Mở đầu Phần 2. Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển chăn nuôi vịt biển 15 - ĐX Phần 3: Phƣơng pháp nghiên cứu Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận Phần 5: Kết luận và kiến nghị 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN CHĂN NUÔI VỊT BIỂN 15 - ĐX 2. Một số khái niệm cơ bản 2.
Khái niệm về phát triển Tăng trƣởng kinh tế đƣợc hiểu khá thống nhất là sự tăng sản lƣợng thực tế của một nền kinh tế trong một khoảng thời gian. Với mỗi góc cạnh thì tăng trƣởng kinh tế đều đƣợc hiểu cặn kẽ hơn. Và khái niệm mang tính bao quát, cụ thể “Tăng trƣởng kinh tế đƣợc hiểu là sự gia tăng thu nhập của nền kinh tế trong 1 khoảng thời gian nhất định (thƣờng là 1 năm). Sự gia tăng đƣợc thể hiện ở qui mô và tốc độ.
Quy mô tăng trƣởng phản ánh sự gia tăng nhiều hay ít, còn tốc độ tăng trƣởng đƣợc phản ánh sự gia tăng nhanh hay chậm giữa các thời kỳ” (Robert, 1991; Gregory et al. Lý thuyết phát triển bao gồm lý thuyết phát triển về kinh tế, phát triển dân trí, phát triển giáo dục, phát triển y tế, sức khoẻ và môi trƣờng. Lý thuyết về phát triển kinh tế đã đƣợc các nhà kinh tế học mà đại diện là Smith (1723-1790), Malthus (1776- 1838), Ricardo (1772-1823), Marx (1818- 1883), Keynes (1883- 1946) đƣa ra qua việc phân tích và giải thích các hiện tƣợng kinh tế, tiên đoán về phát triển kinh tế. Phát triển là quá trình lớn lên (hay tăng tiến) về mọi mặt của nền kinh tế trong một thời kỳ nhất định.
Trong đó bao gồm cả sự tăng thêm về quy mô sản lƣợng (tăng trƣởng) và sự tiến bộ về cơ cấu kinh tế xã hội (Michael and Stephen, 2012). Sự phát triển bao gồm nhiều vấn đề rộng lớn và phức tạp. Tuy nhiên có thể đi đến một định hƣớng tổng quát là: “Phát triển là một quá trình thay đổi liên tục làm tăng trƣởng mức sống con ngƣời và phân phối công bằng những thành quả tăng trƣởng trong xã hội” (Raanan Weitz,1995). “Phát triển” là một khái niệm đóng góp kể về mặt lý thuyết lẫn chính trị, nó phức tạp và mơ hồ (Thomas, 2004).
“Phát triển” là một sự việc (sự kiện) cấu thành một giai đoạn mới trong một tình trạng thay đổi hoặc là sự thay đổi bản chất của một quá trình. Nếu không đủ điều kiện, “phát triển” ngầm đƣợc hiểu là một sự thay đổi tích cực. Khi đề cập về mặt xã hội hay hệ thống kinh tế xã hội, 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com “phát triển” thƣờng có nghĩa là cải thiện trong cả một hệ thống hay trong một số yếu tố thành phần. Một định nghĩa rộng hơn, “phát triển” là một khái niệm đa chiều, bởi vì bất kỳ một cải thiện nào của hệ thống phức tạp, nhƣ hệ thống kinh tế xã hội, có thể xảy ra ở các bộ phận khác nhau với cách khác nhau, tốc độ khác nhau và đƣợc thúc đẩy bởi các lực lƣợng khác nhau.
Ngoài ra sự phát triển của một phần trong hệ thống có thể tạo ra sự bất lợi đến sự phát triển của các bộ phận khác, dẫn đến những xung đột. Do vậy, đo lƣờng sự phát triển tức là phải xác định, sự phát triển cho dù ở mức độ nào cũng phải đƣợc xem xét dƣới nhiều góc độ (Lorenzo, 2011). Phát triển đƣợc hiểu là một phạm trù triết học dùng để chỉ quá trình vận động tiến lên từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn của sự vật. Quá trình đó diễn ra vừa dần dần, vừa nhảy vọt, đƣa tới sự ra đời của cái mới thay thế cái cũ.
Quan điểm này cũng cho rằng, sự phát triển là kết quả của quá trình thay đổi dần dần về lƣợng dẫn đến sự thay đổi về chất, là quá trình diễn ra theo đƣờng xoáy ốc và hết mỗi chu kỳ sự vật lặp lại dƣờng nhƣ sự vật ban đầu nhƣng ở cấp độ cao hơn (Nguyễn Ngọc Long và cs. Trên phạm trù triết học, “phát triển” đƣợc dùng để chỉ quá trình vận động tiến lên từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn của sự vật. Quá trình đó diễn ra vừa dần dần, vừa nhảy vọt, đƣa tới sự ra đời của cái mới thay thế cái cũ. Quan điểm này cũng cho rằng, sự phát triển là kết quả của quá trình thay đổi dần dần về mặt lƣợng dẫn đến sự thay đổi về chất, là quá trình diễn ra theo đƣờng xoáy ốc và hết mỗi chu kỳ sự vật lặp lại dƣờng nhƣ sự vật ban đầu nhƣng ở cấp độ cao hơn (Nguyễn Ngọc Long và Nguyễn Hữu Vui, 2009).
Tăng trƣởng và phát triển đôi khi đƣợc coi là đồng nghĩa, nhƣng thực ra chúng có liên quan với nhau và có những nội dung khác nhau. Theo nghĩa chung nhất, tăng trƣởng là nhiều sản phẩm hơn, còn phát triển không những nhiều sản phẩm hơn mà còn phong phú hơn về chủng loại và chất lƣợng, phù hợp hơn về cơ cấu và phân bố của cải (Gregory et al. Lý thuyết phát triển bao gồm lý thuyết phát triển về kinh tế, phát triển dân trí, phát triển giáo dục, phát triển y tế, sức khoẻ và môi trƣờng. Phát triển là quá trình lớn lên (hay tăng tiến) về mọi mặt của nền kinh tế trong một thời kỳ nhất định.
Trong đó bao gồm cả sự tăng thêm về quy mô sản lƣợng (tăng trƣởng) và sự tiến bộ về cơ cấu kinh tế xã hội (Michael and Stephen, 2012). 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Cho đến này có rất nhiều quan niệm khác nhau về phát triển kinh tế dƣới góc độ của các trƣờng phái. (1) Quan điểm cổ điển, phát triển là tăng trƣởng kinh tế; Phát triển là hiện đại: tính hiện đại bao gồm công nghiệp hóa, đô thị hóa và tăng việc sử dụng công nghệ trong tất cả các khu vực, các ngành của nền kinh tế kể cả trong lĩnh vực xã hội và văn hóa. (2) Quan điểm hiện đại, với Amartya Sen cho rằng: “Phát triển phải đƣợc hiểu là sự tập trung để nâng cao cuộc sống và hƣởng sự tự do”.
Tiếp cận của Amartya Sen dƣờng nhƣ đúng hơn đối với các nƣớc đã phát triển. (3) Quan điểm của liên hợp quốc: quan niệm này nhấn mạnh mục tiêu phát triển con ngƣời là vì con ngƣời, vì việc cải thiện chất lƣợng cuộc sống con ngƣời một cách bền vững chứ không chỉ đơn thuần là tăng trƣởng kinh tế. Phát triển là sự mở rộng phạm vi lựa chọn của con ngƣời để đạt tới một cuộc sống trƣờng thọ, khoẻ mạnh, có ý nghĩa và xứng đáng với con ngƣời (Baker et al. Các nhà kinh tế thế giới đã đƣa ra nhiều lý thuyết về sự phát triển.
Mặc dù có nhiều ý kiến khác nhau, nhƣng nói chung đều cho rằng phát triển kinh tế là khái niệm toàn diện hơn khái niệm tăng trƣởng kinh tế. Đối với mỗi xã hội, thông thƣờng nói tới phát triển là nói tới sự đi lên, sự tiến bộ của toàn xã hội một cách toàn diện. Ngày nay, mọi quốc gia đều phấn đấu vì mục tiêu phát triển và trải qua thời gian, khái niệm về phát triển cũng đã đi đến thống nhất: “Phát triển kinh tế đƣợc hiểu là quá trình tăng tiến về mọi mặt của nền kinh tế trong một thời kỳ nhất định. Trong đó bao gồm cả sự tăng thêm về quy mô sản lƣợng và sự tiến bộ về cơ cấu kinh tế xã hội.
Đó là sự tiến bộ, thịnh vƣợng và cuộc sống tốt đẹp hơn. Phát triển kinh tế đƣợc xem nhƣ là quá trình biến đổi cả về lƣợng và về chất, nó là sự kết hợp chặt chẽ quá trình hoàn thiện của hai vấn đề kinh tế và xã hội ở mỗi quốc gia” (Lƣơng Việt Hải, 2008). Hiện nay khi nói tới phát triển thì xu hƣớng vẫn đi theo phát triển bền vững, quan niệm về phát triển bền vững “Phát triển bền vững là sự phát triển có sự kết hợp chặt chẽ hợp lý và hài hòa giữa 3 mặt của sự phát triển phát triển kinh tế, công bằng xã hội và bảo vệ môi trƣờng” (Trƣơng Quang Học, 2012; Kajikawa, 2012). Ủy ban quốc tế về phát triển và môi trƣờng (1987) đã định nghĩa: “Phát triển bền vững là một quá trình của sự thay đổi, trong đó, việc khai thác và sử dụng tài nguyên, hƣớng đầu tƣ, hƣớng phát triển của công nghệ và kỹ thuật, và sự thay đổi về tổ chức là thống nhất, làm tăng khả năng đáp ứng nhu cầu của hiện tại và tƣơng lai của con ngƣời” (UN, 1992).
Nhƣ vậy, về bản chất phát triển bền vững trƣớc 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hết là một quá trình phát triển, trong đó mối quan hệ theo không gian đƣợc thể hiện giữa ba lĩnh vực phúc lợi – kinh tế, xã hội – môi trƣờng luôn đƣợc điều chỉnh tối ƣu, cũng nhƣ mối quan hệ theo trục thời gian về nhu cầu và lợi ích giữa các thế hệ đƣợc giải quyết hài hòa. Cho đến nay, nhiều trƣờng phái có quan niệm khác nhau về phát triển kinh tế dƣới góc độ của các trƣờng phái. (i) Quan điểm cổ điển, phát triển kinh tế là tăng trƣởng kinh tế; Phát triển kinh tế là hiện đại, tính hiện đại bao gồm công nghiệp hóa, đô thị hóa và tăng việc sử dụng công nghệ trong tất cả các khu vực, các ngành của nền kinh tế kể cả trong lĩnh vực xã hội và văn hóa. (ii) Quan điểm hiện đại, với Amartya Sen cho rằng: “Phát triển kinh tế là sự tập trung đầu tƣ để nâng cao năng suất lao động cải thiện cuộc sống và hƣởng sự bình đẳng”.
Tiếp cận của Amartya Sen dƣờng nhƣ đúng hơn đối với các nƣớc đã phát triển. (iii) Quan điểm của liên hợp quốc cho rằng: Phát triển kinh tế không chỉ đơn thuần là tăng trƣởng kinh tế còn có mục tiêu phát triển con ngƣời là vì con ngƣời (Baker et al. Ở góc độ khác, phát triển kinh tế là quá trình tăng tiến về mọi mặt của nền kinh tế trong một thời kỳ nhất định. Trong đó bao gồm cả sự tăng thêm về quy mô sản lƣợng và sự tiến bộ về cơ cấu kinh tế xã hội.
Đó là sự tiến bộ, thịnh vƣợng và cuộc sống tốt đẹp hơn. Phát triển kinh tế đƣợc xem nhƣ là quá trình biến đổi cả về lƣợng và về chất, nó là sự kết hợp chặt chẽ quá trình hoàn thiện của hai vấn đề kinh tế và xã hội ở mỗi quốc gia, mỗi vùng, ngành kinh tế (Lƣơng Việt Hải, 2008).