đặt vấn đề như trên, mô hình H-O-S đưa ra một định lý như sau: Thương mại quốc tế sẽ đưa đến sự cân bằng thu nhập tương đối và tuyệt đối của các yếu tố thuần nhất giữa các nước. Do đó, thương mại quốc tế là một cách thay thế cho sự dịch chuyển quốc tế của các yếu tố. Điều đó có nghĩa là: thương mại quốc tế làm cho (w) tăng ở nước thứ nhất (nước có tiền lương thấp) và giảm ở nước thứ hai (nước có tiền lương cao). Do đó thương mại quốc tế làm giảm sự khác biệt về (w) giữa hai nước khi có ngoại thương.
Tương tự, thương mại quốc tế làm giảm lãi suất (r) ở nước thứ nhất (nước có vốn đắt) và tăng ở nước thứ hai (nước có vốn rẻ), do đó làm giảm sự chênh lệch về lãi suất khi có ngoại thương. Đi xa hơn nữa, thương mại quốc tế không chỉ có khuynh hướng làm giảm sự khác biệt quốc tế về thu nhập của các yếu tố thuần nhất, mà còn dẫn đến sự cân bằng giá cả tương đối của các yếu tố khi tất cả các giả thiết được giữ vững. Thương mại quốc tế sẽ tiếp tục được mở rộng cho đến khi giá cả tương đối của hàng hoá được cân bằng hoàn toàn. Khắc phục giả thuyết của Ricardo về thương mại quốc tế chỉ thực hiện gồm hai nước, hai loại hàng hoá, vào năm 1965, nhà kinh tế học Balassa đã đưa ra 16 một cách tính về lợi thế so sánh biểu hiện (RCA), mà sau này nó được coi là phương pháp tính lợi thế so sánh tương đối phổ biến nhất bởi nó đánh giá hoạt động thương mại quốc tế qua sự tham gia của nhiều quốc gia và nhiều loại hàng hoá.
Chỉ số RCA phản ánh hoạt động xuất khẩu của một loại hàng hoá cụ thể của một nước cụ thể so với hoạt động xuất khẩu chung của thương mại thế giới, trong bối cảnh có sự khác nhau về các nhân tố phi giá cả. RCA được tính bằng công thức như sau: RCAAiA ?i? = ( EAiA ?i?/EAA ??)/(EWiW ?i?/EWW ??) Trong đó: EAiA ?i?: Xuất khẩu hàng hoá i của nước A AEE ??: Tổng xuất khẩu hàng hoá của nước A EWiW ?i?: Tổng xuất khẩu hàng hoá i của thế giới EWW ??: Tổng xuất khẩu hàng hoá của thế giới Theo công thức trên, nếu RCA lớn hơn 1, thì xuất khẩu hàng hoá cụ thể của một nước lớn hơn tỷ lệ trung bình của thế giới. Vì vậy, sản xuất hàng hoá của nước này được coi là có lợi thế so sánh so với thế giới. Mặt khác, nếu giá trị của RCA nhỏ hơn 1, có nghĩa là xuất khẩu hàng hoá của nước đó thấp hơn tỷ lệ trung bình của thế giới và nước đó không có lợi thế so sánh trong sản xuất hàng hoá này so với các nước khác.
RCA càng lớn, lợi thế so sánh của hàng hoá của nước đó càng cao. Tóm lại, các lý thuyết lợi thế so sánh truyền thống như đã phân tích cho thấy, các nhà kinh tế học đã có những cách tiếp cận khác nhau để lý giải các nhân tố cơ bản của lợi thế so sánh, tác động của việc khai thác lợi thế so sánh đối với sự phát triển kinh tế của một nước. Các lý thuyết này có thể áp dụng cho cho đổi hàng hoá đối với nhiều nước trên nguyên tắc mỗi nước sẽ tập trung vào sản 17 xuất và xuất khẩu các mặt hàng có chi phí thấp một cách tương đối so với các nước khác và nhập khẩu các mặt hàng có chi phí cao một cách tương đối - sau khi tất cả các chi phí liên quan được cân nhắc, tính toán. Lý thuyết của Ricardo được nước Anh áp dụng triệt để nhất và lâu dài nhất.
Từ năm 1846, Anh đã mở cửa hoàn toàn đối với nhập khẩu lương thực và nguyên liệu sản xuất với mức thuế quan bằng 0. Anh chủ động và đơn phương làm như vậy cũng nhằm thuyết phục các nước như Đức, Pháp chuyển sang chế độ tự do thương mại. Anh đã áp dụng chính sách tự do thương mại từ cuối thế kỷ XVIII đến trước chiến tranh thế giới lần thứ nhất nhằm chinh phục thị trường quốc tế. Nhờ chính sách này, nước Anh đã giữ được vị trí số một trong thương mại và đầu tư quốc tế trong hai thế kỷ và bằng chính sách này cũng tạo điều kiện cho sự cất cánh về kinh tế của Pháp, Mỹ, Đức.
Ngày nay, đặc biệt là từ sau chiến tranh lạnh, những nguyên tắc của các lý thuyết lợi thế so sánh truyền thống đã được áp dụng rộng rãi trên thế giơí và có chiều hướng gia tăng. Về mặt lý thuyết, các học thuyết của A.Smith, Ricardo, Samuelson, Hechscher-Ohlin, Haberler … đã cung cấp những cơ sở lý luận khoa học cho việc phân tích, giải thích cũng như dự đoán quá trình phát triển của thương mại quốc tế, cho thấy sự mở cửa kinh tế cho phép một nền kinh tế sử dụng các nguồn lực tốt hơn và thông qua chuyên môn hoá sâu hơn trong sản xuất hàng hoá và dịch vụ (mà quốc gia sản xuất tương đối rẻ) để trao đổi lấy những hàng hoá và dịch vụ do nước ngoài sản xuất hiệu quả hơn. Nói một cách cụ thể, thương mại quốc tế giúp các quốc gia đang phát triển có thể nhập khẩu vốn và những lượng trung gian khác cần thiết để tăng trưởng trong dài hạn. Nó cũng giúp cho các nước công nghiệp phát triển đẩy mạnh sản xuất, tăng thêm ngoại tệ nhờ xuất khẩu hàng hoá trung gian, tập trung nhiều vốn và nhập khẩu những nguồn nguyên liệu rẻ, hàng hoá chi phí thấp để bù đắp những thiếu hụt trong nước.
Tuy còn có những khiếm khuyết lý luận trước thực tiễn phát triển phức tạp cuả thương mại quốc tế ngày nay, song quy luật này vẫn đang là quy luật chi phối động thái phát triển của thương mại quốc tế và có ý nghiã chỉ dạo thực tiễn 18 quan trọng đối với các quốc gia đang phát triển, đặc biệt là những nước chưa phát triển, bởi vì những nước này đa số là những nước đông dân, dư thừa lao động và tài nguyên nhưng nghèo vốn và công nghệ để phát triển kinh tế. Tuy nhiên, các lý thuyết lợi thế so sánh truyền thống cũng gặp những hạn chế nhất định khi được xây dựng trên cơ sở những giả định trừu tượng để so sánh hiệu quả của một yếu tố sản xuất (lao động) hoặc hai yếu sản xuất (lao động, vốn) hoặc ba yếu tố sản xuất (lao động, vốn, tài nguyên), trong khi dòng trao đổi hàng hoá giữa các nước còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác. Như đã khẳng định ở trên, chuyên môn hoá hoàn toàn như trong mô hình Ricardo là không thực tế, bởi vì các yếu tố sản xuất là không đồng nhất và chúng được sử dụng với những tỷ lệ khác nhau vào quá trình sản xuất. Do đó, trong thực tế, chuyên môn hoá không hoàn toàn đã được sử dụng để xác định khả năng sản xuất của các nước.
Điều đó hàm ý rằng mỗi nước sẽ sản xuất nhiều hơn những mặt hàng mà nó có lợi thế so sánh, trong khi vẫn sản xuất những mặt hàng khác, nhưng với số lượng hạn chế hơn. Nhu cầu của cá nhân cũng luôn thay đổi, không giống như sự cố định như cầu cá nhân trong mô hình Ricardo, do nó được xác định từ sở thích tiêu dùng của các cá nhân và bị giới hạn bởi khả năng thu nhập của họ. Bên cạnh đó, các lý thuyết lợi thế so sánh truyền thống mới chỉ giải thích được những nguyên nhân dẫn đến sự xuất hiện của dòng thương mại quốc tế, mà chưa lý giải được tại sao mức cầu tương đối của từng nước và của thế giới lại thay đổi theo từng thời kỳ. Hầu hết các lý thuyết lợi thế so sánh đều dựa trên giả thuyết thương mại được thực hiện trong điều kiện tự do.
Nhưng trên thực tế, thuế quan nhập khẩu và trợ cấp xuất khẩu đã có tác động không nhỏ đến cung cầu hàng hoá thế giới. Mỗi nước đều có thể được lợi hoặc bị thiệt hại từ thương mại quốc tế tuỳ thuộc vào xu hướng tăng trưởng kinh tế, vào việc áp dụng thuế quan nhập khẩu hay trợ cấp xuất khẩu. Các lý thuyết thương mại quốc tế truyền thống cũng không giải thích rõ nét được những lợi thế so sánh nhờ quy mô thị trường. Trên thực tế, một nước, một công ty có thể được coi là sản xuất hiệu quả nếu lợi nhuận thu được của nó tăng dần theo quy mô.
Do hiệu quả của các ngành, các công ty khác nhau, nên mỗi 19 nước có thể tập trung sản xuất một số lượng hạn chế các mặt hàng hoá nhưng với sản lượng lớn hơn. Việc sản xuất hàng hoá này có thể dựa vào sự khác biệt của hàng hoá về giá cả, chất lượng, công nghệ. Quy mô thị trường trong nước có hạn làm nảy sinh nhu cầu trao đổi và thông qua đó, hàng hoá trên thị trường mỗi nước đa dạng hơn và nhiều hơn. Nhờ lợi thế về quy mô, giá cả hàng hoá sẽ giảm và do vậy sẽ tăng nhanh được lợi ích từ thương mại.
Vai trò của việc khai thác lợi thế so sánh ở các nước đang phát triển 1. Tầm quan trọng của việc khai thác lợi thế so sánh đối với phát triển kinh tế ở các nước đang phát triển Trong nhiều thập kỷ qua, nhiều nước đang phát triển đã đạt được những thành tựu đáng kể trong phát triển kinh tế. Điển hình là những nhóm nước phát triển nhanh như những nước Đông và Đông Nam Á, Mỹ La tinh, một số nước xuất khẩu dầu lửa…Sự phát triển nhanh của những nhóm nước này chủ yếu là do họ có những chính sách thương mại tương đối cởi mở, tận dụng được nguồn tài nguyên phong phú và lực lượng lao động đông, giá rẻ để phát triển các ngành công nghiệp hướng về xuất khẩu. Nhận thức được lợi ích to lớn từ thương mại quốc tế, nhiều nước đang phát triển đều có thái độ mở rộng cửa với thế giới bên ngoài để có khai thác được những lợi thế so sánh của mình để phát triển kinh tế.
Ngay từ thập kỷ 60, Hàn Quốc, Hồng Kông, Singapo, Inđônêxia, Achentina, Chilê, Côlômbia, Braxin, … đã tiến hành mở cửa kinh tế để thu hút vốn đầu tư nước ngoài và thúc đẩy xuất khẩu. Thập kỷ 70 tiếp tục chứng kiến sự mở cửa kinh tế của các nước như Thái Lan, Malaixia, Philippin, Urugoay, Israel…Xuất phát điểm của hầu hết các nước này đều là những nền kinh tế nghèo nàn và lạc hậu, tuy nhiên họ lại có những nguồn lực tương đối phong phú như đất đai màu mỡ, giàu tài nguyên, hoặc lao động đông và chi phí thấp.