Phát triển bảo hiểm xã hội tự nguyện trên địa bàn huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ: Phát triển bảo hiểm xã hội tự nguyện trên địa bàn huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên

• Tác giả: Hoàng Thị Thanh Hoa
• Người hướng dẫn: PGS.TS. Nguyễn Khánh Doanh
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Phát triển bảo hiểm xã hội tự nguyện trên địa bàn huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan phát triển bảo hiểm xã hội tự nguyện tại huyện Đồng Hỷ

Bảo hiểm xã hội tự nguyện là chính sách an sinh giàu tính nhân văn của Đảng và Nhà nước. Chính sách hướng đến nhóm lao động khu vực phi chính thức và nông dân. Tại huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên, cơ cấu kinh tế chủ yếu gắn liền với nông nghiệp và dịch vụ nhỏ lẻ. Tỷ lệ lao động tự do chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng lực lượng lao động địa phương. Phát triển bảo hiểm xã hội tự nguyện đóng vai trò cốt lõi trong ổn định đời sống nhân dân. Hoạt động này tạo lưới an sinh vững chắc cho người dân khi về già. Khi tham gia hệ thống, người lao động được hưởng chế độ hưu trí và trợ cấp mai táng. Điều này giảm bớt gánh nặng tài chính cho gia đình và xã hội. Trong những năm qua, công tác tuyên truyền chính sách từng bước lan tỏa đến từng thôn bản. Nhận thức của người dân vùng sâu, vùng xa có chuyển biến tích cực. Hệ thống cơ quan bảo hiểm phối hợp chặt chẽ cùng chính quyền cơ sở nhằm mở rộng mạng lưới tiếp cận. Việc gia tăng số lượng người tham gia đặt nền móng cho mục tiêu bao phủ bảo hiểm xã hội toàn dân trên địa bàn.

1.1. Khái niệm và bản chất của bảo hiểm xã hội tự nguyện

Bảo hiểm xã hội tự nguyện là loại hình an sinh xã hội do Nhà nước tổ chức. Người tham gia được lựa chọn mức đóng và phương thức đóng phù hợp thu nhập cá nhân. Chính sách áp dụng cho công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên. Đối tượng hướng đến không thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Bản chất của chính sách là sự san sẻ rủi ro và tương trợ cộng đồng. Quỹ bảo hiểm hoạt động dựa trên nguyên tắc đóng - hưởng rõ ràng. Người tham gia tích lũy tài chính định kỳ vào quỹ bảo hiểm quốc gia. Khi hết tuổi lao động, người tham gia được nhận lương hưu hàng tháng. Khoản trợ cấp này bảo đảm nguồn sống độc lập khi về già. Chính sách thể hiện rõ trách nhiệm an sinh của Nhà nước.

1.2. Vai trò đối với phát triển kinh tế xã hội Đồng Hỷ

Đồng Hỷ là huyện miền núi có nhiều đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống. Đời sống của người lao động phụ thuộc nhiều vào canh tác chè và trồng rừng. Thu nhập của người dân địa phương thường thiếu tính ổn định lâu dài. Bảo hiểm xã hội tự nguyện đóng vai trò cứu cánh tài chính khi sức lao động suy giảm. Chính sách giúp ngăn ngừa tình trạng nghèo đói tái diễn ở người cao tuổi. Khi người già có lương hưu, áp lực trợ cấp xã hội của địa phương giảm mạnh. Nguồn quỹ bảo hiểm huy động vốn nhàn rỗi trong dân cư phục vụ phát triển kinh tế. Lực lượng lao động nông thôn được khuyến khích tích lũy bền vững thay vì chi tiêu ngắn hạn. Nhờ đó, trật tự xã hội tại địa bàn huyện được củng cố vững vàng.

II. Thực trạng phát triển bảo hiểm xã hội tự nguyện tại huyện Đồng Hỷ

Quá trình triển khai bảo hiểm xã hội tự nguyện tại huyện Đồng Hỷ ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực. Số lượng người dân tham gia duy trì xu hướng gia tăng qua các năm. Tuy nhiên, quy mô người tham gia vẫn chưa tương xứng với tiềm năng lao động thực tế. Đa số lao động nông thôn có thu nhập bấp bênh và tính chất mùa vụ cao. Nguồn thu nhập không đều đặn gây trở ngại cho việc đóng nộp liên tục. Nhận thức của một bộ phận người dân về quyền lợi hưu trí còn nhiều hạn chế. Tâm lý trông chờ vào trợ cấp hoặc con cái lúc tuổi già vẫn còn tồn tại. Bên cạnh đó, địa bàn huyện rộng lớn, địa hình đồi núi hiểm trở gây khó khăn cho việc đi lại. Hệ thống đại lý thu phủ sóng chưa đồng đều giữa các xã vùng sâu. Đội ngũ nhân viên thu gom kiêm nhiệm nhiều đầu việc nên thiếu kỹ năng thuyết phục chuyên sâu. Công tác tuyên truyền tại một số địa bàn còn mang tính hành chính, hình thức. Ngoài ra, gói quyền lợi hiện hành chỉ bao gồm chế độ hưu trí và tử tuất. Sự thiếu vắng chế độ ốm đau, thai sản làm giảm sức hút đối với lao động trẻ tuổi.

2.1. Kết quả đạt được về diện bao phủ người tham gia

Cơ quan Bảo hiểm xã hội huyện Đồng Hỷ đã nỗ lực mở rộng mạng lưới khách hàng. Số người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện tăng đều qua từng giai đoạn. Các xã vùng đồng bằng và trung tâm huyện ghi nhận tỷ lệ bao phủ tốt hơn. Tỷ lệ tái tục hợp đồng duy trì mức ổn định nhờ sự đôn đốc kịp thời. Sự phối hợp giữa ngành bảo hiểm với hội nông dân và hội phụ nữ phát huy tác dụng rõ rệt. Các mô hình nhóm tiết kiệm mua bảo hiểm bước đầu hình thành tại các xóm làng. Nguồn thu bảo hiểm xã hội tự nguyện góp phần bảo đảm cân đối tài chính quỹ địa phương. Nhận thức của cán bộ cơ sở về công tác an sinh có sự nâng cao rõ rệt.

2.2. Khó khăn và rào cản trong quá trình vận động

Công tác phát triển đối tượng tại Đồng Hỷ gặp nhiều trở ngại khách quan. Mức đóng bảo hiểm còn cao so với thu nhập bình quân của nông dân nghèo. Thời gian đóng 20 năm để hưởng lương hưu tạo cảm giác kéo dài, gây nản lòng người tham gia. Chính sách hỗ trợ tiền đóng từ ngân sách nhà nước vẫn còn ở mức thấp. Các xã vùng cao như Văn Lăng, Quang Sơn có mật độ dân cư thưa thớt, đường sá hiểm trở. Đại lý thu khó tiếp cận trực tiếp từng hộ gia đình để tư vấn thường xuyên. Niềm tin vào tính an toàn của quỹ an sinh đôi khi bị lung lay bởi thông tin sai lệch trên mạng xã hội. Tình trạng dừng đóng giữa chừng vẫn xảy ra khi người dân gặp khó khăn tài chính đột xuất.

III. Giải pháp phát triển bảo hiểm xã hội tự nguyện tại huyện Đồng Hỷ

Để mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội tự nguyện, huyện Đồng Hỷ cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp thiết thực. Cơ quan chức năng cần đổi mới toàn diện nội dung và phương thức tuyên truyền. Các thông điệp cần ngắn gọn, dễ hiểu và phù hợp với phong tục từng dân tộc. Hoạt động truyền thông trực tiếp tại cơ sở cần kết hợp phát tờ rơi và tư vấn nhóm nhỏ. Bên cạnh đó, địa phương cần nâng cao chất lượng hoạt động của mạng lưới đại lý thu. Cán bộ thu gom cần được đào tạo bài bản về nghiệp vụ tư vấn và kỹ năng thuyết phục. Việc mở rộng điểm thu tại bưu điện và trạm y tế xã tạo thuận lợi lớn cho người dân giao dịch. Ứng dụng công nghệ thông tin trong thu nộp và quản lý hồ sơ giúp tiết kiệm thời gian. Người dân có thể dễ dàng tra cứu quá trình tham gia qua ứng dụng điện thoại. Chính quyền địa phương cần xem xét trích một phần ngân sách huyện để hỗ trợ mức đóng cho hộ cận nghèo. Sự chung tay của các tổ chức đoàn thể giữ vai trò quan trọng trong việc vận động hội viên.

3.1. Đổi mới hình thức tuyên truyền và vận động nhân dân

Nội dung tuyên truyền cần làm nổi bật lợi ích thiết thực của chính sách hưu trí. Thay vì sử dụng văn bản luật khô cứng, cán bộ cần đưa ra các ví dụ cụ thể về mức đóng và mức hưởng. Hình thức truyền thông cần đa dạng hóa qua loa truyền thanh xã và mạng xã hội. Cơ quan bảo hiểm nên tổ chức các hội nghị tư vấn trực tiếp tại nhà văn hóa xóm bản. Việc lồng ghép nội dung an sinh vào các buổi sinh hoạt chi bộ, họp xóm mang lại hiệu quả cao. Đội ngũ già làng, trưởng bản và người có uy tín cần được huy động tham gia tuyên truyền. Sự ủng hộ của người đứng đầu cộng đồng giúp xóa bỏ hoài nghi của người dân.

3.2. Củng cố mạng lưới đại lý và đơn giản hóa thủ tục

Hệ thống đại lý thu giữ vai trò cầu nối then chốt giữa cơ quan nhà nước và nhân dân. Huyện Đồng Hỷ cần rà soát và mở rộng mạng lưới cộng tác viên đến tận từng xóm. Tiêu chuẩn tuyển chọn nhân viên thu gom cần gắn với tinh thần trách nhiệm và sự gắn bó địa phương. Chế độ thù lao hoa hồng cần được điều chỉnh thỏa đáng nhằm khích lệ năng suất làm việc. Thủ tục đăng ký và nộp tiền cần được cắt giảm tối đa các khâu trung gian phiền hà. Cơ quan bảo hiểm cần tăng cường hợp tác với ngân hàng thương mại để triển khai thu tự động. Các điểm giao dịch bưu điện văn hóa xã cần niêm yết công khai biểu phí đóng góp. Sự minh bạch quy trình tạo dựng lòng tin vững chắc nơi người tham gia.

IV. Định hướng và bài học phát triển bảo hiểm xã hội tự nguyện Đồng Hỷ

Phát triển bảo hiểm xã hội tự nguyện tại huyện Đồng Hỷ là chiến lược an sinh lâu dài và có ý nghĩa xã hội sâu sắc. Thành công của chính sách đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt của toàn bộ hệ thống chính trị cơ sở. Việc mở rộng diện bao phủ không chỉ dừng lại ở số lượng người đăng ký mới. Cơ quan bảo hiểm cần chú trọng duy trì tính bền vững của các hợp đồng đang đóng nộp. Bài học thực tiễn rút ra là phải luôn lấy người tham gia làm trung tâm phục vụ. Mọi quy trình thủ tục cần tinh gọn, rõ ràng và thuận tiện nhất cho người lao động. Công tác thanh tra, kiểm tra việc thu chi quỹ phải duy trì tính minh bạch tuyệt đối. Đây là nền tảng cốt lõi để giữ vững niềm tin của nhân dân vào chính sách bảo hiểm quốc gia. Khi an sinh xã hội được bảo đảm, đời sống nhân dân vùng cao Đồng Hỷ sẽ ngày càng khởi sắc. Mục tiêu bảo hiểm xã hội toàn dân sẽ sớm trở thành hiện thực trong tương lai gần.

4.1. Bài học kinh nghiệm trong quản lý và tổ chức thực hiện

Quá trình triển khai tại huyện Đồng Hỷ mang lại nhiều bài học giá trị cho các địa phương miền núi. Trước hết, cấp ủy và chính quyền cơ sở phải trực tiếp chỉ đạo và giao chỉ tiêu cụ thể. Sự gắn kết chặt chẽ giữa cơ quan bảo hiểm và các hội đoàn thể là yếu tố quyết định. Cán bộ vận động cần am hiểu tiếng nói, phong tục tập quán của đồng bào dân tộc thiểu số. Việc phân loại đối tượng lao động để áp dụng phương pháp tiếp cận thích hợp giúp tăng tỷ lệ thành công. Đồng thời, công tác tôn vinh và khen thưởng kịp thời các tập thể, cá nhân xuất sắc tạo động lực lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng.

4.2. Khả năng ứng dụng mô hình cho các huyện miền núi khác

Mô hình phát triển an sinh tại Đồng Hỷ hoàn toàn có thể nhân rộng sang các địa bàn tương đồng. Các huyện miền núi thuộc tỉnh Thái Nguyên và vùng Đông Bắc có nhiều nét tương đồng về cơ cấu lao động. Việc ứng dụng linh hoạt các phương thức đóng nộp theo mùa vụ thu hoạch nông sản là giải pháp hiệu quả. Các địa phương có thể học hỏi cách thiết lập mạng lưới nhân viên thu gom tận thôn bản xa xôi. Việc phối hợp chặt chẽ với các tổ chức tôn giáo và người có uy tín tạo niềm tin vững chắc. Đây là kinh nghiệm quý giá nhằm hiện thực hóa mục tiêu an sinh xã hội bền vững cho toàn vùng trung du miền núi phía Bắc.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Đồng Hỷ là một huyện miền núi nằm ở phía Đông Bắc tỉnh Thái Nguyên, sở hữu quy mô dân số đạt khoảng 165.000 người, trong đó lực lượng trong độ tuổi lao động ghi nhận khoảng 116.000 người, chiếm trên 70% tổng dân số toàn huyện. Mặc dù nguồn nhân lực dồi dào, phần lớn người dân sinh sống dựa vào nông nghiệp, chăn nuôi, tiểu thủ công nghiệp và các hoạt động thương mại dịch vụ nhỏ lẻ. Tính đến hết quý 1 năm 2021, toàn địa bàn huyện mới chỉ ghi nhận 526 người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện, chiếm vỏn vẹn 1,0% tổng số lao động, tạo nên khoảng cách rất lớn khi so sánh với 3.807 người tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Thực trạng này đồng nghĩa với việc còn hơn 100.000 lao động tự do tại địa phương chưa được bảo vệ bởi mạng lưới an sinh xã hội, đối mặt với nguy cơ mất an toàn tài chính nghiêm trọng khi bước vào độ tuổi nghỉ hưu.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài là phân tích khoảng trống giữa tiềm năng lao động to lớn và kết quả huy động tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện còn quá khiêm tốn tại huyện miền núi Đồng Hỷ. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm: hệ thống hóa cơ sở lý luận về chính sách an sinh tự nguyện; khảo sát, đánh giá toàn diện thực trạng phát triển người tham gia giai đoạn 2018 - 2020; xác định các rào cản từ nhận thức, thu nhập, chất lượng dịch vụ đến phương thức truyền thông; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp khả thi nhằm gia tăng tỷ lệ bao phủ an sinh xã hội bền vững trên địa bàn.

Phạm vi nghiên cứu về không gian tập trung tại huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên. Phạm vi thời gian thu thập dữ liệu thứ cấp kéo dài từ năm 2018 đến năm 2020, kết hợp điều tra khảo sát sơ cấp hoàn thành vào quý 1 năm 2021. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện qua việc cung cấp luận cứ thực chứng sắc bén, làm cơ sở hoạch định chiến lược cho chính quyền địa phương và cơ quan bảo hiểm xã hội huyện Đồng Hỷ trong lộ trình thực hiện mục tiêu an sinh toàn dân theo tinh thần Nghị quyết số 28-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng của hai lý thuyết kinh tế xã hội cốt lõi: Lý thuyết phân phối lại thu nhập và an sinh xã hội cùng Nguyên lý chia sẻ rủi ro theo quy luật số lớn. Theo trường phái an sinh hiện đại, bảo hiểm xã hội hoạt động như cơ chế tái phân phối của cải theo cả chiều dọc (giữa người có thu nhập cao và thu nhập thấp, người khỏe mạnh và người ốm đau) lẫn chiều ngang (giữa giai đoạn lao động sung sức và giai đoạn về già). Bản chất của bảo hiểm xã hội tự nguyện không nhằm mục đích tìm kiếm lợi nhuận mà hướng đến sự bảo vệ các thành viên xã hội trước các biến cố kinh tế tiêu cực khi hết tuổi lao động. Dựa trên quy luật số lớn, quỹ bảo hiểm chỉ vận hành bền vững khi thu hút được số lượng thành viên tham gia đủ đông đảo, từ đó tạo lập nguồn tài chính tập trung với mức đóng góp của từng cá nhân ở mức vừa phải nhưng đủ năng lực chi trả quyền lợi dài hạn.

Khung phân tích tích hợp các khái niệm then chốt gồm: Bảo hiểm xã hội tự nguyện, Quỹ bảo hiểm xã hội tập trung, Mạng lưới đại lý thu bảo hiểm và Độ bao phủ an sinh. Nghiên cứu vận dụng hành lang pháp lý quy định tại Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014 và Nghị định số 134/2015/NĐ-CP của Chính phủ. Theo khung quy định hiện hành, tỷ lệ đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện được xác định ở mức 22% mức thu nhập tháng do người lao động lựa chọn, trong đó Nhà nước ban hành cơ chế hỗ trợ tiền đóng theo chuẩn nghèo nông thôn với các mức 30% đối với hộ nghèo, 25% đối với hộ cận nghèo và 10% đối với các đối tượng khác kể từ ngày 01/01/2018.

Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa thu thập thông tin thứ cấp và khảo sát thực địa sơ cấp. Cỡ mẫu điều tra sơ cấp được xác định là 180 mẫu, bao gồm 150 người lao động tự do và 30 cán bộ làm công tác bảo hiểm xã hội, nhân viên đại lý thu tại 3 đơn vị hành chính đại diện cho các vùng kinh tế sinh thái của huyện Đồng Hỷ. Phương pháp chọn mẫu áp dụng là kỹ thuật chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng kết hợp chọn mẫu thuận tiện, phân bổ đều theo các nhóm ngành nghề: sản xuất nông nghiệp thuần túy, kinh doanh dịch vụ cá thể và thợ thủ công làng nghề.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả kết hợp thang đo Likert 5 mức độ (từ 1: Hoàn toàn không đồng ý đến 5: Hoàn toàn đồng ý) xuất phát từ yêu cầu phải lượng hóa chính xác mức độ hài lòng của người dân đối với thái độ phục vụ, quy trình thủ tục và chính sách quyền lợi của cơ quan bảo hiểm. Phương pháp so sánh tương đối và tuyệt đối được sử dụng nhằm làm rõ tốc độ tăng trưởng số người tham gia, biến động số thu lũy kế giai đoạn 2018 - 2020. Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ báo cáo định kỳ của Bảo hiểm xã hội huyện Đồng Hỷ và số liệu thống kê kinh tế xã hội của Chi cục Thống kê huyện trong suốt timeline nghiên cứu 3 năm liên tục.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô phát triển đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện trên địa bàn huyện Đồng Hỷ còn đạt tỷ lệ rất thấp so với tiềm năng. Dù số lượng người tham gia có chiều hướng tăng trưởng qua các năm, từ mức khiêm tốn ban đầu lên 526 người vào cuối quý 1 năm 2021, con số này chỉ tương đương 1,0% lực lượng lao động toàn huyện. Tỷ lệ này tạo ra sự chênh lệch sâu sắc khi đặt cạnh hơn 100.000 lao động phi chính thức chưa có bất kỳ điểm tựa hưu trí nào.

Thứ hai, cơ cấu ngành nghề của người tham gia có sự phân hóa thiếu cân đối. Trong khi lực lượng lao động nông nghiệp và lâm nghiệp chiếm trên 68% lực lượng lao động toàn huyện, tỷ trọng nông dân tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện chỉ đạt dưới 25% tổng số người đang đóng bảo hiểm. Ngược lại, nhóm đối tượng kinh doanh buôn bán nhỏ, lao động tiểu thủ công nghiệp tại các khu vực trung tâm thị trấn có thu nhập ổn định hơn lại chiếm tới 55% tổng số người tham gia.

Thứ ba, tốc độ gia tăng số thu và mở rộng độ bao phủ chịu tác động tích cực nhưng chưa đủ mạnh từ chính sách hỗ trợ đóng. Giai đoạn 2018 - 2020, số thu bảo hiểm xã hội tự nguyện của huyện tăng bình quân khoảng 18,5%/năm, đạt mức tăng trưởng khả quan so với giai đoạn trước năm 2018. Tuy nhiên, tỷ lệ duy trì đóng không đồng đều; có tới 12,3% người tham gia phát sinh tình trạng đóng ngắt quãng hoặc dừng tham gia sau năm đầu tiên do nguồn thu nhập không ổn định.

Thứ tư, năng lực phục vụ của mạng lưới đại lý thu cơ sở còn nhiều hạn chế. Điểm thu bảo hiểm mới chỉ bao phủ khoảng 42% số thôn, xóm, bản trên toàn huyện. Kết quả khảo sát mức độ hài lòng cho thấy điểm số đánh giá về sự chủ động tiếp cận của nhân viên đại lý thu chỉ đạt mức trung bình 2,85 trên thang điểm 5, phản ánh tình trạng thụ động chờ người dân tìm đến thay vì bám sát địa bàn cơ sở.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến các hạn chế trên xuất phát từ thu nhập thực tế của người dân khu vực nông thôn còn bấp bênh, phụ thuộc vào mùa vụ nông nghiệp và giá cả thị trường. Mức đóng sàn 22% tính trên chuẩn nghèo nông thôn, dù được hỗ trợ một phần, vẫn là rào cản chi tiêu đối với các hộ gia đình có mức tích lũy mỏng. Hơn nữa, việc chính sách hiện tại chỉ cung cấp hai quyền lợi dài hạn là hưu trí và tử tuất đã làm giảm sức cạnh tranh so với bảo hiểm thương mại hoặc các kênh tiết kiệm truyền thống, do thiếu vắng các chế độ ngắn hạn thiết thực như ốm đau hay thai sản.

Khi so sánh với các điển hình thành công như huyện Phong Điền thuộc tỉnh Thừa Thiên Huế với gần 2.600 người tham gia nhờ khai thác hiệu quả kênh tuyên truyền số, hoặc tỉnh Sơn La phát triển gần 13.100 người tham gia trong năm 2019 nhờ chiến dịch gõ cửa từng nhà của hội đoàn thể, huyện Đồng Hỷ bộc lộ sự chậm trễ rõ rệt trong việc đa dạng hóa kênh tiếp cận.

Về mặt trực quan hóa dữ liệu, các phát hiện nghiên cứu này có thể được trình bày rõ ràng thông qua hai dạng biểu đồ tiêu chuẩn: biểu đồ hình tròn minh họa tỷ trọng tham gia lệch pha giữa nhóm lao động nông nghiệp (dưới 25%) và nhóm phi nông nghiệp (75%), đi kèm biểu đồ cột chồng so sánh số người tham gia thực tế (526 người) với mục tiêu bao phủ toàn diện theo Nghị quyết số 28-NQ/TW giai đoạn 2018 - 2020. Bên cạnh đó, một bảng ma trận thống kê 5 mức độ Likert giúp phản ánh chi tiết độ lệch trong đánh giá thái độ phục vụ của đại lý thu theo từng địa bàn điều tra.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả phát triển bảo hiểm xã hội tự nguyện trên địa bàn huyện Đồng Hỷ giai đoạn 2021 - 2025, bốn nhóm giải pháp hành động đồng bộ cần được triển khai:

Thứ nhất, kiện toàn và mở rộng mạng lưới đại lý thu an sinh cơ sở. Bảo hiểm xã hội huyện Đồng Hỷ phối hợp với Bưu điện huyện và chính quyền các xã rà soát, tuyển dụng và đào tạo nhân viên đại lý thu tới tận từng thôn, xóm, bản. Mục tiêu đặt ra là nâng tỷ lệ phủ sóng điểm thu đạt 100% thôn bản trước năm 2023, đồng thời gắn chỉ tiêu phát triển tối thiểu 25 người tham gia mới mỗi năm cho từng đại lý thu.

Thứ hai, đẩy mạnh đổi mới công tác thông tin truyền thông đa phương tiện. Cơ quan bảo hiểm xã hội huyện làm nòng cốt, phối hợp chặt chẽ với Mặt trận Tổ quốc, Hội Nông dân và Hội Phụ nữ tổ chức tối thiểu 120 buổi đối thoại tư vấn trực tiếp tại nhà văn hóa xóm mỗi năm. Bên cạnh đó, thiết lập trang thông tin chuyên đề trên nền tảng mạng xã hội và kênh thông tin cơ sở nhằm tiếp cận nhóm lao động trẻ, hướng tới nâng tổng số người tham gia đạt mốc 2.500 người vào năm 2025.

Thứ ba, tham mưu ban hành cơ chế hỗ trợ tài chính đặc thù từ ngân sách địa phương. Ủy ban nhân dân huyện Đồng Hỷ đề xuất Ủy ban nhân dân và Hội đồng nhân dân tỉnh Thái Nguyên bố trí nguồn ngân sách địa phương hỗ trợ thêm từ 10% đến 15% mức đóng ngoài phần hỗ trợ của Trung ương cho đối tượng thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo và nông dân làm nông - lâm nghiệp có hoàn cảnh khó khăn giai đoạn 2022 - 2025.

Thứ tư, tinh gọn thủ tục hành chính và đẩy mạnh số hóa quy trình phục vụ. Bảo hiểm xã hội huyện Đồng Hỷ đẩy mạnh hướng dẫn người dân cài đặt ứng dụng số, thực hiện đăng ký và đóng nộp trực tuyến qua Cổng dịch vụ công quốc gia, phấn đấu rút ngắn thời gian cấp sổ bảo hiểm xã hội và giải quyết chế độ xuống dưới 5 ngày làm việc, đảm bảo thanh toán lương hưu không dùng tiền mặt đạt tỷ lệ trên 35% trong giai đoạn 2023 - 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thực tiễn và lý luận sâu sắc cho bốn nhóm đối tượng chính:

Nhóm cán bộ lãnh đạo và chuyên viên nghiệp vụ thuộc Bảo hiểm xã hội huyện Đồng Hỷ và tỉnh Thái Nguyên. Công trình cung cấp bức tranh số liệu xác thực về thị trường lao động địa phương, giúp đơn vị xây dựng kịch bản khai thác đối tượng tiềm năng, quản lý chặt chẽ mạng lưới đại lý thu và thiết kế phương án truyền thông cá nhân hóa theo từng nhóm thu nhập.

Nhóm cán bộ hoạch định chính sách thuộc Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân cấp huyện, cấp xã. Luận văn là cơ sở thực chứng để các nhà quản lý đưa chỉ tiêu phát triển đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội vào nghị quyết phát triển kinh tế xã hội hàng năm của địa phương, đồng thời tính toán ngân sách hỗ trợ an sinh một cách khoa học.

Nhóm nhân viên đại lý thu, bưu điện và cán bộ hội đoàn thể cơ sở. Luận văn đóng vai trò như cuốn cẩm nang thực hành, giúp nhân viên nắm bắt rào cản tâm lý của người lao động nông thôn, từ đó áp dụng các kỹ năng tư vấn mềm dẻo, giải tỏa băn khoăn về quyền lợi dài hạn cho người tham gia.

Nhóm giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản lý kinh tế và Chính sách công. Đề tài cung cấp khung phân tích thực tiễn mẫu mực về phát triển an sinh xã hội tại địa bàn nông thôn miền núi, làm tài liệu tham khảo giá trị cho các công trình nghiên cứu mở rộng trong tương lai.

Câu hỏi thường gặp

Bảo hiểm xã hội tự nguyện khác gì so với bảo hiểm xã hội bắt buộc về quyền lợi được hưởng? Người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện được hưởng hai chế độ dài hạn cơ bản là hưu trí và tử tuất, đồng thời được cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí trong suốt thời gian hưởng lương hưu. Khác với bảo hiểm bắt buộc có thêm chế độ ốm đau, thai sản và tai nạn lao động, mô hình tự nguyện tập trung chính vào mục tiêu bảo đảm thu nhập định kỳ khi về già cho người lao động phi chính thức.

Mức tiền đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện hàng tháng tại huyện Đồng Hỷ được xác định như thế nào? Mức đóng hàng tháng được tính bằng 22% mức thu nhập tháng do người tham gia tự lựa chọn. Mức thu nhập thấp nhất bằng chuẩn hộ nghèo khu vực nông thôn và cao nhất bằng 20 lần mức lương cơ sở. Người tham gia còn được Nhà nước hỗ trợ tiền đóng theo các tỷ lệ 30%, 25% hoặc 10% tính trên mức chuẩn nghèo nông thôn tùy theo diện đối tượng hộ gia đình.

Người tham gia có quyền lựa chọn các phương thức đóng bảo hiểm linh hoạt ra sao? Người lao động được quyền lựa chọn nhiều phương thức đóng phù hợp với thu nhập thực tế, bao gồm: đóng định kỳ hàng tháng, đóng 3 tháng một lần, 6 tháng một lần, 12 tháng một lần hoặc đóng một lần cho nhiều năm về sau. Trường hợp người tham gia đã đủ tuổi nghỉ hưu nhưng thời gian đóng còn thiếu không quá 10 năm thì được đóng một lần cho những năm còn thiếu để nhận lương hưu ngay.

Tại sao số lượng lao động tự do tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện tại Đồng Hỷ vẫn chưa cao? Thực trạng này xuất phát từ mức thu nhập của lao động nông thôn còn thấp và không ổn định, khiến họ ưu tiên chi tiêu sinh hoạt trước mắt hơn là tích lũy hưu trí. Bên cạnh đó, công tác truyền thông cơ sở chưa thật sự sâu rộng, mạng lưới đại lý thu còn mỏng và sự hiểu biết của người dân về tính ưu việt của chính sách an sinh xã hội vẫn còn nhiều hạn chế.

Kinh nghiệm phát triển bảo hiểm xã hội tự nguyện từ các địa phương khác có thể áp dụng vào Đồng Hỷ ra sao? Huyện Đồng Hỷ hoàn toàn có thể vận dụng kinh nghiệm từ huyện Phong Điền trong việc ứng dụng mạng xã hội để tư vấn trực tuyến cho lao động trẻ, kết hợp mô hình của huyện Kim Thành trong việc huy động toàn bộ nhân lực bưu điện cùng cán bộ phụ nữ, nông dân đến từng hộ gia đình tuyên truyền, biến mục tiêu an sinh thành nhiệm vụ chính trị của toàn bộ hệ thống cơ sở.

Kết luận

• Công trình khẳng định vai trò trụ cột của chính sách bảo hiểm xã hội tự nguyện trong việc củng cố hệ thống an sinh xã hội bền vững và giảm nhẹ gánh nặng trợ cấp ngân sách cho địa phương.
• Luận văn phản ánh trung thực thực trạng phát triển bảo hiểm xã hội tự nguyện tại huyện Đồng Hỷ giai đoạn 2018 - 2020 với quy mô 526 người tham gia, tương đương 1,0% lực lượng lao động, chỉ ra dư địa mở rộng to lớn với hơn 100.000 lao động tự do.
• Nghiên cứu bóc tách các rào cản nền tảng về thu nhập bấp bênh, tâm lý tích lũy hạn chế, độ bao phủ đại lý thu thấp và thiếu vắng các quyền lợi ngắn hạn trong chính sách hiện hành.
• Đề tài đóng góp hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính ứng dụng cao, từ kiện toàn mạng lưới đại lý thôn bản, đẩy mạnh truyền thông số, tham mưu cơ chế hỗ trợ ngân sách đến tinh giản thủ tục hành chính.
• Xác định lộ trình hành động trọng tâm giai đoạn 2021 - 2025, phấn đấu đạt mục tiêu 2.500 người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện, góp phần hiện thực hóa mục tiêu an sinh toàn dân trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên.

Các cấp chính quyền và cơ quan chức năng cần nhanh chóng đưa các khuyến nghị của luận văn vào thực tiễn chỉ đạo, chung tay xây dựng mạng lưới an sinh xã hội vững chắc vì cuộc sống an lành và tuổi già an tâm cho mọi người lao động.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1, luật Bảo hiểm xã hội 2014, đối tượng tham gia BHXH tự nguyện là công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên và không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, tức là không thuộc các đối tượng sau: - Người làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn, hợp đồng lao động xác định thời hạn, hợp đồng lao động theo mùa vụ hoặc theo một công việc nhất định có thời hạn từ đủ 03 tháng đến dưới 12 tháng, kể cả hợp đồng lao động được ký kết giữa người sử dụng lao động với người đại diện theo pháp luật của người dưới 15 tuổi theo quy định của pháp luật về lao động; - Người làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 01 tháng đến dưới 03 tháng; 7 - Cán bộ, công chức, viên chức; - Công nhân quốc phòng, công nhân công an, người làm công tác khác trong tổ chức cơ yếu; - Sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp quân đội nhân dân; sĩ quan, hạ sĩ quan nghiệp vụ, sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên môn kỹ thuật công an nhân dân; người làm công tác cơ yếu hưởng lương như đối với quân nhân; - Hạ sĩ quan, chiến sĩ quân đội nhân dân; hạ sĩ quan, chiến sĩ công an nhân dân phục vụ có thời hạn; học viên quân đội, công an, cơ yếu đang theo học được hưởng sinh hoạt phí; - Người đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng quy định tại Luật người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng; - Người quản lý doanh nghiệp, người quản lý điều hành hợp tác xã có hưởng tiền lương; - Người hoạt động không chuyên trách ở xã, phường, thị trấn. Thông tư số 01/2016/TT-BLĐTBXH của Bộ Lao động thương binh xã hội ban hành ngày 18/02/2016 có quy định rõ đối tượng tham gia BHXH tự nguyện như sau: - Người lao động làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn dưới 03 tháng trước ngày 01 tháng 01 năm 2018; người lao động làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn dưới 01 tháng từ ngày 01 tháng 01 năm 2018 trở đi; - Người hoạt động không chuyên trách ở thôn, ấp, bản, sóc, làng, tổ dân phố, khu, khu phố; - Người lao động giúp việc gia đình; - Người tham gia các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ không hưởng tiền lương; - Xã viên không hưởng tiền lương, tiền công làm việc trong hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã; - Người nông dân, người lao động tự tạo việc làm bao gồm những người tự tổ chức hoạt động lao động để có thu nhập cho bản thân và gia đình; - Người lao động đã đủ điều kiện về tuổi đời nhưng chưa đủ điều kiện về thời gian đóng để hưởng lương hưu theo quy định của pháp luật về bảo hiểm xã hội; 8 Ngoài ra, đối tượng tham gia BHXH tự nguyện có thể chia thành 2 nhóm: - Nhóm 1: Lao động thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc nay vì lý do nào đó nên không tiếp tục tham gia BHXH bắt buộc nữa, bao gồm: + Lao động dôi dư từ khu vực nhà nước do quá trình cải cách doanh nghiệp nhà nước và cải cách hành chính. Những lao động thuộc diện "dôi dư" đó nhận trợ cấp bảo hiểm một lần hoặc về hưu trước tuổi còn khả năng lao động. + Lao động do bầu cử được bổ nhiệm vào các tổ chức dân cử như Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân cấp cơ sở, các đoàn thể và tổ chức quần chúng sau khi hết nhiệm kỳ không được bầu lại có nhu cầu tiếp tục tham gia BHXH.