Pháp Luật Về Chứng Cứ Điện Tử Trong Giải Quyết Tranh Chấp Giao Dịch Điện Tử

Bài viết khám phá quá trình bảo vệ luận văn của Nguyễn Minh Hằng lớp LKT4B, diễn ra vào tháng 8 năm 2022, cùng những thông tin liên quan.

• Tác giả: Nguyễn Minh Hằng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Đức Vinh
• Trường học: Trường Đại Học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Pháp Luật Về Chứng Cứ Điện Tử Trong Giải Quyết Tranh Chấp Giao Dịch Điện Tử
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Pháp Luật Chứng Cứ Điện Tử Khái Niệm Đặc Điểm

Hòa nhập với thời đại công nghệ số, hoạt động của con người gắn liền với các thiết bị điện tử, giao tiếp, truyền tải, kết nối trên hầu hết các lĩnh vực kinh tế, giáo dục, xã hội. Những hoạt động này sẽ hình thành nên các dấu vết điện tử ghi lại hành vi đã thực hiện, các dấu vết này tồn tại và được phát hiện dưới dạng dữ liệu điện tử. Các dữ liệu điện tử này có thể sẽ là nguồn chứng cứ điện tử. Vậy, hiểu như nào là “Chứng cứ điện tử”? Theo quan điểm của Hiệp hội Digital Forensic tại Australia thì: CCĐT là thông tin có giá trị điều tra liên quan đến các thiết bị số và các định dạng dữ liệu. Tại Anh quốc, tổ chức ACPO (Assosiation of Chief Police Officers) cho rằng: CCĐT có thể là các bản ảnh vật lý và logic của các thiết bị, bản ảnh logic chứa một phần hoặc toàn bộ dữ liệu được chụp ngay khi tiến trình đang chạy. Theo trang Từ điển bách khoa mở Wikipedia thì: Chứng cứ kỹ thuật số hoặc CCĐT (Digital evidence or electronic evidence) là bất kỳ thông tin xác thực nào được lưu trữ hoặc truyền dưới dạng kỹ thuật số mà một bên tham gia vụ án có thể sử dụng tại phiên Tòa. LS Trần Anh Huy (2019),“Các vấn đề pháp lý về hợp đồng điện tử trong thời kỳ cách mạng công nghiệp lần thứ tư tại Việt Nam”.

1.1. Định Nghĩa Chứng Cứ Điện Tử Theo Các Tổ Chức

Khái niệm chứng cứ điện tử (CCĐT) được định nghĩa khác nhau bởi nhiều tổ chức. Hiệp hội Digital Forensic tại Australia xem CCĐT là thông tin có giá trị điều tra từ thiết bị số. Tổ chức ACPO tại Anh quốc coi CCĐT là bản ảnh vật lý và logic của thiết bị. Wikipedia định nghĩa CCĐT là thông tin xác thực được lưu trữ, truyền tải kỹ thuật số. Mỗi định nghĩa nhấn mạnh vào các khía cạnh khác nhau của CCĐT, nhưng đều thống nhất về bản chất thông tin được số hóa và có giá trị chứng minh.

1.2. Phân Loại Chứng Cứ Điện Tử Trong Tố Tụng

Phân loại chứng cứ điện tử giúp xác định giá trị chứng minh trong tố tụng. Dựa trên nguồn gốc, có chứng cứ trực tiếp và chứng cứ gián tiếp. Dựa trên hình thức, có dữ liệu văn bản, hình ảnh, âm thanh, video. Dựa trên tính chất, có chứng cứ gốc và chứng cứ sao chép. Theo mục đích sử dụng trong tố tụng, phân thành chứng cứ gỡ tội, chứng cứ buộc tội. Phân loại CCĐT hỗ trợ việc thu thập, đánh giá, và sử dụng chứng cứ hiệu quả.

1.3. Đặc Điểm Pháp Lý Quan Trọng Của Chứng Cứ Điện Tử

Chứng cứ điện tử có nhiều đặc điểm pháp lý quan trọng. Một là tính dễ bị thay đổi, sửa chữa. Hai là sự phụ thuộc vào công nghệ để giải mã, đọc hiểu. Ba là vấn đề xác thực nguồn gốc và tính toàn vẹn. Bốn là khả năng lưu trữ số lượng lớn thông tin. Năm là vấn đề bảo mật thông tin cá nhân. Các đặc điểm này ảnh hưởng đến việc thu thập, bảo quản, và đánh giá giá trị chứng minh của CCĐT.

II. Thách Thức Pháp Lý Sử Dụng Chứng Cứ Điện Tử Giải Quyết Tranh Chấp

Việc sử dụng chứng cứ điện tử trong giải quyết tranh chấp giao dịch điện tử đặt ra nhiều thách thức pháp lý. Thách thức lớn nhất là xác định tính xác thực và toàn vẹn của chứng cứ. Dữ liệu điện tử dễ dàng bị thay đổi, sửa chữa, hoặc tạo dựng. Thứ hai, việc thu thập và bảo quản chứng cứ số đòi hỏi kỹ thuật chuyên môn cao. Thứ ba, vấn đề thẩm quyền xét xử đối với các giao dịch xuyên biên giới. Thứ tư, việc bảo vệ thông tin cá nhân và bí mật kinh doanh. Thứ năm, sự thiếu đồng bộ giữa các quy định pháp luật liên quan đến giao dịch điện tử và tố tụng điện tử.

2.1. Tính Toàn Vẹn Của Chứng Cứ Điện Tử Vấn Đề Nhức Nhối

Tính toàn vẹn của chứng cứ điện tử là yếu tố then chốt để chứng minh giá trị pháp lý. Tuy nhiên, dữ liệu điện tử dễ dàng bị thay đổi, chỉnh sửa, hoặc xóa bỏ. Do đó, cần có quy trình bảo đảm tính toàn vẹn từ khâu thu thập đến bảo quản và sử dụng. Sử dụng các công cụ mã hóa, chữ ký số, và dấu thời gian giúp bảo vệ tính toàn vẹn. Quy trình kiểm tra tính toàn vẹn cần được thực hiện bởi chuyên gia có kinh nghiệm.

2.2. Xác Định Nguồn Gốc Chứng Cứ Điện Tử Ai Là Tác Giả

Xác định nguồn gốc chứng cứ điện tử là một thách thức. Cần chứng minh người tạo ra, gửi đi, hoặc sở hữu dữ liệu. Sử dụng các thông tin như địa chỉ IP, tài khoản người dùng, thông tin thiết bị, nhật ký hệ thống. Chữ ký số và chứng thực điện tử giúp xác định nguồn gốc. Trong trường hợp khó xác định, cần giám định bởi chuyên gia để đưa ra kết luận khách quan.

2.3. Thẩm Quyền Giải Quyết Tranh Chấp Giao Dịch Điện Tử Xuyên Biên Giới

Khi giao dịch điện tử có yếu tố nước ngoài, xác định tòa án nào có thẩm quyền giải quyết tranh chấp là vấn đề phức tạp. Dựa vào thỏa thuận của các bên, nơi thực hiện giao dịch, hoặc nơi cư trú của bị đơn. Các điều ước quốc tế và thỏa thuận song phương cũng có thể điều chỉnh. Cần xem xét luật xung đột để xác định luật áp dụng. Giải quyết tranh chấp bằng trọng tài là một lựa chọn linh hoạt.

III. Quy Trình Thu Thập Bảo Quản Chứng Cứ Điện Tử Hướng Dẫn Chi Tiết

Thu thập và bảo quản chứng cứ điện tử đúng cách là yếu tố quyết định để chứng cứ được chấp nhận tại tòa. Bước đầu tiên là xác định phạm vi và nguồn chứng cứ. Bước thứ hai là thu thập chứng cứ một cách cẩn thận, bảo đảm tính toàn vẹn. Bước thứ ba là lập biên bản thu thập, ghi rõ thời gian, địa điểm, phương pháp thu thập. Bước thứ tư là bảo quản chứng cứ trong môi trường an toàn, tránh bị thay đổi hoặc hư hỏng. Bước cuối cùng là giao nộp chứng cứ cho tòa án theo đúng quy định.

3.1. Phương Pháp Thu Thập Chứng Cứ Điện Tử An Toàn Hợp Pháp

Thu thập chứng cứ điện tử cần tuân thủ quy trình chặt chẽ. Sử dụng các công cụ chuyên dụng để tạo bản sao lưu trữ (image) của thiết bị chứa dữ liệu. Ghi lại toàn bộ quá trình thu thập bằng hình ảnh, video. Đảm bảo không làm thay đổi dữ liệu gốc. Tuân thủ các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Có sự chứng kiến của người làm chứng hoặc cơ quan chức năng.

3.2. Lưu Trữ Bảo Mật Chứng Cứ Điện Tử Tránh Mất Mát Hư Hỏng

Bảo quản chứng cứ điện tử cần môi trường vật lý và logic an toàn. Lưu trữ trên nhiều thiết bị khác nhau. Sử dụng các biện pháp mã hóa để bảo vệ dữ liệu. Kiểm soát quyền truy cập. Lập nhật ký theo dõi mọi thao tác trên dữ liệu. Sao lưu định kỳ và kiểm tra khả năng phục hồi. Tuân thủ các tiêu chuẩn về an ninh thông tin.

3.3. Giao Nộp Chứng Cứ Điện Tử Cho Tòa Án Thủ Tục Yêu Cầu

Việc giao nộp chứng cứ điện tử cho tòa án cần tuân thủ thủ tục. Cung cấp bản gốc hoặc bản sao có chứng thực. Kèm theo tài liệu mô tả chi tiết về nguồn gốc, quá trình thu thập, bảo quản. Nếu cần thiết, mời chuyên gia trình bày về chứng cứ. Bảo đảm tính bảo mật trong quá trình giao nộp. Chuẩn bị sẵn sàng cho việc thẩm vấn về chứng cứ.

IV. Giải Pháp Hoàn Thiện Pháp Luật Về Chứng Cứ Điện Tử Đề Xuất Mới

Để nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp bằng chứng cứ điện tử, cần hoàn thiện pháp luật. Thứ nhất, bổ sung định nghĩa rõ ràng về chứng cứ điện tử, dữ liệu điện tử, phương tiện điện tử. Thứ hai, quy định chi tiết về quy trình thu thập, bảo quản, đánh giá chứng cứ. Thứ ba, nâng cao năng lực của đội ngũ thẩm phán, luật sư, giám định viên về công nghệ thông tin. Thứ tư, tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực tố tụng điện tử. Thứ năm, khuyến khích sử dụng các phương thức giải quyết tranh chấp trực tuyến.

4.1. Cần Thêm Định Nghĩa Chứng Cứ Điện Tử Vào Luật Tố Tụng

Việc bổ sung định nghĩa chứng cứ điện tử vào luật tố tụng là cần thiết. Định nghĩa cần bao quát các dạng dữ liệu điện tử khác nhau. Phân biệt rõ chứng cứ điện tử với các loại chứng cứ khác. Làm rõ các thuộc tính quan trọng như tính xác thực, tính toàn vẹn, tính bí mật. Tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc sử dụng CCĐT trong tố tụng.

4.2. Nâng Cao Năng Lực Thẩm Phán Về Công Nghệ Thông Tin

Để xét xử hiệu quả các vụ án liên quan đến chứng cứ điện tử, thẩm phán cần có kiến thức về công nghệ thông tin. Tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng về công nghệ thông tin cho thẩm phán. Mời chuyên gia công nghệ tham gia các phiên tòa phức tạp. Xây dựng hệ thống hỗ trợ thẩm phán trong việc đánh giá chứng cứ điện tử.

4.3. Thúc Đẩy Giải Quyết Tranh Chấp Trực Tuyến Bằng Chứng Cứ Điện Tử

Giải quyết tranh chấp trực tuyến (ODR) là xu hướng tất yếu trong thời đại số. Khuyến khích sử dụng ODR để giải quyết các tranh chấp thương mại điện tử. Xây dựng nền tảng ODR an toàn, bảo mật. Tạo điều kiện thuận lợi cho các bên cung cấp chứng cứ điện tử. Đảm bảo tính công bằng, minh bạch trong quá trình giải quyết tranh chấp.

V. Thực Tiễn Xét Xử Bài Học Từ Vụ Án Sử Dụng Chứng Cứ Điện Tử

Phân tích các vụ án thực tế cho thấy những thách thức và cơ hội khi sử dụng chứng cứ điện tử. Một số vụ án thành công nhờ thu thập và bảo quản chứng cứ tốt. Một số vụ án gặp khó khăn do chứng cứ bị giả mạo hoặc không được xác thực. Rút ra bài học về tầm quan trọng của quy trình thu thập, bảo quản chứng cứ. Nhấn mạnh vai trò của chuyên gia trong việc giám định chứng cứ điện tử. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng để giải quyết hiệu quả các vụ án liên quan đến giao dịch điện tử.

5.1. Phân Tích Các Vụ Án Thành Công Khi Sử Dụng Chứng Cứ Điện Tử

Nêu ví dụ các vụ án mà chứng cứ điện tử đóng vai trò quyết định trong việc giải quyết tranh chấp. Phân tích cách thức thu thập, bảo quản, và trình bày chứng cứ. Nhấn mạnh vai trò của công nghệ trong việc tìm kiếm và phân tích chứng cứ. Rút ra bài học về tính chuyên nghiệp và cẩn trọng.

5.2. Những Khó Khăn Thường Gặp Trong Xét Xử Bằng Chứng Cứ Điện Tử

Chỉ ra những khó khăn mà tòa án thường gặp khi xét xử các vụ án liên quan đến chứng cứ điện tử. Chứng cứ bị giả mạo, không được xác thực. Thiếu chuyên gia có kinh nghiệm giám định. Luật pháp chưa hoàn thiện. Các bên không hợp tác. Nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của CCĐT.

5.3. Vai Trò Của Chuyên Gia Giám Định Chứng Cứ Điện Tử

Chuyên gia giám định chứng cứ điện tử đóng vai trò quan trọng trong việc xác định tính xác thực và toàn vẹn của chứng cứ. Họ có kiến thức chuyên sâu về công nghệ thông tin và pháp luật. Họ có thể phân tích, đánh giá, và đưa ra kết luận khách quan. Cần có quy trình lựa chọn và sử dụng chuyên gia giám định một cách minh bạch.

VI. Tương Lai Của Pháp Luật Về Chứng Cứ Điện Tử Xu Hướng Triển Vọng

Pháp luật về chứng cứ điện tử sẽ tiếp tục phát triển để đáp ứng nhu cầu của xã hội số. Xu hướng là tăng cường sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để phân tích chứng cứ. Phát triển các tiêu chuẩn quốc tế về chứng cứ điện tử. Thúc đẩy hợp tác giữa các quốc gia trong việc thu thập và trao đổi chứng cứ. Ứng dụng công nghệ blockchain để bảo vệ tính toàn vẹn của chứng cứ. Nâng cao nhận thức của người dân và doanh nghiệp về pháp luật chứng cứ điện tử.

6.1. Ứng Dụng Trí Tuệ Nhân Tạo AI Để Phân Tích Chứng Cứ Điện Tử

AI có thể giúp phân tích lượng lớn chứng cứ điện tử một cách nhanh chóng và chính xác. AI có thể phát hiện các mối liên hệ, xu hướng, và bất thường. AI có thể hỗ trợ thẩm phán đưa ra quyết định đúng đắn. Tuy nhiên, cần đảm bảo tính minh bạch và công bằng khi sử dụng AI.

6.2. Phát Triển Tiêu Chuẩn Quốc Tế Về Chứng Cứ Điện Tử

Việc phát triển các tiêu chuẩn quốc tế về chứng cứ điện tử giúp tăng cường sự tin cậy và khả năng chấp nhận chứng cứ giữa các quốc gia. Tiêu chuẩn cần bao gồm quy trình thu thập, bảo quản, đánh giá, và trình bày chứng cứ. Cần có sự tham gia của các chuyên gia, nhà lập pháp, và tổ chức quốc tế.

6.3. Tăng Cường Hợp Tác Quốc Tế Về Thu Thập Chứng Cứ Điện Tử

Khi giao dịch điện tử mang tính quốc tế, việc thu thập chứng cứ điện tử có thể gặp khó khăn do khác biệt về luật pháp và thủ tục. Cần tăng cường hợp tác giữa các quốc gia thông qua các hiệp định, thỏa thuận. Xây dựng cơ chế hỗ trợ lẫn nhau trong việc thu thập chứng cứ. Bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU .1 CHƢƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHỨNG CỨ ĐIỆN TỬ TRONG GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP .7 GIAO DỊCH ĐIỆN TỬ. Tổng quát về chứng cứ điện tử. Khái niệm chứng cứ điện tử. Đặc điểm chứng cứ điện tử.

Phân loại chứng cứ điện tử. Cơ sở lý luận về chứng cứ điện tử trong giải quyết tranh chấp giao dịch điện tử. Khái niệm về giao dịch điện tử. Nội dung về tranh chấp trong giao dịch điện tử.

Giá trị pháp lý của chứng cứ điện tử trong giải quyết tranh chấp giao dịch điện tử. Kinh nghiệm quốc tế về pháp luật điều chỉnh chứng cứ điện tử trong giải quyết tranh chấp .1 Khái quát pháp luật về chứng cứ điện tử trong tố tụng dân sự ở một số quốc gia và khu vực trên thế giới .2 Quy định áp dụng pháp luật chứng cứ điện tử trong giải quyết tranh chấp của các quốc gia trên thế giới. 24 TIỂU KẾT CHƢƠNG 1. PHÁP LUẬT VỀ CHỨNG CỨ ĐIỆN TỬ TRONG GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP GIAO DỊCH ĐIỆN TỬ VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG .1 Các quy định pháp luật Việt Nam về chứng cứ điện tử trong giải quyết tranh chấp.

Quy định về dữ liệu điện tử là một nguồn của chứng cứ. Nguyên tắc về thu thập, giao nộp, truyền tải chứng cứ điện tử. Kiểm tra, đánh giá, bảo quản dữ liệu điện tử là chứng cứ điện tử. Quy định về sử dụng chứng cứ điện tử.

Thực tiễn việc xét xử các vụ án tranh chấp giao dịch thương mại có sử dụng chứng cứ điện tử tại Việt Nam .1 Tình hình xét xử các vụ án tranh chấp giao dịch thương mại có sử dụng chứng cứ điện tử .2 Nguyên nhân, những bất cập, hạn chế pháp luật chứng cứ điện tử qua thực tiễn xét xử và bài học kinh nghiệm về việc sử dụng chứng cứ điện tử. 55 TIỂU KẾT CHƢƠNG 2. ĐỀ XUẤT HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ CHỨNG CỨ ĐIỆN TỬ TRONG GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP GIAO DỊCH ĐIỆN TỬ TẠI VIỆT NAM .1 Quan điểm và giải pháp hoàn thiện pháp luật chứng cứ điện tử trong giải quyết tranh chấp giao dịch điện tử. Yêu cầu hoàn thiện pháp luật Việt Nam về chứng cứ điện tử trong giải quyết tranh chấp giao dịch điện tử.

Giải pháp sửa đổi các quy định về pháp luật chứng cứ điện tử .68 TIỂU KẾT CHƢƠNG 3 .76 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .78 iii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT STT Ký hiệu chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ 1 DLĐT Dữ liệu điện tử 2 CCĐT Chứng cứ điện tử 3 TTDS Tố tụng dân sự 4 BLTTDS Bộ luật tố tụng dân sự 5 GDĐT Giao dịch điện tử 6 TMĐT Thương mại điện tử 7 PTĐT Phương tiện điện tử 8 DN Doanh nghiệp 9 CMCN Cách mạng công nghiệp 10 CNTT Công nghệ thông tin 11 KDTM Kinh doanh thương mại 12 TNHH Trách nhiệm hữu hạn 13 WTO Tổ chức Thương mại thế giới 14 ACPO Assosiation of Chief Police Officers 15 HĐĐT Hợp đồng điện tử 16 HĐTP Hội đồng thành phố 17 AI Trí tuệ nhân tạo 18 ToT Internet kết nối vạn vật iv TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU LUẬN VĂN Thông qua nghiên cứu đề tài, tác giả đã đưa ra được những vấn đề lý luận về chứng cứ điện tử, bài nghiên cứu đã nêu rõ các khái niệm, đặc điểm và phân loại chứng cứ điện tử, dựa trên sự phát triển của thời đại công nghệ số hiện nay, tác giả tập trung nghiên cứu về chứng cứ điện tử trong việc giải quyết tranh chấp giao dịch điện tử. Khi cách mạng công nghiệp 4.0 bùng nổ đồng nghĩa với tốc độ phát triển của thương mại điện tử tăng nhanh, đặc biệt là trong bối cảnh đại dịch COVID-19 phát sinh tranh chấp trong quá trình giao dịch bằng phương tiện điện tử. Bởi vậy, pháp luật về chứng cứ điện tử trong việc giải quyết tranh chấp giao dịch điện tử có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Quy định của pháp luật Việt Nam xoay quanh các vấn đề về: quy định dữ liệu điện tử là một nguồn của chứng cứ; nguyên tắc về thu thập, giao nộp, truyền tải chứng cứ điện tử; kiểm tra, đánh giá, bảo quản dữ liệu điện tử; quy định về sử dụng chứng cứ điện tử.

Nhìn nhận về pháp luật chứng cứ điện tử, tác giả cũng đã nêu lên một số kinh nghiệm quốc tế về pháp luật điều chỉnh chứng cứ điện tử trong việc giải quyết tranh chấp giao dịch điện tử. Từ đó, bài luận văn đã đề cập đến thực tiễn việc xét xử vụ án tranh chấp thương mại có sử dụng chứng cứ điện tử tại Việt Nam, xét thấy, pháp luật về chứng cứ điện tử còn nhiều bất cập, hạn chế dẫn đến những khó khăn nhất định trong việc giải quyết tranh chấp giao dịch điện tử. Hiện nay, cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang tác động hầu hết các lĩnh vực y tế, văn hóa, giáo dục, kinh tế, tài chính – ngân hàng…yêu cầu Nhà nước phải đổi mới tư duy về quản lý kinh tế, quản lý xã hội và xây dựng, hoàn thiện thể chế cho phù hợp. Trên cơ sở đó, bài nghiên cứu đã đưa ra những quan điểm và giải pháp hoàn thiện pháp luật chứng cứ điện tử, đồng thời đưa ra những giải pháp sửa đổi các quy định cũng như việc thành lập các cơ quan chuyên trách trong lĩnh vực công nghệ nhằm đáp ứng với yêu cầu chuyển đổi số quốc gia trên nền tảng công nghệ số, Internet và không gian mạng.

Tính cấp thiết của đề tài Ngày nay, Việt Nam đang trên đà hội nhập và phát triển, cùng với bước chuyển đổi công nghệ số 4.0 đang mang đến nhiều cơ hội và thách thức đối với nền kinh tế - xã hội. Thiết bị điện tử ngày càng phổ biến, mang đến nhiều tiện ích cho con người, nó có thể ghi lại sự vật, hiện tượng, hoạt động của con người nhằm lưu trữ một cách chi tiết, khách quan. Cũng vì thế, việc sử dụng các phương tiện điện tử (PTĐT) trong các giao dịch điện tử (GDĐT) một cách hiệu quả đang là thách thức đối với pháp luật Việt Nam. Ngày 27 tháng 9 năm 2019, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 52-NQ/TW về một số chủ trương, chính sách chủ động tham gia cuộc cách mạng công nghiệp (CMCN) lần thứ tư.

Nghị quyết khẳng định cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư cần phải cập nhật tư duy quản lý kinh tế và quản lý xã hội, xây dựng và hoàn thiện hệ thống cho phù hợp. Nghị quyết đề xuất các chính sách hoàn thiện hệ thống pháp luật nhằm thúc đẩy sự tham gia tích cực vào cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư của Việt Nam. Pháp luật Chứng cứ điện tử (CCĐT) là công cụ cơ bản để bảo vệ quyền dân sự, thiết lập cơ chế và trình tự giải quyết tranh chấp, khiếu kiện dân sự giữa các tổ chức, cá nhân. Dưới tác động của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, toàn bộ lĩnh vực chứng cứ điện tử, đặc biệt là lĩnh vực chứng cứ điện tử trong các tranh chấp giao dịch điện tử đang có những thay đổi chấn động địa cầu, đòi hỏi các nhà lập pháp phải xác định và điều chỉnh để thích ứng với kỷ nguyên mới.

Ngày nay, với sự bùng nổ của mạng máy tính, việc giao tiếp và kết nối với nhau của mọi người trở nên dễ dàng hơn thông qua nhiều dịch vụ khác nhau trên Internet. Đây là điều kiện thuận lợi cho sự phát triển ngày càng mạnh mẽ của các giao dịch điện tử, đặc biệt là giao dịch thương mại điện tử (TMĐT). Đồng nghĩa với nó các tranh chấp, khiếu kiện liên quan đến giao dịch, hành vi của con người trên Internet cũng ngày càng gia tăng. Để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình trước tòa, cá nhân, tổ chức cần thu thập, đưa ra chứng cứ chứng minh cho yêu cầu của mình trước yêu cầu của những người tham gia tố tụng khác.

Theo số liệu thống kê của Tòa án nhân dân tối cao (19) các vụ việc về 2 kinh doanh, TMĐT có tỷ lệ tăng cao hơn so với các vụ việc dân sự khác. Trong số đó, các vụ việc liên quan đến chứng cứ hầu hết ở dạng dữ liệu điện tử chứ không phải là bản sao, đóng dấu hoặc chữ ký chứng thực. Một số giao dịch điện tử diễn ra trong thời gian dài không được lưu trữ hoặc lưu trữ ở nước ngoài nên khó thu thập được bằng chứng. CCĐT về cơ bản có giá trị tương đương với chứng cứ truyền thống, được quy định trong Luật Giao dịch điện tử, Luật Thương mại, Luật Thương mại điện tử và các văn bản liên quan, nhưng trên thực tế, tính tương đương của chứng cứ điện tử còn nhiều khó khăn.

Vì vậy, thông qua nghiên cứu đề tài, tác giả mong muốn từ thực tiễn chứng cứ điện tử trong giao dịch điện tử sẽ có những nhận định và giải pháp góp phần hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu quả trong giải quyết tranh chấp nhằm bảo vệ tính nghiêm minh của pháp luật, quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, của các tổ chức cá nhân. Tình hình nghiên cứu đề tài Liên quan đến chứng cứ điện tử, ở Việt Nam vẫn được xem là một lĩnh vực mới và cần tiếp tục nghiên cứu về đề tài này. Một số nghiên cứu tiêu biểu như: “Chứng cứ điện tử trong giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại” của Luật sư Lê Văn Thiệp đăng trên Tạp chí Kiểm sát số 5/2016; bài viết “Pháp luật tố tụng dân sự trong kỷ nguyên số” của TS. Nguyễn Bích Thảo trong Kỷ yếu Hội thảo khoa học quốc tế “Luật học trước biến đổi của thời đại”; bài viết của Tiến sĩ.

Nguyễn Hải An “Chứng cứ và chứng cứ điện tử theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam và thực tiễn áp dụng trong Kỷ yếu Hội thảo quốc tế “Pháp luật tố tụng dân sự trong 6 Liên minh châu Âu, Đức và Việt Nam trong bối cảnh hiện nay”, Hà Nội, 4/4/2019, Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội, tháng 8/2019. Một số công trình nghiên cứu về chứng cứ điện tử ở Việt Nam tập trung vào chứng cứ điện tử trong tố tụng hình sự, ví dụ như bài viết “Điều kiện để dữ liệu điện tử có thể sử dụng làm chứng cứ trong quá trình giải quyết vụ án hình sự” của tác giả Trần Xuân Thiên An, Khoa kiểm sát Hình sự, Trường Đào tạo Bồi dưỡng Nghiệp vụ Kiểm sát tại TP. Hồ Chí Minh; bài viết “Bàn về khái niệm chứng cứ điện tử, dữ liệu điện tử và phương tiện điện tử trong tố tụng hình sự” đăng trên 3 Tạp chí kiểm sát số 19 tháng 10/2019 của PGS.