mở đầu cho hình thức thanh toán không dùng tiền mặt tức là người thanh toán không phải mang đi, mang lại một lượng lớn tiền mặt, hoặc phải đến ngân hàng để lấy tiền mà chỉ cần viết giấy chi trả cho khách, khách hàng mang giấy đến ngân hàng sẽ nhận được tiền. Các tiện ích của thanh toán không dùng tiền mặt như an toàn, nhanh chóng, chính xác, tiết kiệm chi phí đã góp phần rút ngắn thời gian kinh doanh và nâng cao thu nhập. Điều này đã khuyến khích khách hàng gửi tiền vào ngân hàng để nhờ ngân hàng thanh toán hộ, do đó qui mô thanh toán trực tiếp ngày càng bị thu hẹp. Hệ thống các phương tiện hỗ trợ dịch vụ thanh toán tại NHTM NHTM thực hiện quá cung cấp dịch vụ thanh toán thông qua các phương tiện thanh toán theo một hay một số phương thức thanh toán nhất định.
7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Các phương tiện thanh toán: Tiền mặt: Tiền là phương tiện thanh toán cơ bản nhất. Nó ra đời là một tất yếu của sự phát triển kinh tế xã hội nhân loại. Tiền với cách hiểu chung nhất là bất cứ cái gì được chấp nhận trong thanh toán để lấy hàng hóa hoặc trong việc hoàn trả các khoản nợ.
Tiền là một phương tiện thanh toán có ba chức năng: - Phương tiện tính toán – một công cụ đo lường được thống nhất chung, dùng để thể hiện mức giá của hàng hóa và dịch vụ. - Phương tiện tích lũy: đây là chức năng duy trì sức mua trong những khoảng thời gian dài, cho phép người dân tiết kiệm và bằng cách đó có thể dùng khoản tiền tiết kiệm này để chi tiêu về sau. - Phương tiện thanh toán: tiền có thể dễ dàng chuyển từ người này sang người khác để đổi lấy hàng hóa hay dịch vụ. Trong phạm vi nghiên cứu, tiền được hiểu là tiền pháp định, do chính phủ các nước phát hành và quản lý, tồn tại nhờ vào sắc lệnh hay quy định của chính phủ.
Séc (Cheque, check) Séc là một phương tiện thanh toán, xuất hiện từ lâu và được sử dụng rất phổ biến trên thế giới. Séc có giá trị thanh toán trực tiếp như tiền tệ, cho nên Séc phải có những quy định về nội dung và hình thức theo luật định. Năm 1931, nhiều nước Tư bản chủ nghĩa như: Đức, Pháp, Ý, Đan Mạch, Hà Lan, Na Uy, Thụy Điển, Áo, Bồ Đào Nha đã họp tại Geneva để ký một công ước quốc tế về Séc. Theo đó, Séc được định nghĩa như sau: “Séc là một mệnh lệnh trả tiền vô điều kiện do một khách hàng ký phát, ra lệnh cho ngân hàng phục vụ trích một số tiền nhất định từ tài khoản của mình để trả cho người thụ hưởng có tên trên séc hoặc cho người cầm séc”.
8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Theo Luật các công cụ chuyển nhượng của Việt Nam năm 2005: Séc là giấy tờ có giá do người ký phát lập lệnh cho người bị ký phát là ngân hàng hoặc tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán được phép của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam trích một số tiền nhất định từ tài khoản của mình để thanh toán cho người thụ hưởng. Ủy nhiệm chi (hoặc lệnh chi) Ủy nhiệm chi (hoặc lệnh chi) là phương tiện thanh toán mà người trả tiền lập lệnh thanh toán theo mẫu do ngân hàng hoặc tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán quy định, gửi cho ngân hàng hoặc tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán nơi mình mở tài khoản yêu cầu trích một số tiền nhất định trên tài khoản của mình để trả cho người thụ hưởng. Ủy nhiệm thu Ủy nhiệm thu là phương tiện thanh toán mà người thụ hưởng lập lệnh thanh toán theo mẫu do ngân hàng hoặc tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán quy định, gửi cho ngân hàng hoặc tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán ủy thác thu hộ mình một số tiền nhất định. Thẻ thanh toán Thẻ thanh toán là phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt do ngân hàng hoặc tổ chức tài chính phát hành, cung cấp cho khách hàng và được sử dụng để rút tiền mặt tại các ngân hàng đại lý, máy rút tiền tự động ATM hoặc thanh toán tiền hàng hóa tại các cơ sở chấp nhận thẻ (Merchant) trong phạm vi số dư tài khoản tiền gửi, hạn mức tín dụng được ký kết giữa ngân hàng phát hành và chủ thẻ.
Thẻ thanh toán là một phương tiện thanh toán hiện đại vì nó gắn liền với kỹ thuật tin học ứng dụng trong ngân hàng. Theo tính chất thanh toán của thẻ, người ta phân loại thành 2 loại: thẻ ghi nợ và thẻ tín dụng. 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - Thẻ ghi nợ (Debit Card): đây là loại thẻ có quan hệ trực tiếp và gắn liền với tài khoản tiền gửi của chủ thẻ mở tại ngân hàng. Khi sử dụng loại thẻ này để thanh toán hàng hoá, dịch vụ hoặc rút tiền mặt thì giá trị của những giao dịch này sẽ được trừ ngay vào tài khoản tiền gửi của chủ thẻ.
Việc chi tiêu của loại thẻ này dựa trên cơ sở số dư có trong tài khoản tiền gửi thanh toán. - Thẻ tín dụng (Credit card): là loại thẻ ngân hàng cung cấp cho khách hàng một hạn mức nhất định trên cơ sở số tiền kí quỹ, thế chấp, khả năng tài chính, uy tín của khách hàng đối với ngân hàng. Khách hàng chỉ được phép chi tiêu trên hạn mức được cấp. Thẻ tín dụng là loại thẻ có hạn mức tín dụng tuần hoàn.
Khi phát sinh giao dịch thanh toán, khách hàng sử sụng thẻ để thanh toán, đến kì hạn trả nợ miễn là khách hàng thanh toán đầy đủ số tiền đã chi tiêu thì sẽ được sử dụng lại hạn mức chi tiêu của thẻ đó cho các giao dịch thanh toán phát sinh tiếp theo. Thư tín dụng Thư tín dụng là văn bản pháp lý trong đó ngân hàng nơi mở thư tín dụng cam kết trả tiền cho bên bán nếu bên bán thực hiện đúng và đầy đủ những qui định theo thư tín dụng. Thư tín dụng được mở trên cơ sở hợp đồng kinh tế hay đơn đặt hàng hai bên đã kí kết. Muốn được mở thư tín dụng người mua phải lưu kí tiền của mình vào tải khoản đảm bảo thanh toán tại ngân hàng.
Căn cứ vào thư tín dụng được bên mua mở, bên bán giao hàng cho bên mua. Sau đó bên bán lập bộ chứng từ thanh toán theo qui định trong thư tín dụng nộp vào ngân hàng. Bộ chứng từ này sẽ được chuyển cho ngân hàng bên mua để đòi tiền và ngân hàng sẽ thanh toán cho người được hưởng nếu thư tín dụng không có sai sót. Vì vậy, hình thức này có độ an toàn, chuẩn xác cao và được dùng phổ biến trong thanh toán quốc tế.
10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Hối phiếu Là mệnh lệnh trả tiền vô điều kiện do một người kí phát cho người khác, yêu cầu người này khi nhìn thấy phiếu hoặc đến một ngày cụ thể nhất định tiến hành chi trả theo lệnh. Theo Luật các công cụ chuyển nhượng năm 2005 của Việt Nam, hối phiếu được chia là hai loại: hối phiếu đòi nợ và hối phiếu nhận nợ. - Hối phiếu đòi nợ là giấy tờ có giá do người ký phát lập, yêu cầu người bị ký phát thanh toán không điều kiện một số tiền xác định khi có yêu cầu hoặc vào một thời điểm nhất định trong tương lai cho người thụ hưởng. - Hối phiếu nhận nợ là giấy tờ có giá do người phát hành lập, cam kết thanh toán không điều kiện một số tiền xác định khi có yêu cầu hoặc vào một thời điểm nhất định trong tương lai cho người thụ hưởng.
Hệ thống thanh toán ngân hàng Hệ thống thanh toán ngân hàng là hệ thống được tổ chức theo quy tắc, điều kiện và tiêu chuẩn chung về thanh toán trên cơ sở thỏa thuận hoặc quy định giữa tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán chủ trì hệ thống và các thành viên trực tiếp nhằm thực hiện việc chuyển giao và quyết toán các nghĩa vụ thanh toán giữa các thành viên. Hệ thống thanh toán là yếu tố vô cùng quan trọng để tạo ra chất lượng dịch vụ cho mỗi đơn vị thanh toán trong đó. Nó liên kết các ngân hàng hoặc các đơn vị nội bộ một ngân hàng trong việc thực hiện thanh toán. Hiện nay ở Việt Nam, tồn tại 5 hệ thống thanh toán: Hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng (TTĐTLNH): được thiết kế theo giải pháp tập trung hoá tài khoản, mỗi ngân hàng thành viên chỉ mở và sử dụng một tài khoản duy nhất tại NHNN.
Đây là hệ thống thanh toán được thiết kế hiện đại nhất Việt Nam, đạt tiêu chuẩn kỹ thuật và chuẩn mực 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com quốc tế. Hệ thống TTĐTLNH giữ vai trò là hệ thống thanh toán xương sống của quốc gia, góp phần đắc lực cho sự phát triển kinh tế đất nước, thể hiện trên nhiều phương diện: - Thứ nhất, mang lại lợi ích cho nền kinh tế phát triển nhanh và giao thương quốc tế; - Thứ hai, giúp cho các tổ chức tín dụng sử dụng hiệu quả cao nhất vốn khả dụng của mình thông qua hệ thống tài khoản tập trung tại NHNN; - Thứ ba, nâng cao chất lượng thông tin, chính xác, kịp thời cho quản lý, điều hành chính sách tiền tệ của NHNN; và cơ hội mở rộng các dịch vụ ngân hàng hiện đại, là chìa khoá để thay đổi tư duy kinh doanh ngân hàng truyền thống, tạo thuận lợi cao nhất cho mọi đối tượng khách hàng. Hệ thống chuyển tiền điện tử (CTĐT) liên ngân hàng: do NHNN tự xây dựng và vận hành trước khi có hệ thống TTĐTLNH. Đây là hệ thống chuyển tiền điện tử trong nội bộ NHNN, được thiết kế theo giải pháp tài khoản phân tán, nghĩa là mỗi chi nhánh của các NHTM tham gia hệ thống này bắt buộc phải mở một tài khoản thanh toán tại chi nhánh NHNN cùng địa bàn.
Hệ thống thanh toán bù trừ (TTBT) tại tỉnh, thành phố: do chi nhánh NHNN tỉnh, thành phố chủ trì. Hệ thống này đang hoạt động ở hai cấp độ kỹ thuật khác nhau. Đa số các tỉnh, thành phố thực hiện chuyển lệnh thanh toán bằng các thiết bị điện tử (bù trừ điện tử), số tỉnh còn lại vẫn thực hiện bù trừ giấy theo phương pháp thủ công, hai phiên giao dịch một ngày. Phần lớn các lệnh thanh toán được bù trừ trong địa bàn.
Những khoản thanh toán ngoài địa bàn sẽ phải chuyển qua hệ thống CTĐT để thực hiện (ba hệ thống trên do NHNN quản lí và điều hành).