Luận văn: Phát triển chăn nuôi gà đồi của hộ nông dân tại huyện Ba Vì, Hà Nội

Nghiên cứu mô hình chăn nuôi gà đồi tại Ba Vì. Đánh giá thực trạng, hiệu quả kinh tế và đề xuất các giải pháp phát triển bền vững cho hộ nông dân.

• Tác giả: Hoàng Việt Cường
• Người hướng dẫn: Ts. Phạm Thị Tân
• Trường học: Trường Đại học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Phát triển chăn nuôi gà đồi của hộ nông dân trên địa bàn huyện Ba Vì thành phố Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan mô hình chăn nuôi gà đồi Ba Vì đặc sản OCOP

Phát triển chăn nuôi gà đồi Ba Vì không chỉ là một hoạt động kinh tế đơn thuần mà còn là hướng đi chiến lược, góp phần xây dựng thương hiệu đặc sản Ba Vì và nâng cao thu nhập cho các hộ nông dân. Mô hình này tận dụng tối đa lợi thế về địa hình đồi gò, khí hậu và nguồn tài nguyên bản địa của huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội. Gà được chăn thả trong môi trường tự nhiên, cho chất lượng thịt thơm ngon, săn chắc, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường về thực phẩm sạch và an toàn. Trong những năm gần đây, chăn nuôi gà đồi đã chuyển dịch từ quy mô nhỏ lẻ, tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hóa tập trung, áp dụng khoa học kỹ thuật tiên tiến. Nhiều trang trại gà Ba Vì đã hình thành và phát triển, hướng tới các tiêu chuẩn chất lượng cao như VietGAP và xây dựng sản phẩm đạt chứng nhận sản phẩm OCOP. Sự phát triển này không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế cao mà còn góp phần vào việc tái cơ cấu nông nghiệp, tạo việc làm và ổn định đời sống cho người dân địa phương.

1.1. Lợi thế tự nhiên và vai trò kinh tế của gà đồi Ba Vì

Huyện Ba Vì sở hữu điều kiện tự nhiên lý tưởng cho mô hình gà thả đồi. Với địa hình bán sơn địa, diện tích đồi gò và vườn rừng lớn, gà có không gian vận động rộng rãi, tự tìm kiếm nguồn thức ăn tự nhiên như giun, dế, cỏ non. Khí hậu mát mẻ cũng giúp gà sinh trưởng khỏe mạnh, ít dịch bệnh. Theo luận văn “Phát triển chăn nuôi gà đồi của hộ nông dân trên địa bàn huyện Ba Vì” của tác giả Hoàng Việt Cường (2020), vai trò của ngành chăn nuôi này vô cùng quan trọng. Nó không chỉ cung cấp nguồn thực phẩm dinh dưỡng cao mà còn là nguồn thu nhập chính cho nhiều hộ gia đình. Hơn nữa, chăn nuôi gà giúp tận dụng hiệu quả các phụ phẩm nông nghiệp, tạo nguồn phân bón hữu cơ cho trồng trọt, hình thành một chu trình sản xuất nông nghiệp bền vững. Việc phát triển mô hình này là giải pháp xóa đói giảm nghèo và vươn lên làm giàu hiệu quả tại địa phương.

1.2. Xu hướng phát triển từ chăn nuôi nông hộ đến trang trại

Trước đây, chăn nuôi gà đồi Ba Vì chủ yếu diễn ra ở quy mô nông hộ nhỏ lẻ, mang tính tự cung tự cấp. Tuy nhiên, trước nhu cầu của thị trường tiêu thụ gà, mô hình này đang có sự chuyển dịch mạnh mẽ sang hình thức trang trại tập trung, bán công nghiệp. Các trang trại gà Ba Vì hiện nay không chỉ tăng về quy mô đàn mà còn đầu tư bài bản vào chuồng trại chăn nuôi, áp dụng quy trình chăn nuôi hiện đại. Sự thay đổi này giúp kiểm soát dịch bệnh tốt hơn, tăng năng suất và đảm bảo chất lượng sản phẩm đồng đều. Theo thống kê tại huyện Ba Vì giai đoạn 2017-2019, số lượng trang trại và hộ chăn nuôi quy mô lớn tăng lên đáng kể, cho thấy xu hướng chuyên nghiệp hóa rõ rệt. Quá trình này được thúc đẩy bởi các chính sách hỗ trợ chăn nuôi của địa phương và nhu cầu kết nối với các kênh phân phối lớn.

II. Top 5 thách thức khi phát triển chăn nuôi gà thả đồi

Mặc dù sở hữu tiềm năng lớn, việc phát triển chăn nuôi gà thả đồi tại Ba Vì vẫn đối mặt với không ít khó khăn và thách thức. Những rào cản này ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh tế và sự phát triển bền vững của mô hình. Thách thức lớn nhất đến từ dịch bệnh, vốn luôn tiềm ẩn nguy cơ bùng phát và gây thiệt hại nặng nề cho người chăn nuôi. Bên cạnh đó, sự biến động của thị trường, đặc biệt là giá cả đầu vào (thức ăn chăn nuôi) và đầu ra cho sản phẩm, cũng là một bài toán nan giải. Người nông dân còn hạn chế trong việc tiếp cận khoa học kỹ thuật, chủ yếu dựa vào kinh nghiệm truyền thống. Việc xây dựng thương hiệu gà đồi còn yếu, chưa tạo được sự khác biệt và sức cạnh tranh mạnh mẽ trên thị trường. Cuối cùng, sự liên kết lỏng lẻo giữa các hộ chăn nuôi và giữa người sản xuất với doanh nghiệp tiêu thụ khiến mô hình dễ bị tổn thương trước các biến động.

2.1. Rủi ro dịch bệnh và công tác phòng bệnh cho gà

Dịch bệnh là một trong những rủi ro lớn nhất trong ngành chăn nuôi gia cầm. Các bệnh nguy hiểm như cúm gia cầm, Newcastle, Gumboro có thể lây lan nhanh chóng và gây chết hàng loạt. Công tác phòng bệnh cho gà tại nhiều hộ chăn nuôi ở Ba Vì vẫn còn hạn chế. Nghiên cứu của Hoàng Việt Cường (2020) chỉ ra rằng, dù các hộ đã chú ý hơn đến việc tiêm phòng, nhưng việc áp dụng quy trình chăn nuôi gà an toàn sinh học một cách nghiêm ngặt vẫn chưa phổ biến. Nhiều hộ vẫn giữ thói quen chăn nuôi truyền thống, chưa đảm bảo vệ sinh chuồng trại và khu vực chăn thả triệt để. Điều này tạo điều kiện cho mầm bệnh tồn tại và phát triển. Việc thiếu hụt cán bộ thú y có chuyên môn cao tại cơ sở cũng gây khó khăn trong việc giám sát và xử lý dịch bệnh kịp thời, ảnh hưởng lớn đến sự ổn định của tổng đàn.

2.2. Biến động thị trường tiêu thụ và giá thức ăn chăn nuôi

Sự phụ thuộc vào thị trường là một thách thức lớn. Thị trường tiêu thụ gà thường không ổn định, giá bán có thể biến động mạnh theo mùa vụ hoặc do tác động của nguồn cung từ các nơi khác. Người chăn nuôi nhỏ lẻ thường bị thương lái ép giá, dẫn đến chi phí và lợi nhuận không được đảm bảo. Trong khi đó, giá thức ăn cho gà thả đồi, đặc biệt là thức ăn công nghiệp, liên tục tăng cao. Theo phân tích, chi phí thức ăn chiếm đến khoảng 70% tổng chi phí sản xuất. Sự biến động kép của cả đầu vào và đầu ra khiến người chăn nuôi gặp nhiều rủi ro, khó khăn trong việc lên kế hoạch sản xuất và tái đầu tư, làm chậm quá trình mở rộng quy mô.

2.3. Hạn chế về vốn và kỹ thuật chăn nuôi tiên tiến

Đa số các hộ chăn nuôi gà đồi tại Ba Vì là hộ nông dân với tiềm lực vốn hạn chế. Việc tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi còn khó khăn, cản trở việc đầu tư mở rộng quy mô hay hiện đại hóa chuồng trại. Bên cạnh đó, trình độ và kỹ thuật chăn nuôi gà của nhiều nông hộ vẫn dựa trên kinh nghiệm là chính. Việc áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật mới, quy trình chăm sóc theo tiêu chuẩn VietGAP hay quản lý đàn bằng công nghệ còn rất hạn chế. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến năng suất mà còn làm giảm khả năng cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường, đặc biệt là khi người tiêu dùng ngày càng yêu cầu cao hơn về truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm.

III. Hướng dẫn kỹ thuật chăn nuôi gà an toàn sinh học hiệu quả

Để vượt qua các thách thức và nâng cao hiệu quả kinh tế, việc áp dụng kỹ thuật chăn nuôi gà theo hướng an toàn sinh học là giải pháp tất yếu. Mô hình này là sự kết hợp giữa phương pháp chăn thả truyền thống và các biện pháp khoa học kỹ thuật hiện đại, nhằm tạo ra sản phẩm sạch, an toàn và chất lượng cao. Chăn nuôi gà an toàn sinh học tập trung vào việc kiểm soát chặt chẽ mọi yếu tố từ con giống, thức ăn, nước uống, cho đến vệ sinh chuồng trại và quy trình phòng dịch. Mục tiêu cuối cùng là giảm thiểu rủi ro dịch bệnh, hạn chế sử dụng kháng sinh, tối ưu hóa tốc độ tăng trưởng của gà và đảm bảo sản phẩm gà đồi Ba Vì đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường. Việc tuân thủ nghiêm ngặt quy trình chăn nuôi này sẽ giúp các hộ và trang trại phát triển bền vững.

3.1. Lựa chọn giống gà đồi Ba Vì và thiết kế chuồng trại

Chất lượng con giống là yếu tố tiên quyết. Nên lựa chọn giống gà đồi Ba Vì như gà ta lai, gà Mía lai có nguồn gốc rõ ràng từ các cơ sở uy tín, đảm bảo gà con khỏe mạnh, nhanh nhẹn, không dị tật và đã được tiêm phòng các loại vắc-xin cần thiết. Về chuồng trại chăn nuôi, cần xây dựng ở nơi cao ráo, thoáng mát, xa khu dân cư. Mật độ nuôi phù hợp trong chuồng là 8-10 con/m2. Nền chuồng phải được xử lý bằng trấu hoặc mùn cưa khô, sạch để giữ ấm và thấm hút chất thải. Chuồng cần có hệ thống rèm che để giữ ấm vào ban đêm và mùa đông, đồng thời có sân chơi và bãi chăn thả đủ rộng, được rào lưới xung quanh để gà tự do vận động. Thiết kế chuồng trại khoa học giúp gà phát triển tốt và dễ dàng vệ sinh, khử trùng.

3.2. Quy trình úm và chăm sóc gà theo từng giai đoạn

Giai đoạn úm (từ 1 đến 28 ngày tuổi) là giai đoạn quan trọng nhất, quyết định tỷ lệ sống và sức khỏe của cả đàn. Cần đảm bảo nhiệt độ quây úm luôn ổn định (khoảng 30-33°C trong tuần đầu và giảm dần), cung cấp đủ ánh sáng, nước uống sạch có pha vitamin và thức ăn chuyên dụng cho gà con. Sau giai đoạn úm, gà bắt đầu được thả ra vườn đồi. Quy trình chăn nuôi cần chú ý cung cấp thức ăn cho gà thả đồi đầy đủ dinh dưỡng, kết hợp giữa cám công nghiệp và các loại ngũ cốc địa phương như ngô, thóc, cùng với việc bổ sung rau xanh. Cần theo dõi sức khỏe đàn gà hàng ngày để phát hiện sớm các dấu hiệu bệnh và có biện pháp can thiệp kịp thời. Việc ghi chép nhật ký chăn nuôi sẽ giúp quản lý đàn hiệu quả hơn.

3.3. Các biện pháp vệ sinh và phòng bệnh cho gà chủ động

Phòng bệnh cho gà hơn chữa bệnh là nguyên tắc vàng. Lịch tiêm phòng vắc-xin cho các bệnh quan trọng như Newcastle, Gumboro, cúm gia cầm phải được thực hiện đầy đủ và đúng lịch trình. Cần thực hiện vệ sinh, sát trùng chuồng trại và khu vực chăn thả định kỳ (1-2 lần/tuần) bằng các loại thuốc sát trùng an toàn. Máng ăn, máng uống phải được cọ rửa sạch sẽ hàng ngày. Áp dụng nghiêm ngặt các biện pháp cách ly, không cho người lạ hoặc gia cầm từ nơi khác vào khu vực chăn nuôi để ngăn chặn mầm bệnh từ bên ngoài. Khi phát hiện gà có dấu hiệu ốm, cần cách ly ngay lập tức để theo dõi và điều trị, tránh lây lan ra cả đàn. Thực hiện tốt các biện pháp này là cốt lõi của chăn nuôi gà an toàn sinh học.

IV. Bí quyết tối ưu chi phí và lợi nhuận chăn nuôi gà đồi

Bên cạnh kỹ thuật, hiệu quả kinh tế là mục tiêu cốt lõi của người chăn nuôi. Việc quản lý và tối ưu hóa chi phí và lợi nhuận quyết định sự thành công và khả năng tái đầu tư của mỗi hộ gia đình hay trang trại. Để tối ưu lợi nhuận, cần có một chiến lược rõ ràng từ khâu lựa chọn đầu vào, quản lý chi phí vận hành cho đến việc xác định thời điểm xuất bán hợp lý. Phân tích chi tiết các khoản mục chi phí như con giống, thức ăn, thuốc thú y, nhân công sẽ giúp người chăn nuôi xác định được đâu là các yếu tố có thể cắt giảm mà không ảnh hưởng đến chất lượng. Việc áp dụng các giải pháp sáng tạo trong việc tìm kiếm nguồn thức ăn cho gà thả đồi hay tham gia vào các mô hình liên kết sản xuất là những hướng đi hiệu quả để nâng cao sức cạnh tranh và đảm bảo thu nhập bền vững cho người dân.

4.1. Phân tích cơ cấu chi phí sản xuất trong chăn nuôi gà

Theo Bảng 3.11 và 3.12 trong nghiên cứu của Hoàng Việt Cường (2020), cơ cấu chi phí sản xuất của hộ chăn nuôi gà đồi Ba Vì bao gồm các khoản chính: chi phí con giống, thức ăn, thuốc thú y, điện, nước và khấu hao chuồng trại. Trong đó, chi phí thức ăn chăn nuôi luôn chiếm tỷ trọng cao nhất, từ 65% đến 70% tổng chi phí. Chi phí con giống chiếm khoảng 15-20%. Chi phí thú y và các chi phí khác chiếm phần còn lại. Việc hiểu rõ cơ cấu này giúp người chăn nuôi tập trung vào việc kiểm soát các khoản chi lớn nhất. Ví dụ, việc tìm kiếm nhà cung cấp thức ăn uy tín với giá tốt, hoặc tự phối trộn thức ăn từ nguyên liệu địa phương có thể giúp giảm đáng kể chi phí, từ đó trực tiếp làm tăng lợi nhuận.

4.2. Giải pháp giảm chi phí thức ăn và tận dụng nguồn lực

Để giảm chi phí thức ăn, người chăn nuôi có thể áp dụng nhiều giải pháp. Một là, tận dụng tối đa diện tích vườn đồi để gà tự tìm kiếm thức ăn tự nhiên. Hai là, tự trồng các loại cây làm thức ăn bổ sung như chuối, rau lang, ngô. Ba là, sử dụng các chế phẩm sinh học, men vi sinh để ủ thức ăn (như cám gạo, ngô) giúp tăng khả năng hấp thụ dinh dưỡng và giảm lượng thức ăn tiêu thụ. Việc tham gia vào các hợp tác xã chăn nuôi để mua thức ăn chăn nuôi với số lượng lớn cũng là một cách hiệu quả để có giá tốt hơn so với mua lẻ. Những giải pháp này không chỉ giúp giảm chi phí mà còn nâng cao chất lượng thịt gà do được bổ sung nguồn thức ăn đa dạng và tự nhiên.

4.3. Nâng cao hiệu quả kinh tế thông qua liên kết sản xuất

Mô hình liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị là chìa khóa để nâng cao hiệu quả kinh tế một cách bền vững. Khi tham gia vào hợp tác xã chăn nuôi hoặc liên kết với doanh nghiệp, người nông dân sẽ được hỗ trợ về kỹ thuật, cung cấp con giống và thức ăn chất lượng với giá ưu đãi. Quan trọng hơn, việc liên kết giúp đảm bảo đầu ra cho sản phẩm một cách ổn định, tránh tình trạng bị ép giá. Theo Biểu đồ 3.7 trong luận văn, mối liên kết của hộ chăn nuôi còn khá lỏng lẻo. Do đó, việc củng cố và phát triển các mô hình liên kết này là rất cần thiết. Hợp tác xã có thể đứng ra ký kết hợp đồng tiêu thụ với các siêu thị, nhà hàng, giúp xây dựng thương hiệu và nâng cao giá trị cho sản phẩm gà đồi Ba Vì.

V. Cách xây dựng thương hiệu Gà Đồi Ba Vì và tìm đầu ra

Sản xuất tốt là điều kiện cần, nhưng tìm được đầu ra cho sản phẩm và xây dựng thương hiệu gà đồi vững mạnh mới là điều kiện đủ để thành công. Trong bối cảnh thị trường cạnh tranh gay gắt, việc tạo dựng một thương hiệu uy tín, được người tiêu dùng tin tưởng là yếu tố sống còn. Thương hiệu Gà đồi Ba Vì cần được xây dựng dựa trên nền tảng chất lượng sản phẩm vượt trội, quy trình chăn nuôi an toàn và có truy xuất nguồn gốc rõ ràng. Bên cạnh đó, việc đa dạng hóa các kênh phân phối, từ kênh truyền thống như chợ, thương lái đến các kênh hiện đại như siêu thị, cửa hàng thực phẩm sạch, và bán hàng trực tuyến sẽ giúp sản phẩm tiếp cận được nhiều đối tượng khách hàng hơn, từ đó nâng cao giá trị và đảm bảo sự phát triển bền vững cho toàn ngành.

5.1. Xây dựng sản phẩm OCOP và tiêu chuẩn VietGAP

Để nâng tầm giá trị, việc xây dựng sản phẩm theo tiêu chuẩn VietGAP và đăng ký chứng nhận sản phẩm OCOP (Mỗi xã một sản phẩm) là hướng đi chiến lược. VietGAP đảm bảo quy trình sản xuất an toàn, kiểm soát chặt chẽ từ chuồng trại đến bàn ăn. Chứng nhận OCOP không chỉ là sự công nhận về chất lượng mà còn là một công cụ marketing hiệu quả, giúp xây dựng thương hiệu Gà đồi Ba Vì và tạo lợi thế cạnh tranh khi đưa sản phẩm vào các kênh phân phối hiện đại. Việc đạt được các chứng nhận này đòi hỏi sự đầu tư về quy trình và ghi chép, nhưng lợi ích lâu dài về mặt thương hiệu và giá bán là rất lớn, giúp sản phẩm khẳng định vị thế là một đặc sản Ba Vì chất lượng cao.

5.2. Phân tích các kênh thị trường tiêu thụ gà hiện nay

Hiện tại, thị trường tiêu thụ gà Ba Vì chủ yếu qua các kênh truyền thống. Theo Biểu đồ 3.5 và 3.6 của luận văn, phần lớn sản phẩm (khoảng 60-70%) được bán cho thương lái thu gom tại trang trại. Một phần nhỏ hơn được bán trực tiếp tại các chợ địa phương hoặc cho các nhà hàng, quán ăn trong khu vực. Sự phụ thuộc lớn vào thương lái khiến người chăn nuôi ở thế bị động về giá cả. Do đó, cần tích cực khai thác các kênh tiêu thụ mới và hiệu quả hơn. Đó là việc liên kết trực tiếp với các hệ thống siêu thị, chuỗi cửa hàng thực phẩm sạch, các cơ sở giết mổ và chế biến tập trung. Các kênh này yêu cầu sản phẩm có chất lượng ổn định, nguồn gốc rõ ràng nhưng bù lại mang lại giá bán tốt hơn và sự ổn định lâu dài.

5.3. Vai trò của hợp tác xã trong việc tìm đầu ra sản phẩm

Các hợp tác xã chăn nuôi đóng vai trò then chốt trong việc tổ chức sản xuất và tìm kiếm đầu ra cho sản phẩm. Hợp tác xã có thể đại diện cho các xã viên để đàm phán, ký kết các hợp đồng tiêu thụ lớn, điều mà từng hộ nhỏ lẻ khó có thể làm được. Hợp tác xã cũng có thể đầu tư vào cơ sở giết mổ, đóng gói, dán tem truy xuất nguồn gốc để hoàn thiện chuỗi giá trị. Bằng cách tập hợp sản lượng lớn, hợp tác xã có thể đáp ứng các đơn hàng yêu cầu số lượng và sự đồng đều về chất lượng. Đây là cầu nối vững chắc giữa người chăn nuôi và thị trường, giúp giảm bớt các khâu trung gian, tăng lợi nhuận cho xã viên và góp phần vào việc xây dựng thương hiệu gà đồi chung một cách chuyên nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Năm 2019, tổng giá trị sản xuất của huyện Ba Vì đạt 30.240 tỷ đồng, trong đó ngành nông - lâm nghiệp và thủy sản đạt 10.219 tỷ đồng, tăng trưởng 2,81% so với năm 2018 và đóng vai trò trụ cột sinh kế cho 198.023 nhân khẩu nông nghiệp (chiếm 66,54% tổng dân số toàn huyện). Với lợi thế tự nhiên vượt trội gồm 34.370,58 ha đất đồi núi (chiếm 81,25% diện tích tự nhiên), huyện Ba Vì sở hữu tiềm năng to lớn để phát triển ngành chăn nuôi gia cầm, đặc biệt là mô hình chăn nuôi gà đồi thương phẩm. Tuy nhiên, sản xuất chăn nuôi nông hộ tại địa phương vẫn đối mặt với nhiều thách thức nghiêm trọng: chi phí thức ăn biến động mạnh chiếm tới 70% giá thành, dịch bệnh diễn biến phức tạp, tỷ lệ tiếp cận khoa học kỹ thuật chưa cao và liên kết chuỗi giá trị còn lỏng lẻo.

Trước bối cảnh đó, nghiên cứu được thực hiện nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá toàn diện thực trạng phát triển chăn nuôi gà đồi của hộ nông dân trên địa bàn huyện Ba Vì giai đoạn 2017 - 2019, phân tích các yếu tố tác động đến hiệu quả kinh tế và đề xuất hệ thống giải pháp phát triển bền vững. Phạm vi không gian của đề tài tập trung chuyên sâu tại 3 xã trọng điểm là Tản Lĩnh, Vân Hòa và Châu Sơn - nơi chiếm tới 75% tổng đàn gà đồi của toàn huyện năm 2019. Về mặt thực tiễn, kết quả nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học giúp các cơ quan quản lý và nông hộ tái cơ cấu sản xuất, hướng tới mục tiêu nâng cao tỷ suất lợi nhuận trên chi phí thêm khoảng 15% đến 20%, mở rộng tỷ lệ cơ sở áp dụng quy trình an toàn sinh học lên trên 80% và đưa thương hiệu gà đồi Ba Vì tiếp cận bền vững thị trường tiêu dùng Thủ đô.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết kinh tế hộ nông dân của các nhà kinh tế học kinh điển, tiêu biểu là quan điểm của Alexander Chayanov và các công trình nghiên cứu kinh tế nông nghiệp hiện đại. Lý thuyết này chỉ rõ hộ nông dân là đơn vị kinh tế cơ sở, vừa thực hiện chức năng sản xuất, vừa tiêu dùng, trong đó các quyết định phân bổ nguồn lực (vốn, lao động, tư liệu sản xuất) phụ thuộc chặt chẽ vào mục tiêu tối đa hóa thu nhập và mức độ chấp nhận rủi ro của chủ hộ. Bên cạnh đó, đề tài tích hợp lý thuyết lợi thế kinh tế theo quy mô (Economies of Scale) của kinh tế học vi mô để luận giải sự biến thiên của chi phí cố định bình quân khi mở rộng đàn gia cầm từ quy mô nhỏ sang quy mô trang trại tập trung.

Khung phân tích chuỗi giá trị nông sản (Value Chain Analysis) và lý thuyết phát triển nông nghiệp bền vững cũng được áp dụng đồng thời nhằm khảo sát mối quan hệ tương hỗ giữa ba trụ cột: hiệu quả kinh tế, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường sinh thái. Nghiên cứu làm rõ 4 khái niệm trung tâm bao gồm: kinh tế hộ nông dân, phương thức chăn nuôi gà đồi bán công nghiệp (kết hợp chuồng kín úm gà giai đoạn 1 - 4 tuần với sân bãi chăn thả bán tự nhiên), an toàn sinh học nông hộ và thương hiệu nông sản tập thể. Cơ sở pháp lý của đề tài gắn liền với Nghị định 181/2014/NĐ-CP về thi hành Luật Đất đai, Quyết định 394/QĐ-TTg về khuyến khích chăn nuôi - giết mổ gia cầm tập trung, Quyết định 63/2015/QĐ-BNN về tiêm phòng bắt buộc vắc xin và Quyết định 50/2014/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về chính sách hỗ trợ nâng cao hiệu quả chăn nuôi nông hộ giai đoạn 2015 - 2020.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được kết hợp chặt chẽ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp thu thập trong giai đoạn 2017 - 2019. Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ các báo cáo định kỳ của UBND huyện Ba Vì, Phòng Kinh tế, Phòng Tài nguyên và Môi trường, Trạm Chăn nuôi và Thú y, Trạm Khuyến nông và Niên giám Thống kê huyện Ba Vì. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia (PRA) và điều tra bằng phiếu hỏi cấu trúc phỏng vấn trực tiếp.

Cỡ mẫu khảo sát thực tế gồm 120 hộ nông dân chăn nuôi gà đồi tại 3 xã Tản Lĩnh (40 hộ), Vân Hòa (40 hộ) và Châu Sơn (40 hộ). Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên được lựa chọn nhằm đảm bảo tính đại diện cao theo hai tiêu chí cốt lõi: theo quy mô sản xuất (75 hộ quy mô nhỏ dưới 1.000 con/lứa, 19 hộ quy mô vừa từ 1.001 đến 2.000 con/lứa, 26 hộ quy mô lớn trên 2.000 con/lứa) và theo tính chất nghề nghiệp (85 hộ thuần nông chiếm 70,83% và 35 hộ kiêm ngành nghề chiếm 29,17%). Đồng thời, nghiên cứu phỏng vấn sâu 17 cán bộ quản lý (9 cán bộ cấp huyện, 8 cán bộ cấp xã) và 15 thương lái thu mua gia cầm.

Toàn bộ dữ liệu được nhập liệu, làm sạch và xử lý định lượng bằng phần mềm Microsoft Excel. Các phương pháp phân tích chính bao gồm: phương pháp thống kê mô tả (tính số bình quân, tỷ lệ phần trăm, tốc độ phát triển), phương pháp so sánh kinh tế (đánh giá chênh lệch chi phí, doanh thu, lợi nhuận giữa các nhóm quy mô và giống nuôi) và phương pháp phân tích ma trận điểm mạnh - điểm yếu - cơ hội - thách thức (SWOT). Việc lựa chọn tổ hợp phương pháp này giúp lượng hóa chính xác các chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật của nông hộ, từ đó nhận diện rõ ràng các rào cản nội tại và điều kiện khách quan tác động đến ngành chăn nuôi địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô đàn có tác động trực tiếp và rõ nét đến hiệu quả kinh tế của nông hộ. Nhóm hộ nuôi quy mô lớn (trên 2.000 con/lứa) đạt mức lợi nhuận bình quân mỗi lứa cao gấp 2,35 lần so với nhóm hộ nuôi quy mô vừa và cao gấp 4,12 lần so với nhóm hộ nuôi quy mô nhỏ (dưới 1.000 con/lứa). Nhờ tối ưu hóa diện tích chuồng trại và khấu hao tài sản cố định (máng ăn, máng uống tự động, hệ thống làm mát), chi phí chuồng trại tính trên một đầu gà xuất chuồng ở nhóm hộ quy mô lớn giảm 18,5% so với nhóm quy mô nhỏ.

Thứ hai, cơ cấu chi phí sản xuất bộc lộ sự phụ thuộc nặng nề vào nguồn thức ăn công nghiệp. Trong tổng chi phí chăn nuôi bình quân một lứa gà đồi, chi phí thức ăn chăn nuôi chiếm tỷ trọng áp đảo từ 68,5% đến 72,3%. Chi phí con giống chiếm từ 12,0% đến 15,2%, chi phí thuốc thú y phòng trừ dịch bệnh chiếm 4,8% đến 6,2%, phần còn lại là chi phí điện nước, đệm lót sinh học và chi phí khác. Sự tăng giá thức ăn chăn nuôi trên thị trường giai đoạn 2017 - 2019 đã làm giảm biên lợi nhuận ròng của các hộ thuần nông khoảng 8,4%.

Thứ ba, sự khác biệt về giống gà và kỹ thuật chăn nuôi tạo ra biên độ năng suất đáng kể. Các hộ nuôi giống gà ta lai và gà Mía lai thả đồi áp dụng đúng quy trình kỹ thuật đạt tỷ lệ sống bình quân 93,5% - 95,8%, trọng lượng xuất chuồng sau 3,5 - 4 tháng đạt từ 2,2 đến 2,5 kg/con. Ngược lại, các hộ chăn nuôi theo tập quán cũ, chưa tuân thủ nghiêm ngặt lịch tiêm phòng vắc xin có tỷ lệ hao hụt đàn lên tới 15% - 20%, khiến giá thành sản xuất tăng thêm 12,6% cho mỗi kilôgam thịt hơi.

Thứ tư, khâu tiêu thụ sản phẩm bộc lộ điểm nghẽn nghiêm trọng trong chuỗi giá trị. Kết quả điều tra chỉ ra 78,33% tổng sản lượng gà đồi Ba Vì được tiêu thụ phụ thuộc hoàn toàn vào hệ thống thương lái thu gom tự do tại chuồng. Kênh phân phối thông qua hợp tác xã và chuỗi thực phẩm an toàn chỉ chiếm 14,17%, trong khi tỷ lệ hộ tự bán lẻ trực tiếp tại các chợ truyền thống chiếm 7,50%. Do thiếu hợp đồng liên kết bao tiêu ổn định, người nông dân thường xuyên chịu rủi ro ép giá khi thị trường biến động.

Thảo luận kết quả

Sự phân hóa hiệu quả kinh tế giữa các nhóm hộ bắt nguồn chủ yếu từ khả năng tích lũy vốn và mức độ tiếp cận tiến bộ kỹ thuật. Trên biểu đồ phân bổ cơ cấu chi phí sản xuất, chi phí thức ăn luôn chiếm phần lớn nhất (xấp xỉ 70%), chứng minh rằng bất kỳ giải pháp nào nhằm tự chủ một phần nguồn thức ăn phối trộn tại chỗ từ ngô, cám gạo và phụ phẩm nông nghiệp đều mang lại giá trị giảm thiểu chi phí rất lớn. Đồng thời, qua bảng so sánh tỷ suất lợi nhuận trên chi phí, nhóm hộ kiêm ngành nghề thường có năng lực tài chính dồi dào hơn để đầu tư chuồng trại kiên cố, nhưng nhóm hộ thuần nông lại có ưu thế về quỹ thời gian chăm sóc, giám sát dịch bệnh thường xuyên.

Khi đặt kết quả nghiên cứu trong tương quan so sánh với các địa phương khác, mô hình nuôi gà thả đồi an toàn sinh học tại huyện Tiên Lữ (tỉnh Hưng Yên) đạt tỷ lệ sống 96% và mang lại lợi nhuận chiếm 30% giá trị con gà nhờ sự hỗ trợ đồng bộ của trung tâm khuyến nông. Tại huyện Quỳnh Lưu (tỉnh Nghệ An), việc hơn 100 hộ dân áp dụng phương pháp nuôi gà trên đệm lót cát đen đã giúp giảm 40% chi phí thuốc thú y điều trị bệnh cầu trùng. Những thực tiễn này khẳng định Ba Vì hoàn toàn có thể đạt mức tăng trưởng kinh tế cao hơn nếu giải quyết được bài toán an toàn sinh học và quy hoạch vùng nuôi.

Ý nghĩa kinh tế - xã hội của các phát hiện trên cho thấy, để ngành chăn nuôi gà đồi Ba Vì thoát khỏi tình trạng phát triển tự phát, việc chuyển dịch cơ cấu từ 62,5% hộ nuôi nhỏ lẻ phân tán trong khu dân cư sang hình thức chăn nuôi gia trại, trang trại tập trung gắn với cấp chứng nhận an toàn thực phẩm là con đường tất yếu nhằm nâng cao giá trị thương hiệu và sức cạnh tranh trên thị trường.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, rà soát và hoàn thiện quy hoạch phân vùng chăn nuôi tập trung xa khu dân cư. UBND huyện Ba Vì phối hợp với Phòng Tài nguyên và Môi trường, UBND các xã Tản Lĩnh, Vân Hòa, Châu Sơn tiến hành chuyển đổi từ 150 đến 200 ha đất đồi gò sản xuất kém hiệu quả sang quy hoạch vùng chăn nuôi gà đồi tập trung giai đoạn 2021 - 2025. Giải pháp này hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ đàn gà nuôi trong khu tập trung lên 60%, đồng thời cắt giảm 45% các vụ việc ô nhiễm môi trường nông thôn do chất thải chăn nuôi.

Thứ hai, chuẩn hóa quy trình kỹ thuật và tăng cường kiểm soát an toàn dịch bệnh. Trạm Chăn nuôi và Thú y phối hợp với Trạm Khuyến nông huyện tổ chức 20 đến 25 lớp tập huấn chuyên sâu hàng năm trong giai đoạn 2021 - 2023 cho trên 1.500 lượt hộ nông dân. Nội dung tập huấn tập trung vào kỹ thuật sử dụng đệm lót sinh học, chế độ chiếu sáng, quy trình ủ men vi sinh thức ăn và lịch tiêm chủng vắc xin bắt buộc. Mục tiêu cụ thể là đưa tỷ lệ tiêm phòng định kỳ đạt 100%, nâng tỷ lệ sống của đàn gà toàn huyện lên trên 95% và kéo giảm tỷ lệ hao hụt do dịch bệnh xuống dưới 4%.

Thứ ba, thiết lập chuỗi liên kết sản xuất - giết mổ - phân phối khép kín. Phòng Kinh tế huyện chủ trì hướng dẫn thành lập từ 3 đến 5 hợp tác xã chuyên ngành chăn nuôi gà đồi kiểu mới giai đoạn 2021 - 2024, đóng vai trò đầu mối ký kết hợp đồng cung ứng thức ăn đầu vào và bao tiêu đầu ra với các chuỗi siêu thị, bếp ăn tập thể tại Hà Nội. Mục tiêu là nâng tỷ trọng tiêu thụ qua chuỗi liên kết từ 14,17% lên 45,00%, giúp giá bán của người nông dân ổn định cao hơn thị trường tự do từ 7% đến 10%.

Thứ tư, mở rộng cơ chế tín dụng ưu đãi và đẩy mạnh phát triển thương hiệu tập thể. Chi nhánh Ngân hàng Chính sách Xã hội và các Ngân hàng Thương mại trên địa bàn đẩy mạnh giải ngân gói vay ưu đãi theo Quyết định 50/2014/QĐ-TTg với mức hỗ trợ 40% lãi suất, hạn mức vay 100 - 200 triệu đồng/hộ trong giai đoạn 2021 - 2025. Song song đó, UBND huyện Ba Vì cần triển khai dán tem truy xuất nguồn gốc điện tử QR code và quản lý nhãn hiệu tập thể "Gà đồi Ba Vì" cho 80% sản lượng gà xuất chuồng đủ điều kiện tiêu chuẩn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, cán bộ quản lý nhà nước và chuyên viên hoạch định chính sách nông nghiệp tại các cơ quan như Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Chi cục Chăn nuôi và Thú y, Phòng Kinh tế cấp huyện. Luận văn cung cấp hệ thống số liệu thực chứng và cơ sở khoa học sắc bén phục vụ việc xây dựng quy hoạch nông thôn mới, thiết kế chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế trang trại và quy chế quản lý dịch tễ gia cầm tại các vùng bán sơn địa.

Thứ hai, các chủ trang trại, gia trại, chủ hộ chăn nuôi và ban quản trị hợp tác xã nông nghiệp. Nhóm đối tượng này có thể trực tiếp ứng dụng các phân tích kinh tế - kỹ thuật về cơ cấu chi phí, định mức tiêu hao thức ăn, kỹ thuật sử dụng đệm lót sinh học và phương pháp quản trị rủi ro thị trường để tái cấu trúc quy mô đàn từ 1.000 đến 2.000 con/lứa nhằm tối đa hóa lợi nhuận.

Thứ ba, doanh nghiệp cung ứng vật tư nông nghiệp, nhà máy thức ăn chăn nuôi và các chuỗi phân phối thực phẩm sạch. Tài liệu mang đến cái nhìn chi tiết về nhu cầu thức ăn, con giống, thuốc thú y và thực trạng chuỗi cung ứng tại địa phương, giúp doanh nghiệp xây dựng chiến lược mở rộng mạng lưới đại lý và đàm phán hợp đồng bao tiêu sản phẩm đạt chuẩn VietGAP.

Thứ tư, giảng viên, nghiên cứu viên, học viên cao học và sinh viên các chuyên ngành Quản lý Kinh tế, Kinh tế Nông nghiệp, Phát triển Nông thôn. Công trình là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận nghiên cứu kinh tế hộ, quy trình điều tra chọn mẫu phân tầng, kỹ thuật xử lý dữ liệu PRA và phương pháp phân tích hiệu quả tài chính nông hộ.

Câu hỏi thường gặp

Phương thức chăn nuôi gà đồi tại huyện Ba Vì có điểm gì khác biệt so với chăn nuôi gà công nghiệp? Chăn nuôi gà đồi Ba Vì áp dụng phương thức bán công nghiệp, kết hợp giai đoạn úm chuồng kín từ 1 đến 4 tuần tuổi với giai đoạn thả vườn đồi tự nhiên. Tận dụng 34.370,58 ha đất đồi gò thoáng mát, gà được vận động liên tục và bổ sung thức ăn tự nhiên, giúp thịt săn chắc, thơm ngon và có giá trị thương phẩm cao hơn hẳn gà công nghiệp nuôi nhốt hoàn toàn.

Tại sao chi phí thức ăn lại chiếm tỷ trọng lớn nhất trong giá thành sản xuất gà đồi? Kết quả khảo sát 120 hộ dân chỉ ra chi phí thức ăn chiếm từ 68,5% đến 72,3% tổng chi phí mỗi lứa nuôi. Nguyên nhân do gà đồi có chu kỳ nuôi kéo dài từ 3,5 đến 4 tháng để đạt chất lượng thịt chuẩn, dẫn đến hệ số tiêu tốn thức ăn cao hơn so với gà thịt công nghiệp ngắn ngày nuôi thâm canh.

Quy mô chăn nuôi nào mang lại hiệu quả kinh tế tối ưu nhất cho hộ nông dân? Quy mô từ 1.001 đến trên 2.000 con/lứa đem lại hiệu quả kinh tế cao nhất. Ở quy mô này, nông hộ khai thác tối đa công suất chuồng trại, giảm 18,5% chi phí tài sản cố định trên mỗi đầu gà, tận dụng triệt để lao động gia đình và đạt tỷ suất lợi nhuận trên chi phí bình quân từ 22,0% đến 25,5%.

Những rủi ro lớn nhất mà người chăn nuôi gà đồi Ba Vì đang gặp phải là gì? Hai rủi ro lớn nhất là dịch bệnh gia cầm nguy hiểm (cúm A/H5N1, Newcastle, Gumboro) và sự bấp bênh của giá bán đầu ra. Do 78,33% sản lượng phụ thuộc vào thương lái trung gian, người chăn nuôi thường xuyên bị ép giá khi thị trường dư thừa nguồn cung hoặc chịu tổn thất lớn khi thời tiết diễn biến bất thường.

Làm thế nào để bảo hộ và nâng cao giá trị thương hiệu nhãn hiệu tập thể Gà đồi Ba Vì? Địa phương cần chuẩn hóa quy trình nuôi theo hướng VietGAP, thành lập các hợp tác xã liên kết tiêu thụ, đưa 100% sản phẩm qua hệ thống giết mổ tập trung có kiểm dịch thú y và dán tem truy xuất nguồn gốc QR code trước khi đưa vào các siêu thị, cửa hàng tiện ích tại Hà Nội.

Kết luận

• Điều kiện tự nhiên với 81,25% diện tích đồi núi tạo nền tảng vững chắc để huyện Ba Vì phát triển vùng sản xuất hàng hóa tập trung chuyên canh gà đồi chất lượng cao.
• Khảo sát thực tế 120 hộ nông dân chứng minh chăn nuôi quy mô trên 1.000 con/lứa giúp tiết giảm 18,5% chi phí cố định bình quân và tối ưu hóa hiệu quả kinh tế.
• Chi phí thức ăn chiếm tỷ trọng chi phối trên 70% giá thành sản xuất, đòi hỏi phải đẩy mạnh các biện pháp phối trộn thức ăn tận dụng nguồn phụ phẩm nông nghiệp tại chỗ.
• Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là 78,33% sản lượng phụ thuộc vào thương lái tự do, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải phát triển các mô hình hợp tác xã kiểu mới gắn với chuỗi liên kết giá trị.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ về quy hoạch quỹ đất, an toàn dịch bệnh, liên kết chuỗi và hỗ trợ vốn ưu đãi tạo động lực thúc đẩy ngành chăn nuôi phát triển bền vững giai đoạn 2021 - 2025.

Luận văn đã đóng góp một hệ thống cứ liệu khoa học và thực tiễn toàn diện về phát triển kinh tế nông hộ tại vùng bán sơn địa Hà Nội. Trong lộ trình 2021 - 2025, các giải pháp đề xuất cần được chính quyền địa phương và các ban ngành chuyên môn cụ thể hóa vào các đề án phát triển kinh tế nông nghiệp hàng năm. Các nhà quản lý, chủ trang trại và chuyên gia nông nghiệp hãy chủ động khai thác các khuyến nghị của nghiên cứu để cùng chung tay nâng tầm giá trị thương hiệu gà đồi Ba Vì trên thị trường cả nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN CHĂN NUÔI CỦA HỘ NÔNG DÂN 1. Cơ sở lý luận về phát triển chăn nuôi của hộ nông dân 1. Một số khái niệm 1. Khái niệm phát triển Phát triển được định nghĩa trong từ điển Đại học Oxfort (2008) là “Sự gia tăng dần của sự vật theo hướng rộng hơn, tiến bộ hơn, mạnh hơn…”.

Trong từ điển bách khoa Việt Nam (2001), phát triển được định nghĩa là “Phạm trù triết học chỉ ra tính chất của những biến đổi đang diễn ra trong thế giới”. Triết học siêu hình xem sự phát triển chỉ là sự tăng lên hay giảm đi đơn thuần về lượng. Triết học duy vật biện chứng cho rằng phát triển là quá trình vận động tiến lên từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn. Phát triển là quá trình tạora nhiều sản phẩm có chất lượng.

Phát triển có hiệu quả là tăng hiệu quả kinh tế cho người sản xuất. Phát triển gồm có: khai thác và chế biến nguồn tài nguyên, xâydựng cơ sở hạ tầng, mua và bán sản phẩm, an sinh xã hội, thay đổi cơ cấu sự vật,hiện tượng làm cho tốt hơn (Nguyễn Thị Kim Dung, 2015). Phát triển là một tổ hợp các hoạt động, một số mục tiêu xã hội, một số mục tiêu kinh tế, dựa trên tài nguyên thiên nhiên, vật chất, trí tuệnhằm phát huy hết khả năng của con người, được hưởng một cuộc sống tốt đẹp hơn (Vũ Thị Ngọc Phùng, 2006). Tuy có nhiều quan niệm về phát triển nhưng có thể hiểu theo nghĩa chung nhất vềphát triển là việc làm ra nhiều sản phẩm hơn, làm phong phú về chủng loại cũng nhưthay đổi chất lượng của sự vật, hiện tượng.

Mục tiêu chung của phát triển là nâng caoquyền lợi kinh tế, chính trị, văn hoá xã hội và quyền tự 6 do công dân của mọi người dân(Bùi Thế Cường và Đỗ Minh Khuê, 2006). Phát triển chăn nuôi “Phát triển kinh tế: là quá trình biến đổi cả về lượng và về chất, nó là sự kết hợp về kinh tế và xã hội ở mỗi quốc gia. Theo cách hiểu như vậy thì phát triển là một quá trình lâu dài và do các nhân tố nội tại của nền kinh tế quyết định” (Đinh Phi Hổ,2008). Khi nói đến phát triển chăn nuôi người ta thường quan tâm đến các khía cạnh: số lượng, chất lượng, hình thức tổ chức chăn nuôi - Phát triển về mặt số lượng: số lượng hay quy mô vật nuôi phụ thuộc vào mục tiêu chăn nuôi hay nhu cầu tiêu thụ các sản phẩm chăn nuôi.

Với mục tiêu chăn nuôi để giải quyết vấn đề thực phẩm gia đình thì người chăn nuôi không nuôi với số lượng lớn và không hạch toán chi phí. Với mục tiêu hàng hóa thì số lượng vật nuôi đưa vào chăn nuôi lớn hơn nhiều so với chăn nuôi giải quyết thực phẩm gia đình. Chăn nuôi là ngành có lợi thế kinh tế nhờ quy mô (Nguyễn Đức Chiện (2005). Quy mô chăn nuôi phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó các yếu tố quan trọng nhất là: mặt bằng sản xuất, vốn đầu tư, trình độ chuyên môn kỹ thuật của người chăn nuôi.

Các hộ chăn nuôi có điều kiện tốt về mặt bằng sản xuất, vốn đầu tư, chuyên môn kỹ thuật cao sẽ thuận lợi trong việc phát triển chăn nuôi quy mô lớn và ngược lại (Trần Công Xuân, 2017) - Phát triển về mặt chất lượng: được đánh giá trên nhiều khía cạnh khác nhau: sự tăng trưởng ổn định trong một thời kỳ nhất định; khả năng chiếm lĩnh thị trường và khả năng cạnh tranh trên thị trường; năng suất lao động đạt được khi phát triển chăn nuôi, lợi ích thu được của người chăn nuôi và của cộng đồng xã hội (Trần Văn Chử (2000). Chất lượng phát triển chăn nuôi cũng phụ thuộc nhiều yếu tố, trong đó các yếu tố quan trọng là: khả năng ứng dụng khoa học kỹ thuật và công nghệ trong chăn nuôi của người chăn nuôi là cao hay thấp, chất lượng sản phẩm chăn nuôi 7 cung cấp ra thị trường là cao hay thấp. thu nhập và lợi nhuận tính trên một đơn vị sản phẩm cao hay thấp, tổng thu nhập và lợi nhuận thu được của người chăn nuôi cao hay thấp ((Trần Công Xuân, 2017) - Phát triển về hình thức tổ chức chăn nuôi : Chăn nuôi có nhiều hình thức tổ chức khác nhau phụ thuộc vào mục tiêu chăn nuôi, nguồn nhân lực, thị trường tiêu thụ sản phẩm ….Nghiên cứu về các tổ chức chăn nuôi ở Việt Nam hiện nay, các nhà nghiên cứu chia thành hai nhóm là chăn nuôi hộ gia đình và chăn nuôi trang trại, chăn nuôi nhỏ lẻ hay chăn nuôi tập trung. Chăn nuôi nhỏ lẻ hiện nay khá phổ biến ở các vùng sinh thái, chăn nuôi nhỏ lẻ với mục tiêu chính là giải quyết thực phẩm gia đình, phần sản phẩm của các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ bán ra thị trường không nhiều và chỉ được thực hiện khi các hộ có nhu cầu chi tiêu tiền mặt với số lượng nhỏ.

Chăn nuôi nhỏ lẻ rất tiện dụng với các hộ nông dân nhưng đây lại là hình thức chăn nuôi có hiệu quả thấp, luôn luôn tiềm ẩn nguy cơ lây lan dịch cúm gia cầm. Chăn nuôi tập trung được phát triển trong các hộ, các trang trại, doanh nghiệp có điều kiện về mặt bằng sản xuất, về vốn đầu tư, về nhân lực, công nghệ và thị trường tiêu thụ. Mục tiêu chính của những người chăn nuôi theo hình thức này là chăn nuôi hàng hóa tìm kiếm lợi nhuận. Tại Việt Nam hiện nay số lượng các chủ hộ, doanh nghiệp, trang trại chăn nuôi gia cầm tập trung tuy không nhiều nhưng lại chiếm tỷ trọng đáng kể về sản phẩm hàng hóa cung cấp cho thị trường, cho xã hội.

phát triển chăn nuôi tập trung sẽ có những thuận lợi nhất định trong việc hình thành vùng sản xuất hàng hóa và tiện kiểm soát dịch cúm lây lan. - Phương thức chăn nuôi: Chăn nuôi nông hộ, chăn bán công nghiệp (gà thả vườn), hay chăn nuôi công nghiệp. - Tổ chức thị trường: thị trường đầu ra cho các sản phẩm từ chăn nuôi gà an toàn thực phẩm - Phát triển chăn nuôi bền vững: Phát triển chăn nuôi nhưng không làm ảnh hưởng tới các ngành kinh tế khác, ảnh hưởng tới xã hội, ảnh hưởng tới môi trường xung quanh,… 8 1. Phát triển chăn nuôi gà đồi Chăn nuôi gà đồi của hộ nông dân "là phương thức chăn nuôi dựa trên cơ sở thâm canh, tăng năng suất trên một đơn vị diện tích chuồng trại, sử dụng các giống gà lai để tạo ra năng suất, hiệu quả cao trong cùng một thời gian, cùng với sự đầu tư về trang thiếtbị máy móc, chuồng trại trong chăn nuôi.

Thức ăn được sử dụng trong chănnuôi gà đồi là thức ăn được chế biến theo phương pháp công nghiệp kết hợp với thức ăn có sẵn trong sản xuất nông nghiệp như: cám gạo, cám ngô,cám mạch, rau xanh…,điều kiện môi trường chăn nuôi được chủ động điều chỉnhphù hợp với từng giai đoạn phát triển của vật nuôi nhất là trong giai đoạn đầu của gà con". Phát triển chăn nuôi gà đồi:là sự tăng lên về mặt số lượng với cơ cấu tiến bộ, phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội nói chung và phát triển nông nghiệp nói riêng, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội về sản phẩm chăn nuôi gà đồi. Phát triển chăn nuôi gà đồi phải đảm bảo hiệu quảvề kinh tế - xã hội – môi trường; phải tính đến việc khai thác lợi thế so sánh saocho phù hợp với điều kiện tự nhiên của từng vùng, từng địa phương, phải theo hướng tập trung có trình độ chuyên môn hoá ngày càng cao (Nguyễn Văn Chung, 2006). Hộ nông dân 1.

Khái niệm Dưới góc độ nhân chủng học, Raul (1989) khẳng định: “Hộ là những người có chung huyết tộc có quan hệ mật thiết với nhau trong qua trình sáng tạo ra sản phẩm để bảo tồn chính mình” Một số nghiên cứu khác lại cho rằng: “Các thành viên của hộ không nhất thiết phải có chung huyết tộc” (Đỗ Văn Viện, 2000). “Hộ là một nhóm ngươì có chung huyết tộc hoặc không chung huyết tộc, họ không nhất thiết phải sống chung dưới một mái nhà, nhưng có chung nguồn thu nhập và ăn chung, các thành viên cùng tiến hành sản xuất và có chung ngân quỹ”. 9 Hộ nông dân là hộ có phương tiện kiếm sống từ ruộng đất, sử dụng chủ yếu lao động gia đình vào sản xuất, luôn nằm trong một hệ thống kinh tế rộng hơn, nhưng về cơ bản được đặc chưng bởi sự tham gia từng phần vào thị trường với mức hoàn hảo không cao (F. Như vậy, có thể thấy rằng: Hộ nông dân là đơn vị kinh tế cơ sở, vùa là đơn vị sản xuất, vừa là đơn vị tiêu dùng, vừa là đơn vị kinh doanh, vừa là đơn vị xã hội.

Trình độ phát triển của hộ từ thấp đến cao, từ tự cung, tự cấp đến sản xuất hàng hoá hoàn toàn, thể hiện mối quan hệ giữa sản xuất với tiêu dùng, nó quyết định đến mối quan hệ giữa nông hộ và thị trường. Ngoài sản xuất nông nghiệp, các nông hộ còn tham gia vào các hoạt động phi nông nghiệp như: Công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ… Do đó nông hộ là chủ thể kinh tế nông thôn. Đặc điểm của kinh tế hộ nông dân Kinh tế hộ nông dân: là hình thức tổchức kinh tếcơsởcủa nền sản xuấtxã hội, trong đó các nguồn lực như đất đai, lao động, tiền vốn và tư liệu sản xuất được coi là của chung để tiến hành sản xuất, có chung ngân quỹ, ngủ chung một nhà, ăn chung, mọi quyết định trong sản xuất- kinh doanh và đời sống là tuỳ thuộc vào chủ hộ, được Nhà nước thừa nhận, hỗ trợ và tạo điều kiện để phát triển. Do vậy hộ không thuê lao động nên không có khái niệm về tiền lương và không tính được lợi nhuận, địa tô và lợi tức.

Nông hộ chỉ có thu nhập chung của tất cả các hoạt động kinh tế. Đó là sản lượng thu được hàng năm của hộ trừ đi chi phí mà hộ đã bỏ ra để phục vụ sản xuất (Phạm Thị Mỹ Dung, 1996). - Hộ thuần nông là loại hộ thuần túy sản xuất nông nghiệp - Hộ kiêm nông là loại hộ vừa làm nông nghiệp vừa làm nghề tiểu thủ côngnhiệp, nhưng thu nhập từ nông nghiệp là chính. Các nghiên cứu đã chỉ ra bốn đặc điểm nổi bật nhất của hộ nông dân ở Việt Nam ( Đỗ Văn Viện, 2000) là: Hộ nông dân là loại hình kinh tế tiểu nông, sản xuất quy mô nhỏ và phân tán nên khả năng ứng dụng các tiến bộ khoa học- 10 kỹ thuật và công nghệ mới vào sản xuất bị hạn chế.