Luận văn thạc sĩ phạt tiền với tư cách hình phạt bổ sung trong luật hình sự việt nam

Luận văn thạc sĩ phân tích vai trò của phạt tiền như hình phạt bổ sung trong luật hình sự Việt Nam, nêu rõ các quy định và thực tiễn áp dụng.

• Tác giả: Nguyễn Thị Dung
• Người hướng dẫn: TS. Trịnh Tiến Việt
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Phạt tiền với tư cách hình phạt bổ sung trong luật hình sự Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ PHẠT TIỀN VỚI TƢ CÁCH HÌNH PHẠT BỔ SUNG TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm, mục đích và vai trò của hình phạt bổ sung trong luật hình sự Việt Nam
• 1.1.1. Khái niệm hình phạt bổ sung
• 1.1.2. Mục đích và vai trò của hình phạt bổ sung
• 1.1.3. Khái niệm, mục đích và vai trò của phạt tiền với tư cách hình phạt bổ sung trong luật hình sự Việt Nam
• 1.1.3.1. Khái niệm phạt tiền với tư cách hình phạt bổ sung
• 1.1.3.2. Mục đích và vai trò của phạt tiền với tư cách hình phạt bổ sung
• 1.1.4. Sự hình thành và phát triển của luật hình sự Việt Nam từ sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến trước khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1999 về phạt tiền với tư cách hình phạt bổ sung
• 1.1.4.1. Giai đoạn từ sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến trước pháp điển hóa lần thứ nhất - Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1985
• 1.1.4.2. Giai đoạn từ khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1985 đến trước pháp điển hóa lần thứ hai - Bộ luật hình sự năm 1999
• 2. CHƯƠNG 2: PHẠT TIỀN VỚI TƢ CÁCH HÌNH PHẠT BỔ SUNG TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ NƢỚC TRÊN THẾ GIỚI
• 2.1. Phạt tiền với tư cách hình phạt bổ sung trong Bộ luật hình sự Việt Nam
• 2.1.1. Quy định trong Phần chung Bộ luật hình sự
• 2.1.2. Quy định trong Phần các tội phạm Bộ luật hình sự
• 2.1.3. Phân biệt phạt tiền với tư cách hình phạt bổ sung với một số chế tài pháp lý khác
• 2.1.3.1. Phân biệt phạt tiền với tư cách hình phạt bổ sung và phạt tiền với tư cách hình phạt chính
• 2.1.3.2. Phân biệt phạt tiền và tịch thu tài sản với tư cách hình phạt bổ sung
• 2.1.3.3. Phân biệt phạt tiền với tư cách hình phạt bổ sung và phạt tiền với tư cách là biện pháp xử lý hành chính
• 2.2. Phạt tiền với tư cách hình phạt bổ sung trong Bộ luật hình sự một số nước trên thế giới
• 2.2.1. Bộ luật hình sự Liên bang Nga
• 2.2.2. Bộ luật hình sự Cộng hòa nhân dân Trung Hoa
• 2.2.3. Bộ luật hình sự Vương quốc Thụy Điển
• 2.2.4. Bộ luật hình sự Nhật Bản
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHẠT TIỀN VỚI TƢ CÁCH HÌNH PHẠT BỔ SUNG VÀ NHỮNG KIẾN NGHỊ
• 3.1. Thực tiễn áp dụng phạt tiền với tư cách hình phạt bổ sung
• 3.1.1. Tình hình áp dụng
• 3.1.2. Những nhận xét, đánh giá
• 3.1.3. Một số tồn tại, hạn chế trong lập pháp và thực tiễn áp dụng phạt tiền với tư cách hình phạt bổ sung và các nguyên nhân cơ bản
• 3.1.3.1. Một số tồn tại, hạn chế trong lập pháp và thực tiễn áp dụng phạt tiền với tư cách hình phạt bổ sung
• 3.1.3.2. Các nguyên nhân cơ bản
• 3.1.4. Những kiến nghị
• 3.1.4.1. Hoàn thiện các quy định của Bộ luật hình sự
• 3.1.4.2. Nâng cao trách nhiệm của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền, cán bộ xét xử trong việc áp dụng phạt tiền với tư cách hình phạt bổ sung
• 3.1.4.3. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật
• 3.1.4.4. Tăng cường công tác tổng kết thực tiễn áp dụng phạt tiền với tư cách hình phạt bổ sung
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phạt tiền trong luật hình sự Việt Nam

Phạt tiền là một trong những hình phạt bổ sung quan trọng trong luật hình sự Việt Nam. Hình phạt này không chỉ thể hiện tính cưỡng chế mà còn có vai trò giáo dục, cải tạo người phạm tội. Việc áp dụng phạt tiền với tư cách hình phạt bổ sung đã được quy định rõ ràng trong Bộ luật hình sự, nhằm đảm bảo tính công bằng và hiệu quả trong công tác phòng chống tội phạm.

1.1. Khái niệm phạt tiền trong luật hình sự

Phạt tiền được hiểu là hình phạt bổ sung áp dụng cho những người phạm tội, nhằm mục đích giáo dục và răn đe. Hình phạt này không chỉ đơn thuần là một hình thức trừng phạt mà còn là một biện pháp nhằm ngăn chặn tái phạm.

1.2. Vai trò của phạt tiền trong hệ thống hình phạt

Phạt tiền đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện chính sách hình sự của Nhà nước. Nó không chỉ giúp giảm bớt gánh nặng cho hệ thống giam giữ mà còn tạo điều kiện cho người phạm tội có cơ hội cải tạo, tái hòa nhập cộng đồng.

II. Những thách thức trong việc áp dụng phạt tiền

Mặc dù phạt tiền là một hình phạt bổ sung hiệu quả, nhưng việc áp dụng nó cũng gặp nhiều thách thức. Các vấn đề như sự không đồng nhất trong việc áp dụng, mức phạt không phù hợp và thiếu sự hướng dẫn cụ thể từ các cơ quan chức năng đã gây khó khăn trong thực tiễn.

2.1. Sự không đồng nhất trong áp dụng phạt tiền

Nhiều trường hợp phạt tiền không được áp dụng đồng đều giữa các địa phương, dẫn đến sự bất công trong xử lý tội phạm. Điều này cần được khắc phục để đảm bảo tính công bằng trong pháp luật.

2.2. Mức phạt không phù hợp với thực tế

Mức phạt tiền hiện tại đôi khi không phản ánh đúng tính chất và mức độ nghiêm trọng của tội phạm, gây khó khăn trong việc răn đe và giáo dục người phạm tội.

III. Phương pháp cải thiện việc áp dụng phạt tiền

Để nâng cao hiệu quả của phạt tiền trong luật hình sự, cần có những phương pháp cải thiện cụ thể. Việc hoàn thiện quy định pháp luật, tăng cường công tác tuyên truyền và giáo dục pháp luật là những giải pháp cần thiết.

3.1. Hoàn thiện quy định pháp luật về phạt tiền

Cần xem xét và sửa đổi các quy định liên quan đến phạt tiền để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong thực tiễn. Điều này bao gồm việc quy định rõ ràng hơn về mức phạt và các trường hợp áp dụng.

3.2. Tăng cường công tác tuyên truyền pháp luật

Giáo dục pháp luật cho người dân về ý nghĩa và tác dụng của phạt tiền sẽ giúp nâng cao nhận thức và ý thức chấp hành pháp luật, từ đó giảm thiểu tình trạng vi phạm.

IV. Ứng dụng thực tiễn của phạt tiền trong xử lý tội phạm

Phạt tiền đã được áp dụng rộng rãi trong thực tiễn xử lý tội phạm tại Việt Nam. Số liệu cho thấy, tỷ lệ bị cáo bị áp dụng phạt tiền ngày càng tăng, cho thấy sự hiệu quả của hình phạt này trong việc phòng ngừa tội phạm.

4.1. Tình hình áp dụng phạt tiền trong các vụ án

Theo thống kê, từ năm 2009 đến 2013, số lượng bị cáo bị áp dụng phạt tiền với tư cách hình phạt bổ sung có xu hướng tăng, cho thấy sự chấp nhận của xã hội đối với hình phạt này.

4.2. Đánh giá hiệu quả của phạt tiền

Phạt tiền không chỉ giúp giảm bớt gánh nặng cho hệ thống giam giữ mà còn tạo điều kiện cho người phạm tội có cơ hội cải tạo, tái hòa nhập cộng đồng, từ đó góp phần vào công tác phòng chống tội phạm.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai của phạt tiền

Phạt tiền với tư cách hình phạt bổ sung trong luật hình sự Việt Nam cần được tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện. Việc cải cách pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng sẽ góp phần quan trọng trong công tác phòng chống tội phạm.

5.1. Tương lai của phạt tiền trong luật hình sự

Cần có những nghiên cứu sâu hơn về phạt tiền để đảm bảo rằng hình phạt này luôn phù hợp với thực tiễn và đáp ứng được yêu cầu của xã hội.

5.2. Đề xuất các giải pháp cải cách

Đề xuất các giải pháp cải cách nhằm nâng cao hiệu quả của phạt tiền, bao gồm việc tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cải thiện quy trình áp dụng pháp luật.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Phạt tiền với tư cách hình phạt bổ sung là một trong những chế định quan trọng của luật hình sự Việt Nam, đóng vai trò thiết yếu trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm. Theo số liệu thống kê từ năm 2009 đến 2013, tỷ lệ bị cáo bị áp dụng hình phạt tiền với tư cách hình phạt bổ sung có xu hướng tăng, từ 4,5% năm 2009 lên 6,1% năm 2012, sau đó giảm nhẹ còn 5,4% năm 2013 trên tổng số bị cáo xét xử sơ thẩm. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm sáng tỏ các vấn đề lý luận và thực tiễn về phạt tiền với tư cách hình phạt bổ sung trong luật hình sự Việt Nam, phân tích thực trạng áp dụng trong 5 năm (2009-2013) trên phạm vi cả nước, đồng thời so sánh với pháp luật hình sự một số nước để đề xuất giải pháp hoàn thiện. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định pháp luật, thực tiễn xét xử và các vấn đề liên quan đến phạt tiền với tư cách hình phạt bổ sung trong Bộ luật hình sự Việt Nam từ sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến trước năm 2014. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc góp phần nâng cao hiệu quả công tác lập pháp và thực thi pháp luật hình sự, đồng thời hỗ trợ công tác giáo dục, cải tạo người phạm tội và phòng ngừa tái phạm, góp phần bảo vệ trật tự xã hội.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết hình phạt trong khoa học luật hình sự, bao gồm:

• Học thuyết hình phạt tuyệt đối (Immanuel Kant, Georg Wilhelm Friedrich Hegel): coi hình phạt là sự trả thù công bằng của Nhà nước nhằm khôi phục trật tự pháp luật.
• Học thuyết hình phạt tương đối (Cesare Beccaria, Jeremy Bentham): hình phạt nhằm mục đích phòng ngừa tội phạm trong tương lai.
• Học thuyết liên hợp (A. von Hirsch): kết hợp mục đích trừng trị và phòng ngừa trong hình phạt.
• Khái niệm hình phạt bổ sung: là hình phạt được tuyên kèm theo hình phạt chính, nhằm tăng cường hiệu quả trừng trị, giáo dục và phòng ngừa tội phạm.
• Khái niệm phạt tiền với tư cách hình phạt bổ sung: hình phạt bổ sung tước đi một khoản tiền nhất định của người bị kết án, áp dụng kèm theo hình phạt chính, chủ yếu đối với các tội tham nhũng, ma túy và một số tội khác.

Các khái niệm chuyên ngành như "hình phạt bổ sung", "phạt tiền", "phạm vi áp dụng", "mức phạt tiền", "thi hành án phạt tiền" được làm rõ trong luận văn.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học pháp lý và xã hội học:

• Phương pháp lịch sử: nghiên cứu sự hình thành và phát triển của phạt tiền với tư cách hình phạt bổ sung từ năm 1945 đến 2013.
• Phương pháp so sánh: đối chiếu quy định pháp luật Việt Nam với một số nước như Liên bang Nga, Trung Quốc, Thụy Điển, Nhật Bản.
• Phương pháp phân tích, tổng hợp: phân tích các quy định pháp luật, tổng hợp các quan điểm khoa học và thực tiễn áp dụng.
• Phương pháp thống kê, định lượng, định tính: thu thập và phân tích số liệu về việc áp dụng phạt tiền trong xét xử sơ thẩm trên phạm vi cả nước trong 5 năm (2009-2013).
• Nguồn dữ liệu: bao gồm Bộ luật hình sự các thời kỳ, văn bản hướng dẫn thi hành, báo cáo xét xử, các công trình nghiên cứu khoa học trong và ngoài nước.

Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ các vụ án có áp dụng phạt tiền với tư cách hình phạt bổ sung trong giai đoạn 2009-2013, với phương pháp chọn mẫu toàn diện nhằm đảm bảo tính đại diện và khách quan. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng cách so sánh tỷ lệ áp dụng, mức phạt tiền, phạm vi tội phạm áp dụng, đồng thời đánh giá các tồn tại, hạn chế trong lập pháp và thực tiễn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ áp dụng phạt tiền với tư cách hình phạt bổ sung tăng dần: Từ 4,5% năm 2009 lên 6,1% năm 2012, sau đó giảm nhẹ còn 5,4% năm 2013 trên tổng số bị cáo xét xử sơ thẩm. Điều này cho thấy xu hướng sử dụng hình phạt này ngày càng phổ biến trong hệ thống hình phạt Việt Nam.

2. Phạm vi áp dụng mở rộng: Bộ luật hình sự năm 1999 quy định phạt tiền với tư cách hình phạt bổ sung trong 104/263 điều luật, tăng gần gấp đôi so với 58/215 điều luật của Bộ luật năm 1985. Phạt tiền được áp dụng chủ yếu đối với các tội tham nhũng, ma túy, xâm phạm sở hữu, trật tự quản lý kinh tế, môi trường và trật tự công cộng.

3. Mức phạt tiền đa dạng và có quy định tối thiểu: Mức phạt tối thiểu là 1 triệu đồng, mức tối đa có thể lên đến 500 triệu đồng hoặc theo bội số giá trị tài sản phạm pháp. Tuy nhiên, khoảng cách giữa mức tối thiểu và tối đa còn rất lớn, có thể lên đến 100 lần, tạo điều kiện cho sự tùy tiện trong áp dụng.

4. Thủ tục thi hành án và xử lý vi phạm còn nhiều bất cập: Quy định cho phép nộp tiền phạt một lần hoặc nhiều lần trong thời hạn do tòa án quyết định, nhưng chưa có chế tài rõ ràng đối với trường hợp chây ỳ, không nộp phạt. Việc tổng hợp phạt tiền khi phạm nhiều tội được thực hiện theo nguyên tắc cộng dồn, không giới hạn tổng số tiền phạt.

Thảo luận kết quả

Việc tăng tỷ lệ áp dụng phạt tiền với tư cách hình phạt bổ sung phản ánh sự nhận thức ngày càng rõ về vai trò của hình phạt này trong chính sách hình sự Việt Nam. Phạm vi áp dụng rộng rãi cho thấy Nhà nước coi trọng biện pháp này trong việc trừng trị và phòng ngừa các tội phạm có tính chất kinh tế và xã hội phức tạp như tham nhũng, ma túy.

Tuy nhiên, khoảng cách lớn giữa mức phạt tối thiểu và tối đa có thể dẫn đến sự không đồng nhất trong xét xử, gây khó khăn cho việc cá thể hóa hình phạt và đảm bảo công bằng. So với một số nước như Liên bang Nga hay Nhật Bản, Việt Nam chưa có quy định cụ thể về chuyển đổi hình phạt tiền sang hình phạt tù khi người bị kết án không thi hành án, làm giảm tính cưỡng chế và hiệu quả thi hành án.

Việc thi hành án phạt tiền do cơ quan thi hành án dân sự đảm nhiệm, với quy trình chuyển giao bản án và quyết định thi hành án rõ ràng, nhưng vẫn còn tồn tại khó khăn trong việc xử lý người chây ỳ, ảnh hưởng đến hiệu quả thực thi pháp luật. Các quy định về miễn, giảm phạt tiền cũng thể hiện tính nhân đạo, phù hợp với chính sách khoan hồng của Nhà nước.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ áp dụng phạt tiền theo năm, bảng phân bố mức phạt tiền theo loại tội phạm, giúp minh họa rõ nét xu hướng và phạm vi áp dụng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về mức phạt tiền: Thu hẹp khoảng cách giữa mức phạt tối thiểu và tối đa để giảm thiểu sự tùy tiện trong áp dụng, đồng thời quy định rõ mức phạt tối đa phù hợp với từng loại tội phạm nhằm tăng tính khả thi và công bằng.

2. Xây dựng cơ chế xử lý vi phạm thi hành án phạt tiền: Ban hành quy định chuyển đổi hình phạt tiền sang hình phạt tù hoặc các biện pháp cưỡng chế khác khi người bị kết án cố tình chây ỳ không thi hành án, nhằm nâng cao hiệu quả thi hành án.

3. Nâng cao trách nhiệm và năng lực của cơ quan thi hành án dân sự: Tăng cường đào tạo, trang bị phương tiện và quy trình làm việc chuyên nghiệp để đảm bảo việc thi hành án phạt tiền được thực hiện kịp thời, chính xác và hiệu quả.

4. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật: Tăng cường truyền thông về vai trò, ý nghĩa và quy định của phạt tiền với tư cách hình phạt bổ sung nhằm nâng cao nhận thức của người dân và cán bộ pháp luật, góp phần nâng cao tính tuân thủ pháp luật.

5. Tăng cường tổng kết, đánh giá thực tiễn áp dụng: Thiết lập hệ thống thu thập, phân tích số liệu về việc áp dụng phạt tiền để kịp thời phát hiện tồn tại, từ đó đề xuất các giải pháp điều chỉnh phù hợp trong quá trình sửa đổi Bộ luật hình sự.

Các giải pháp trên nên được thực hiện trong vòng 3-5 năm tới, với sự phối hợp của các cơ quan lập pháp, tư pháp, thi hành án và các tổ chức xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà lập pháp và cơ quan soạn thảo pháp luật: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để hoàn thiện các quy định về phạt tiền trong Bộ luật hình sự, giúp xây dựng chính sách hình sự phù hợp với thực tiễn.

2. Cán bộ tư pháp, tòa án và viện kiểm sát: Giúp hiểu rõ hơn về bản chất, phạm vi áp dụng và thủ tục thi hành phạt tiền với tư cách hình phạt bổ sung, từ đó nâng cao hiệu quả xét xử và thi hành án.

3. Cán bộ thi hành án dân sự: Cung cấp kiến thức về quy trình, thủ tục thi hành án phạt tiền, các khó khăn và giải pháp nhằm nâng cao năng lực thi hành án.

4. Sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành luật hình sự: Là tài liệu tham khảo chuyên sâu về một chế định quan trọng trong luật hình sự Việt Nam, hỗ trợ nghiên cứu và học tập.

5. Các tổ chức nghiên cứu, chuyên gia pháp lý và nhà khoa học: Cung cấp dữ liệu, phân tích và đánh giá thực tiễn để phục vụ các nghiên cứu tiếp theo về chính sách hình sự và pháp luật hình sự.

Câu hỏi thường gặp

1. Phạt tiền với tư cách hình phạt bổ sung là gì?
   Phạt tiền với tư cách hình phạt bổ sung là hình phạt được tuyên kèm theo hình phạt chính, nhằm tước đi một khoản tiền nhất định của người bị kết án để tăng cường hiệu quả trừng trị và phòng ngừa tội phạm.

2. Phạm vi áp dụng phạt tiền với tư cách hình phạt bổ sung như thế nào?
   Phạt tiền được áp dụng chủ yếu đối với các tội tham nhũng, ma túy, xâm phạm sở hữu, trật tự quản lý kinh tế, môi trường và trật tự công cộng, theo quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam.

3. Mức phạt tiền được quy định ra sao?
   Mức phạt tiền tối thiểu là 1 triệu đồng, mức tối đa có thể lên đến 500 triệu đồng hoặc theo bội số giá trị tài sản phạm pháp, tùy thuộc tính chất và mức độ nghiêm trọng của tội phạm.

4. Người bị kết án phạt tiền có thể nộp tiền phạt như thế nào?
   Tiền phạt có thể được nộp một lần hoặc nhiều lần trong thời hạn do tòa án quyết định trong bản án, tạo điều kiện thuận lợi cho người bị kết án.

5. Có biện pháp gì khi người bị kết án không nộp tiền phạt?
   Hiện nay pháp luật chưa quy định rõ ràng về xử lý người chây ỳ không nộp tiền phạt, tuy nhiên có thể áp dụng các biện pháp cưỡng chế hoặc khởi tố về tội không chấp hành án, hoặc tham khảo kinh nghiệm quốc tế để chuyển đổi hình phạt.

Kết luận

• Phạt tiền với tư cách hình phạt bổ sung là chế định quan trọng trong hệ thống hình phạt Việt Nam, góp phần nâng cao hiệu quả trừng trị, giáo dục và phòng ngừa tội phạm.
• Tỷ lệ áp dụng phạt tiền với tư cách hình phạt bổ sung có xu hướng tăng trong giai đoạn 2009-2013, với phạm vi áp dụng mở rộng trong nhiều lĩnh vực tội phạm.
• Mức phạt tiền đa dạng, có quy định tối thiểu nhưng khoảng cách giữa mức tối thiểu và tối đa còn lớn, gây khó khăn trong áp dụng thống nhất.
• Thủ tục thi hành án và xử lý vi phạm thi hành án còn nhiều hạn chế, cần hoàn thiện để nâng cao hiệu quả thi hành.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực thi hành án và tăng cường tuyên truyền nhằm phát huy vai trò của phạt tiền với tư cách hình phạt bổ sung trong công tác phòng, chống tội phạm.

Next steps: Tiếp tục nghiên cứu, tổng kết thực tiễn áp dụng, phối hợp các cơ quan liên quan triển khai các giải pháp đề xuất.

Các nhà làm luật, cán bộ tư pháp và thi hành án cần quan tâm, áp dụng hiệu quả chế định phạt tiền với tư cách hình phạt bổ sung để góp phần xây dựng pháp luật hình sự Việt Nam ngày càng hoàn thiện.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ PHẠT TIỀN VỚI TƢ CÁCH HÌNH PHẠT BỔ SUNG TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. KHÁI NIỆM, MỤC ĐÍCH VÀ VAI TRÒ CỦA HÌNH PHẠT BỔ SUNG TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Khái niệm hình phạt bổ sung Hình phạt bổ sung và hình phạt, nhìn dưới góc độ triết học có mối quan hệ nội tại, tương tác với nhau. Đây là mối quan hệ giữa cái riêng và cái chung, trong đó hình phạt bổ sung là cái riêng, còn hình phạt là cái chung.

Cái riêng là phạm trù được dùng để chỉ một sự vật, một hiện tượng, một quá trình riêng lẻ nhất định. Còn cái chung là phạm trù dùng để chỉ những mặt, những thuộc tính chung không những có một kết cấu vật chất nhất định, mà còn được lặp lại trong nhiều sự vật, hiện tượng hay quá trình riêng lẻ khác [23, tr. Như vậy, phạm trù hình phạt bổ sung với tư cách là cái riêng bao giờ cũng được đặt trong phạm trù hình phạt với tư cách là cái chung. Chính vì lý lẽ đó muốn hiểu được khái niệm hình phạt bổ sung thì nhất thiết chúng ta phải nhận thức được khái niệm hình phạt.

Trong lịch sử nhân loại có những quan niệm khác nhau về bản chất và nội dung của hình phạt. Nhìn chung, các quan điểm đó có thể được chia thành hai loại: 1) Quan niệm thứ nhất coi hình phạt là công cụ trừng trị, trả thù người phạm tội, lấy sự khắc nghiệt của hình phạt làm điều răn cho người phạm tội; 2) Quan niệm thứ hai coi hình phạt là công cụ pháp lý cần thiết để đấu tranh phòng, chống tội phạm, cải tạo giáo dục người phạm tội [16, tr. Về vấn đề này, trong cuốn sách chuyên khảo Những vấn đề lý luận và thực tiễn 17 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] về hình phạt bổ sung trong luật hình sự Việt Nam, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, 2011, PGS. Trịnh Quốc Toản đã tổng kết như sau: Quan điểm coi hình phạt là sự trả thù của Nhà nước dựa theo học thuyết trừng trị (Vergeltungstheorie) hay còn gọi là học thuyết hình phạt tuyệt đối (Absolute Straftheorie) do Immanuel Kant (1724-1804) và sau đó là Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831) chủ trương.

Trong tác phẩm "Luân lý siêu hình", I. Kant cho rằng, sự bất công do hành vi của người phạm tội gây ra phải được đền bù bằng hình phạt, thông qua đó trật tự pháp luật bị xâm phạm được khôi phục. Việc áp dụng hình phạt nhằm bảo đảm công lý, công bằng. Kant đòi phải thực hiện nguyên tắc "ân oán ngang bằng": Đối với tội giết người phải tử hình, đối với tội hiếp dâm - cần thiến kẻ hiếp dâm, tội làm nhục - cần công khai hôn tay người bị làm nhục v.

Như vậy, cơ sở pháp lý và ý nghĩa của hình phạt theo học thuyết hình phạt tuyệt đối, chỉ nằm ở sự trừng trị, trả thù, có nghĩa là bằng việc áp dụng hình phạt, sự bất công mà người phạm tội đã có lỗi gây ra được đền bù công bằng. Người phạm tội là người làm điều ác, mang nợ đối với xã hội nên cần phải trả bằng hình phạt, họ là kẻ thù của xã hội chứ không phải là thành viên của xã hội. Vì vậy, hình phạt chỉ có mục đích tự thân trừng trị, trả thù, chứ tuyệt đối không có mục đích phòng ngừa tội phạm. Theo tiến trình phát triển của xã hội, bên cạnh các học thuyết trừng trị hay là học thuyết hình phạt tuyệt đối xuất hiện các học thuyết về phòng ngừa tội phạm hay còn gọi là học thuyết hình phạt tương đối (relative Straftheorien) do Cesare Beccaria (1738-1794) khởi xướng, sau đó là Jeremy Bentham (1748-1832), P.

Theo học thuyết này, hình phạt không hướng vào việc trả thù người phạm tội mà chỉ nhằm phòng ngừa tội phạm trong tương lai. Do không có học thuyết nào là phù hợp, vượt trội để biện minh cho sự tồn tại của hình phạt, nên có nhiều học giả đã hợp nhất hai loại học thuyết trên thành học thuyết liên hợp (Vereinigungstheorie), mà những người đại diện xuất sắc là A. 18 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Theo học thuyết này, hình phạt không chỉ có mục đích trừng trị mà còn có mục đích phòng ngừa tội phạm [60, tr. Còn trong khoa học luật hình sự Liên Xô trước đây và Liên bang Nga ngày nay có các quan điểm coi hình phạt hoặc là biện pháp cưỡng chế của Nhà nước do Tòa án nhân danh Nhà nước áp dụng đối với người có lỗi trong việc thực hiện tội phạm nhằm mục đích ngăn ngừa chung và ngăn ngừa riêng (Natasev A.); hoặc là sự trừng trị, tức là gây cho người có tội những sự đau đớn và những sự tước đoạt do luật định mà người đó phải chịu (Đementrev X.I); hoặc là một trong các biện pháp đấu tranh chống tội phạm mà nội dung của nó là kết hợp thuyết phục với cưỡng chế (Karpetx) [5, tr.

Theo Bộ luật hình sự Liên bang Nga được Hội đồng Liên bang Nga phê chuẩn ngày 05 tháng 6 năm 1996 quy định khái niệm hình phạt tại Điều 43 như sau: Hình phạt là biện pháp cưỡng chế của Nhà nước áp dụng theo phán quyết của Tòa án. Hình phạt được áp dụng đối với người bị coi là có lỗi trong hành vi phạm tội và được bộ luật hình sự này quy định bằng việc tước bỏ hoặc hạn chế các quyền tự do của người đó [64, tr. Còn trong khoa học luật hình sự Việt Nam, các học giả luôn đi theo tư tưởng tiến bộ, nhân đạo về hình phạt, nên đã đưa ra những quan niệm về hình phạt mà về cơ bản là thống nhất, mặc dù trong mỗi quan niệm đó có những sự khác nhau nhất định, chẳng hạn như: Theo GS. Lê Văn Cảm: "Hình phạt là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất của Nhà nước được quyết định trong bản án kết tội có hiệu lực pháp luật của Tòa án để tước bỏ hay hạn chế quyền, tự do của người bị kết án theo các quy định của pháp luật hình sự" [2, tr.

Nguyễn Ngọc Hòa định nghĩa: 19 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Hình phạt là biện pháp cưỡng chế Nhà nước nghiêm khắc nhất được quy định trong luật hình sự, do Tòa án áp dụng cho chính người đã thực hiện tội phạm, nhằm trừng trị và giáo dục họ, góp phần vào việc đấu tranh phòng và chống tội phạm, bảo vệ chế độ và trật tự xã hội cũng như các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân [19, tr. Hay theo GS.TS Võ Khánh Vinh lại quan niệm: Hình phạt là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất do luật quy định được Tòa án nhân dân nhân danh Nhà nước quyết định trong bản án đối với người có lỗi trong việc thực hiện tội phạm và được thể hiện ở việc tước đoạt hoặc hạn chế các quyền và lợi ích do pháp luật quy định đối với người bị kết án [74, tr. Trịnh Quốc Toản trên cơ sở phân tích nhiều quan điểm khoa học và các đặc điểm cơ bản của hình phạt đã định nghĩa: Hình phạt là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc của Nhà nước, được luật quy định, do Tòa án áp dụng đối với người bị kết án và được thể hiện ở việc tước bỏ hoặc hạn chế quyền, lợi ích của họ nhằm giáo dục, cải tạo họ và phòng ngừa tội phạm, đảm bảo cho luật hình sự thực hiện được nhiệm vụ bảo vệ và đấu tranh phòng, chống tội phạm [59, tr. Trong pháp luật hình sự nước ta từ sau Cách mạng tháng 8 năm 1945 đến trước khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1999, khái niệm hình phạt chưa được ghi nhận một cách chính thức ở bất kỳ một văn bản pháp luật nào, chỉ đến khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1999 thì khái niệm hình phạt lần đầu tiên mới được quy định tại Điều 26 Bộ luật hình sự: "Hình phạt là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất của Nhà nước nhằm tước bỏ hoặc hạn chế quyền, lợi ích của người phạm tội.

Hình phạt được quy định trong Bộ luật hình sự và do Tòa án quyết định" [40]. 20 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Thật ra, cách diễn đạt của Điều 26 Bộ luật hình sự năm 1999 là chưa thật chính xác: "Hình phạt có nội dung pháp lý là tước bỏ hoặc hạn chế quyền, lợi ích hợp pháp của người phạm tội chứ không phải có mục đích nhằm tước bỏ hoặc hạn chế quyền, lợi ích hợp pháp đó" [19, tr. Do vậy, từ "nhằm" trong Điều 26 là thừa. Tuy vậy việc xây dựng được một khái niệm pháp lý chính thức tương đối hoàn chỉnh, thể hiện khá đầy đủ nội dung, bản chất, đặc điểm của hình phạt dưới góc độ một chế tài hình sự có ý nghĩa lý luận và thực tiễn lớn trong khoa học luật hình sự.

Từ khái niệm hình phạt, chúng ta có thể đưa ra khái niệm về hình phạt bổ sung dựa trên những điểm chung giống hình phạt và những điểm riêng khác của hình phạt bổ sung. Trong khoa học luật hình sự Việt Nam, các học giả có quan điểm về hình phạt bổ sung như sau: GS. Võ Khánh Vinh định nghĩa: Hình phạt bổ sung là hình phạt được bổ sung thêm vào hình phạt chính và không được tuyên độc lập mà chỉ có thể tuyên kèm theo một hình phạt chính. Tùy theo từng trường hợp cụ thể của vụ án, kèm theo một hình phạt chính Tòa án có thể tuyên một hoặc vài hình phạt bổ sung [74, tr.

Theo quan điểm của PGS. Trịnh Quốc Toản thì: Hình phạt bổ sung là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc của Nhà nước được luật quy định, do Tòa án áp dụng bổ sung cho hình phạt chính trong bản án kết tội đối với người bị kết án và được thể hiện ở việc tước bỏ hoặc hạn chế quyền, lợi ích nhất định của họ nhằm củng cố, tăng cường hiệu quả của hình phạt chính và phòng ngừa tội phạm [60, tr. Uông Chu Lưu thì cho rằng: "Hình phạt bổ sung là biện pháp cưỡng chế của Nhà nước được quy định trong luật hình sự, do Tòa án áp dụng 21 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] đối với người phạm tội, phản ánh sự đánh giá của Nhà nước về hành vi phạm tội và người đã thực hiện hành vi đó" [27, tr.