Chương 1. LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÁT TRIỂN CÁC DỊCH VỤ HỖ TRỢ TÀI CHÍNH. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CÁC DỊCH VỤ HỖ TRỢ TÀI CHÍNH TẠI CÔNG TY CHỨNG KHOÁN MB. GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN CÁC DỊCH VỤ HỖ TRỢ TÀI CHÍNH TẠI CÔNG TY CHỨNG KHOÁN MB Vũ Linh Huyền Lớp KDCK.A – K12 Khóa luận tốt nghiệp 4 Học viện Ngân hàng Chƣơng 1.
LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÁT TRIỂN CÁC DỊCH VỤ HỖ TRỢ TÀI CHÍNH 1. Tổng quan về công ty chứng khoán 1. Khái quát về công ty chứng khoán Thị trường chứng khoán là thị trường đặc biệt mà ở đó hàng hóa giao dịch là các loại chứng khoán. Là thể chế bậc cao của nền kinh tế thị trường, một nguyên tắc đặc trưng cơ bản của thị trường này là nguyên tắc trung gian.
Các công ty chứng khoán thực hiện chức năng môi giới, kết nối các giao dịch mua, bán, tạo tính thanh khoản cho hàng hóa trên thị trường. Sự hình thành và phát triển của các CTCK sẽ tác động tích cực tới sự phát triển và hoàn thiện TTCK nói riêng và thị trường tài chính nói chung. Khái niệm CTCK có nhiều cách tiếp cận khác nhau, theo giáo trình “Những vấn đề cơ bản về chứng khoán và TTCK” của Ủy ban chứng khoán Nhà nước, CTCK là “những công ty hoạt động trong lĩnh vực chứng khoán, có thể đảm nhận một hay nhiều trong số các nghiệp vụ chính là bảo lãnh phát hành, môi giới, tự doanh, quản lý danh mục đầu tư, và tư vấn đầu tư chứng khoán.” Theo quyết định số 27/2007/QĐ-BTC ngày 24/4/2007 của Bộ Tài chính, CTCK “là tổ chức có tư cách pháp nhân hoạt động kinh doanh chứng khoán, bao gồm một, một số hoặc toàn bộ các hoạt động: môi giới chứng khoán, tự doanh chứng khoán, bảo lãnh phát hành chứng khoán, tư vấn đầu tư chứng khoán.” Như vậy, công ty chứng khoán là một định chế tài chính trung gian, được thành lập hợp pháp và thực hiện một, một số hay toàn bộ các hoạt động kinh doanh chứng khoán. Trên thế giới hình thức pháp lý của CTCK có thể là công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty hợp danh, thậm chí có cả doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp nhà nước.
Vũ Linh Huyền Lớp KDCK.A – K12 Khóa luận tốt nghiệp 5 Học viện Ngân hàng 1. Vai trò của công ty chứng khoán Là chủ thể tham gia trên thị trường chứng khoán (TTCK), CTCK đã thực sự có ảnh hưởng mạnh mẽ đến sự phát triển của TTCK nói riêng và của cả nền kinh tế nói chung. Thông qua các hoạt động nghiệp vụ của mình, CTCK đã có vai trò làm cầu nối giữa cung – cầu chứng khoán, vai trò bình ổn thị trường, cung cấp các sản phẩm dịch vụ cho TTCK và giúp hoạt động doanh nghiệp đạt hiệu quả cao hơn. Vai trò làm cầu nối giữa cung – cầu chứng khoán Chứng khoán sau khi phát hành trên thị trường sơ cấp sẽ được giao dịch trên thị trường thứ cấp.
Trên thị trường sơ cấp, công ty chứng khoán là trung gian kết nối giữa nhà đầu tư và nhà phát hành. Thông qua nghiệp vụ bảo lãnh phát hành chứng khoán, công ty chứng khoán sẽ giúp tổ chức phát hành thực hiện các thủ tục trước khi chào bán và phân phối chứng khoán. Bên cạnh đó, nhân viên môi giới chứng khoán có chức năng tìm kiếm khách hàng có vốn nhàn rỗi, có nhu cầu đầu tư vào các công cụ trên thị trường tài chính. Với đội ngũ tư vấn đầu tư và môi giới chuyên nghiệp, thông tin về tổ chức phát hành sẽ được các nhân viên phân tích và cung cấp cho các nhà đầu tư một cách đầy đủ, chi tiết, kịp thời.
Những thông tin đó sẽ giúp cho nhà đầu tư có cơ sở ra quyết định mua chứng khoán phát hành. Như vậy, với hoạt động của mình, công ty chứng khoán sẽ giúp cho đợt phát hành thành công và tổ chức phát hành nhanh chóng huy động vốn để triển khai dự án. Nói cách khác, công ty chứng khoán đã thực hiện vai trò làm cầu nối và trở thành kênh dẫn vốn tư nơi thừa sang nơi thiếu. Trên thị trường thứ cấp, công ty chứng khoán là trung gian kết nối giữa các nhà đầu tư.
Thông qua nghiệp vụ môi giới chứng khoán, công ty chứng khoán có chức năng cung cấp thông tin, tư vấn đầu tư và thực hiện nhu cầu mua bán chứng khoán cho khách hàng. Với chức năng đó, công ty chứng khoán sẽ giúp nhà đầu tư tiết kiệm chi phí giao dịch, chi phí tìm kiếm thông tin và có quyết định đầu tư Vũ Linh Huyền Lớp KDCK.A – K12 Khóa luận tốt nghiệp 6 Học viện Ngân hàng đúng đắn hơn. Đồng thời, tính thanh khoản của chứng khoán sẽ được cải thiện nhờ việc tìm đối tác, thực hiện lệnh và hoạt động mua bán chứng khoán trên thị trường. Vai trò góp phần điều tiết và bình ổn giá trên thị trường Sự tăng trưởng quá nóng hoặc giảm sâu của giá chứng khoán sẽ gây tác động không tốt đến tâm lý nhà đầu tư và sự phát triển bền vững của thị trường chứng khoán.
Thông qua hoạt động của mình, đặc biệt là hoạt động tự doanh, công ty chứng khoán sẽ giúp cho thị trường hạn chế được sự bất ổn thông qua động thái mua hoặc bán chứng khoán. Để vai trò đó được thực hiện tốt, luật pháp ở nhiều nước có quy định các công ty chứng khoán có nghiệp vụ tự doanh phải dành ra một tỷ lệ nhất định giao dịch của mình để mua chứng khoán vào khi giá giảm và bán chứng khoán dự trữ ra khi giá lên quá cao nhằm góp phần điều tiết và bình ổn giá trên thị trường. Sự can thiệp đó nhiều hay ít còn phụ thuộc vào nguồn vốn tự doanh và quỹ dự trữ chứng khoán. Tuy vậy, sự can thiệp đó vẫn có ý nghĩa nhất định, có tác động đến tâm lý của các nhà đầu tư trên thị trường Vai trò cung cấp các dịch vụ cho thị trường chứng khoán Trước đòi hỏi của nhà đầu tư về sự đa dạng và nâng cao chất lượng dịch vụ cũng như sự tồn tại của công ty chứng khoán trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt, các công ty chứng khoán không ngừng phát triển và nâng cao chất lượng dịch vụ cung cấp.
Thông qua quá trình tiếp xúc với khách hàng, công ty chứng khoán sẽ cung cấp ý tưởng thiết kế sản phẩm và dịch vụ theo yêu cầu của khách hàng. Về lâu dài, sẽ cải thiện được tính đơn điệu của sản phẩm dịch vụ, nhờ đó giúp đa dạng hóa sản phẩm, đa dạng hóa cơ cấu khách hàng, thu hút ngày càng nhiều nguồn vốn nhàn rỗi trong dân cư, trong xã hội cho đầu tư phát triển. Vũ Linh Huyền Lớp KDCK.A – K12 Khóa luận tốt nghiệp 7 Học viện Ngân hàng Việc bán những gì khách hàng cần và không ngừng cải tiến các sản phẩm cung cấp, các công ty chứng khoán đã góp phần quan trọng làm đa dạng hóa các sản phẩm trên thị trường, đem lại sự thỏa mãn tối đa cho các nhà đầu tư. Các nghiệp vụ cơ bản của công ty chứng khoán Các công ty chứng khoán có thể thực hiện một hoặc một số nghiệp vụ kinh doanh chứng khoán tùy thuộc vào quy định của mỗi nước: Môi giới chứng khoán, tự doanh, bảo lãnh phát hành chứng khoán, tư vấn tài chính và đầu tư chứng khoán, lưu ký chứng khoán… Trong bối cảnh hội nhập, các công ty chứng khoán tiến hành các nghiệp vụ đó không những trong phạm vi quốc gia mà còn cả quốc tế.
Điều này mang lại cho các công ty chứng khoán nhiều cơ hội lớn và phải đối phó với những thách thức lớn. Nghiệp vụ môi giới chứng khoán Môi giới chứng khoán là một nghiệp vụ kinh doanh chứng khoán, trong đó một công ty chứng khoán làm trung gian thực hiện mua bán chứng khoán cho khách hàng để hưởng hoa hồng. Nhà môi giới chứng khoán sẽ cung cấp cho nhà đầu tư những thông tin cần thiết, những ý tưởng đầu tư, những lời khuyên mang tính thời điểm hay mang tính chiến lược và giúp người đầu tư thực hiện mua bán chứng khoán theo đúng yêu cầu của khách hàng, là trung gian kết nối giữa người mua và người bán. Thông thường các nhà môi giới không hoạt động với tư các độc lập mà họ tổ chức thành từng công ty.
Khi thực hiện hoạt động môi giới chứng khoán, các công ty chứng khoán chỉ đơn thuần làm trung gian để hưởng hoa hồng, khách hàng là người yêu cầu thực hiện và hoàn toàn chịu trách nhiệm đối với hậu quả kinh tế của giao dịch đó. Rủi ro mà nhà môi giới chứng khoán hay gặp phải là các khách hàng của mình hoặc nhà môi giới khác có thể không thực hiện nghĩa vụ thanh toán đúng thời hạn, rủi ro do nhập lệnh sai và rủi ro đạo đức của nhân viên môi giới. Vũ Linh Huyền Lớp KDCK.A – K12 Khóa luận tốt nghiệp 8 Học viện Ngân hàng Hoạt động môi giới chứng khoán có ba chức năng cơ bản: Cung cấp thông tin và tư vấn cho khách hàng, thực hiện nhu cầu mua bán chứng khoán cho khách hàng và đáp ứng nhu cầu tâm lý khi cần thiết. Quy trình hoạt động môi giới chứng khoán thường là: (1) Hoạt động phát triển cơ sở khách hàng; (2) Nhận lệnh của khách hàng; (3) Chuyển lệnh đến thị trường phù hợp để thực hiện; (4) Xác nhận kết quả thực hiện lệnh; (5) Thanh toán và giao hàng.
Nghiệp vụ tự doanh Tự doanh là việc một công ty chứng khoán mua hoặc bán chứng khoán cho chính mình. Để hoạt động này có hiệu quả đòi hỏi công ty chứng khoán phải có tiềm lực vốn đủ mạnh và khả năng phân tích, xử lý thông tin tốt. Hoạt động tự doanh của công ty chứng khoán có thể thực hiện trên thị trường giao dịch tập trung hoặc trên thị trường OTC. Mục đích chủ yếu của công ty chứng khoán khi thực hiện hoạt động tư doanh là nhằm thu lợi cho chính mình từ lợi tức và chênh lệch giá mua bán chứng khoán.
Nhằm đảm bảo tính minh bạch, rõ rang trong hoạt động các công ty chứng khoán phải có sự tách bạch giữa nghiệp vụ tự doanh và nghiệp vụ môi giới chứng khoán. Sự tách bạch này bao gồm cả yếu tố con người và cả quy trình nghiệp vụ, tách bạch về tài sản của khách hang và tài sản của công ty. Do có đặc thù về khả năng tiếp cận thông tin và chủ động trên thị trường nên các công ty chứng khoán có thể dự đoán trước diễn biến của thị trường.