CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ KHUNG PHÁP LUẬT VỀ QUẢNG CÁO THƯƠNG MẠI NGOÀI TRỜI 1. Khái quát về quảng cáo thương mại ngoài trời và pháp luật điều chỉnh về quảng cáo thương mại ngoài trời tại Việt Nam 1. Khái niệm, đặc điểm của quảng cáo thương mại ngoài trời 1. Khái niệm quảng cáo thương mại ngoài trời a.
Quảng cáo Trong Từ điển Tiếng Việt do Nxb Thanh niên năm 1988 có nêu: “Quảng cáo là trình bày, giới thiệu rộng rãi cho nhiều người biết, nhằm tranh thủ được nhiều khách hàng”. Khoản 1 Điều 2 Luật Quảng cáo định nghĩa: “Quảng cáo là việc sử dụng các phương tiện nhằm giới thiệu đến công chúng sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ có mục đích sinh lợi; sản phẩm, dịch vụ không có mục đích sinh lợi; tổ chức, cá nhân kinh doanh sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ được giới thiệu, trừ tin thời sự; chính sách xã hội; thông tin cá nhân”. Quảng cáo có lịch sử phát triển lâu đời, phạm vi ứng dụng rộng nên khái niệm quảng cáo có rất nhiều nhưng được phân chia theo nghĩa rộng và nghĩa hẹp với những đặc điếm khác nhau: Theo nghĩa hẹp, quảng cáo là quảng cáo kinh doanh hay quảng cáo thương mại. Theo nghĩa này, quảng cáo được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau: Theo Từ điển Oxford Advanced Leamer’s Dictionary (Oxford ưniversiiy Press), quảng cáo là hoạt động để “Làm cho cái gì đó được biết đến rộng rãi và công khai; Ca ngợi cái gì đó một cách công khai nhằm khuyến khích mọi người mua hoặc sử dụng nó; Cho biết rằng minh đang cần gì (mua, bán, thuê.
Trong Từ điển Bách khoa Việt Nam (tập 3), quảng cáo là “Tuyên truyền, giới thiệu hàng hóa, dich vụ hay hãng kinh doanh những hàng hóa, dịch vụ đó, nhằm tạo sự hấp dẫn và kích thích người mua để đẩy mạnh việc bán hàng hóa và thực hiện dich vụ” [24, tr. Theo nghĩa rộng, quảng cáo được hiểu là sự thông tin truyền cảm hoặc thuyết phục gây ảnh hưởng tiêu cực hoặc tích cực tới người khác nhằm hướng đến một số hành động. Đặc điểm chủ yếu của loại quảng cáo này là đối tượng, nội dung quảng cáo đều rộng, gồm cả quảng cáo kinh doanh, thương mại nhằm 7 mục đích thúc đẩy tiêu thụ hàng hóa, dịch vụ và quảng cáo phi kinh doanh, thương mại nhằm tác động vào nhận thức của công chúng về các vấn đề chính trị, xã hội. Có thể thấy, quan niệm về quảng cáo rất đa dạng, nó phụ thuộc vào trình độ phát triển của mỗi quốc gia, lĩnh vực, ngành nghề mà người ta muốn hướng tới, mức độ sử dụng các phương tiện thông tin trong truyền bá quảng cáo.
Quảng cáo thương mại ngoài trời Quảng cáo thương mại ngoài trời (Out-of-home Advertising hoặc Outdoor Advertising) là hình thức quảng cáo thương mại với nhiều hình dạng, kích thước khác nhau được đặt, để, dựng, treo ở không gian công cộng; tác động đến nguời tiêu dùng khi họ bước ra bên ngoài không gian sống của mình và bước vào không gian công cộng nhằm thúc đẩy việc tiêu thụ hàng hóa và sinh lợi. Pháp luật Việt Nam hiện hành chưa đưa ra định nghĩa về quảng cáo thương mại ngoài trời, mặc dù vẫn thừa nhận khái niệm này trong các văn bản quy phạm pháp luật. Tác giả cho rằng khái niệm quảng cáo thương mại ngoài trời có thể được hiểu như sau: “Quảng cáo thương mại ngoài trời là hoạt động xúc tiến thương mại được các chủ thể thực hiện thông qua các phương tiện quảng cáo ngoài trời nhằm giới thiệu hàng hóa, dịch vụ và hoạt động kinh doanh đến với người tiêu dùng với mục đích sinh lợi”. Đặc điểm của quảng cáo thương mại ngoài trời Là một trong những hoạt động xúc tiến thương mại, quảng cáo thương mại ngoài trời có những đặc điểm sau: Thứ nhất, quảng cáo thương mại ngoài trời là một hoạt động quảng bá sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ của các chủ thể nhằm mục đích sinh lợi thông qua các phương tiện quảng cáo ngoài trời.
Thứ hai, nội dung quảng cáo thương mại ngoài trời sẽ được chuyển tải thông qua các phương tiện quảng cáo thương mại ngoài trời. Thứ ba, đặc điểm về mặt quản lý: hình thức quảng cáo thương mại ngoài trời là một trong những hình thức quảng cáo về bảng hiệu có quy oạch chính thức của các cơ quan chức năng và được quản lý chặt chẽ nhằm đảm bảo cho sự an toàn cũng như tính thẩm mỹ chung. Thứ tư, tính linh hoạt của quảng cáo thương mại ngoài trời thể hiện ở tần suất truyền tải nội dung, thông điệp quảng cáo sản phẩm, dịch vụ, hàng hóa lên đến 24/24h một ngày. Khung pháp luật về quảng cáo thương mại ngoài trời Pháp luật Việt Nam về quảng cáo nói chung và quảng cáo thương mại ngoài trời nói riêng được xây dựng tương đối đồng bộ bao gồm Luật Thương mại 2005, Luật Quảng cáo, các luật chuyên ngành khác và những văn bản dưới luật hướng dẫn thi hành.
Qua đó, hệ thống pháp luật về quảng cáo ở nước ta đã hình thành và điều chỉnh toàn bộ các hoạt động quảng cáo thương mại ngoài trời như: nội dung, hình thức quảng cáo thương mại ngoài trời; hoạt động quảng cáo trên các phương tiện quảng cáo ngoài trời; công tác quản lý nhà nước về quy hoạch quảng cáo ngoài trời. Sự cần thiết phải điều chỉnh pháp luật đối với hoạt động quảng cáo thương mại ngoài trời: - Đảm bảo quyền lợi của doanh nghiệp và người tiêu dùng. - Đảm bảo tính cạnh tranh lành mạnh, tạo môi trường kinh doanh thông thoáng, thúc đẩy sự phát triển của các doanh nghiệp. - Đảm bảo mọi hành vi vi phạm pháp luật đều bị xử lý bằng pháp luật.
- Đảm bảo sự cam kết về hội nhập quốc tế. Đối tượng quảng cáo thương mại ngoài trời Khoản 3, Điều 8 quy định hành vi cấm trong hoạt động quảng cáo, cụ thể: “Quảng cáo thiếu thẩm mỹ, trái với truyền thống lịch sử, văn hóa, đạo đức, thuần phong mỹ tục Việt Nam”. Đề xuất chỉ cần quy định cấm những sản phẩm quảng cáo thương mại trái với thuần phong mỹ tục của Việt Nam là đủ vì những yếu tố còn lại như đạo đức, thẩm mỹ, truyền thống văn hóa,…. suy cho cùng đều là những yếu tố thuộc về thuần phong mỹ tục.
Trách nhiệm pháp lý đối với những hành vi vi phạm trong hoạt động quảng cáo thương mại ngoài trời Việc xử lý vi phạm trong hoạt động quảng cáo nói chung và quảng cáo thương mại ngoài trời nói riêng, cần xem xét trách nhiệm cải chính, xin lỗi, bồi thường thiệt hại…tại điều luật. Bên cạnh đó, pháp luật chưa ghi nhận hình thức xử phạt tăng trách nhiệm tương ứng với số lần vi phạm, chưa đưa ra con số cụ thể về việc chịu trách nhiệm hình sự theo số lần vi phạm hành chính. Nội dung quảng cáo thương mại ngoài trời Pháp luật Việt Nam chưa quy định về chứng nhận kiểm duyệt nội dung quảng cáo nói chung và quảng cáo thương mại ngoài trời nói riêng, mà mới chỉ dừng ở việc thành lập Hội đồng thẩm định quảng cáo nên trên thực tế vẫn tồn tại rất nhiều quảng cáo không đúng hoàn toàn với sự thật. Các văn bản quy phạm pháp luật về quảng cáo Nhận thấy sự phát triển mạnh mẽ và nhanh chóng của hoạt động quảng cáo và tầm quan trọng của quảng cáo đối với nền kinh tế thời kỳ hội nhập, Đảng và nhà nước ta không ngừng đưa ra những chủ trương nhằm đưa quảng cáo phát triển thành một ngành công nghiệp, đồng thời định hướng cho các địa phương trong việc lập quy hoạch quảng cáo ngoài trời nhằm mang lại lợi nhuận về kinh tế, cùng đó để làm tốt công tác quản lý nhà nước mang lại nét đẹp văn hóa truyền thống, phù hợp với thị hiếu thẩm mỹ của người dân Việt Nam.Các chủ trương, chính sách của Đảng và nhà nước từng bước được cụ thể hóa thông qua Luật quảng cáo và hệ thống các văn bản hướng dẫn, các văn bản pháp lý liên quan: - Luật Thương mại số 36/2005/QH11 được thông qua ngày 14/6/2005 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2006.
- Luật Quảng cáo đã được Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam Khoá XIII thông qua ngày 21 tháng 6 năm 2012. Luật Quảng cáo là văn bản quy phạm pháp luật cao nhất được ban hành vào thời điểm thích hợp và cần thiết nhằm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về hoạt động quảng cáo ngoài trời trong thời điểm hiện nay, đồng thời giúp bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng, của tổ chức, cá nhân trong hoạt động quảng cáo ngoài trời, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Luật Quảng cáo đã thực sự đi vào đời sống bằng sự tích cực của các cơ quan chức năng và sự đồng thuận chấp hành nghiêm chỉnh những quy định của nhà nước đối với các cá nhân, tổ chức kinh doanh hoạt động quảng cáo. - Nghị định số 181/2013/NĐ-CP ngày 14 tháng 11 năm 2013 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật quảng cáo.
- Nghị đinh 103/2009/NĐ-CP ngày 06/11/2009 của CP ban hành quy chê hoạt động văn hóa và kinh doanh dịch vụ văn hóa công cộng (trong đó có quy đinh về việc viết, đặt biển hiệu). - Nghị định số 38/2021/NĐ-CP ngày 29 tháng 3 năm 2021 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm trong lĩnh vực văn hóa và quảng cáo. - Thông tư số 04/2018/TT-BXD ngày 20 tháng 5 năm 2018 của Bộ Xây dựng Ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về xây dựng và lắp đặt phương tiện quảng cáo ngoài trời. - Thông tư số 10/2013/TT-BVHTTDL ngày 06 tháng 12 năm 2013 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch quy định chi tiết và hướng dẫn thực hiện một số điều của Luật quảng cáo và Nghị định số 181/2013/NĐ-CP ngày 14 tháng 11 10 năm 2013 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật quảng cáo.
- Hướng dẫn số 3873/HD-BVHTTDL ngày 11/11/2008 của Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch về quy hoạch Quảng cáo ngoài trời trên địa bàn các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Nhà nước quản lý hoạt động quảng cáo bằng các hệ thống văn bản quy phạm pháp luật như: Hiến pháp, Luật, Nghị định, Thông tư…, cùng với đó là tổ chức bộ máy phân cấp quyền quản lý nhà nước từ Trung ương đến địa phương; tổ chức đội ngũ cán bộ, công chức trong các cơ quan quản lý. Quảng cáo ngoài trời trên địa bàn thành phố Hải Phòng, đặc biệt từ khi tuyến đường Cao tốc Hải Phòng - Hà Nội đi vào khai thác sử dụng, đó là cơ hội để hoạt động quảng cáo ngoài trời trên địa bàn thành phố phát triển.