phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: Chƣơng 1: Một số lý luận cơ bản về cho vay tiêu dùng và phát triển cho vay tiêu dùng của Ngân hàng thƣơng mại. Chƣơng 2: Thực trạng phát triển cho vay tiêu dùng tại Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Công Thƣơng Việt Nam – Chi nhánh Hùng Vƣơng. Chƣơng 3: Giải pháp phát triển cho vay tiêu dùng tại Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Công Thƣơng Việt Nam – Chi nhánh Hùng Vƣơng. 6 CHƢƠNG 1 MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CHO VAY TIÊU DÙNG VÀ PHÁT TRIỂN CHO VAY TIÊU DÙNG CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.
CHO VAY TIÊU DÙNG CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Khái niệm cho vay tiêu dùng của ngân hàng thƣơng mại Cho vay tiêu dùng có lịch sử bắt nguồn từ việc đẩy mạnh tiêu thụ hàng hóa của các hãng bán lẻ dƣới hình thức trả góp, tuy nhiên do năng lực tài chính không đủ để duy trì các tài sản có này cũng nhƣ sự thiếu hụt vốn lƣu động đã bắt buộc các hãng bán lẻ phải tìm kiếm nguồn tài trợ từ các ngân hàng thƣơng mại và các định chế tài chính. Cùng với quá trình của nền sản xuất, nhu cầu về tiêu dùng các hàng hóa lâu bền, xa xỉ cũng nhƣ các dịch vụ tốn kém về chi phí cũng tăng lên. Nhu cầu vay tiêu dùng cũng từ đó xuất hiện và tăng lên một cách mạnh mẽ.
Thêm vào đó, khi nền kinh tế đến mức độ nhất định sẽ hình thành nên một tầng lớp dân cƣ có thu nhập tƣơng đối ổn định. Tầng lớp này luôn mong muốn có mức thu nhập cao hơn mức mà thu nhập hiện tại của họ có thể cung cấp đƣợc. Đây cũng là một trong những yếu tố góp phần hình thành và nhu cầu vay tiêu dùng. Cho đến thời điểm hiện nay có rất nhiều khái niệm về cho vay tiêu dùng: “Cho vay tiêu dùng là các khoản vay được cấp cho cá nhân, hộ gia đình bởi ngân hàng hoặc các công ty tài chính để thỏa mãn nhu cầu chi tiêu của khách hàng”.
Đặc điểm của cho vay tiêu dùng của ngân hàng thƣơng mại Hoạt động cho vay tiêu dùng có 5 đặc điểm chính, cụ thể nhƣ sau: - Quy mô các khoản vay nhỏ nhưng số lư ng thường rất lớn Thông thƣờng những khoản vay tiêu dùng có quy mô nhỏ (ngoại trừ cho vay bất động sản thì quy mô có thể lớn hơn nhƣng vẫn không thể so sánh với các khoản cho vay sản xuất kinh doanh hoặc các khoản cho vay khác Tuy nhiên, xét về mặt số lƣợng, các món vay tiêu dùng lại lớn bởi vì nhu cầu vay tiêu dùng ngày một tăng, liên tục và thƣờng xuyên. Khi mức sống và trình độ dân trí ngày càng cao, ngƣời dân càng có nhu cầu vay ngân hàng để phục vụ mục đích tiêu dùng và sinh hoạt 7 của mình, tất cả nhằm cải thiện và nâng cao mức sống, mức hƣởng thụ. Vì vậy, số lƣợng các món vay tiêu dùng sẽ ngày càng tăng tỷ lệ thuận theo thời gian và theo sự của nền kinh tế. - Chi phí trên một đồng vốn cho vay khá lớn Trong danh mục cho vay của ngân hàng, cho vay tiêu dùng là một trong những loại có chi phí lớn nhất.
Do đặc điểm của nó là quy mô món vay nhỏ nhƣng số lƣợng món vay nhiều, số lƣợng khách hàng đông nên ngân hàng phải sử dụng nhiều thời gian và huy động một đội ngũ nhân viên lớn vào công việc cho vay, từ khâu tiếp nhận hồ sơ, thẩm định khách hàng, giải ngân, kiểm soát khách hàng trong khi cho vay và thu nợ. Rất nhiều chi phí về thời gian, nhân lực để điều tra, thu thập các thông tin về chủ thể vay tiền nhƣ mức thu nhập, tình hình sức khỏe, đạo đức… Đồng thời, việc quản lý các khoản cho vay tiêu dùng cũng không phải là một vấn đề đơn giản đối với các ngân hàng, do đó chi phí tính trên một đơn vị tiền tệ cho vay cao hơn so với các loại hình cho vay khác. - Các khoản cho vay tiêu dùng có rủi ro lớn Các khoản cho vay tiêu dùng có nhiều rủi ro nhất đối với ngân hàng vì tình hình tài chính của các cá nhân và hộ gia đình có thể thay đổi bất thƣờng tùy theo tình trạng công việc hay sức khỏe của họ. Nếu ngƣời vay bị chết, ốm, hoặc bị mất việc thì ngân hàng sẽ rất khó khăn trong quá trình thu hồi nợ.
Trong khi đó, các cá nhân lại dễ dàng giữ kín các thông tin đáng ra phải trình bày (nhƣ triển vọng về công việc cũng nhƣ sức khỏe) hơn là hầu hết các hãng kinh doanh khác (vì các hãng này phải gửi kèm theo đơn xin vay báo cáo tài chính thuế hoặc báo cáo tài chính đã đƣợc kiểm toán). Hơn nữa, các khó khăn về tài chính đối với các cá nhân và hộ gia đình không dễ dàng đƣợc giải quyết nhƣ đối với các công ty, doanh nghiệp, do đó rủi ro mà ngân hàng gặp phải trong việc thu hồi nợ trong trƣờng hợp khách hàng gặp khó khăn về tài chính là khá cao. - Cho vay tiêu dùng thường nhạy cảm với tình hình kinh tế Nguồn trả nợ chính của khoản cho vay tiêu dùng thƣờng là từ lƣơng của ngƣời vay. Do vậy vào thời kỳ kinh tế tăng trƣởng, ngƣời tiêu dùng lạc quan về thu nhập 8 của họ và họ sẽ mạnh dạn vay vốn ngân hàng để tiêu dùng.
Ngƣợc lại vào thời kỳ kinh tế suy thoái, khi các doanh nghiệp làm ăn thua lỗ, ngƣời tiêu dùng không thể chắc chắn về nguồn thu nhập của mình, do đó họ sẽ có xu hƣớng cắt giảm chi tiêu và hạn chế vay tiêu dùng. - Cho vay tiêu dùng thường có lãi suất cao Lãi suất cho vay tiêu dùng luôn là một trong những lãi suất hấp dẫn nhất trên thị trƣờng tài chính bởi nó phải đảm bảo bù đắp các chi phí, rủi ro đồng thời phải tạo ra đƣợc lợi nhuận cho ngân hàng. Các NHTM hoạt động trên cơ sở tự cân đối thu - chi. Giá cả của từng sản phẩm dịch vụ ngân hàng đều đƣợc xây dựng trên cơ sở cân bằng thu nhập - rủi ro, đảm bảo an toàn hoạt động.
Chi phí quản lý các khoản vay gần nhƣ tƣơng đồng trong khi các khoản vay tiêu dùng thƣờng có giá trị nhỏ hơn các khoản vay của doanh nghiệp, rủi ro của cho vay tiêu dùng lại lớn. Vì vậy, lãi suất của khoản vay tiêu dùng thƣờng có xu hƣớng cao hơn các khoản vay khác, đặc biệt là các khoản vay của doanh nghiệp. Các hình thức cho vay tiêu dùng của ngân hàng thƣơng mại Một là, căn cứ vào mục đích sử dụng vốn vay, CVTD đƣợc chia thành 02 loại cho vay cƣ trú và cho vay phi cƣ trú, trong đó: Cho vay tiêu dùng cƣ trú là các khoản cho vay nhằm tài trợ cho nhu cầu mua sắm, xây dựng hoặc cải tạo nhà cho khách hàng là các cá nhân, hộ gia đình…; Cho vay tiêu dùng phi cƣ trú là các khoản cho vay nhằm tài trợ cho việc trang trải các chi phí nhƣ chi phí mua sắm xe cộ, đồ dùng gia đình, chi phí cho học hành, giải trí, du lịch… Hai là, căn cứ vào phƣơng thức hoàn trả, CVTD có thể chia thành 3 hình thức bao gồm: Cho vay tiêu dùng trả góp, cho vay tiêu dùng trả một lần và cho vay tiêu dùng tuần hoàn. Tuy nhiên phổ biến nhất hiện nay vẫn là hình thức cho vay tiêu dùng trả góp.
Đây là hình thức cho vay trong đó ngƣời đi vay trả nợ (gồm cả gốc và lãi) cho ngân hàng nhiều lần, theo những kỳ hạn nhất định trong thời hạn cho vay. Phƣơng thức này thƣờng áp dụng cho các khoản vay có giá trị lớn hoặc thu nhập từng kỳ của ngƣời đi vay không đủ để thanh toán hết một lần số nợ vay. 9 Ba là, căn cứ vào thực hiện bảo đảm tiền vay, CVTD đƣợc chia thành các loại sau: * Cho vay có tài sản đảm bảo: Các NHTM áp dụng hình thức này đối với những khách hàng mà ngân hàng chƣa thật sự tin tƣởng. Hơn nữa sự đảm bảo này là căn cứ pháp lý để ngân hàng có thêm một nguồn thứ hai bổ sung cho nguồn thu nợ thứ nhất bị thiếu.
Có thể kể tới một số hình thức yêu cầu thế chấp tài sản nhƣ: Cho vay mua nhà trả góp; cho vay mua ô tô; cho vay du học; cho vay có đảm bảo bằng sổ tiết kiệm, kỳ phiếu, tín phiếu, trái phiếu, các chứng từ có giá khác. * Cho vay không đảm bảo bàng tài sản: Là loại cho vay không có tài sản thế chấp, cầm cố hoặc sự bảo lãnh của ngƣời thứ ba, việc cho vay ở đây chỉ dựa vào uy tín của bản thân khách hàng. Ví dụ nhƣ cho vay tín chấp đối với cán bộ công nhân viên. Bốn là, căn cứ vào nguồn gốc của các khoản vay.
Theo tiêu thức này ngƣời ta phân ra làm 2 hình thức cho vay tiêu dùng là cho vay tiêu dùng trực tiếp và cho vay tiêu dùng gián tiếp. - Cho vay tiêu dùng trực tiếp là hình thức ngân hàng trực tiếp cho vay và cũng trực tiếp thu nợ từ ngƣời tiêu dùng. Cho vay tiêu dùng trực tiếp thƣờng đƣợc thực hiện theo sơ đồ sau: Ngân hàng (3) Công ty bán lẻ (5) (2) (1) (4) Ngƣời tiêu dùng Sơ đồ 1. Sơ đồ cho vay tiêu dùng trực tiếp (1): Ngân hàng và ngƣời tiêu dùng ký kết hợp đồng cho vay.
(2): Ngƣời tiêu dùng trả trƣớc một phần số tiền mua hàng hóa cho công ty bán lẻ. (3): Ngân hàng thanh toán số tiền mua hàng hóa còn thiếu cho công ty bán lẻ. 10 (4): Công ty bán lẻ giao hàng hóa cho ngƣời tiêu dùng. (5): Ngƣời tiêu dùng thanh toán tiền vay cho ngân hàng.
Cho vay tiêu dùng trực tiếp có ƣu điểm là rất linh hoạt vì có sự đàm phán trực tiếp giữa ngân hàng và khách hàng, quyết định cho vay hoàn toàn do ngân hàng quyết định; hơn nữa khi khách hàng quan hệ trực tiếp với ngân hàng có nhiều khả năng khách hàng sẽ sử dụng các dịch vụ khác của ngân hàng nhƣ mở tài khoản tiền gửi tiết kiệm, chuyển tiền… - Cho vay tiêu dùng gián tiếp là hình thức cho vay trong đó ngân hàng mua các khoản nợ phát sinh do những công ty bán lẻ đã bán chịu hàng hóa hay dịch vụ cho ngƣời tiêu dùng. Cho vay tiêu dùng gián tiếp đƣợc thực hiện theo sơ đồ sau: (1) Ngân hàng (4) Công ty bán lẻ (5) (6) (2) (3) Ngƣời tiêu dùng Sơ đồ 1.
