Chương 1. Lý luận chung về phát triển cơ sở hạ tầng thương mại tại địa phương. Thực trạng phát triển cơ sở hạ tầng thương mại trên địa bàn Thành phố Thái Bình, tỉnh Thái Bình. Phương hướng và giải pháp phát triển cơ sở hạ tầng thương mại trên địa bàn Thành phố Thái Bình, tỉnh Thái Bình.
LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÁT TRIỂN CƠ SỞ HẠ TẦNG THƯƠNG MẠI TẠI ĐỊA PHƯƠNG 1. Khái niệm, đặc điểm và phân loại cơ sở hạ tầng thương mại 1. Khái niệm cơ sở hạ tầng thương mại Thương mại là toàn bộ các hoạt động gắn liền và phát sinh cùng với quá trình lưu thông, mua bán hàng hóa, dịch vụ nhằm phục vụ và làm tăng giá trị trong quá trình lưu thông hàng hoá. Nó bao gồm bốn lĩnh vực chủ yếu là: Thương mại hàng hóa, thương mại dịch vụ, thương mại liên quan đến lĩnh vực đầu tư và sở hữu trí tuệ.
Cơ sở hạ tầng thương mại là tổng thể những công trình đặc trưng cho hoạt động của ngành thương mại, đảm bảo cho hoạt động lưu thông hàng hóa và dịch vụ được diễn ra một cách đồng bộ, an toàn, thuận tiện, nhanh chóng, hiệu quả và những công trình liên ngành đảm bỏ cho hoạt động đồng bộ của toàn hệ thống. Cơ sở hạ tầng thương mại được chia thành hai nhóm lớn đó là: Cơ sở hạ tầng phục vụ quá trình lưu thông hàng hóa (quá trình vận động hàng hóa và nơi giao dịch mua bán hàng hóa) gồm hệ thống cửa hàng, hệ thống chợ, hệ thống trung tâm thương mại, siêu thị, hệ thống kho tàng, bến, bãi, cơ sở hội chợ triển lãm, trưng bày giới thiệu sản phẩm hàng hóa; hạ tầng vật chất kỹ thuật cho hoạt động của các trung tâm cung cấp dịch vụ thương mại hàng hóa…và Cơ sở hạ tầng phục vụ thực hiện các dịch vụ thương mại khác (dịch vụ về hỗ trợ khách hàng, sở hữu trí tuệ, thông tin thương mại, thanh toán…. Cơ sở hạ tầng thương mại bao gồm các yếu tố vật chất và phi vật chất: - Yếu tố vật chất bao gồm: Các công trình vật thể kiến trúc như trung tâm thương mại, siêu thị, chợ, cửa hàng bán buôn bán lẻ; cơ sở vật chất hỗ trợ như hệ thống giao thông và hạ tầng logistics và cơ sở vật chất liên quan đến xuất nhập khẩu hàng hóa. Mục tiêu là tạo ra môi trường thuận lợi để lưu thông hàng hóa thông suốt và phát triển dịch vụ, thu hút đầu tư và thúc đẩy tăng trưởng thương mại.
- Yếu tố phi vật chất bao gồm: Các yếu tố như công nghệ thông tin và truyền thông (ICT), chính sách pháp lý, quản lý thị trường và các dịch vụ hỗ trợ thương mại như tài chính, bảo hiểm, và tư vấn. Các yếu tố này giúp tối ưu hóa quản lý, vận hành, và giao dịch trong thị trường thương mại. Đặc điểm cơ sở hạ tầng thương mại Thứ nhất, Cơ sở hạ tầng thương mại có tính thống nhất và đồng bộ, giữa các bộ phận có sự gắn kết hài hòa với nhau tạo thành một thể vững chắc đảm bảo cho phép phát huy được sức mạnh tổng hợp, có tính hệ thống, liên kết với nhau. Trong mỗi loại hình cơ sở hạ tầng thương mại cũng vậy, gồm các bộ phận có tính độc lập tương đối nhưng liên quan chặt chẽ với nhau; đảm bảo phục vụ cho hoạt động thương mại một cách thuận lợi, hiệu quả nhất.
Thứ hai, Các công trình cơ sở hạ tầng thương mại có nhiều quy mô từ nhỏ đến lớn và thường chủ yếu ở ngoài trời, bố trí rải rác trên phạm vi cả vùng lãnh thổ, chịu ảnh hưởng nhiều của tự nhiên. Thứ ba, Cơ sở hạ tầng thương mại là một bộ phận quan trọng của cơ sở hạ tầng kinh tế, là cầu nối giữa sản xuất và tiêu dùng trong nước cũng như kết nối sản xuất và tiêu dùng của một quốc gia hội nhập với các nước trong khu vực và trên thế giới. Phân loại cơ sở hạ tầng thương mại Cơ sở hạ tầng thương mại được phân loại theo nhiều tiêu thức khác nhau. Trong đề án này sử dụng hao tiêu thức phân loại đó là theo hoạt động thương mại và theo loại hình cơ sớ hạ tầng thương mại.
Phân loại theo hoạt động thương mại Cơ sở hạ tầng thương mại được phân loại theo từng hoạt động thương mại cụ thể mà cơ sở hạ tầng thương mại phục vụ. Các loại cơ sở hạ tầng thương mại chủ yếu phục vụ hoạt động thương mại cụ thể, tuy nhiên, có mối liên hệ chặt chẽ, liên kết với nhau, sao cho hàng hóa được lưu thông thông suốt trên thị trường, phục vụ những mục đích đa dạng của sản xuất và tiêu dùng. Nó bao gồm: - Cơ sở hạ tầng thương mại phục vụ bán lẻ gồm công trình đặc trưng cho hoạt động bán lẻ, đảm bảo cho hoạt động bán lẻ được diễn ra thông suốt, đó là chợ bán lẻ, chợ bán buôn và bán lẻ, siêu thị, TTTM, trung tâm mua sắm, cửa hàng truyền thống và cửa hàng tiện lợi. - Cơ sở hạ tầng thương mại phục vụ bán buôn gồm những công trình đặc trưng cho hoạt động bán buôn, đảm bảo cho hoạt động bán buôn được diễn ra thông suốt, đó là các trung tâm bán buôn, các chợ đầu mối, chợ bán buôn, … Bên cạnh đó, có những TT logistics phục vụ hoạt động thương mại bán buôn trong nước.
6 - Cơ sở hạ tầng thương mại phục vụ xuất nhập khẩu gồm những công trình đặc trưng cho hoạt động xuất khẩu, đảm bảo cho quá trình vận chuyển và giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu diễn ra thông suốt. Trong đó, điển hình là các trung tâm phân phối, trung tâm logistics, kho ngoại quan, … - Cơ sở hạ tầng thương mại phục vụ xúc tiến thương mại gồm những công trình đặc trưng cho hoạt động xúc tiến thương mại, đảm bảo cho hoạt động xúc tiến thương mại diễn ra hiệu quả, đó là các trung tâm hội chợ triển lãm thương mại, cửa hàng trưng bày và giới thiệu sản phẩm, … 1. Phân loại theo loại hình cơ sở hạ tầng thương mại Theo cách phân loại này, cơ sở hạ tầng thương mại bao gồm các loại cụ thể bao gồm: a. Chợ truyền thống Khái niệm: Chợ truyền thống là một loại hình kinh doanh được phát triển dựa trên những hoạt động thương mại mang tính truyền thống, được tổ chức tại một điểm theo quy hoạch, đáp ứng nhu cầu mua bán, trao đổi hàng hóa- dịch vụ và nhu cầu tiêu dùng của khu vực dân cư.
Phân loại chợ truyền thống: • Phân loại chợ theo tính chất mua bán: - Chợ bán buôn: Các chợ này có doanh số bán buôn chiếm tỷ trọng cao trên 60-70%, thường tập trung ở thành phố, thị xã, thị trấn, có phạm vi hoạt động lớn tập trung khối lượng hàng hoá lớn. - Chợ bán lẻ: là những chợ thuộc cấp xã, phường (liên xã, liên phường), cụm dân cư hàng hoá qua chợ chủ yếu là bán lẻ, bán chủ yếu cho người tiêu dùng trực tiếp hàng ngày. • Phân loại theo đặc điểm mặt hàng kinh doanh: - Chợ tổng hợp: Là chợ kinh doanh nhiều loại hàng hoá thuộc nhiều ngành khác nhau. - Chợ chuyên doanh: là chợ chuyên kinh doanh một mặt hàng chính yếu, mặt hàng này thường chiếm doanh số trên 60%.
• Phân loại theo cấp độ chợ: 7 - Chợ hạng 1: Là chợ có trên 400 điểm kinh doanh, được đầu tư xây dựng kiên cố theo quy hoạch; Có mặt bằng phạm vi chợ phù hợp với quy mô hoạt động của chợ; tổ chức các hoạt động tối thiểu như trông giữ xe, vệ sinh công cộng và các hoạt động khác. - Chợ hạng 2: Là chợ có từ 200 điểm kinh doanh đến 400 điểm kinh doanh, được đầu tư xây dựng kiên cố hoặc bán kiên cố theo quy hoạch; Có mặt bằng phạm vi chợ phù hợp với quy mô hoạt động của chợ; tổ chức các hoạt động tối thiểu như trông giữ xe, vệ sinh công cộng và các hoạt động khác. - Chợ hạng 3: Là chợ có dưới 200 điểm kinh doanh hoặc chưa được đầu tư xây dựng kiên cố, bán kiên cố; Có mặt bằng phạm vi chợ phù hợp với quy mô hoạt động của chợ; tổ chức các hoạt động tối thiểu như vệ sinh công cộng. - Chợ tạm: Chợ tạm là chợ đã được xây dựng trong quy hoạch nhưng chưa được xây dựng kiên cố hoặc bán kiên cố; khu vực được chính quyền địa phương bố trí kinh doanh tạm thời.
Siêu thị Khái niệm: Siêu thị là một hoặc một chuỗi cửa hàng tự phục vụ, được bày bán khá nhiều mặt hàng cũng như có thể đáp ứng được những nhu cầu tiêu dùng hàng ngày của người tiêu dùng như thực phẩm hằng ngày, đồ uống, những dụng cụ gia đình và các loại vật dụng cần thiết khác phục vụ cho cuộc sống hằng ngày. Cũng có thể hiểu theo cách đơn giản hơn là siêu thị được xem như một cái chợ lớn về cả quy mô cũng như về số lượng hàng hóa. Siêu thị là một loại hình bán lẻ cỡ lớn, nơi cung cấp đa dạng các loại hàng hóa từ thực phẩm, đồ uống, đến hàng tiêu dùng hàng ngày như quần áo, đồ gia dụng, sản phẩm vệ sinh cá nhân và đôi khi cả điện tử và đồ điện máy. Khác biệt chính giữa siêu thị và các cửa hàng tiện lợi hoặc cửa hàng tạp hóa truyền thống là quy mô lớn hơn và sự đa dạng về sản phẩm cùng mức giá cạnh tranh hơn.
Siêu thị cho phép khách hàng tự phục vụ: họ có thể tự lựa chọn sản phẩm từ các kệ hàng, đưa vào giỏ hàng hoặc xe đẩy, và tiến hành thanh toán tại quầy thanh toán khi hoàn thành việc mua sắm. Mô hình kinh doanh này giúp giảm chi phí lao động và tăng hiệu quả quản lý hàng tồn kho. * Một số đặc điểm cơ bản của siêu thị - Tự phục vụ Khách hàng tự do lựa chọn sản phẩm từ các kệ hàng, không cần nhân viên bán hàng trực tiếp giới thiệu hay tư vấn. Điều này tạo ra sự thuận tiện và giảm thời gian mua sắm cho khách hàng.
8 - Đa dạng hàng hóa Các siêu thị phải hội đủ điều kiện về chủng loại hàng hoá theo các quy định trong phân loại siêu thị về mặt quy mô cho siêu thị nhỏ, siêu thị và đại siêu thị Hàng hoá bày bán trong siêu thị là hàng tiêu dùng phổ biến từ lương thực, thực phẩm, chất tẩy rửa, hàng vệ sinh, quần áo, giày dép các loại, đến hàng điện và điện tử gia dụng.