Chương 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu. Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển DNNVV trong ngành du lịch. Thực trạng phát triển DNNVV trong ngành du lịch.
Bối cảnh, quan điểm, định hướng và giải pháp phát triển DNNVV trong ngành du lịch. 10 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Du lịch được xem là một trong những ngành kinh tế hàng đầu, có khả năng phát triển nhanh, tạo nhiều việc làm, nâng cao đời sống nhân dân và thu hút được sự quan tâm của nhiều quốc gia. Để có đươc sự thành công của khu vực kinh tế này, đòi hỏi phải có được một đội ngũ DN du lịch có sức cạnh tranh cả về nguồn lực tài chính, nhân lực và kinh nghiệm quản lý, để có thể tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Nhận thức được vai trò và tầm quan trọng của các DN trong việc phát triển du lịch, nhiều tổ chức và các nhà khoa học đã có những nghiên cứu chuyên sâu về khía cạnh này và đem lại những đóng góp nhất định cả về mặt lý luận lẫn thực tiễn cho sự phát triển các DNNVV ngành du lịch.
Để phục vụ cho việc tổng quan các nghiên cứu liên quan đến đề tài “Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa trong ngành du lịch của Việt Nam” tiếp cận dưới góc độ quản lý nhà nước, NCS thực hiện khảo sát các công trình liên quan đến quản lý để phát triển DNNVV nói chung và DNNVV trong ngành du lịch nói riêng. Đồng thời, NCS không phân chia thành nhóm các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài trên thế giới và Việt Nam mà phân chia theo các vấn đề thuộc về lý luận và thực tiễn. Trong mỗi vấn đề, NCS trình bày cả các nghiên cứu thế giới và nghiên cứu ở Việt Nam. Dưới đây là một số công trình và hướng nghiên cứu cụ thể trong và ngoài nước liên quan đến chủ đề của luận án.
Cơ sở lý luận về quản lý và phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa trong ngành du lịch Các nghiên cứu trên thế giới về quản lý và phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa trong ngành du lịch S.Medlik (1995) cho rằng, trong QLNN về du lịch, các chính sách phải dựa trên một kết hợp chặt chẽ của kinh tế, chính trị, xã hội và các đối tượng về không gian. Những đối tượng này phải được đặt vào một khuôn khổ mang tính quyết định mà chức năng chính của nó là việc đạt được mục tiêu với những ý 11 nghĩa cụ thể trong một khoảng thời gian nhất định. Thiết lập chính sách trong du lịch không phải là một nhiệm vụ phức tạp với chính phủ, mà là việc phát triển thông qua sự cộng tác với các tổ chức du lịch và ngành công nghiệp du lịch [125]. Trong cuốn sách của các tác giả Martin Oppermann và Kye Sung Chon (1997) về “Tourism in Developing Countries”, các tác giả đã phân tích thực trạng phát triển du lịch và chính sách phát triển du lịch ở các nước đang phát triển qua các giai đoạn: từ năm 1930 - 1960, từ năm 1970 - 1985 và giai đoạn 1985 - 1993.
Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng phân tích vai trò của Chính phủ các nước đang phát triển đối với quá trình phát triển ngành kinh tế du lịch tại các quốc gia này [145]. Trong bài báo quốc tế Mohd Motasim Ali Khan, Mohammad Athar Noor& Dr. Asif Khan (2014) “Tourism Development in India under Government Five Year Plans”, nhóm tác giả đã chỉ ra quá trình phát triển ngành du lịch Ấn Độ đạt kết quả tốt nhờ kế hoạch phát triển ngành du lịch trong 5 năm với các bước đi lộ trình cụ thể, giải pháp chính sách từng giai đoạn mà trong đó bao gồm các chính sách của chính phủ, những ưu đãi trong phát triển du lịch, dành cho ngành du lịch những vị trí, địa điểm thuận lợi ,trọng điểm để phát triển. [117b] Trong bài báo quốc tế “The relationship betweence small anh medium- sized enterprisesses.
Tourism anh economic development, nhóm tác giả Tajana Dismoke, Zora Tutev và Branko Nikolovski (2015), đã chỉ ra vai trò của DNNVV trong ngành du lịch đối với phát triển du lịch của Macedonia và phân tích hệ thống các chính sách giúp phát triển DNNVV du lịch khu vực này gồm: phát triển nguồn nhân lực du lịch, khuyến khích đa dạng hóa các loại hình du lịch, liên kết giữa các DN du lịch.[142] Trong bài báo quốc tế Kubickova, M. (2016) “The Role of Government in Tourism:LinkingCompetitiveness,Freedom,and Developing Economies ” thông qua nghiên cứu định lượng tại vùng Central American (Belize, Costa 12 Rica,El Salvador, Guatemala, Honduras, Nicaragua, Panama) mối quan hệ giữa khả năng cạnh tranh ngành du lịch và môi trường kinh tế tự do cùng với vai trò tham gia của chính phủ trong quá trình phát triển ngành du lịch. [128b] Đề tài nghiên cứu Leisure and Tourism, các tác giả John Ward, Phil Higson, William Campbell(1994) đề cập đến chính sách cung cấp các dịch vụ thông tin quản lý, việc lên kế hoạch và đánh giá các sự kiện cũng như các nguồn cơ sở hạ tầng cho các dự án du lịch, giải trí. Việc thực hiện tốt các chính sách này sẽ góp phần giúp cho các DN du lịch nói chung và DNNVV du lịch nói riêng có những điều kiện thuận lợi để phát triển [110].
Salvo Creaco (2003), The role of tourism in sustainable economic development, đã làm rõ những vấn đề cơ bản: chính sách, kế hoạch, các tác động của nghiên cứu về thương mại du lịch tại khu vực nông thôn, trong đó phân tích vấn đề tài chính cũng như quảng bá cho du lịch tại khu vực nông thôn. Đồng thời, các tác giả cũng nêu ra một số mô hình mẫu tại các nước như Mỹ, Canada, Trung Quốc, Đức, Úc, Niu Dilân… và một số tác động đối với việc phát triển loại hình du lịch tại khu vực này [126]. Các nghiên cứu ở Việt Nam về quản lý và phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa trong ngành du lịch Đối với DNNVV nói chung, tác giả Nguyễn Trường Sơn (2014) trong cuốn “Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam hiện nay” đã tổng hợp những vấn đề lý luận về DNNVV, đặc biệt là sự phát triển lý luận và các nghiên cứu chuyên sâu về các đặc trưng của DNNVV xuất phát từ cấu trúc bên trong của DN; các nghiên cứu phát hiện và lượng hóa các nhân tố tác động đến quá trình tăng trưởng và phát triển của DN thông qua việc khảo sát thực tiễn các DN hiện tại. Bên cạnh đó, tác giả cũng đề cập và đi sâu phân tích, giải quyết các vấn đề đặc thù của DNNVV ở Việt Nam trong bối cảnh hội nhập như vấn đề áp dụng quản trị công ty, việc tạo lập quan hệ lao động lành mạnh trong DN, vấn đề đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, vấn đề tiếp cận nguồn lực kinh doanh, đặc biệt 13 là nguồn tài chính của DN.
Tác giả cũng đi sâu bàn luận và giải quyết vấn đề quản lý Nhà nước đối với DNNVV của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Những tham vấn của tác giả về vấn đề quản lý Nhà nước đối với DNNVV của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế sẽ là kênh tham khảo rất quan trọng khi đề xuất các giải pháp phát triển các DNNVV ngành du lịch.[65] Trong Luận án Tiến sĩ Kinh tế “Phát triển DNNVV ở Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế, tác giả Phạm Văn Hồng(2007) đã phân tích một số vấn đề về DNNVV trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, cơ hội và thách thức của các DNNVV trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế; Đánh giá thực trạng phát triển DNNVV ở Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế; xác định các vấn đề đặt ra đối với phát triển DNNVV ở Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế; đề xuất một số giải pháp phát triển DNNVV ở Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Cách thức triển khai đánh giá thực trạng phát triển DNNVV ở Việt Nam của tác giả Phạm Văn Hồng là cơ sở để đánh giá thực trạng phát triển các DNNVV ngành du lịch [32] Trong cuốn “Đổi mới cơ chế và chính sách hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam”, tác giả Nguyễn Cúc (2000), đã phân tích thực trạng các chính sách hỗ trợ DNNVV, từ đó đề xuất một số điều kiện để phát triển DNNVV ở Việt Nam; đó là: chính sách về vốn, chính sách về hỗ trợ đất đai, chính sách về công nghệ, chính sách về hỗ trợ đào tạo nhân lực. Đối với DNNVV trong ngành du lịch, theo bài viết Quản lý nhà nước đối với hoạt động thương mại, du lịch, Nguyễn Minh Đức (2006) cho rằng, QLNN về thương mại, du lịch là sự quản lý của Nhà nước đối với toàn bộ hoạt động thương mại, du lịch trong nền kinh tế quốc dân và có chức năng tạo ra và thực 14 hiện một cơ chế hay phương thức quản lý cho tất cả các thành phần kinh tế để đảm bảo hoạt động thương mại, du lịch phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa.
Trong luận án Hoàn thiện quản lý nhà nước về lao động trong lĩnh vực kinh doanh du lịch ở Việt Nam, tác giả Hoàng Văn Hoan (2002) phân tích các đặc trưng của kinh doanh du lịch, lao động trong kinh doanh du lịch, qua đó đưa ra các cơ sở lý luận xác định rõ nội dung cơ bản QLNN đối với lao động trong lĩnh vực kinh doanh du lịch; phân tích, đánh giá thực trạng QLNN đối với lao động trong kinh doanh du lịch ở Việt Nam giai đoạn 1990 - 2002, đánh giá các chính sách quản lý lao động trong kinh doanh du lịch trên góc độ vĩ mô; đề xuất các giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện QLNN đối với lao động trong kinh doanh du lịch ở Việt Nam [30]. Theo Nguyễn Văn Đính và Trần Thị Minh Hòa (2006), QLNN về du lịch có vai trò tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác nhau hoạt động trên lĩnh vực kinh tế du lịch; đưa du lịch phát triển theo định hướng chung, thúc đẩy HĐDL phát triển; hạn chế, tiến tới xóa bỏ các hiện tượng không lành mạnh, mặt trái của du lịch qua HĐDL (mại dâm, văn hóa đồi trụy, nghiện hút); bảo vệ môi trường du lịch [20]. Trong khi đó, tác giả Nguyễn Tấn Vinh (2008) cho rằng QLNN về du lịch có vai trò thúc đẩy trong ngành du lịch địa phương phát triển mạnh mẽ và bền vững; thị trường du lịch được mở rộng; thể chế thị trường du lịch được xác lập, mở rộng và sự vận động của các yếu tố thị trường thông suốt.