Luận văn Thạc sĩ về Phát triển Công nghệ Thông tin trong Kinh tế Thị trường ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ UEB khám phá phát triển công nghệ thông tin trong nền kinh tế thị trường Việt Nam, phân tích thách thức và cơ hội.

• Tác giả: Đinh Thị Hồng Duyên
• Người hướng dẫn: Tiến Sỹ Tạ Đức Khánh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Phát triển Công nghệ Thông tin trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2003
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Phần mở đầu
• 1. Chương 1: Công nghệ thông tin và vai trò của nó trong nền kinh tế hiện đại
• 1.1. Khái luận về Công nghệ thông tin
• 1.1.1. Khái niệm và đặc điểm
• 1.1.1.1. Một vài khái niệm
• 1.1.1.2. Những đặc điểm chính
• 1.2. Vai trò của CNTT
• 1.2.1. CNTT hình thành nên một nền kinh tế mới và là nền tảng của một phương thức sản xuất kinh doanh mới
• 1.2.2. CNTT tạo nên một nền tảng văn hóa xã hội mới, nền văn hóa tri thức với xu hướng đổi mới không ngừng
• 1.2.3. CNTT giúp nền kinh tế phát triển mạnh mẽ trong tiến trình toàn cầu hóa
• 1.3. Đặc điểm phát triển CNTT thông qua các kinh nghiệm quốc tế
• 1.3.1. Tình hình phát triển CNTT thế giới
• 1.3.2. Một số kinh nghiệm quốc tế về phát triển CNTT
• 1.3.2.1. Vai trò quan trọng của Chính phủ
• 1.3.2.2. Hình thành đông đảo đội ngũ cán bộ chuyên môn có chất lượng
• 1.3.2.3. Xây dựng được một cơ sở hạ tầng thông tin quốc gia đủ mạnh
• 1.3.2.4. Tạo thị trường rộng lớn từ nước ngoài
• 1.3.2.5. Xây dựng các khu công nghiệp phần mềm tập trung với các chính sách ưu đãi đặc biệt
• 2. Chương 2: Thực trạng phát triển Công nghệ thông tin ở Việt Nam
• 2.1. Môi trường phát triển CNTT ở Việt Nam
• 2.1.1. Môi trường kinh tế, chính trị, xã hội ổn định
• 2.1.2. Thị trường nội địa rộng lớn, giàu tiềm năng
• 2.1.3. Chính sách và phương hướng đúng đắn của Đảng và nhà nước
• 2.1.4. Cơ sở hạ tầng ban đầu trong lĩnh vực viễn thông của Việt Nam tiên tiến, hiện đại
• 2.2. Thực trạng CNTT Việt Nam
• 2.2.1. Vị trí của Việt Nam trên bản đồ CNTT thế giới
• 2.2.1.1. Chỉ số xã hội thông tin
• 2.2.1.2. Chỉ số vi phạm bản quyền
• 2.2.1.3. Chỉ số sẵn sàng kết nối
• 2.2.1.4. Chỉ số sẵn sàng cho nền kinh tế điện tử
• 2.2.2. Tình hình sản xuất và cung ứng
• 2.2.2.1. Tình hình xuất nhập khẩu máy tính và linh kiện máy tính
• 2.2.2.2. Tình hình sản xuất phần cứng và thiết bị
• 2.2.2.3. Tình hình sản xuất phần mềm
• 2.2.3. Tình hình ứng dụng và tiêu thụ
• 2.2.3.1. Tình hình ứng dụng và tiêu thụ máy tính
• 2.2.3.2. Tình hình ứng dụng và tiêu thụ phần mềm
• 2.2.3.3. Internet và Thương mại điện tử tại Việt Nam
• 2.2.3.4. Tình hình ứng dụng tổng thể CNTT trong các ngành tại Việt Nam
• 2.2.4. Tình hình nghiên cứu, triển khai và phát triển nguồn nhân lực cho CNTT
• 2.2.4.1. Tình hình nghiên cứu, triển khai
• 2.2.4.2. Tình hình phát triển nguồn nhân lực cho CNTT
• 2.3. Những đánh giá chung về tình hình phát triển CNTT ở VN
• 2.3.1. Những thành tựu cơ bản
• 2.3.2. Những hạn chế còn tồn tại và vấn đề đặt ra
• 3. Chương 3: Những quan điểm định hướng và một số giải pháp chiến lược cho phát triển CNTT Việt Nam
• 3.1. Những khó khăn, thuận lợi cho CNTT Việt Nam trong thời gian tới và quan điểm định hướng cho Việt Nam
• 3.1.1. Những thuận lợi và khó khăn cho CNTT Việt Nam trong thời gian tới
• 3.1.1.1. Những thuận lợi
• 3.1.1.2. Những khó khăn
• 3.1.2. Những quan điểm định hướng cho Việt Nam
• 3.2. Một số giải pháp chiến lược cho phát triển CNTT Việt Nam
• 3.2.1. Giải pháp phát triển sản phẩm CNTT Việt Nam
• 3.2.2. Giải pháp phát triển thị trường
• 3.2.3. Giải pháp phát triển sản xuất
• 3.2.4. Các giải pháp về đầu tư và thu hút đầu tư
• 3.2.5. Giải pháp chuyển giao công nghệ và tri thức
• 3.2.6. Giải pháp nhằm đẩy mạnh nghiên cứu và triển khai
• 3.2.7. Giải pháp phát triển nguồn nhân lực
• 3.2.8. Giải pháp về quan hệ và phối hợp hành động
• Kết luận
• Từ viết tắt
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về Phát triển Công nghệ Thông tin ở Việt Nam

Công nghệ thông tin (CNTT) đã trở thành một phần không thể thiếu trong nền kinh tế thị trường của Việt Nam. Sự phát triển của CNTT không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn tạo ra nhiều cơ hội mới cho các doanh nghiệp. Việt Nam đang trong quá trình chuyển mình mạnh mẽ, với sự đầu tư vào hạ tầng CNTT và các chính sách hỗ trợ từ chính phủ. Điều này đã tạo ra một môi trường thuận lợi cho sự phát triển của ngành CNTT.

1.1. Khái niệm và vai trò của Công nghệ Thông tin

Công nghệ thông tin là lĩnh vực nghiên cứu và ứng dụng các công nghệ để xử lý, lưu trữ và truyền tải thông tin. Vai trò của CNTT trong nền kinh tế hiện đại là rất quan trọng, giúp tối ưu hóa quy trình sản xuất và nâng cao năng suất lao động.

1.2. Tình hình phát triển CNTT tại Việt Nam

Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể trong phát triển CNTT, với sự gia tăng số lượng doanh nghiệp công nghệ và các sản phẩm phần mềm. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần vượt qua để đạt được tiềm năng tối đa.

II. Những thách thức trong phát triển Công nghệ Thông tin ở Việt Nam

Mặc dù có nhiều cơ hội, nhưng ngành CNTT Việt Nam cũng đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao, cơ sở hạ tầng chưa đồng bộ và sự cạnh tranh từ các quốc gia khác đang gây khó khăn cho sự phát triển bền vững của ngành.

2.1. Thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao

Nguồn nhân lực là yếu tố quyết định cho sự phát triển của CNTT. Tuy nhiên, hiện nay, Việt Nam đang thiếu hụt những chuyên gia có trình độ cao, điều này ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của ngành.

2.2. Cơ sở hạ tầng CNTT chưa đồng bộ

Cơ sở hạ tầng CNTT tại Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt là ở các vùng nông thôn. Điều này làm giảm khả năng tiếp cận công nghệ và ảnh hưởng đến sự phát triển của các doanh nghiệp nhỏ.

III. Phương pháp phát triển Công nghệ Thông tin hiệu quả tại Việt Nam

Để phát triển CNTT một cách hiệu quả, Việt Nam cần áp dụng các phương pháp chiến lược. Các giải pháp như đầu tư vào giáo dục, phát triển hạ tầng và khuyến khích khởi nghiệp công nghệ sẽ giúp ngành CNTT phát triển bền vững.

3.1. Đầu tư vào giáo dục và đào tạo

Đầu tư vào giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực là rất cần thiết. Các chương trình đào tạo chuyên sâu về CNTT sẽ giúp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng nhu cầu của thị trường.

3.2. Phát triển hạ tầng công nghệ

Cần có những chính sách đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng CNTT, bao gồm mạng lưới viễn thông và các trung tâm dữ liệu. Điều này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của ngành.

IV. Ứng dụng thực tiễn của Công nghệ Thông tin trong kinh tế Việt Nam

CNTT đã được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực kinh tế tại Việt Nam, từ sản xuất đến dịch vụ. Sự chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, giúp các doanh nghiệp tối ưu hóa quy trình và nâng cao hiệu quả kinh doanh.

4.1. Ứng dụng CNTT trong sản xuất

Nhiều doanh nghiệp sản xuất đã áp dụng CNTT để tự động hóa quy trình sản xuất, giảm thiểu chi phí và nâng cao năng suất. Điều này giúp họ cạnh tranh tốt hơn trên thị trường.

4.2. Thương mại điện tử và dịch vụ trực tuyến

Thương mại điện tử đang phát triển mạnh mẽ tại Việt Nam, với nhiều nền tảng trực tuyến ra đời. Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp mở rộng thị trường mà còn tạo ra nhiều cơ hội cho người tiêu dùng.

V. Kết luận và tương lai của Công nghệ Thông tin ở Việt Nam

Tương lai của CNTT ở Việt Nam rất hứa hẹn, với nhiều cơ hội phát triển. Tuy nhiên, để đạt được tiềm năng này, cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa chính phủ, doanh nghiệp và các tổ chức giáo dục. Việc xây dựng một hệ sinh thái CNTT mạnh mẽ sẽ là chìa khóa cho sự phát triển bền vững.

5.1. Hợp tác giữa các bên liên quan

Sự hợp tác giữa chính phủ, doanh nghiệp và các tổ chức giáo dục là rất quan trọng. Điều này sẽ giúp tạo ra một môi trường thuận lợi cho sự phát triển của CNTT.

5.2. Định hướng phát triển bền vững

Cần có những chính sách và chiến lược phát triển bền vững cho ngành CNTT, nhằm đảm bảo sự phát triển lâu dài và hiệu quả trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh cuộc cách mạng khoa học công nghệ toàn cầu bùng nổ, công nghệ thông tin đã trở thành động lực then chốt tái cấu trúc nền kinh tế thế giới. Tại các quốc gia thuộc Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), mức đầu tư cho công nghệ thông tin chiếm bình quân 7% GDP. Điển hình tại Mỹ giai đoạn 1995–1998, ngành công nghệ thông tin chỉ chiếm khoảng 8% GDP nhưng đã tạo ra tới 35% mức tăng trưởng kinh tế chung. Đối với Việt Nam, bước vào giai đoạn đổi mới và đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, việc phát triển công nghệ thông tin là con đường ngắn nhất để đi tắt đón đầu, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài là phân tích thực trạng, vị trí và vai trò của công nghệ thông tin dưới góc độ kinh tế chính trị trong điều kiện chuyển đổi sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Mục tiêu của luận văn tập trung vào ba nhiệm vụ chính: hệ thống hóa cơ sở lý luận và kinh nghiệm phát triển công nghệ thông tin quốc tế; đánh giá toàn diện hiện trạng phát triển phần cứng, công nghiệp phần mềm, dịch vụ viễn thông và nguồn nhân lực tại Việt Nam; từ đó đề xuất các định hướng chiến lược cùng giải pháp đột phá.

Phạm vi nghiên cứu bao quát tiến trình 10 năm phát triển của ngành công nghệ thông tin Việt Nam giai đoạn 1993–2003, đặt trong mối tương quan so sánh với các nền kinh tế phát triển và các nước công nghiệp mới. Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp luận cứ khoa học nhằm hiện thực hóa các định hướng lớn của Đảng và Nhà nước, đặc biệt là Chỉ thị số 58-CT/TW của Bộ Chính trị, Nghị quyết số 07/2000/NQ-CP của Chính phủ về phát triển công nghiệp phần mềm và Quyết định số 81/2001/QĐ-TTg, hướng tới mục tiêu tăng trưởng ngành đạt trên 25%/năm và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng kinh tế tri thức.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp của các lý thuyết kinh tế và công nghệ hiện đại:

Thứ nhất, Lý thuyết thông tin và Điều khiển học: Nghiên cứu tiếp cận thông tin như một yếu tố sản xuất trực tiếp và thước đo trật tự hệ thống. Quá trình thu thập, xử lý, lưu trữ và phản hồi dữ liệu đóng vai trò quyết định trong việc giảm thiểu độ bất định của quản lý kinh tế.

Thứ hai, Quy luật thực nghiệm Gordon Moore và Lý thuyết kinh tế mạng lưới: Quy luật Moore chỉ rõ tốc độ gia tăng gấp đôi năng lực tính toán của chip xử lý sau mỗi chu kỳ 18 tháng trong khi giá thành giảm bình quân 25%/năm. Đi cùng với đó là quy luật lợi suất tăng dần theo quy mô (increasing returns to scale) trong nền kinh tế mạng, nơi chi phí biên tế (marginal cost) của việc tái tạo và phân phối thông tin tiến dần về mức bằng không.

Thứ ba, Khung lý thuyết về Phương thức sản xuất mới và Kinh tế tri thức: Luận văn làm rõ sự chuyển dịch từ sản xuất vật chất sang sản xuất phi vật chất, biến tri thức thành vốn quý nhất của xã hội. Trong cơ cấu doanh nghiệp hiện đại, tài sản vô hình chiếm tới 75% tổng giá trị thị trường, trong khi tài sản vật chất chỉ đóng góp khoảng 25%.

Bên cạnh đó, các khái niệm nền tảng như Xã hội thông tin, Thương mại điện tử (E-commerce), Dịch vụ ứng dụng trực tuyến (ASP) và Lao động tri thức được chuẩn hóa làm hệ quy chiếu xuyên suốt.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn vận dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợp chặt chẽ giữa phân tích logic và diễn tiến lịch sử để nghiên cứu quan hệ biện chứng giữa lực lượng sản xuất công nghệ cao với quan hệ sản xuất trong nền kinh tế thị trường.

Về nguồn dữ liệu và chọn mẫu: Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu điển hình có mục đích từ nguồn dữ liệu thứ cấp chuẩn mực. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm hệ thống văn bản quy phạm pháp luật với 6 nghị quyết, quyết định chiến lược của Việt Nam (từ Nghị quyết 173-CP/1975, Nghị quyết 49/CP đến các văn kiện Đại hội Đảng VIII, IX); cùng dữ liệu thống kê chuyên sâu từ hơn 20 báo cáo quốc tế uy tín của Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU), Ngân hàng Thế giới (World Bank), OECD và dữ liệu phát triển công nghệ thông tin từ 8 quốc gia, vùng lãnh thổ điển hình (Mỹ, Singapore, Ấn Độ, Đài Loan, Ireland, Phần Lan, Malaysia, Trung Quốc).

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích so sánh định lượng kết hợp tổng hợp định tính nhằm làm rõ bức tranh toàn cảnh về phân công lao động quốc tế trong ngành công nghệ thông tin, từ đó rút ra các bài học phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội của Việt Nam trong khung thời gian nghiên cứu 10 năm (1993–2003).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã làm sáng tỏ những bước tiến và đặc trưng căn bản của sự phát triển công nghệ thông tin trên phạm vi toàn cầu và tại Việt Nam qua các phát hiện nổi bật:

Thứ nhất, vai trò đòn bẩy vượt trội đối với tăng trưởng kinh tế: Tại các quốc gia đi đầu, công nghệ thông tin tạo ra mức tăng trưởng giá trị gia tăng rất cao. Tại Mỹ, tỷ trọng đóng góp của công nghệ thông tin vào GDP đạt 4,4%, trong khi tại các nước thuộc Liên minh Châu Âu dao động từ 3,5% đến 4,0%. Đặc biệt tại Singapore, các ngành công nghiệp ứng dụng công nghệ thông tin đã đóng góp tới 57,3% GDP, vượt qua mức 55,3% của Mỹ, với tốc độ tăng trưởng ngành duy trì ổn định 26%/năm trong hơn một thập kỷ.

Thứ hai, sự phân công lao động sâu sắc và tập trung hóa thị trường toàn cầu: Thị trường phần cứng và linh kiện phân hóa mạnh mẽ theo lợi thế cạnh tranh quốc gia. Đài Loan chiếm lĩnh 80% thị phần bo mạch chủ (motherboard) máy tính cá nhân trên thế giới; Singapore tạo ra doanh thu 25 tỷ USD từ sản xuất thiết bị ngoại vi chính xác cao; trong khi Mỹ duy trì vị thế độc quyền gần như tuyệt đối ở phân khúc vi xử lý cao cấp và phần mềm nền tảng. Mỹ cũng là nơi trung chuyển hơn 95% lưu lượng Internet toàn cầu và sở hữu 96 trên 100 máy chủ Internet phổ biến nhất.

Thứ ba, hiệu quả cắt giảm chi phí và tối ưu hóa vận hành vượt bậc: Ứng dụng mạng diện rộng và thương mại điện tử làm giảm thiểu chi phí giao dịch một cách đột phá. Chi phí xử lý một giao dịch ngân hàng truyền thống tại chi nhánh tốn bình quân 1,14 USD, nhưng khi thực hiện qua Internet chỉ tốn khoảng 0,01 USD (1 xu), tương đương mức tiết kiệm hơn 99%. Trong chuỗi cung ứng, việc ứng dụng quản lý điện tử giúp hãng viễn thông British Telecom tiết kiệm 1 tỷ USD trên tổng số 9 tỷ USD ngân sách mua sắm hàng năm.

Thứ tư, tái cơ cấu lực lượng lao động xã hội theo hướng lao động trí óc: Tại Mỹ, hơn 75% lực lượng lao động chuyển dịch sang công việc xử lý thông tin. Khoảng 20 triệu người tham gia hình thức làm việc từ xa (telecommuting), tăng gấp đôi so với năm 1993. Tỷ lệ lao động không có tay nghề giảm mạnh từ 60% (năm 1950) xuống chỉ còn 20% vào đầu thế kỷ 21.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện nghiên cứu chứng minh rằng công nghệ thông tin không thuần túy là một ngành kỹ thuật mà là hạt nhân chuyển đổi phương thức sản xuất xã hội. Nguyên nhân dẫn tới sự cách biệt lớn giữa các quốc gia nằm ở chính sách đầu tư công nghệ, năng lực bảo vệ tài sản trí tuệ và sự chủ động của chính phủ trong vai trò nhạc trưởng kiến tạo.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy những bước nhảy vọt thần kỳ không chỉ thuộc về các nước giàu: Ấn Độ xuất phát từ một nền kinh tế nghèo nhưng đã xây dựng đội ngũ hơn 4 triệu chuyên gia máy tính và đào tạo 55.000 kỹ sư/năm; Ireland từ khủng hoảng kinh tế đã vươn lên thành trung tâm xuất khẩu phần mềm hàng đầu châu Âu; Phần Lan tận dụng triệt để nền kinh tế học hỏi để vươn lên đỉnh cao công nghệ viễn thông.

Để minh họa rõ nét các phát hiện trên, dữ liệu thực trạng có thể được hệ thống hóa qua Bảng ma trận phân công chuỗi giá trị phần cứng và dịch vụ toàn cầu theo từng quốc gia (thể hiện rõ thị phần 80% màn hình phẳng của Nhật Bản, 80% linh kiện viễn thông của nhóm NICs) cùng Biểu đồ cột thể hiện mức tăng trưởng thuê bao Internet và tỷ trọng đóng góp của công nghệ thông tin vào GDP giai đoạn 1985–2002. Điều này phản ánh rõ quy luật: quốc gia nào chậm trễ trong việc thiết lập hạ tầng số và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao sẽ chịu nguy cơ tụt hậu kinh tế ngày càng lớn.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm thúc đẩy ngành công nghệ thông tin Việt Nam bứt phá trong cơ chế thị trường, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp chiến lược trọng tâm:

Thứ nhất, hoàn thiện thể chế tài chính và ban hành cơ chế ưu đãi đầu tư đặc thù: Bộ Tài chính chủ trì phối hợp với Bộ Kế hoạch và Đầu tư áp dụng mức thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp 0% trong 4 năm đầu và giảm 50% trong các năm tiếp theo cho các doanh nghiệp sản xuất phần mềm và dịch vụ nội dung số. Thiết lập khung pháp lý thông thoáng để thu hút nguồn vốn FDI công nghệ cao đạt mục tiêu 10 tỷ USD/năm trong giai đoạn 2004–2010; đồng thời siết chặt thực thi Luật Sở hữu trí tuệ nhằm giảm tỷ lệ vi phạm bản quyền phần mềm xuống dưới mức 70%.

Thứ hai, phát triển đột phá cơ sở hạ tầng viễn thông băng rộng với chi phí cạnh tranh: Bộ Bưu chính Viễn thông chỉ đạo các doanh nghiệp mạng chuyển đổi mạnh mẽ từ hệ thống chuyển mạch truyền thống sang công nghệ băng rộng ADSL và cáp quang tốc độ cao. Mục tiêu đến năm 2006 hoàn thành kết nối Internet cáp quang tới 100% các trường đại học, viện nghiên cứu và cơ quan quản lý nhà nước; đồng thời giảm cước dịch vụ viễn thông quốc tế tối thiểu 30% để hỗ trợ doanh nghiệp gia công phần mềm.

Thứ ba, cải cách toàn diện hệ thống đào tạo nguồn nhân lực công nghệ thông tin: Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp cùng các viện nghiên cứu triển khai mô hình đào tạo kép gắn kết trường đại học với doanh nghiệp. Phấn đấu đạt chỉ tiêu đào tạo 50.000 kỹ sư công nghệ thông tin và lập trình viên chất lượng cao mỗi năm giai đoạn 2004–2008. Phổ cập tin học học đường theo chuẩn khu vực, hướng tới mục tiêu bình quân 2 học sinh hoặc 1 giáo viên có 1 máy tính phục vụ học tập.

Thứ tư, quy hoạch và xây dựng các khu công viên phần mềm tập trung chuẩn quốc tế: Ủy ban nhân dân các thành phố trọng điểm như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng quy hoạch các khu công nghệ thông tin tập trung với quy mô từ 50–100 ha, trang bị hạ tầng viễn thông hiện đại và hệ thống một cửa hành chính. Đặt mục tiêu thu hút trên 150 doanh nghiệp công nghệ trong và ngoài nước hoạt động vào năm 2007.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và hàm lượng khoa học của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

Thứ nhất, các cơ quan hoạch định chính sách vĩ mô và quản lý nhà nước: Các chuyên viên tại Bộ Thông tin và Truyền thông, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Khoa học và Công nghệ có thể khai thác các luận cứ kinh tế chính trị và bài học kinh nghiệm từ Singapore, Ấn Độ để xây dựng các đề án chiến lược phát triển kinh tế số, chính phủ điện tử và quy hoạch công nghiệp công nghệ cao.

Thứ hai, lãnh đạo doanh nghiệp công nghệ và hiệp hội ngành nghề: Giám đốc điều hành, nhà quản lý chiến lược tại các doanh nghiệp phần cứng, phần mềm và viễn thông có thể vận dụng các phân tích về chuỗi giá trị toàn cầu, tối ưu hóa mô hình ERP và quản trị tri thức (Knowledge Management) để nâng cao năng lực cạnh tranh khi thâm nhập thị trường quốc tế.

Thứ ba, giảng viên, nghiên cứu sinh chuyên ngành Kinh tế chính trị và Quản lý kinh tế: Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị trong công tác giảng dạy và nghiên cứu về các chuyên đề phương thức sản xuất mới, vai trò của nhà nước trong kinh tế thị trường và sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế dưới tác động của tiến bộ công nghệ.

Thứ tư, học viên cao học và sinh viên các ngành Công nghệ thông tin, Thương mại điện tử và Kinh tế quốc tế: Tài liệu cung cấp góc nhìn đa chiều về bức tranh công nghệ toàn cầu, kiến trúc phân tầng hệ thống và phương pháp luận nghiên cứu kết hợp giữa lý thuyết kinh tế với thực tiễn thị trường.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn đánh giá như thế nào về vai trò đòn bẩy của công nghệ thông tin đối với tăng trưởng kinh tế?

Công nghệ thông tin đóng vai trò là ngành công nghệ mũi nhọn khuếch đại sức mạnh trí tuệ con người. Minh chứng thực tế từ kinh tế Mỹ giai đoạn 1995–1998 cho thấy dù chỉ chiếm 8% GDP, ngành này đã đóng góp tới 35% mức tăng trưởng kinh tế chung nhờ năng lực nâng cao năng suất và tối ưu hóa toàn bộ chuỗi sản xuất xã hội.

Bài học phát triển nguồn nhân lực nào từ Ấn Độ có thể áp dụng hiệu quả nhất cho Việt Nam?

Ấn Độ thành công nhờ chiến lược đào tạo hai tầng rõ rệt: hệ thống các Học viện Công nghệ quốc gia (IIT) đào tạo 55.000 kỹ sư chuyên sâu mỗi năm kết hợp cùng mạng lưới hơn 1.200 trường kỹ thuật dạy ngôn ngữ lập trình đại trà cho hơn 200.000 học viên. Việt Nam hoàn toàn có thể áp dụng mô hình phân luồng này để giải quyết nhanh cơn khát nhân lực lập trình.

Tại sao vấn đề bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ lại là điều kiện sống còn đối với công nghiệp phần mềm?

Sản phẩm phần mềm đòi hỏi chi phí đầu tư nghiên cứu và thử nghiệm rất lớn nhưng chi phí sao chép lại gần như bằng không. Nếu không có chế tài bảo hộ sở hữu trí tuệ nghiêm minh, sản phẩm có thể bị sao chép trái phép chỉ sau 1 đến 2 tuần, làm triệt tiêu động lực tái đầu tư và ngăn cản dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài.

Phương thức sản xuất mới trên nền tảng công nghệ thông tin khác biệt căn bản gì so với sản xuất công nghiệp truyền thống?

Phương thức sản xuất mới chuyển dịch căn bản từ khai thác tài nguyên, cơ bắp sang khai thác tri thức và dữ liệu số. Trong mô hình này, tài sản vô hình chiếm tới 75% giá trị doanh nghiệp, quy mô tổ chức tinh gọn phi đẳng cấp và hoạt động dựa trên mạng lưới kết nối thời gian thực thay vì cấu trúc quản lý tập trung khép kín.

Cơ sở hạ tầng viễn thông giá rẻ đóng vai trò như thế nào đối với sự phát triển của thương mại điện tử?

Hạ tầng viễn thông băng rộng ADSL công suất 2 Mbps với chi phí thấp là đường cao tốc truyền tải dữ liệu. Nhờ đó, chi phí thực hiện một giao dịch điện tử giảm từ 1,14 USD xuống chỉ còn 0,01 USD (1 xu), cho phép hàng triệu người dùng truy cập liên tục 24/7 và thúc đẩy bùng nổ các mô hình kinh doanh trực tuyến B2B, B2C.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận kinh tế chính trị về công nghệ thông tin, khẳng định đây là nền tảng cốt lõi hình thành phương thức sản xuất mới và thúc đẩy nền kinh tế tri thức.
• Tổng kết sâu sắc các bài học kinh nghiệm quốc tế điển hình từ Mỹ, Singapore, Đài Loan và Ấn Độ về vai trò kiến tạo của chính phủ, chính sách ưu đãi thuế và phát triển hạ tầng mạng quốc gia.
• Phân tích rõ thực trạng ngành công nghệ thông tin Việt Nam sau 15 năm Đổi mới, chỉ ra tiềm năng to lớn về thị trường nội địa cùng những điểm nghẽn về hạ tầng băng thông và nguồn nhân lực trình độ cao.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp chiến lược đồng bộ với lộ trình thực thi giai đoạn 2004–2010, hướng tới mục tiêu thu hút 10 tỷ USD vốn FDI và đào tạo 50.000 kỹ sư công nghệ chất lượng cao mỗi năm.
• Để nắm bắt trọn vẹn các phân tích dữ liệu chuyên sâu và mô hình giải pháp phát triển ngành, bạn đọc và các nhà nghiên cứu hãy khám phá toàn văn công trình luận văn thạc sĩ kinh tế xuất sắc này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 Công nghệ thông tin và vai trò của nó trong nền kinh tế hiện đại 1. Khái luận về Công nghệ thông tin 1. Khái niệm và đặc điểm 1.1 Một vài khái niệm Thông tin và các quá trình thông tin Theo nghĩa thông thường, thông tin là điều hiểu biết về một sự kiện, một hiện tượng, một quan hệ nào đó, thu nhận được qua giao tiếp, khảo sát, đo lường, lý giải, nghiên cứu v. Trong đời sống con người nhu cầu thông tin không ngừng tăng lên theo sự phát triển của xã hội và kinh tế.

Tuy khái niệm thông tin rất phổ biến trong đời sống con người nhưng những nội dung khoa học chung nhất về thông tin và các quá trình thông tin chỉ mới được bắt đầu được nghiên cứu từ giữa thế kỷ 20, khi nhu cầu truyền tin của con người tăng rất nhanh. Một trong những thành tựu đặc sắc của lý thuyết truyền tin là việc đưa ra khái niệm lượng thông tin. Theo đó lượng thông tin thu được về một sự kiện nào đó được xác định bằng độ bất định của sự kiện đó trước khi biết nó xảy ra. Lý thuyết về lượng thông tin ra đời đã tạo nền móng cho con người phát hiện ra thêm nhiều quy luật của thông tin và quá trình truyền tin; cũng như quá trình phát triển thông tin trong các hệ thống truyền tin nhân tạo và trong hệ thống phức tạp khác.

Về mặt định tính, lý thuyết thông tin cũng cho ta hiểu một thuộc tính căn bản của thông tin là đối lập với bất định và ngẫu nhiên, nó phản ánh tính xác định, có trật tự trong các mối quan hệ giữa các sự vật, hiện tượng. Nội dung "phản ánh tính trật tự và tổ chức trong các hệ thống" của khái niệm thông tin ngày càng được củng cố thêm khi ngành điều khiển học khẳng định rằng vận động thông tin là nội dung cơ bản nhất, chung nhất, phổ biến nhất của mọi quá trình điều khiển, dù nó xảy ra trong kỹ thuật, trong các hệ thống sinh học, trong kinh tế hay xã hội loài người. Hoạt động chủ yếu của điều khiển (hay còn gọi cách khác là quản 5 lý) là tạo ra các thông tin điều khiển và tác động của nó sẽ đem lại trật tự mong muốn cho các đối tượng bị điều khiển. Để tạo ra được thông tin điều khiển, các cơ quan điều khiển phải thu nhận thông tin từ nhiều nguồn khác nhau, rồi tiến hành quá trình xử lý tuân theo những quy luật vận hành của đối tượng và các mục tiêu điều khiển.

Tổng quát hoá có thể nói hoạt động quản lý hay điều khiển bao gồm các khâu sau: thu thập, sắp xếp, lưu trữ, xử lý và phản hồi lại thông tin, gọi chung là quá trình xử lý thông tin. Ngày nay khi mà xã hội và kinh tế đang phát triển rất mạnh thì nhu cầu xử lý thông tin trong quản lý và điều khiển cũng tăng mạnh, và nhu cầu đó đã tăng lên với tốc độ bùng nổ cả về mặt số lượng lẫn nội dung. Thông tin có nhiều loại khác nhau khác nhau có thông tin là các số liệu, dữ liệu thu thập, điều tra, khảo sát được gọi là các thông tin nguyên liệu. Từ đó qua phân tích, tổng hợp sẽ thu được những thông tin có giá trị cao hơn được gọi thông tin quyết định dùng trong quản lý và điều khiển.

Kết quả của những qúa trình xử lý đòi hỏi nhiều năng lực và kinh nghiệm thông tin chứa đựng trong các quy luật khoa học - kết quả của nhiều công phu tìm kiếm, sáng tạo, suy luận, thử nghiệm. Internet và thương mại điện tử Internet là một danh từ riêng dùng để chỉ hệ thống các mạng máy tính toàn cầu - mạng của các mạng - giúp cho người sử dụng ở bất kỳ máy tính nào cũng có thể truy cập tới thông tin tại các máy tính khác và có thể đối thoại trực tiếp với người sử dụng trên đó. Tên gọi Internet được Cơ quan nghiên cứu dựa án cao cấp ARPA của Mỹ đưa ra năm 1960. Ban đầu, người ta biết đến nó qua ARPANet - mạng cơ quan nghiên cứu dự án cao cấp.

Mục tiêu ban đầu là thiết lập mạng cho phép các chuyên gia nghiên cứu ở một trường đại học có thể kết nối với máy tính ở các trường đại học khác bằng cách trao đổi thông điệp, rồi nó được mở rộng dần và ngày càng có nhiều người sử dụng do những lợi ích mà nó mang lại rất lớn. 6 Ngày nay, Internet là một phương tiện phổ biến giúp cho hàng trăm triệu người trên toàn thế giới có thể kết nối với nhau. Về cơ sở vật chất, Internet sử dụng một phần hệ thống mạng thông tin viễn thông công cộng. Về mặt công nghệ, Internet sử dụng giao thức có tên là TCP/IP (Giao thức điều khiển truyền thông).

Để tương thích, các mạng nội bộ và mạng bên ngoài cũng sử dụng giao thức này. Đối với người sử dụng Internet, thư điện tử (email) đã thực sự thay thế dịch vụ thư tín truyền thống. Đó là ứng dụng rất phổ biến trên mạng hiện nay. Người dùng có thể đối thoại với người sử dụng khách trên mạng bằng cách dùng phần mền Chat hoặc đối thoại có âm thanh và hình ảnh thông qua những thiết bị ngoại vi tân tiến.

Dịch vụ được sử dụng phổ biến và rộng rãi nhất trên Internet là Word Wide Web viết tắt là WWW. Đây là kỹ thuật truyền tin siêu văn bản và là một phương thức tham khảo chéo được sử dụng rộng rãi để truyền tin trên mạng. Khi sử dụng Web ta có thể truy cập vào hàng triệu trang thông tin, giống như xem một tờ báo hay một chương trình thời sự với rất nhiều thông tin khác nhau được sắp xếp và bố trí đẹp mắt trên màn hình máy tính. Đến nay lượng thông tin có trên mạng rất lớn và bao gồm tất cả các thể loại từ tin tức xã hội, kinh tế đến trò chơi giải trí và phim ảnh, âm nhạc.

Một trong những lợi ích mà Internet đem lại là khả năng kinh doanh trực tuyến thông qua thương mại điện tử. Thương mại điện tử là thuật ngữ dùng để chỉ việc mua bán hàng hoá và các dịch vụ trên mạng Internet đặc biệt là qua Web. Nó thừa hưởng rất nhiều thành tựu của Internet và phát triển rất đa dạng. Bán lẻ điện tử (E-tailing) hay “cửa hàng ảo” trên các trang Web với các danh mục hàng hoá được tập hợp thành “dãy cửa hàng ảo”.

Các số liệu về nhân khẩu học trên mạng thông qua chương trình trao đổi dữ liệu điện tử, trao đổi dữ liệu kinh doanh qua thư điện tử và fax được dùng làm môi trường để tiếp cận và thiết lập quan hệ các khách hàng. Là nơi bán hàng trực tuyến 24/24 giờ trên quy mô toàn cầu với khả năng trao đổi thông tin và đặt hàng trực tiếp, trang Web đã trở thành nơi kinh doanh có doanh thu hàng tỉ đô la của các doanh nghiệp trên thế giới. 7 Ngoài ra việc sử dụng Internet còn có thể nghiên cứu được thị trường. Đầu năm 1999, nhờ khả năng kết nối rộng rãi của mạng Internet các công ty đã tập hợp được rất nhiều số liệu khách hàng bằng cách đăng ký, đặt câu hỏi và đặt hàng qua mạng.

Tuy nhiên cách nghiên cứu này đang được làm rõ về mặt pháp luật vì nó xâm phạm đến các thông tin cá nhân của người sử dụng. Lợi ích to lớn nhất mà thương mại điện tử mang lại là thời gian giao dịch rất nhanh với chi phí thấp. Thương mại điện tử được thực hiện qua các hình thức kết nối điện tử như thư điện tử, Fax và điện thoại Internet. Trong các giao dịch trực tiếp, các công ty thường sử dụng thư điện tử và Fax để quảng cáo về công ty và sản phẩm của mình tới khách hàng và các doanh nghiệp khác.

Ngày càng xuất hiện nhiều trang Web kinh doanh chuyển các bức thư quảng cáo điện tử tới những người nối mạng. Một xu hướng mới là dịch vụ thư điện tử opt-in, người sử dụng mạng có thể tự nguyện đăng ký để nhận thư điện tử có nội dung quảng cáo về những danh mục sản phẩm hay những tiêu chí khác mà họ quan tâm. Với những tiến bộ nhanh chóng của kỹ thuật điện tử, tin học và viễn thông trong những thập niên vừa qua máy tính đang được sử dụng khắp mọi nơi và được liên kết lại với nhau thành mạng quốc gia, khu vực và Internet. Trong tương lai các siêu xa lộ thông tin sẽ phủ khắp mọi nơi trong nước và trên thế giới.

Nhờ vậy, CNTT ngày càng được ứng dụng sâu rộng trong mọi ngành kinh tế và hoạt động xã hội. Yếu tố thông tin ngày càng chiếm vị trí quan trọng trong nền kinh tế và hoạt động xã hội. Dưới những ảnh hưởng đó, kinh tế công nghiệp đang chuyển dần thành kinh tế thông tin và xã hội cũng phát triển theo xu hướng hình thành một xã hội thông tin. Máy tính điện tử và CNTT.

CNTT khởi đầu từ lúc con người chế tạo ra các loại máy móc tự động thực hiện một số chức năng xử lý thông tin, trước hết là các máy tính điện tử (MTĐT) để chế tạo ra MTĐT người ta phải tìm được cách biểu diễn thông tin bằng các tín hiệu kỹ thuật và cách thực hiện các hoạt động lưu trữ, xử lý thông tin bằng các biện pháp xử lý kỹ thuật trên các tín hiệu tương ứng. 8 Trong hoạt động của con người, thông tin thường được thể hiện qua các hình thức như chữ số, chữ viết, tiếng nói, âm thanh, hình ảnh, màu sắc. nghĩa là được thể hiện bằng nhiều hệ thống tín hiệu rất đa dạng và phong phú. Tuy nhiên trong MTĐT và các thiết bị thông tin để biểu diễn thông tin người ta dựa vào trạng thái vật lý của các vật liệu.

Đầu tiên là các bóng bán dẫn rồi đến các tinh thể con người mới tạo được hai trạng thái khác nhau của vật chất là “đóng” và “mở”. Do đó việc mã hoá thông tin chỉ dùng hai trạng thái trên và để thuận tiện người ta dùng hai con số toán học là 0 và 1 để biểu diễn sự mã hoá này. Cùng với sự phát triển của toán học, bằng nhiều phương pháp mã hoá kết hợp các phương pháp xấp xỉ bằng cách làm gián đoạn, rời rạc, các tín hiệu liên tục, người ta có thể mã hoá mọi dạng biểu diễn thông tin bất kỳ bằng các dãy ký hiệu chỉ gồm hai số 0 và 1.