CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ ĐẦU TƯ MẠO HIỂM 1. Khái niệm ĐTMH Trong những ngày đầu hình thành hình thức ĐTMH, nhận thức được các giá trị cao, các nhà đầu tư đã bắt đầu cung cấp nguồn vốn cần thiết để phát triển một ý tưởng, một khám phá hay một phát minh khoa học công nghệ của một cá nhân mà không có đủ tiềm lực tài chính hay không được các tổ chức tín dụng xem xét việc chấp nhận rủi ro để hỗ trợ vốn. Trong thực tế, ĐTMH vẫn thường được gọi là đầu tư rủi ro. Và khi hình thức ĐTMH phát triển, đã dẫn đến việc hình thành các "quỹ ĐTMH".
Trong những năm qua, thuật ngữ thông dụng hơn là "đầu tư cổ phần tư nhân", là số vốn được sử dụng để cung cấp vốn cổ phần cho các DN không niêm yết trên TTCK. Và theo hiệp hội các nhà ĐTMH Châu Âu (the European Venture Capital Association-EVCA) ĐTMH là một trong những hình thức của "đầu tư cổ phần tư nhân". Trên thực tế ĐTMH có thể được xem là đầu tư khởi nghiệp, vì mục đích chủ yếu của ĐTMH là hình thành các DN CNC. Và theo Hiệp hội ĐTMH Mỹ, ĐTMH là loại vốn do nhà tài chính đầu tư vào DN mới khởi nghiệp, có tiềm năng cạnh tranh lớn và phát triển nhanh, thông thường là những DN hoạt động trong lĩnh vực khoa học công nghệ.
Dưới góc độ đầu tư, ĐTMH là quá trình đưa vốn vào lĩnh vực nghiên cứu phát triển CNC và sản phẩm tiềm ẩn nhiều rủi ro nhằm thúc đẩy nhanh chóng thương mại hóa để có được lợi nhuận cao. Nếu thể hiện một cách đầy đủ cả quá trình, thì ĐTMH là một phương thức đầu tư trong đó vốn được cung cấp vào công ty mới khởi nghiệp, chưa niêm yết trên TTCK (chủ yếu là DN khoa học và công nghệ, doanh nghiệp CNC), hỗ trợ về mặt phi tài chính cho công ty như: chiến lược kinh doanh, marketing, khách hàng, đối tác tiềm năng,…tạo điều kiện cho DN bước sang một giai đoạn tăng trưởng tiếp theo, sau vài năm thông qua niêm yết trên TTCK, hợp nhất hoặc chuyển nhượng cổ phần để thu được sự hoàn vốn đầu tư với mức cao hơn mức trung bình. Trang: Nguồn tài trợ vốn cổ phần Nguồn vốn cổ Nguồn vốn cổ phần công phần tư nhân Cá nhân đầu tư Nguồn vốn đầu Nguồn vốn mạo hiểm tư mạo hiểm chuyển nhượng Nguồn vốn thay thế Hình 1.1: Cấu trúc nguồn tài trợ vốn cổ phần (Nguồn: http://evca. Đặc điểm của ĐTMH - Đây là các khoản đầu tư có mức độ rủi ro rất cao nhưng khả năng mang lại lợi nhuận cũng rất cao.
Các DN mới khởi sự trong lĩnh vực CNC luôn đối mặt với những rủi ro cao và đôi khi tài sản đảm bảo duy nhất của họ chỉ là những ý tưởng công nghệ mới. Do đó phần lớn các DN này thường gặp rất nhiều khó khăn khi tiếp cận với các nguồn tài trợ từ các tổ chức tín dụng, kể cả hình thức vay tín chấp và kênh huy động vốn từ TTCK, hình thức tài trợ bằng vốn sở hữu thì hạn chế. Trong trường hợp đó, nguồn vốn tài trợ từ các Quỹ ĐTMH CNC luôn là lựa chọn tối ưu cho các DN này. Quỹ ĐTMH thường đầu tư vào giai đoạn mới khởi nghiệp của DN do đó luôn đối mặt với các yếu tố rủi ro cao nhưng điều hấp dẫn nhất đối với các Quỹ ĐTMH CNC đó là tiềm năng mang lại một suất sinh lợi cao từ DN được đầu tư.
Đây có thể được xem như là đặc điểm riêng có của Quỹ ĐTMH, tạo nên sự khác biệt với các nguồn vốn tài trợ khác. - Bên cạnh việc hỗ trợ tài chính các Quỹ ĐTMH còn hỗ trợ phi tài chính cho các DN nhận đầu tư với kinh nghiệm, kỹ năng chuyên môn cao của các nhà quản lý quỹ. Hiệu quả hoạt động của Quỹ ĐTMH phụ thuộc rất nhiều vào kỹ năng tìm kiếm được những dự án đầu tư, những ý tưởng công nghệ mới có tiềm năng tăng trưởng Trang: cao và có khả năng thành công trong tương lai. Do đó đòi hỏi các nhà quản lý Quỹ ĐTMH có kinh nghiệm, kỹ năng, chuyên môn cao về tài chính, kiến thức chuyên môn đầy đủ trong lĩnh vực CNC, đồng thời có năng lực điều hành quản trị DN.
Và khi lợi ích của nhà đầu tư và DN được gắn kết với nhau thông qua việc hỗ trợ về tài chính thì các nhà quản lý Quỹ ĐTMH tiếp tục tư vấn ở cấp chiến lược cho DN về kỹ năng về tài chính, chính sách nhân sự, chiến lược kinh doanh, marketing… Qua đó các Quỹ ĐTMH đã trực tiếp tham gia vào công tác điều hành, quản trị DN, góp phần quan trọng đến sự phát triển của DN mà họ đầu tư. - ĐTMH luôn tiềm ẩn những rủi ro rất cao do đó phần lớn các nhà đầu tư vào Quỹ ĐTMH là những định chế tài chính hoặc các tập đoàn kinh tế lớn như công ty tài chính, công ty bảo hiểm,… Nhà đầu tư với vai trò cung cấp tài chính, trong khi các nhà quản lý Quỹ sẽ chịu trách nhiệm về mọi hoạt động đầu tư của Quỹ. - Để hạn chế rủi ro các Quỹ ĐTMH thường đầu tư vào nhiều dự án khác nhau và thường không cung cấp đủ một lần nguồn vốn mà DN cần, mà cung cấp thành nhiều lần khác nhau với số vốn theo từng giai đoạn tăng trưởng của DN. Vì phần lớn các các dự án ĐTMH là thất bại nên các Quỹ ĐTMH chỉ theo đuổi những dự án mà nó tiếp tục cho thấy tiềm năng cho mỗi giai đoạn đầu tư, chính vì thế họ thường tập trung vốn và thời gian cho những dự án có tiềm năng thành công nhất, không phải chia đều vốn cho tất cả các công ty trong danh mục đầu tư của họ (Shikhar Ghosh và Ramana Nanda, 2010, Venture Capital Investment in the Clean Energy Sector, Harvard Business School).
- Quỹ ĐTMH chủ yếu đầu tư vào giai đoạn đầu của DN, họ cung cấp nguồn lực tài chính, góp phần hiện thực hóa những ý tưởng công nghệ và khi DN đạt được quy mô và mức độ tín nhiệm nhất định đủ để bán cho các tập đoàn kinh tế, các định chế tài chính hay có thể phát hành chứng khoán lần đầu ra công chúng (IPO), khi đó các Quỹ ĐTMH tiến hành thu hồi vốn và chu kỳ ĐTMH kết thúc. Vai trò của ĐTMH 1. Vai trò của vốn ĐTMH trong các giai đoạn phát triển của DN Trang: Vốn ĐTMH đóng vai trò quan trọng hàng đầu trong giai đoạn đầu và giai đoạn mở rộng trong tiến trình phát triển của một công ty, tầm quan trọng của nó sẽ giảm đi trong các giai đoạn sau, khi mà vốn cổ phần tư nhân và các hình thức đầu tư khác dần dần trở nên quan trọng hơn. Quỹ ĐTMH là đối tượng đầu tư nổi trội trong việc cung cấp vốn ban đầu cho DN, tuy nhiên các cá nhân ĐTMH vẫn giữ một vai trò nhất định thông qua việc tư vấn và cung cấp nguồn vốn cơ bản, đặc biệt là ở giai đoạn đầu trong vòng đời của một công ty.
Mặc dù các cá nhân ĐTMH thực hiện nhiều chức năng tương tự như Quỹ ĐTMH nhưng nguồn vốn mà họ tài trợ nhỏ hơn so với hầu hết nguồn vốn mà các Quỹ ĐTMH có thể đầu tư. Một người với một ý tưởng, khám phá hay phát minh – Một DN mới khởi sự, đầu tiên sẽ sử dụng nguồn vốn tự có hay nguồn hỗ trợ tài chính từ gia đình và bạn bè để thử nghiệm ý tưởng của mình. Tuy nhiên, nhu cầu kinh phí có thể sẽ nhanh chóng vượt quá nguồn lực của cá nhân cùng gia đình đặc biệt là nếu ý tưởng của họ chứng minh được khả năng phát triển hơn nữa. Đây là giai đoạn mà vai trò vốn ĐTMH là quan trọng nhất, giai đoạn tài trợ nguồn lực tài chính cho một dự án giai đoạn ý tưởng chủ yếu từ một Quỹ ĐTMH hoặc từ một cá nhân ĐTMH.
Các DN sẽ sử dụng nguồn vốn này để chứng minh và phát triển ý tưởng của mình, để nghiên cứu tiềm năng thị trường và để chuẩn bị một kế hoạch kinh doanh. Nếu thành công, họ cũng sẽ phải bắt đầu xây dựng một đội ngũ quản lý, có thể với sự hỗ trợ của nhà đầu tư về kỹ năng marketing, tài chính và các kỹ năng quản lý cần thiết khác để có thể đáp ứng được các yêu cầu của giai đoạn phát triển kế tiếp. Công ty non trẻ này sẽ cần vốn nhiều hơn để chuẩn bị và bắt đầu hoạt động thương mại. Bởi ở giai đoạn này công ty sẽ hoàn thành các nghiên cứu thị trường, chuẩn bị cho các công tác quản lý chủ chốt, phát triển kế hoạch kinh doanh và sẵn sàng để kinh doanh.
Tuy nhiên, do không có doanh thu bán hàng, lợi nhuận, công ty sẽ phải hoạt động dựa vào nguồn vốn khởi nghiệp và giai đoạn đầu (start-up and early-stage finance) Trong trường hợp không có nguồn tài liệu để đánh giá công ty, Quỹ ĐTMH sẽ quyết định có đầu tư hay không dựa vào nhận thức, kinh nghiệm và khả năng quản Trang: lý của mình. Các Quỹ ĐTMH sẽ tìm cách đảm bảo vốn đầu tư của mình, thường dưới hình thức giấy chứng nhận quyền nắm giữ cổ phần của công ty, bằng cách áp đặt những điều kiện nhất định, chẳng hạn như bổ nhiệm các vị trí quản lý chủ chốt và tham gia vào ban lãnh đạo của công ty. Khi công ty mở rộng, nhu cầu vốn của nó sẽ tăng lên tương ứng, vốn có thể được đòi hỏi để tăng năng lực sản xuất, phát triển sản phẩm và thị trường hoặc cung cấp bổ sung vốn lưu động. Bởi giai đoạn này, công ty sẽ có doanh thu bán hàng và có thể sẽ tạo ra lợi nhuận, tuy nhiên điều này có thể là không đủ để tài trợ cho việc mở rộng công ty.
Do đó công ty có thể tiếp cận với nhà đầu tư cho nguồn vốn giai đoạn 2-3 (second-/third-stage finance). Lúc này, công ty sẽ có các tài liệu cần thiết để hỗ trợ các Quỹ ĐTMH trong việc quyết định có đầu tư hay không. Ngoài ra, các quỹ ĐTMH có thể hạn chế rủi ro của mình khi đầu tư cho một công ty cụ thể bằng việc hợp vốn đầu tư với các quỹ khác. Cuối cùng, một công ty thành công sẽ đạt đến giai đoạn phát triển khi nó sẵn sàng phát hành chứng khoán lần đầu ra công chúng (IPO) và trở thành một công ty được niêm yết.
Tùy thuộc vào lĩnh vực, IPO được thực hiện trước khi công ty có lợi nhuận, giống như trong lĩnh vực công nghệ sinh học.