNTN đóng góp 43,22% GDP và 39% vốn đầu tư cho toàn bộ nền kinh tế (Cục Phát triển DN, 2019). Dù vậy, doanh nghiệp tư nhân vẫn còn có thể cải thiện, phát triển hơn nữa để đóng góp nhiều hơn cho kinh tế Việt Nam.

Hiệu quả sản xuất kinh doanh của khu vực tư nhân vẫn còn hạn chế, một phần nguyên nhân đến từ khối DNTN. Tỷ suất lợi nhuận của các DNTN khá thấp, tốc độ tăng doanh thu của DNTN cũng giảm mạnh từ 34% giai đoạn 2007 - 2011 xuống còn 13% giai đoạn 2017 - 2019. Bên cạnh đó, doanh nghiệp tư nhân còn chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong đầu tư phát triển toàn xã hội. Doanh nghiệp tư nhân có xu hướng vượt khu vực kinh tế nhà nước để trở thành thành phần kinh tế thực hiện vốn đầu tư toàn xã hội lớn nhất.

Vốn đầu tư toàn xã hội của khu vực doanh nghiệp tư nhân tăng đều đặn xấp xỉ 10% hàng năm. Thứ hai, thúc đẩy thành lập mới DN Kể từ khi Luật DN 2014 ra đời tháo gỡ những vướng mắc cho DN, 9 số lượng DN đăng ký thành lập mới đã tăng mạnh. Năm 2017, đánh dấu sự tăng trưởng nhanh về số lượng DN thành lập mới với khoảng 126. Tỷ trọng vốn đăng ký bình quân tăng 9,8 tỷ đồng (tăng 24,3% so với cùng kỳ 2016).

Lũy kế hiện nay có khoảng 786 nghìn DN đang hoạt động. Bên cạnh những bước tiến về số lượng, mức độ ổn định hoạt động vẫn cần tiếp tục nâng cao. Hiện nay, phần lớn DN tại Việt Nam là DN nhỏ và vừa (DNNVV) dù xét theo tiêu chuẩn là vốn hay lao động. Quy mô vốn và lao động bình quân của DNTN chỉ khoảng 24-25 tỷ đồng/DN và 18-20 lao động/DN (Cục Phát triển DN, 2017).

Đây là những cản trở không nhỏ để các DNTN mở rộng hoạt động kinh doanh, tận dụng hiệu quả kinh tế nhờ quy mô. Thứ ba, động lực giải quyết vấn đề tạo việc làm Doanh nghiệp tư nhân góp phần giải quyết một trong những thách thức lớn của Việt Nam là tình trạng dư thừa lao động do quá trình tư nhân hóa và di cư của của người lao động từ các vùng nông thôn ra thành thị. Nếu như trước đây khu vực kinh tế nhà nước tạo ra nhiều việc làm nhất thì đến năm 2019, vị trí này thuộc về khu vực doanh nghiệp tư nhân (chưa tính tới hộ cá thể, tập thể) bởi trong toàn bộ khu vực DN, doanh nghiệp tư nhân tạo ra khoảng 62% việc làm. Đặc điểm của doanh nghiệp tư nhân Bên cạnh những dấu hiệu chung của một doanh nghiệp kinh doanh thì doanh nghiệp tư nhân còn có những dấu hiệu (đặc điểm) nhận diện riêng: Thứ nhất, doanh nghiệp tư nhân là doanh nghiệp do một cá nhân làm chủ sở hữu.