Phát Triển Bền Vững Sản Xuất Cây Vụ Đông Tại Huyện Quỳnh Phụ, Tỉnh Thái Bình

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phát triển bền vững sản xuất cây vụ đông trên địa bàn huyện quỳnh phụ tỉnh thái bình, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn

• Tác giả: Nguyễn Hữu Nguyên
• Người hướng dẫn: PGS. Ngô Thị Thuận
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Phát Triển Bền Vững Sản Xuất Cây Vụ Đông Tại Huyện Quỳnh Phụ, Thái Bình
• Loại tài liệu: thesis
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Lời cam đoan
• 1.2. Mục lục
• 1.3. Danh mục chữ viết tắt
• 1.4. Danh mục bảng
• 1.5. Danh mục hình
• 1.6. Danh mục biểu đồ
• 1.7. Danh mục hộp
• 1.8. Trích yếu luận văn
• 1.9. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.10. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.11. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.12. Những đóng góp mới của luận văn
• 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CÂY VỤ ĐÔNG
• 2.1. Lý luận về phát triển bền vững sản xuất cây vụ đông
• 2.1.1. Các khái niệm cơ bản
• 2.1.2. Các lý thuyết về mô hình phát triển
• 2.1.3. Mối quan hệ giữa tăng trưởng và phát triển
• 2.1.4. Vai trò của phát triển bền vững sản xuất cây vụ đông
• 2.1.5. Nội dung phát triển bền vững sản xuất cây vụ đông
• 2.1.6. Những nhân tố ảnh hưởng đến sản xuất cây vụ đông
• 2.1.7. Các chủ trương của Đảng và chính sách của Nhà nước liên quan đến phát triển cây vụ đông
• 2.2. Thực trạng phát triển sản xuất cây vụ đông ở Việt Nam
• 2.2.1. Thực trạng phát triển sản xuất vụ đông ở Việt Nam trong những năm qua
• 2.2.2. Bài học kinh nghiệm phát triển cây vụ đông ở vùng Đồng bằng Sông Hồng
• 2.2.3. Bài học kinh nghiệm về phát triển bền vững sản xuất cây vụ đông
• 2.2.4. Các nghiên cứu trước đây về cây vụ đông
• 3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 3.1.2.1. Kết quả phát triển kinh tế huyện Quỳnh Phụ
• 3.1.2.2. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Phương pháp tiếp cận
• 3.2.2. Phương pháp chọn điểm và mẫu
• 3.2.3. Phương pháp thu thập thông tin
• 3.2.4. Phương pháp xử lý, tổng hợp dữ liệu
• 3.2.5. Phương pháp phân tích thông tin
• 3.3. Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thực trạng phát triển sản xuất cây vụ đông huyện Quỳnh Phụ
• 4.1.1. Sơ lược quá trình phát triển sản xuất cây vụ đông
• 4.1.2. Quy hoạch sản xuất và xác định hệ thống cây trồng vụ đông
• 4.1.3. Hình thức tổ chức sản xuất
• 4.1.4. Áp dụng tiến bộ kỹ thuật trong sản xuất vụ đông
• 4.1.5. Kết quả và hiệu quả sản xuất cây vụ đông
• 4.2. Đánh giá phát triển bền vững sản xuất cây vụ đông trên địa bàn huyện Quỳnh Phụ
• 4.2.1. Bền vững về kinh tế
• 4.2.2. Bảo vệ môi trường
• 4.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển sản xuất bền vững cây vụ đông
• 4.3.1. Nhân tố chính sách
• 4.3.2. Nhân tố về Quy hoạch phát triển cây vụ đông
• 4.3.3. Nguồn lực cho sản xuất cây vụ đông
• 4.3.4. Cơ sở hạ tầng cho sản xuất cây vụ đông
• 4.3.5. Dịch vụ công cho phát triển cây vụ đông
• 4.3.6. Liên kết trong sản xuất và tiêu thụ cây vụ đông
• 4.3.7. Hoạt động chuyển giao khoa học kỹ thuật
• 4.4. Giải pháp phát triển bền vững sản xuất cây vụ đông trên địa bàn huyện Quỳnh Phụ tỉnh Thái Bình
• 4.4.1. Căn cứ và đề xuất
• 4.4.2. Các giải pháp chủ yếu
• 4.5. Kết luận và kiến nghị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Bền Vững Sản Xuất Cây Vụ Đông

Vụ đông đóng vai trò quan trọng trong cơ cấu nông nghiệp ở miền Bắc và Bắc Trung Bộ. Ban đầu, vụ đông được xem là giải pháp tận dụng đất sau hai vụ lúa. Tuy nhiên, nhờ điều kiện thời tiết đặc trưng, vụ đông tạo ra các sản phẩm độc đáo, đáp ứng nhu cầu đa dạng của thị trường về lương thực và thực phẩm. Vụ đông đã khẳng định vai trò to lớn trong sản xuất nông nghiệp, góp phần khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai, tạo ra khối lượng hàng hóa có giá trị kinh tế cao, nâng cao thu nhập cho nông dân và giải quyết việc làm ở nông thôn. Theo nghiên cứu của Nguyễn Hữu Nguyên, phát triển cây vụ đông giúp chuyển dịch cơ cấu cây trồng, nâng cao thu nhập cho người nông dân.

1.1. Vai Trò Của Cây Vụ Đông Trong Nền Nông Nghiệp

Vụ đông không chỉ là vụ sản xuất phụ mà còn là động lực thúc đẩy kinh tế nông nghiệp. Việc thâm canh các giống cây họ đậu trong vụ đông giúp cải tạo đất, tăng độ phì nhiêu. Đồng thời, vụ đông cung cấp nguyên liệu cho ngành công nghiệp chế biến, tạo thêm giá trị gia tăng cho sản phẩm nông nghiệp. Vụ đông góp phần giải quyết công ăn việc làm cho lao động nông thôn, giảm áp lực di cư và ổn định đời sống kinh tế - xã hội. Theo trích yếu luận văn của Nguyễn Hữu Nguyên, vụ đông góp phần khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai và lao động nông nghiệp.

1.2. Tiềm Năng Phát Triển Cây Vụ Đông Tại Thái Bình

Thái Bình, đặc biệt là huyện Quỳnh Phụ, có tiềm năng lớn để phát triển sản xuất cây vụ đông. Điều kiện tự nhiên thuận lợi, kinh nghiệm canh tác lâu đời và sự quan tâm của chính quyền địa phương là những yếu tố quan trọng. Tuy nhiên, để khai thác tối đa tiềm năng này, cần có các giải pháp đồng bộ về giống, kỹ thuật, thị trường và chính sách hỗ trợ. Theo số liệu thống kê, tổng diện tích cây vụ đông của huyện luôn được duy trì ở mức trên 6000 ha, cho thấy sự quan tâm và đầu tư vào lĩnh vực này.

II. Thực Trạng Sản Xuất Cây Vụ Đông Tại Huyện Quỳnh Phụ

Quỳnh Phụ là huyện nông nghiệp có truyền thống sản xuất lúa và phát triển cây vụ đông. Những năm gần đây, vụ đông đang dần trở thành vụ sản xuất chính của toàn huyện. Năm 2015, diện tích vụ đông của huyện đạt 6456 ha, tăng so với năm 2013 là 3,46%. Cơ cấu cây trồng vụ đông đa dạng phong phú có nhiều cây trồng mang lại hiệu quả kinh tế cao góp phần tăng giá trị sản xuất hàng hóa lên hàng trăm tỷ đồng, năm 2015 giá trị sản xuất ngành nông nghiệp đạt 893,70 tỷ đồng. Từ năm 2013 đến 2015, cây ớt cho giá trị cao đến 25 triệu đồng/sào theo giá trị thực tế, tiếp đó là bí xanh, khoai tây, đậu tương, ngô.

2.1. Cơ Cấu Cây Trồng Vụ Đông Hiện Nay

Cơ cấu cây trồng vụ đông tại Quỳnh Phụ khá đa dạng, bao gồm các loại cây như ngô, khoai lang, ớt, đậu tương, khoai tây và rau màu. Tuy nhiên, tỷ trọng của các loại cây có sự thay đổi theo từng năm, phản ánh sự điều chỉnh của người nông dân trước biến động thị trường và điều kiện thời tiết. Nhóm cây lương thực như ngô và khoai lang có xu hướng giảm, trong khi nhóm cây rau màu và cây công nghiệp ngắn ngày như ớt và đậu tương lại tăng lên. Theo số liệu từ Phòng Nông nghiệp và PTNT huyện Quỳnh Phụ, diện tích ngô giảm 23,20% và khoai lang giảm 23,72% trong năm 2014 so với năm 2013.

2.2. Năng Suất Và Sản Lượng Cây Vụ Đông

Năng suất và sản lượng cây vụ đông tại Quỳnh Phụ có sự khác biệt giữa các loại cây và các vùng sản xuất. Một số cây trồng có năng suất cao và ổn định, mang lại hiệu quả kinh tế tốt cho người nông dân. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều cây trồng có năng suất thấp, chưa tương xứng với tiềm năng. Điều này có thể do nhiều yếu tố như giống, kỹ thuật canh tác, điều kiện thời tiết và dịch bệnh. Theo nghiên cứu của Nguyễn Hữu Nguyên, việc thực hiện quy trình kỹ thuật thâm canh của các hộ chưa khoa học dẫn đến năng suất cây vụ đông của huyện còn thấp hơn năng suất trung bình của tỉnh.

III. Thách Thức Phát Triển Bền Vững Sản Xuất Cây Vụ Đông

Mặc dù đạt được những thành tựu đáng kể, sản xuất cây vụ đông tại Quỳnh Phụ vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Diện tích cây vụ đông chưa tương xứng với tiềm năng đất đai và thường xuyên biến động. Vụ đông chưa thực sự phát triển rộng khắp mà mới chỉ tập trung ở một số xã. Việc thực hiện quy trình kỹ thuật thâm canh của các hộ chưa khoa học dẫn đến năng suất cây vụ đông của huyện còn thấp hơn năng suất trung bình của tỉnh. Bên cạnh đó những khó khăn mà các hộ nông dân đang phải đối mặt như tình trạng giá vật tư đầu vào tăng, chất lượng giống cây vụ đông chưa được kiểm soát.

3.1. Biến Động Thị Trường Và Giá Cả Nông Sản

Biến động thị trường và giá cả nông sản là một trong những thách thức lớn nhất đối với sản xuất cây vụ đông. Giá cả vật tư đầu vào như phân bón, thuốc bảo vệ thực vật tăng cao, trong khi giá bán nông sản lại không ổn định, gây khó khăn cho người nông dân. Điều này ảnh hưởng đến lợi nhuận và động lực sản xuất của họ. Theo trích yếu luận văn, tình trạng giá vật tư đầu vào tăng và chất lượng giống cây vụ đông chưa được kiểm soát là những khó khăn mà các hộ nông dân đang phải đối mặt.

3.2. Ảnh Hưởng Của Biến Đổi Khí Hậu

Biến đổi khí hậu gây ra những tác động tiêu cực đến sản xuất cây vụ đông. Thời tiết diễn biến thất thường, mưa lũ, hạn hán và dịch bệnh gia tăng, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng cây trồng. Người nông dân cần có các giải pháp thích ứng để giảm thiểu rủi ro và đảm bảo sản xuất ổn định. Các giải pháp này bao gồm việc sử dụng giống chịu hạn, chịu úng, áp dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến và xây dựng hệ thống tưới tiêu hiệu quả.

IV. Giải Pháp Phát Triển Bền Vững Sản Xuất Cây Vụ Đông

Để phát triển bền vững sản xuất cây vụ đông tại Quỳnh Phụ, cần có các giải pháp đồng bộ và toàn diện. Các giải pháp này bao gồm việc quy hoạch sản xuất hợp lý, nâng cao chất lượng giống cây trồng, áp dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến, xây dựng hệ thống tiêu thụ hiệu quả và tăng cường chính sách hỗ trợ. Đồng thời, cần chú trọng đến bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu.

4.1. Quy Hoạch Sản Xuất Và Chuyển Đổi Cơ Cấu Cây Trồng

Quy hoạch sản xuất và chuyển đổi cơ cấu cây trồng là yếu tố quan trọng để phát triển bền vững sản xuất cây vụ đông. Cần xác định các vùng sản xuất tập trung, lựa chọn các loại cây trồng phù hợp với điều kiện tự nhiên và thị trường, đồng thời khuyến khích người nông dân chuyển đổi sang các loại cây trồng có giá trị kinh tế cao hơn. Theo số liệu từ Phòng Nông nghiệp và PTNT huyện Quỳnh Phụ, hiện nay tổng diện tích vụ đông mới chiếm khoảng 50% quỹ đất có khả năng sản xuất vụ đông của huyện.

4.2. Ứng Dụng Khoa Học Kỹ Thuật Và Công Nghệ

Ứng dụng khoa học kỹ thuật và công nghệ là chìa khóa để nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả sản xuất cây vụ đông. Cần đưa các giống mới có năng suất cao, chất lượng tốt và khả năng chống chịu sâu bệnh vào sản xuất. Đồng thời, cần áp dụng các kỹ thuật canh tác tiên tiến như tưới tiết kiệm, bón phân cân đối và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật an toàn. Cần tăng cường chuyển giao khoa học kỹ thuật cho người nông dân thông qua các lớp tập huấn, hội thảo và mô hình trình diễn.

V. Chính Sách Hỗ Trợ Phát Triển Cây Vụ Đông Tại Quỳnh Phụ

Chính sách hỗ trợ đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển cây vụ đông. Các chính sách này bao gồm hỗ trợ về vốn, giống, kỹ thuật, thị trường và bảo hiểm nông nghiệp. Cần xây dựng các chính sách phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương và nhu cầu của người nông dân. Đồng thời, cần đảm bảo tính minh bạch, công bằng và hiệu quả của các chính sách.

5.1. Tín Dụng Ưu Đãi Cho Sản Xuất Nông Nghiệp

Tín dụng ưu đãi là một trong những chính sách hỗ trợ quan trọng nhất cho sản xuất nông nghiệp. Cần tạo điều kiện cho người nông dân tiếp cận nguồn vốn vay với lãi suất ưu đãi để đầu tư vào sản xuất. Đồng thời, cần đơn giản hóa thủ tục vay vốn và tăng cường quản lý rủi ro tín dụng. Cần khuyến khích các tổ chức tín dụng mở rộng cho vay đối với lĩnh vực nông nghiệp, đặc biệt là sản xuất cây vụ đông.

5.2. Hỗ Trợ Giống Và Vật Tư Nông Nghiệp

Hỗ trợ giống và vật tư nông nghiệp giúp giảm chi phí đầu vào và nâng cao hiệu quả sản xuất. Cần hỗ trợ người nông dân mua giống tốt, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật với giá ưu đãi. Đồng thời, cần kiểm soát chất lượng giống và vật tư nông nghiệp để đảm bảo hiệu quả sử dụng. Cần khuyến khích các doanh nghiệp sản xuất và cung ứng giống, vật tư nông nghiệp chất lượng cao.

VI. Kết Luận Và Tầm Nhìn Phát Triển Cây Vụ Đông Bền Vững

Phát triển bền vững sản xuất cây vụ đông tại Quỳnh Phụ là một quá trình lâu dài và liên tục. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, các nhà khoa học, các doanh nghiệp và người nông dân. Đồng thời, cần chú trọng đến bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu. Với những nỗ lực không ngừng, Quỳnh Phụ có thể trở thành một vùng sản xuất cây vụ đông hàng hóa chất lượng cao, góp phần nâng cao đời sống của người nông dân và phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

6.1. Tăng Cường Liên Kết Sản Xuất Và Tiêu Thụ

Liên kết sản xuất và tiêu thụ là yếu tố then chốt để đảm bảo đầu ra ổn định cho sản phẩm cây vụ đông. Cần xây dựng các chuỗi liên kết giá trị từ sản xuất đến tiêu thụ, trong đó người nông dân đóng vai trò trung tâm. Đồng thời, cần khuyến khích các doanh nghiệp tham gia vào chuỗi liên kết, đảm bảo thu mua sản phẩm với giá hợp lý. Cần xây dựng thương hiệu cho sản phẩm cây vụ đông của Quỳnh Phụ để nâng cao giá trị gia tăng.

6.2. Phát Triển Nông Nghiệp Hữu Cơ Và Bền Vững

Phát triển nông nghiệp hữu cơ và bền vững là xu hướng tất yếu của nông nghiệp hiện đại. Cần khuyến khích người nông dân áp dụng các phương pháp canh tác hữu cơ, giảm thiểu sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật. Đồng thời, cần bảo vệ môi trường đất, nước và không khí để đảm bảo sản xuất bền vững. Cần xây dựng các tiêu chuẩn và chứng nhận cho sản phẩm nông nghiệp hữu cơ để đáp ứng nhu cầu của thị trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sản xuất nông nghiệp tại vùng Đồng bằng sông Hồng đang bước vào giai đoạn chuyển dịch cơ cấu quan trọng, trong đó vụ đông không còn đơn thuần là vụ sản xuất phụ để tận dụng đất đai mà đã trở thành vụ sản xuất chính mang lại giá trị kinh tế vượt trội. Tại huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình, với tổng diện tích tự nhiên 20.961 ha và diện tích đất nông nghiệp 13.913 ha, sản xuất vụ đông đóng vai trò trụ đỡ sinh kế cho hơn 219.199 nhân khẩu nông nghiệp. Năm 2015, tổng giá trị sản xuất nông nghiệp của huyện đạt 893,70 tỷ đồng, trong đó diện tích gieo trồng cây vụ đông đạt 6.456 ha, ghi nhận mức tăng 3,46% so với năm 2013.

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của luận văn nhằm đánh giá toàn diện thực trạng, phân tích các nhân tố ảnh hưởng và đề xuất hệ thống giải pháp thúc đẩy phát triển bền vững sản xuất cây vụ đông trên địa bàn huyện Quỳnh Phụ đến năm 2020. Về phạm vi không gian, đề tài thực hiện trên toàn địa bàn huyện Quỳnh Phụ với 38 xã, thị trấn, đồng thời đi sâu khảo sát tại 3 xã đại diện là Quỳnh Lâm, Quỳnh Hải và Quỳnh Ngọc. Về thời gian, luận văn sử dụng chuỗi số liệu thứ cấp giai đoạn 2008–2015 và số liệu sơ cấp điều tra thực địa giai đoạn 2015–2016.

Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc giải quyết bài toán gia tăng giá trị trên một đơn vị diện tích canh tác khi hiện nay diện tích gieo trồng mới chỉ khai thác khoảng 50% tổng quỹ đất có khả năng sản xuất vụ đông của huyện. Kết quả nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học để mở rộng quy mô sản xuất hàng hóa, nâng cao thu nhập cho nông hộ từ mức trung bình 47–55 triệu đồng/ha lên các ngưỡng cao hơn thông qua các nhóm cây trồng có giá trị kinh tế đột phá.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết các giai đoạn tăng trưởng kinh tế của Walter Wiliam Rostow (1961), đặc biệt là các điều kiện trong giai đoạn cất cánh khi tỷ lệ đầu tư thuần túy đạt từ 5% đến 10% thu nhập quốc dân và hình thành các ngành kinh tế đầu tàu thúc đẩy quá trình tái đầu tư thâm canh. Bên cạnh đó, luận văn vận dụng lý thuyết phát triển bền vững theo tinh thần Luật Bảo vệ môi trường năm 2013, xác định phát triển bền vững là sự kết hợp hài hòa, chặt chẽ giữa 3 trụ cột: tăng trưởng kinh tế, bảo đảm tiến bộ - công bằng xã hội và bảo vệ tài nguyên môi trường sinh thái.

Hệ thống khái niệm nền tảng bao gồm:

• Tăng trưởng và phát triển kinh tế nông nghiệp: Quá trình biến đổi về cả lượng (quy mô diện tích, sản lượng, giá trị) và chất (chuyển dịch cơ cấu cây trồng, chất lượng nông sản, hiệu quả kinh tế).
• Cây vụ đông: Nhóm cây trồng cạn ngắn ngày gieo trồng từ tháng 8 đến tháng 12 trong điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa lạnh khô, đòi hỏi tính nghiêm ngặt về khung thời vụ và quy trình bảo quản.
• Phát triển bền vững sản xuất cây vụ đông: Phương thức tổ chức sản xuất hàng hóa tập trung dựa trên lợi thế so sánh sinh thái, ứng dụng khoa học kỹ thuật để tối ưu hóa hiệu quả kinh tế cho nông dân mà không làm suy thoái tài nguyên đất, nước.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp thu thập từ Niên giám thống kê huyện Quỳnh Phụ giai đoạn 2008–2015, báo cáo tổng kết của Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Trạm Bảo vệ thực vật huyện với nguồn dữ liệu sơ cấp điều tra trực tiếp trong năm 2015–2016.

Cỡ mẫu khảo sát gồm 90 hộ nông dân, được phân bổ đều 30 hộ cho mỗi xã đại diện theo phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích:

• Xã Quỳnh Lâm: Đại diện cho tiểu vùng sản xuất hoàn toàn ngoài bãi ven sông với diện tích vụ đông 170 ha.
• Xã Quỳnh Hải: Đại diện cho tiểu vùng chuyên canh rau màu hoàn toàn trong đồng với diện tích vụ đông 140 ha.
• Xã Quỳnh Ngọc: Đại diện cho tiểu vùng kết hợp cả sản xuất trong đồng và ngoài bãi với diện tích vụ đông 420 ha. Tại mỗi xã, các hộ được lựa chọn theo các nhóm mức sống (khá, trung bình, nghèo) và có quy mô canh tác vụ đông tiêu biểu.

Phương pháp phân tích bao gồm thống kê mô tả, phân tích so sánh định lượng các chỉ tiêu kinh tế (doanh thu, chi phí trung gian, giá trị gia tăng, thu nhập hỗn hợp trên 1 ha) và ma trận SWOT. Việc lựa chọn các phương pháp này nhằm lượng hóa chính xác hiệu quả tài chính của từng loại cây trồng, đồng thời xác định rõ điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức trong công tác quản lý sản xuất nông nghiệp tại địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô sản xuất cây vụ đông tại huyện Quỳnh Phụ có sự tăng trưởng nhưng chưa tương xứng với tiềm năng đất đai. Năm 2015, toàn huyện gieo trồng 6.456 ha cây vụ đông, tăng 3,46% so với năm 2013. Tuy nhiên, tỷ lệ diện tích gieo trồng vụ đông mới chỉ đạt khoảng 50% tổng quỹ đất canh tác có khả năng sản xuất của huyện (trên tổng số 11.726 ha đất canh tác nông nghiệp).

Thứ hai, cơ cấu cây trồng có sự chuyển dịch mạnh mẽ từ nhóm cây lương thực truyền thống sang nhóm cây rau màu và cây thực phẩm hàng hóa có giá trị cao. Giai đoạn 2013–2014, diện tích gieo trồng cây ngô giảm 23,20% và diện tích khoai lang giảm 23,72%. Ngược lại, diện tích các cây trồng có hiệu quả kinh tế cao tăng vọt: cây ớt tăng 40,21%, cây đậu tương tăng 125,22%, và cây khoai tây tăng 27,22%.

Thứ ba, hiệu quả kinh tế giữa các loại cây vụ đông có sự phân hóa rõ rệt. Cây ớt mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội nhất với giá trị sản xuất thực tế đạt tới 25 triệu đồng/sào (tương đương khoảng 350–450 triệu đồng/ha), cao gấp nhiều lần so với canh tác lúa truyền thống. Các cây trồng tiếp theo mang lại giá trị cao là bí xanh, khoai tây và ngô thương phẩm bán bắp.

Thứ tư, liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản còn tồn tại nhiều nút thắt. Tỷ lệ nông hộ bán sản phẩm trực tiếp ra thị trường tự do qua thương lái chiếm đa số, trong khi tỷ lệ hộ tham gia các hợp đồng bao tiêu sản phẩm chính thức với hợp tác xã hoặc doanh nghiệp chế biến còn dưới mức 15%.

Thảo luận kết quả

Sự chuyển dịch cơ cấu cây trồng tại Quỳnh Phụ phản ánh đúng quy luật thích ứng thị trường của nông hộ khi giá trị thu nhập từ cây ớt và rau màu cao hơn hẳn cây lương thực. Tuy nhiên, việc diện tích cây vụ đông chỉ chiếm 50% quỹ đất tiềm năng bắt nguồn từ rào cản thiếu hụt lao động nông nhàn (lao động phi nông nghiệp tăng lên 35.061 người năm 2015) và tâm lý e ngại rủi ro thời tiết, dịch bệnh.

So sánh với các địa phương lân cận như huyện Gia Lộc (Hải Dương) – nơi diện tích cây vụ đông đạt trên 60% đất nông nghiệp – năng suất bình quân một số loại rau màu tại Quỳnh Phụ vẫn thấp hơn mức trung bình của tỉnh Thái Bình do quy trình thâm canh chưa đồng bộ và chất lượng giống đầu vào chưa được kiểm soát chặt chẽ. Để làm rõ sự khác biệt này, dữ liệu hiệu quả kinh tế giữa 3 tiểu vùng (Quỳnh Lâm, Quỳnh Hải, Quỳnh Ngọc) được mô hình hóa trực quan thông qua biểu đồ cột so sánh doanh thu và chi phí trung gian trên 1 ha, kết hợp bảng ma trận chi tiết về tỷ suất lợi nhuận trên chi phí của từng giống cây.

Tính bền vững về môi trường cũng đang bị đe dọa do việc thâm canh liên tục không có thời gian phơi ải đất, cùng với việc lạm dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật chưa tuân thủ quy trình IPM, đòi hỏi phải có sự can thiệp chính sách kịp thời.

Đề xuất và khuyến nghị

• Hoàn thiện quy hoạch và quản lý vùng sản xuất tập trung: Ủy ban nhân dân huyện Quỳnh Phụ chủ trì phối hợp với Ủy ban nhân dân 38 xã rà soát quy hoạch, mở rộng diện tích gieo trồng cây vụ đông từ 6.456 ha lên mục tiêu 7.500 ha vào năm 2020, nâng tỷ lệ khai thác quỹ đất tiềm năng từ 50% lên 65–70%, ưu tiên hình thành các vùng chuyên canh rau an toàn tại Quỳnh Hải và vùng cây bãi tại Quỳnh Lâm.
• Đẩy mạnh chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật: Phòng Nông nghiệp & PTNT cùng Trạm Bảo vệ thực vật huyện tổ chức từ 15 đến 20 lớp tập huấn chuyên sâu hàng năm, hướng dẫn quy trình sản xuất an toàn theo tiêu chuẩn VietGAP và công nghệ phòng trừ dịch hại tổng hợp (IPM) cho hơn 3.000 lượt nông dân, kiểm soát 100% nguồn giống thương phẩm lưu thông trên địa bàn.
• Thiết lập và mở rộng chuỗi liên kết bao tiêu sản phẩm: Các Hợp tác xã Dịch vụ Nông nghiệp đổi mới phương thức hoạt động, chủ động ký kết hợp đồng liên kết tiêu thụ với 5 đến 8 doanh nghiệp chế biến thực phẩm lớn, phấn đấu nâng tỷ lệ sản phẩm nông sản vụ đông được tiêu thụ qua hợp đồng kinh tế lên trên 40% trong giai đoạn 2018–2020.
• Tăng cường hỗ trợ nguồn vốn và hoàn thiện cơ sở hạ tầng: Chi nhánh Ngân hàng Nông nghiệp & PTNT và Ngân hàng Chính sách Xã hội huyện triển khai đồng bộ gói tín dụng theo Nghị định số 55/2015/NĐ-CP, tạo điều kiện cho 100% các hộ mở rộng quy mô trang trại tiếp cận vốn vay ưu đãi; đồng thời huyện trích ngân sách nâng cấp 78,6 km đường huyện lộ và hệ thống kênh mương tưới tự chảy từ sông Yên Lộng, sông Diêm Hộ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách nông nghiệp: Cung cấp cơ sở khoa học và dữ liệu thực chứng phục vụ xây dựng kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng, quy hoạch vùng sản xuất hàng hóa tập trung cấp huyện và tỉnh theo đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp đến năm 2020, tầm nhìn 2030.
• Ban quản trị Hợp tác xã và Doanh nghiệp chế biến nông sản: Tham khảo mô hình liên kết chuỗi giá trị nông sản, giải pháp điều tiết dịch vụ đầu vào và xây dựng phương án bao tiêu sản phẩm vụ đông đạt tiêu chuẩn an toàn.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học chuyên ngành Quản lý kinh tế, Kinh tế nông nghiệp: Sử dụng làm tài liệu tham khảo học thuật về phương pháp đánh giá tính bền vững nông nghiệp (kinh tế, xã hội, môi trường) và kỹ thuật phân tích số liệu điều tra hộ nông dân.
• Chủ trang trại và nông hộ sản xuất quy mô lớn: Cung cấp thông tin thực tế về hiệu quả tài chính, cơ cấu chi phí và kỹ thuật canh tác các loại cây trồng giá trị cao như ớt, khoai tây, ngô thương phẩm để tối ưu hóa lợi nhuận mùa vụ.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao vụ đông được xem là vụ sản xuất chính thay vì vụ tận dụng đất tại huyện Quỳnh Phụ?
Năm 2015, diện tích cây vụ đông của huyện đạt 6.456 ha, đóng góp lớn vào tổng giá trị sản xuất nông nghiệp 893,70 tỷ đồng. Nhờ các loại cây giá trị cao như cây ớt thu về 25 triệu đồng/sào, vụ đông tạo ra giá trị hàng hóa và thu nhập cao hơn hẳn các vụ lúa truyền thống.

Cơ cấu cây trồng vụ đông tại địa phương chuyển dịch theo xu hướng nào?
Số liệu giai đoạn 2013–2014 cho thấy diện tích cây lương thực giảm mạnh (ngô giảm 23,20%, khoai lang giảm 23,72%), trong khi các loại cây hàng hóa tăng vọt như cây đậu tương tăng 125,22%, cây ớt tăng 40,21% và cây khoai tây tăng 27,22%.

Mẫu điều tra 90 hộ tại 3 xã Quỳnh Lâm, Quỳnh Hải, Quỳnh Ngọc có đảm bảo tính đại diện?
Cỡ mẫu 90 hộ được phân bổ tại 3 xã đại diện cho 3 tiểu vùng sinh thái đặc trưng gồm vùng thuần bãi ven sông (Quỳnh Lâm - 170 ha), vùng thuần đồng (Quỳnh Hải - 140 ha) và vùng kết hợp bãi - đồng (Quỳnh Ngọc - 420 ha), bao quát đủ các nhóm hộ khá, trung bình và nghèo.

Hạn chế lớn nhất trong việc phát triển bền vững cây vụ đông tại Quỳnh Phụ là gì?
Điểm nghẽn lớn nhất là mới chỉ khai thác được 50% quỹ đất có khả năng trồng vụ đông, liên kết tiêu thụ sản phẩm qua hợp đồng chính thức còn thấp dưới 15%, và nguy cơ suy thoái đất cùng ô nhiễm môi trường do lạm dụng hóa chất bảo vệ thực vật.

Chính sách tín dụng nào hỗ trợ trực tiếp cho nông dân mở rộng sản xuất vụ đông?
Nghị định số 55/2015/NĐ-CP của Chính phủ về chính sách tín dụng phục vụ phát triển nông nghiệp, nông thôn là căn cứ pháp lý then chốt giúp các hộ nông dân và hợp tác xã tiếp cận nguồn vốn ưu đãi để đầu tư giống mới, máy móc và công nghệ thâm canh.

Kết luận

• Diện tích vụ đông huyện Quỳnh Phụ đạt 6.456 ha vào năm 2015, giữ vững vị thế là một trong những địa phương trọng điểm về sản xuất vụ đông tại tỉnh Thái Bình.
• Cơ cấu cây trồng chuyển biến tích cực với sự bứt phá của các cây hàng hóa giá trị cao, điển hình là cây ớt đạt giá trị thực tế 25 triệu đồng/sào.
• Nghiên cứu chỉ ra dư địa phát triển còn rất lớn khi địa phương mới chỉ sử dụng 50% quỹ đất nông nghiệp có tiềm năng canh tác vụ đông.
• Luận văn hệ thống hóa thành công khung đánh giá phát triển bền vững trên cả 3 khía cạnh: gia tăng giá trị kinh tế, giải quyết việc làm xã hội và bảo vệ môi trường sinh thái đất nước.
• Kế hoạch triển khai giai đoạn đến năm 2020 đặt mục tiêu mở rộng diện tích đạt 7.500 ha, nâng tỷ lệ liên kết tiêu thụ nông sản lên trên 40%.

Để hiện thực hóa mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững, các cấp chính quyền, hợp tác xã và bà con nông dân cần nhanh chóng áp dụng đồng bộ các giải pháp về quy hoạch vùng, kỹ thuật VietGAP và liên kết doanh nghiệp ngay từ mùa vụ đông tới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN HỮU NGUYÊN PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG SẢN XUẤT CÂY VỤ ĐÔNG TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN QUỲNH PHỤ, TỈNH THÁI BÌNH Ngành: Quản lý kinh tế Mã số: 60 34 04 10 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Ngô Thị Thuận NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2017 c LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng bảo vệ để lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Nguyễn Hữu Nguyên i c LỜI CẢM ƠN Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới các thầy, cô giáo trong khoa bộ môn Phân tích định lượng, Khoa Kinh tế và Phát triển nông thôn, Học Viện Nông nghiệp Việt Nam đã giảng dạy và tạo điều kiện cho tôi hoàn thành chương trình học tập.

Để hoàn thành luận văn này tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất tới PGS. Ngô Thị Thuân, người đã tận tình chỉ bảo tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn tốt nghiệp. Tôi xin chân thành cảm ơn lãnh đạo Huyện uỷ, Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân huyện Quỳnh Phụ, phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Trạm Bảo vệ thực vật huyện, Uỷ ban nhân dân các xã, Hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp, các doanh nghiệp, người dân ở 3 xã Quỳnh Hải, Quỳnh Lâm, Quỳnh Ngọc đã hỗ trợ tôi trong quá trình tìm hiểu, thu thập, phân tích số liệu hoàn thành luận văn. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới các tập thể, cá nhân, đồng nghiệp,bạn bè và người thân đã động viên khích lệ, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn này.

Tôi xin chân thành cảm ơn. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Nguyễn Hữu Nguyên ii c MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt.

vi Danh mục bảng. vii Danh mục hình. ix Danh mục biểu đồ. ix Danh mục hộp.

ix Trích yếu luận văn. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Những đóng góp mới của luận văn. Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển bền vững cây vụ đông. Lý luận về phát triển bền vững sản xuất cây vụ đông. Các khái niệm cơ bản.

Các lý thuyết về mô hình phát triển. Mối quan hệ giữa tăng trưởng và phát triển. Vai trò của phát triển bền vững sản xuất cây vụ đông. Nội dung phát triển bền vững sản xuất cây vụ đông.

Những nhân tố ảnh hưởng đến sản xuất cây vụ đông. Các chủ trương của Đảng và chính sách của Nhà nước liên quan đến phát triển cây vụ đông. Thực trạng phát triển sản xuất cây vụ đông ở Việt Nam. Thực trạng phát triển sản xuất vụ đông ở Việt Nam trong những năm qua.

Bài học kinh nghiệm phát triển cây vụ đông ở vùng Đồng bằng Sông Hồng. Bài học kinh nghiệm về phát triển bền vững sản xuất cây vụ đông. Các nghiên cứu trước đây về cây vụ đông. Phương pháp nghiên cứu.

Đặc điểm địa bàn nghiên cứu. Điều kiện tự nhiên. Điều kiện kinh tế - xã hội. Kết quả phát triển kinh tế huyện Quỳnh Phụ.

Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp tiếp cận. Phương pháp chọn điểm và mẫu.

Phương pháp thu thập thông tin. Phương pháp xử lý, tổng hợp dữ liệu. Phương pháp phân tích thông tin. Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận. Thực trạng phát triển sản xuất cây vụ đông huyện quỳnh phụ. Sơ lược quá trình phát triển sản xuất cây vụ đông. Quy hoạch sản xuất và xác định hệ thống cây trồng vụ đông.

Hình thức tổ chức sản xuất. Áp dụng tiến bộ kỹ thuật trong sản xuất vụ đông. Kết quả và hiệu quả sản xuất cây vụ đông. Đánh giá phát triển bền vững sản xuất cây vụ đông trên địa bàn huyện Quỳnh Phụ.

Bền vững về kinh tế. Bảo về môi trường. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển sản xuất bền vững cây vụ đông. Nhân tố chính sách.

Nhân tố về Quy hoạch phát triển cây vụ đông. Nguồn lực cho sản xuất cây vụ đông. Cơ sở hạ tầng cho sản xuất cây vụ đông. Dịch vụ công cho phát triển cây vụ đông.

Liên kết trong sản xuất và tiêu thụ cây vụ đông. Hoạt động chuyển giao khoa học kỹ thuật. Giải pháp phát triển bền vững sản xuất cây vụ đông trên địa bàn huyện Quỳnh Phụ tỉnh Thái Bình. Căn cứ và đề xuất.

Các giải pháp chủ yếu. Kết luận và kiến nghị. 110 Tài liệu tham khảo. 114 v c DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng việt BCH Ban chấp hành BQ Bình quân BVTV Bảo vệ thực vật CC Cơ cấu DN Doanh nghiệp DT Diện tích ĐVT Đơn vị tính HTX Hợp tác xã KHKT Khoa học kỹ thuật LĐ Lao động NN Nông nghiệp NQ Nghị quyết PTNT Phát triển nông thôn QĐ Quyết định SL Số lượng SX Sản xuất UBND Ủy ban nhân dân XDNTM Xây dựng nông thôn mới HH Hàng hóa TĐPTBQ Tốc độ phát triển bình quân Tr Triệu đồng ĐBSH Đồng bằng sông Hồng km Kilomet m Mét vi c DANH MỤC BẢNG Bảng 3.

Tổng hợp các yếu tố khí hậu, thời tiết huyện Quỳnh Phụ giai đoạn 2008 - 2015. Thực trạng đất đai huyện Quỳnh Phụ. Tình hình dân số lao, động huyện Quỳnh Phụ giai đoạn 2013-2015. Giá trị sản xuất và cơ cấu kinh tế huyện Quỳnh Phụ qua các năm.

Thu thập dữ liệu thứ cấp. Ma trân SWOT. Tóm tắt các đăc trưng sản xuất vụ đông ở các giai đoạn trên địa bàn huyện Quỳnh Phụ. Quy hoạch sản xuất cây vụ đông huyện Quỳnh Phụ.

Hình thức tổ chức sản xuất cây vụ đông trên địa bàn huyện Quỳnh Phụ. Kết quả các khóa tập huấn kỹ thuật canh tác cây vụ đông từ năm 2013-2015. Các giống mới đã đã được đưa vào sản xuất vụ đông ở huyện Quỳnh Phụ. Tỷ lệ hộ dân sử dụng các nguồn giống để gieo trồng.

Tỷ lệ hộ sử dụng phân bón trong gieo trồng cây vụ đông trên địa bàn huyện Quỳnh Phụ. Diện tích và cây trồng vụ đông năm 2013-2015 ở huyện Quỳnh Phụ. Năng suất một số cây vụ đông huyện Quỳnh Phụ giai đoạn 2013– 2015 (tạ/ha). Sản lượng một số cây vụ đông huyện Quỳnh Phụ, giai đoạn 2013-2015.

Tỷ lệ tiêu thụ sản phẩm hàng hoá cây vụ đông năm 2015. Đối tượng liên kết trong tiêu thụ sản phẩm của hộ nông dân năm 2015. Nguồn cung cấp thông tin khi bán sản phẩm và khi quyết định sản xuất cây vụ đông. Chi phí trung gian bình quân 1ha sản xuất cây vụ đông của hộ điều tra.

Một số chỉ tiêu về kết quả và hiệu quả kinh tế một số cây trồng vụ đông ở các nhóm hộ điều tra tính bình quân 1 ha của nhóm hộ điều tra. Một số chỉ tiêu về kết quả, hiệu quả kinh tế sản xuất cây vụ đông ở các vùng trên địa bàn huyện Quỳnh Phụ (tính trên 1ha). Một số chỉ tiêu thể hiện quy mô sản xuất cây vụ đông huyện Quỳnh Phụ. So sánh một số chỉ tiêu hiệu quả kinh tế giữa cây vụ đông và cây trồng hàng năm triên địa bàn huyện Quỳnh Phụ năm 2015 tính bình quân 1ha gieo trồng.

Diện tích và cơ cấu diện tích gieo trồng cây vụ đông huyện Quỳnh Phụ. So sánh sản xuất rau hữu cơ và rau thông thường. Các kết quả và hạn chế trong phát triển bền vững sản xuất vụ đông trên địa bàn huyện Quỳnh Phụ. Thứ tự các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển cây vụ đông.

Tỷ lệ hộ điều tra được hưởng lợi từ một số chính sách nhà nước cho sản xuất vụ đông tính đến 12/2015. Sự tham gia của người dân trong công tác quy hoạch. Mức độ vi phạm trong quy hoạch ở vùng sản xuất tập trung Quỳnh Hải và Quỳnh Lâm. Điều kiện sản xuất của các nhóm hộ điều tra năm 2015.

Vốn bình quân của các hộ gia đình phục vụ cho sản xuất cây vụ đông. Tình hình triển khai xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ phát triển nông nghiệp đến năm 2016. Kế hoạch chuyển giao KHKT sản xuất vụ đông (bình quân 1 năm trong giai đoạn 2014 - 2015). Tỷ lệ hộ dân tham gia vào các hình thức liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm cây vụ đông (hộ=90 phiếu).

Mức độ liên kết và khả năng áp dụng trong chuyển giao khoa học kỹ thuật. Ma trận phân tích SWOT. Tổ chức chuyển giao khoa học kỹ thuật trong phát triển sản xuất cây vụ đông. 103 viii c DANH MỤC HÌNH Hình 4.

Mô hình liên kết trong chuyển giao khoa học kỹ thuật. 94 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 4. Giá một số phân bón chủ yếu giai đoạn 2010-2015 .86 DANH MỤC HỘP Hộp 4. Nguyên nhân phần lớn hộ dân bán sản phẩm ra thị trường tự do.

Niềm vui của bà con khi ớt vừa được mùa được giá. Sản xuất vụ đông góp phần tạo việc làm. Các hộ giúp nhau trong sản xuất cây vụ đông. Vai trò HTX trong tìm đầu ra trong tiêu thụ sản phẩm cây vụ đông.

Trồng ngô bán bắp thương phẩm thu lời nhiều hơn. Đóng góp của người dân tham gia xây dựng nông thôn mới. Đóng góp của người dân trong xây dựng nông thôn mới. Chưa có buổi tập huấn nào về bảo quản, thu hoạch nông sản.

Trồng vụ đông phụ thuộc giá cả.