Pháp Luật Về Ưu Đãi Đầu Tư Trong Lĩnh Vực Nông Nghiệp

Pháp luật về ưu đãi đầu tư nông nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội ở… 111 trang · Trường Đại Học Cần Thơ · 2018.

• Tác giả: Phạm Thị Tuyết Giang
• Người hướng dẫn: TSKH. Lê Thanh Hòa
• Trường học: Trường Đại Học Cần Thơ
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Pháp Luật Về Ưu Đãi Đầu Tư Trong Lĩnh Vực Nông Nghiệp
• Loại tài liệu: luận văn thạc sỹ luật học
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. LỜI NÓI ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Tình hình nghiên cứu
• 1.3. Mục đích, đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Ý nghĩa khoa học và giá trị ứng dụng của luận văn
• 1.6. Bố cục của luận văn
• 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ƯU ĐÃI ĐẦU TƯ TRONG LĨNH VỰC NÔNG NGHIỆP
• 2.1. Khái quát về đầu tư
• 2.1.1. Khái niệm đầu tư
• 2.1.2. Đặc điểm của đầu tư
• 2.1.3. Vai trò, ý nghĩa của đầu tư
• 2.1.3.1. Đối với nhà đầu tư
• 2.1.3.2. Đối với nền kinh tế - xã hội
• 2.2. Khái quát về ưu đãi đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp
• 2.2.1. Khái niệm ưu đãi đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp
• 2.2.2. Đặc điểm và bản chất của ưu đãi đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp
• 2.2.2.1. Đặc điểm của ưu đãi đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp
• 2.2.2.2. Bản chất của ưu đãi đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp
• 2.2.3. Vai trò, ý nghĩa của ưu đãi đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp
• 2.2.3.1. Vai trò trong thu hút vốn đầu tư trong nước và nước ngoài để phát triển nông nghiệp
• 2.2.3.2. Vai trò trong việc giúp Nhà nước chủ động tái cơ cấu lại nền kinh tế thông qua việc ban hành và áp dụng các hình thức ưu đãi đầu tư
• 2.2.3.3. Góp phần tạo ra sự đồng bộ của hệ thống pháp luật đầu tư, phù hợp thông lệ quốc tế
• 2.2.3.4. Ưu đãi đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp giúp chuyển giao công nghệ hiện đại và phương pháp quản lý tiên tiến của các nước phát triển
• 2.2.3.5. Ưu đãi đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp góp phần khắc phục những hạn chế còn tồn tại của môi trường đầu tư
• 2.3. Lược sử hình thành và phát triển pháp luật về ưu đãi đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp ở Việt Nam
• 2.3.1. Quy định về ưu đãi đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp thời kỳ trước năm 1986
• 2.3.2. Quy định về ưu đãi đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp từ năm 1986 đến trước năm 2014
• 2.3.2.1. Quy định về ưu đãi đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp từ năm 1986 đến trước năm 2005
• 2.3.2.2. Quy định về ưu đãi đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp từ năm 2006 đến trước năm 2014
• 2.3.3. Quy định về ưu đãi đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp từ năm 2014 đến nay
• 3. PHÁP LUẬT VỀ ƯU ĐÃI ĐẦU TƯ TRONG LĨNH VỰC NÔNG NGHIỆP - BẤT CẬP VÀ HƯỚNG HOÀN THIỆN
• 3.1. Nội dung pháp luật về ưu đãi đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp
• 3.1.1. Đối tượng được hưởng ưu đãi đầu tư
• 3.1.2. Nguyên tắc và điều kiện áp dụng ưu đãi đầu tư
• 3.1.2.1. Nguyên tắc áp dụng ưu đãi đầu tư
• 3.1.2.2. Điều kiện áp dụng ưu đãi đầu tư
• 3.1.3. Các hình thức ưu đãi đầu tư
• 3.1.4. Các ưu đãi liên quan đến quyền sử dụng đất, mặt nước, mặt biển
• 3.2. Quy định pháp luật về thủ tục áp dụng và điều chỉnh ưu đãi đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp
• 3.2.1. Thủ tục áp dụng ưu đãi đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp
• 3.2.2. Thủ tục điều chỉnh ưu đãi đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp
• 3.3. Những bất cập, hạn chế của quy định pháp luật về ưu đãi đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp và hướng hoàn thiện
• 3.3.1. Vướng mắc trong quy định về xác định đối tượng áp dụng ưu đãi đầu tư và thực tiễn áp dụng - Kiến nghị hoàn thiện
• 3.3.2. Một số vướng mắc trong quy định pháp luật ưu đãi về thuế và thực tiễn áp dụng - Kiến nghị hoàn thiện
• 3.3.3. Một số vướng mắc của quy định pháp luật về ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp và thực tiễn áp dụng - Kiến nghị hoàn thiện
• 3.3.4. Vướng mắc của quy định pháp luật về ưu đãi thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu và thực tiễn áp dụng - Kiến nghị hoàn thiện
• 3.3.5. Vướng mắc trong việc xác định thời hạn miễn tiền thuê đất, thuê mặt nước đối với dự án nông nghiệp đặc biệt ưu đãi đầu tư; thời hạn miễn tiền thuê đất đối dự án đầu tư nông nghiệp có sử dụng diện tích đất để xây dựng nhà ở cho công nhân, đất trồng cây xanh và đất phục vụ phúc lợi công cộng
• 3.3.6. Bất cập trong quy định miễn, giảm tiền sử dụng đất đối với dự án đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp
• 3.3.7. Bất cập trong quy định về tiêu chí xác định dự án nông nghiệp được miễn, giảm thuế sử dụng đất phi nông nghiệp và thời hạn được miễn thuế sử dụng đất phi nông nghiệp
• 3.3.8. Một số bất cập, hạn chế của quy định pháp luật về ưu đãi tín dụng và thực tiễn áp dụng - Kiến nghị hoàn thiện
• 3.3.8.1. Đối tượng được vay nguồn tín dụng đầu tư Nhà nước, tín dụng nông nghiệp còn hẹp, điều kiện vay khá khắc khe
• 3.3.8.2. Quy định về ưu đãi tín dụng phục vụ phát triển nông nghiệp theo quy định của Nghị định số 55/2015/NĐ-CP còn chưa rõ ràng, cụ thể
• 3.3.9. Một số bất cập trong quy định của pháp luật về ưu đãi trích lập Quỹ phát triển khoa học và công nghệ và thực tiễn áp dụng - Kiến nghị hoàn thiện
• 3.3.9.1. Hạn chế trong quy định cho phép trích tối đa 10% lợi nhuận trước thuế để lập Quỹ phát triển KH&CN đầu tư cho hoạt động KH&CN
• 3.3.9.2. Vướng mắc trong quy định về xác định sử dụng Quỹ phát triển KH&CN không đúng mục đích và hạn chế trong quy định về thời hạn sử dụng Quỹ
• 3.3.10. Một số bất cập của quy định pháp luật về thủ tục áp dụng, điều chỉnh ưu đãi đầu tư và thực tiễn áp dụng - Kiến nghị hoàn thiện
• 3.3.10.1. Bất cập trong quy định về đối xử chưa bình đẳng trong thủ tục áp dụng ưu đãi đầu tư theo quy định tại khoản 2 và khoản 3 Điều 17 của Nghị định số 118/2015/NĐ-CP
• 3.3.10.2. Vướng mắc trong quy định về thủ tục điều chỉnh ưu đãi đầu tư
• KẾT LUẬN CHUNG
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Pháp Luật Ưu Đãi Đầu Tư Nông Nghiệp Cần Thơ

Pháp luật về ưu đãi đầu tư nông nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội ở Việt Nam. Đặc biệt, trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh công nghiệp hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, việc xây dựng một nền nông nghiệp công nghệ cao, hiện đại và cạnh tranh là vô cùng cần thiết. Ưu đãi đầu tư không chỉ thu hút vốn mà còn góp phần chuyển giao công nghệ, nâng cao năng lực sản xuất và cải thiện đời sống người dân nông thôn. Trường Đại học Cần Thơ, với vai trò là trung tâm nghiên cứu khoa học hàng đầu khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, đã có những đóng góp quan trọng trong việc nghiên cứu và đánh giá các chính sách ưu đãi đầu tư này. Nghiên cứu từ Đại học Cần Thơ tập trung vào việc phân tích thực trạng, chỉ ra những bất cập và đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật, nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các nhà đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp. Điều này có ý nghĩa lớn trong việc thực hiện chính sách nông nghiệp của quốc gia, đặc biệt là trong bối cảnh tái cơ cấu ngành nông nghiệp.

1.1. Vai trò của Đại học Cần Thơ trong nghiên cứu pháp luật

Đại học Cần Thơ đóng vai trò quan trọng trong việc nghiên cứu và đánh giá các chính sách pháp luật về nông nghiệp. Với đội ngũ các nhà khoa học, luật gia giàu kinh nghiệm, trường đã thực hiện nhiều công trình nghiên cứu có giá trị, cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng và hoàn thiện chính sách ưu đãi đầu tư nông nghiệp. Các nghiên cứu này không chỉ tập trung vào lý luận mà còn đi sâu vào thực tiễn, khảo sát, đánh giá tác động của các chính sách đến hoạt động đầu tư vào nông nghiệp tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long và cả nước. Kết quả nghiên cứu là nguồn thông tin quan trọng cho các cơ quan nhà nước trong quá trình hoạch định chính sách.

1.2. Tầm quan trọng của ưu đãi đầu tư trong nông nghiệp

Ưu đãi đầu tư có vai trò then chốt trong việc thu hút vốn vào lĩnh vực nông nghiệp. Nông nghiệp là ngành kinh tế quan trọng, đảm bảo an ninh lương thực và tạo việc làm cho phần lớn dân số. Tuy nhiên, đây cũng là lĩnh vực đối mặt với nhiều rủi ro và thách thức, đòi hỏi vốn đầu tư lớn và công nghệ hiện đại. Chính sách ưu đãi đầu tư giúp giảm thiểu rủi ro, tăng tính hấp dẫn của các dự án đầu tư vào nông nghiệp, khuyến khích các doanh nghiệp tham gia vào quá trình sản xuất, chế biến và tiêu thụ nông sản. Điều này góp phần nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm nông nghiệp và thúc đẩy phát triển bền vững.

II. Thách Thức Pháp Lý Ưu Đãi Đầu Tư Nông Nghiệp Hiện Nay

Mặc dù có vai trò quan trọng, pháp luật ưu đãi đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp hiện nay vẫn còn nhiều thách thức và bất cập. Tỷ trọng vốn đầu tư vào nông nghiệp còn thấp so với các lĩnh vực khác, cho thấy chính sách chưa đủ sức hấp dẫn. Các quy định về ưu đãi còn chồng chéo, thiếu đồng bộ và chưa thực sự phù hợp với đặc thù của ngành nông nghiệp. Thủ tục hành chính rườm rà, phức tạp cũng là một rào cản lớn đối với các nhà đầu tư. Bên cạnh đó, việc tiếp cận nguồn vốn tín dụng ưu đãi còn khó khăn, đặc biệt đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nghiên cứu từ Trường Đại học Cần Thơ đã chỉ ra những hạn chế này và đề xuất các giải pháp nhằm cải thiện môi trường đầu tư vào nông nghiệp.

2.1. Bất cập trong quy định về đối tượng ưu đãi đầu tư

Một trong những vướng mắc lớn nhất hiện nay là sự thiếu rõ ràng trong quy định về đối tượng được hưởng ưu đãi đầu tư. Nhiều doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp gặp khó khăn trong việc xác định mình có thuộc đối tượng được hưởng ưu đãi hay không. Điều này gây ra sự không chắc chắn và làm giảm tính hấp dẫn của chính sách. Cần có những quy định cụ thể, chi tiết hơn về tiêu chí xác định đối tượng được hưởng ưu đãi đầu tư, đảm bảo tính minh bạch và công bằng.

2.2. Hạn chế trong tiếp cận tín dụng ưu đãi nông nghiệp

Việc tiếp cận nguồn vốn tín dụng ưu đãi là một vấn đề nan giải đối với nhiều doanh nghiệp nông nghiệp. Mặc dù có nhiều chương trình tín dụng ưu đãi được triển khai, nhưng điều kiện vay vốn còn khá khắt khe, thủ tục phức tạp và thời gian giải ngân kéo dài. Điều này gây khó khăn cho các doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa, trong việc tiếp cận nguồn vốn để đầu tư phát triển sản xuất. Cần có những giải pháp để đơn giản hóa thủ tục vay vốn, nới lỏng điều kiện vay và tăng cường khả năng tiếp cận tín dụng ưu đãi cho các doanh nghiệp nông nghiệp.

III. Giải Pháp Hoàn Thiện Pháp Luật Ưu Đãi Đầu Tư Nông Nghiệp

Để khắc phục những hạn chế và bất cập, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện để hoàn thiện pháp luật ưu đãi đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp. Các giải pháp này cần tập trung vào việc đơn giản hóa thủ tục hành chính, tăng cường tính minh bạch và công bằng của chính sách, mở rộng đối tượng được hưởng ưu đãi và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn tín dụng ưu đãi. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành và địa phương trong quá trình thực thi chính sách, đảm bảo tính hiệu quả và khả thi. Nghiên cứu từ Đại học Cần Thơ đã đề xuất nhiều giải pháp cụ thể, có giá trị tham khảo cao.

3.1. Đơn giản hóa thủ tục hành chính về ưu đãi đầu tư

Thủ tục hành chính rườm rà, phức tạp là một trong những rào cản lớn nhất đối với các nhà đầu tư vào nông nghiệp. Cần có những giải pháp để đơn giản hóa thủ tục, giảm thiểu thời gian và chi phí thực hiện thủ tục hành chính. Áp dụng công nghệ thông tin vào quá trình giải quyết thủ tục hành chính, xây dựng cơ chế một cửa liên thông giữa các cơ quan nhà nước là những giải pháp hiệu quả. Điều này giúp tạo môi trường đầu tư thông thoáng, minh bạch và hấp dẫn.

3.2. Mở rộng đối tượng được hưởng ưu đãi đầu tư nông nghiệp

Chính sách ưu đãi đầu tư cần được mở rộng để bao phủ nhiều hơn các đối tượng tham gia vào chuỗi giá trị nông nghiệp, từ sản xuất đến chế biến và tiêu thụ. Ưu tiên các dự án đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp sạch và các dự án có liên kết với người nông dân. Điều này giúp thúc đẩy quá trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp, nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm nông nghiệp và phát triển bền vững.

IV. Nghiên Cứu Pháp Luật Ưu Đãi Đầu Tư Ứng Dụng Thực Tiễn

Nghiên cứu về pháp luật ưu đãi đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp không chỉ có giá trị về mặt lý luận mà còn có ý nghĩa ứng dụng thực tiễn cao. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để xây dựng và hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật, góp phần cải thiện môi trường đầu tư và thu hút vốn vào ngành nông nghiệp. Đồng thời, nghiên cứu cũng cung cấp thông tin hữu ích cho các nhà đầu tư, giúp họ hiểu rõ hơn về các chính sách ưu đãi và đưa ra quyết định đầu tư đúng đắn. Trường Đại học Cần Thơ đã tích cực phối hợp với các cơ quan nhà nước và doanh nghiệp để triển khai kết quả nghiên cứu vào thực tiễn.

4.1. Đề xuất sửa đổi bổ sung luật đầu tư và các văn bản hướng dẫn

Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, cần có những đề xuất cụ thể để sửa đổi, bổ sung Luật Đầu tư và các văn bản hướng dẫn thi hành, nhằm hoàn thiện pháp luật ưu đãi đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp. Các đề xuất này cần tập trung vào việc giải quyết những bất cập, hạn chế đã được chỉ ra trong quá trình nghiên cứu, đảm bảo tính khả thi và phù hợp với thực tiễn.

4.2. Xây dựng cơ sở dữ liệu về chính sách ưu đãi đầu tư nông nghiệp

Cần xây dựng một cơ sở dữ liệu đầy đủ, chính xác và cập nhật về các chính sách ưu đãi đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp. Cơ sở dữ liệu này cần được công khai, minh bạch và dễ dàng tiếp cận, giúp các nhà đầu tư có thể tìm kiếm thông tin một cách nhanh chóng và thuận tiện. Điều này góp phần nâng cao hiệu quả của công tác xúc tiến đầu tư và thu hút vốn vào ngành nông nghiệp.

V. Kết Luận Tương Lai Pháp Luật Ưu Đãi Đầu Tư Nông Nghiệp

Pháp luật ưu đãi đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Để phát huy tối đa vai trò này, cần có những nỗ lực không ngừng để hoàn thiện pháp luật, cải thiện môi trường đầu tư và tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư. Nghiên cứu từ Trường Đại học Cần Thơ đã cung cấp những cơ sở khoa học và thực tiễn quan trọng cho quá trình này. Với sự chung tay của các cơ quan nhà nước, các nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp, tương lai của pháp luật ưu đãi đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp sẽ ngày càng tươi sáng.

5.1. Tiếp tục nghiên cứu và đánh giá tác động của chính sách

Cần tiếp tục đẩy mạnh công tác nghiên cứu và đánh giá tác động của các chính sách ưu đãi đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp. Điều này giúp phát hiện những vấn đề mới phát sinh và đề xuất các giải pháp kịp thời. Đồng thời, cần có sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học và đại diện doanh nghiệp vào quá trình xây dựng và hoàn thiện chính sách.

5.2. Tăng cường hợp tác quốc tế về thu hút đầu tư nông nghiệp

Cần tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực thu hút đầu tư vào nông nghiệp, học hỏi kinh nghiệm từ các nước phát triển và thu hút các nguồn vốn đầu tư từ nước ngoài. Tham gia vào các tổ chức quốc tế và khu vực, ký kết các hiệp định thương mại tự do là những giải pháp quan trọng. Điều này giúp mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp và thu hút các nguồn lực để phát triển ngành nông nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực nông nghiệp giữ vai trò trụ cột trong nền kinh tế Việt Nam khi đóng góp xấp xỉ 20% GDP của cả nước và bảo đảm sinh kế trực tiếp cho hơn 80% dân số sinh sống tại khu vực nông thôn. Dù sở hữu vị trí chiến lược và nhiều mặt hàng nông sản xuất khẩu chủ lực trên thị trường quốc tế, dòng vốn đầu tư toàn xã hội rót vào ngành nông nghiệp trong giai đoạn từ năm 2010 đến năm 2018 chỉ chiếm tỷ trọng khiêm tốn từ 5,4% đến 5,6% và liên tục suy giảm. Vấn đề cốt lõi nảy sinh từ tính chất rủi ro tự nhiên cao của sản xuất nông nghiệp kết hợp với những rào cản thể chế, khi hệ thống pháp luật về ưu đãi đầu tư còn bộc lộ nhiều điểm nghẽn, thiếu đồng bộ giữa luật chung và luật chuyên ngành.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về ưu đãi đầu tư nông nghiệp, phân tích thực trạng áp dụng các quy định hiện hành theo Luật Đầu tư năm 2014, Luật Đất đai năm 2013, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp và Nghị định số 210/2013/NĐ-CP. Trên cơ sở đó, luận văn chỉ rõ các xung đột pháp lý, hạn chế thực thi và đề xuất hệ thống giải pháp lập quy có tính khả thi cao. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các nhà đầu tư trực tiếp tại Việt Nam trong tiến trình thực hiện Đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo Quyết định số 899/QĐ-TTg từ năm 2013 đến mốc năm 2018. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn, cung cấp cơ sở khoa học để hoàn thiện chính sách, hướng tới nâng tỷ trọng vốn đầu tư nông nghiệp lên mức 8% đến 10% tổng đầu tư xã hội và thúc đẩy tái cơ cấu kinh tế nông thôn bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết can thiệp kinh tế của John Maynard Keynes (1994), khẳng định vai trò điều tiết của Nhà nước trong việc sử dụng các công cụ ưu đãi tài chính và tài khóa nhằm bù đắp rủi ro thị trường, kích thích khu vực tư nhân gia tăng tích lũy tư bản. Song song đó, lý thuyết phân bổ nguồn lực và đánh đổi thời gian của Paul A. Samuelson và William D. Nordhaus (1989) được vận dụng để luận giải bản chất của đầu tư là sự hy sinh tiêu dùng hiện tại nhằm thu về giá trị gia tăng dài hạn trong tương lai. Khung lý thuyết thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa cũng được tích hợp để đánh giá tác động điều tiết của pháp luật đối với dòng vốn tư nhân và vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).

Khung phân tích của luận văn xoay quanh 4 khái niệm cốt lõi:

• Đầu tư kinh doanh nông nghiệp (hoạt động bỏ vốn tạo lập tài sản sản xuất trong nông, lâm, thủy sản vì mục tiêu sinh lợi);
• Ưu đãi đầu tư (các biện pháp miễn, giảm nghĩa vụ tài chính hoặc tạo thuận lợi về đất đai mà Nhà nước trao cho nhà đầu tư);
• Rủi ro sinh học và chu kỳ sản xuất nông nghiệp;
• Cơ chế bảo đảm đầu tư trong điều kiện thay đổi pháp luật.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp chuẩn hóa bao gồm hơn 50 văn bản quy phạm pháp luật được ban hành từ năm 1986 đến năm 2018, hệ thống báo cáo tổng kết 562 dự án FDI trong nông nghiệp giai đoạn 1998–2012 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, cùng chuỗi số liệu thống kê vĩ mô 10 năm từ Tổng cục Thống kê và Bộ Kế hoạch và Đầu tư.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 100% các đạo luật và nghị định nòng cốt trực tiếp điều chỉnh hoạt động đầu tư nông nghiệp (như Luật Đầu tư 2014, Luật Đất đai 2013, Nghị định 210/2013/NĐ-CP, Nghị định 118/2015/NĐ-CP, Nghị định 55/2015/NĐ-CP). Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu định chuẩn chuyên đề, tập trung vào các quy phạm điều chỉnh thuế, đất đai, tín dụng và thủ tục đầu tư. Lý do lựa chọn kết hợp phương pháp phân tích quy phạm luật học, so sánh đối chiếu lịch sử và phương pháp thống kê mô tả là nhằm bóc tách chính xác những xung đột kỹ thuật lập pháp giữa các đạo luật, đồng thời lượng hóa được tác động thực tế của chính sách ưu đãi đối với quyết định phân bổ vốn của doanh nghiệp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tồn tại sự mất cân đối nghiêm trọng giữa đóng góp kinh tế và tỷ trọng thu hút vốn: nông nghiệp tạo ra 20% GDP nhưng chỉ thu hút được 5,4% đến 5,6% tổng vốn đầu tư phát triển toàn xã hội, cho thấy các chính sách ưu đãi hiện hành chưa đủ sức tạo động lực bù đắp rủi ro cho nhà đầu tư.

Thứ hai, vốn FDI vào nông nghiệp có tỷ lệ giải ngân thực tế rất cao nhưng quy mô tổng vốn lại cực kỳ khiêm tốn. Trong giai đoạn 1998–2012, toàn ngành chỉ thu hút 562 dự án với tổng vốn đăng ký 2.942 triệu USD, trong đó vốn thực hiện đạt 2.958 triệu USD (đạt tỷ lệ 99% so với vốn đăng ký), song tổng vốn FDI nông nghiệp chỉ chiếm chưa đầy 3% tổng vốn FDI của cả nước.

Thứ ba, phát hiện xung đột pháp lý trực tiếp giữa văn bản dưới luật và đạo luật chuyên ngành: Điều 5 Nghị định số 210/2013/NĐ-CP quy định miễn hoặc giảm từ 50% đến 70% tiền sử dụng đất khi Nhà nước giao đất cho dự án nông nghiệp ưu đãi. Tuy nhiên, Điều 55 Luật Đất đai năm 2013 đã bãi bỏ hoàn toàn hình thức giao đất có thu tiền sử dụng đất đối với tổ chức kinh tế sản xuất nông nghiệp, chỉ cho phép áp dụng hình thức thuê đất trả tiền hàng năm hoặc trả một lần, khiến chính sách ưu đãi trên thực tế bị vô hiệu hóa.

Thứ tư, cơ chế trích lập Quỹ phát triển Khoa học và Công nghệ (KH&CN) tối đa 10% lợi nhuận trước thuế chưa phát huy hiệu quả khi hơn 90% doanh nghiệp nông nghiệp có quy mô nhỏ, lợi nhuận thấp, khiến nguồn quỹ trích lập không đủ chi trả cho việc đổi mới công nghệ cao.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân sâu xa của tình trạng trên bắt nguồn từ sự thiếu đồng bộ giữa pháp luật đầu tư và hệ thống luật thuế, đất đai, tín dụng. Thời gian hoàn vốn của một dự án nông nghiệp bình quân kéo dài từ 5 đến 10 năm, song các rào cản hành chính tại Điều 17 Nghị định số 118/2015/NĐ-CP đã tạo ra sự đối xử phân biệt: dự án có Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư (GCNĐKĐT) được ghi nhận mức ưu đãi cụ thể, trong khi dự án không thuộc diện cấp GCNĐKĐT phải tự xác định ưu đãi và chịu rủi ro bị truy thu khi cơ quan thuế thanh tra.

So sánh với các nghiên cứu trước đây của Nguyễn Xuân Đương (2015) và Vũ Sỹ Đức Thắng (2015), luận văn đã đi sâu chứng minh dưới góc độ luật học kinh tế rằng điểm nghẽn thể chế chính là nguyên nhân làm triệt tiêu tác dụng của các đòn bẩy tài chính. Những dữ liệu này có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ cột kép so sánh tỷ trọng đóng góp GDP (20%) với tỷ trọng thu hút vốn (5,5%), cùng bảng ma trận đối chiếu 4 xung đột quy phạm giữa Luật Đất đai 2013, Luật Đầu tư 2014 và Nghị định 210/2013/NĐ-CP để thấy rõ sự bất cập trong thực tiễn áp dụng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Ban hành Nghị định mới thay thế Nghị định số 210/2013/NĐ-CP nhằm đồng bộ hóa 100% với Luật Đất đai năm 2013 và Luật Đầu tư năm 2014; bãi bỏ quy định giao đất có thu tiền sử dụng đất, chuyển sang cơ chế miễn tiền thuê đất từ 11 năm đến toàn bộ thời hạn hoạt động của dự án đối với danh mục nông nghiệp đặc biệt ưu đãi đầu tư; cơ quan thực hiện là Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với Bộ Tài nguyên và Môi trường, lộ trình thực hiện trong giai đoạn 2018–2019.

2. Sửa đổi Điều 17 Nghị định số 118/2015/NĐ-CP nhằm thiết lập thủ tục đăng ký hưởng ưu đãi tự động và bình đẳng cho 100% doanh nghiệp; quy định rõ trách nhiệm của cơ quan đăng ký đầu tư trong việc ghi nhận mức ưu đãi vào văn bản hành chính kể cả khi dự án không thuộc diện cấp GCNĐKĐT; chủ thể thực hiện là Bộ Kế hoạch và Đầu tư, hoàn thành trước năm 2020.

3. Nâng mức trần cho phép trích lập Quỹ phát triển KH&CN từ 10% lên tối đa 15% đến 20% thu nhập tính thuế thu nhập doanh nghiệp đối với các dự án nông nghiệp công nghệ cao, đồng thời kéo dài thời hạn giải ngân quỹ từ 5 năm lên 7 năm; chủ thể chủ trì là Bộ Tài chính phối hợp Bộ Khoa học và Công nghệ, áp dụng trong chu kỳ ngân sách 2019–2022.

4. Mở rộng cơ chế ưu đãi tín dụng theo Nghị định số 55/2015/NĐ-CP bằng cách tăng định mức vay không cần tài sản bảo đảm lên gấp 2 lần cho các doanh nghiệp tham gia chuỗi liên kết sản xuất nông nghiệp sạch, đặt mục tiêu nâng tỷ trọng dư nợ tín dụng nông nghiệp đạt trên 25% tổng dư nợ toàn nền kinh tế; chủ thể thực hiện là Ngân hàng Nhà nước Việt Nam giai đoạn 2019–2021.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Học viên cao học, giảng viên và nhà nghiên cứu ngành Luật Kinh tế, Quản lý Kinh tế: Tiếp cận nguồn tư liệu chuẩn mực về phương pháp phân tích quy phạm so sánh, khung lý thuyết đầu tư kinh doanh và đánh giá tính tương thích của hệ thống pháp luật kinh tế.
• Doanh nghiệp, hợp tác xã và nhà đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp: Sử dụng luận văn như cẩm nang pháp lý để tra cứu danh mục ngành nghề ưu đãi, hiểu rõ điều kiện miễn giảm tiền thuê đất, tối ưu hóa thuế thu nhập doanh nghiệp và phòng ngừa rủi ro pháp lý khi triển khai dự án.
• Cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn): Tham khảo luận cứ khoa học và bảng rà soát mâu thuẫn pháp lý để phục vụ công tác soạn thảo, thẩm định các văn bản sửa đổi luật và nghị định chuyên ngành.
• Tổ chức tín dụng và quỹ đầu tư mạo hiểm: Nắm bắt cấu trúc rủi ro pháp lý về tài sản hình thành trên đất nông nghiệp nhằm thiết kế các gói tài trợ vốn và bảo hiểm nông nghiệp hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Điểm mâu thuẫn lớn nhất giữa Nghị định 210/2013/NĐ-CP và Luật Đất đai 2013 là gì?
   Nghị định 210/2013/NĐ-CP quy định miễn giảm tiền sử dụng đất khi Nhà nước giao đất cho dự án nông nghiệp, nhưng Điều 55 Luật Đất đai 2013 đã bãi bỏ hình thức giao đất có thu tiền sử dụng đất cho doanh nghiệp sản xuất nông nghiệp, chỉ cho phép thuê đất, gây bế tắc khi thực thi.

2. Tại sao vốn FDI vào nông nghiệp giai đoạn 1998–2012 có tỷ lệ giải ngân đạt 99% nhưng tổng vốn vẫn thấp?
   Dù 562 dự án FDI có vốn thực hiện đạt 2.958 triệu USD trên tổng số 2.942 triệu USD vốn đăng ký (tỷ lệ 99%), quy mô bình quân mỗi dự án quá nhỏ và rủi ro chu kỳ nông nghiệp cao đã ngăn cản các tập đoàn đa quốc gia rót dòng vốn lớn.

3. Quy định về Quỹ phát triển Khoa học và Công nghệ hiện nay có hạn chế gì với doanh nghiệp nông nghiệp?
   Quy định khống chế mức trích tối đa 10% lợi nhuận trước thuế và buộc giải ngân trong 5 năm không phù hợp với thực tế 90% doanh nghiệp nông nghiệp có quy mô nhỏ, lợi nhuận mỏng, không đủ tích lũy vốn đầu tư công nghệ hiện đại.

4. Thủ tục áp dụng ưu đãi đầu tư theo Nghị định 118/2015/NĐ-CP có điểm gì bất bình đẳng?
   Dự án có GCNĐKĐT được ghi nhận cụ thể ưu đãi, trong khi dự án không thuộc diện cấp GCNĐKĐT phải tự kê khai và tự chịu trách nhiệm, tạo tâm lý e ngại bị truy thu thuế và phát sinh chi phí tuân thủ lớn cho nhà đầu tư.

5. Thời hạn thuê đất tối đa cho các dự án nông nghiệp đặc biệt ưu đãi đầu tư là bao lâu?
   Theo Điều 126 Luật Đất đai 2013 và Luật Đầu tư 2014, thời hạn giao đất, cho thuê đất đối với các dự án có vốn đầu tư lớn nhưng thu hồi vốn chậm hoặc tại địa bàn đặc biệt khó khăn được kéo dài tối đa không quá 70 năm.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và khẳng định ưu đãi đầu tư là công cụ pháp lý then chốt giúp tái cơ cấu nền nông nghiệp chiếm 20% GDP quốc gia.
• Nghiên cứu chỉ rõ thực trạng suy giảm dòng vốn khi đầu tư nông nghiệp chỉ chiếm 5,4% đến 5,6% tổng vốn xã hội do các xung đột pháp lý giữa Luật Đầu tư 2014, Luật Đất đai 2013 và Nghị định 210/2013/NĐ-CP.
• Làm sáng tỏ các bất cập trong cơ chế trích lập Quỹ KH&CN 10%, rào cản tín dụng theo Nghị định 55/2015/NĐ-CP và sự bất bình đẳng thủ tục tại Điều 17 Nghị định 118/2015/NĐ-CP.
• Đóng góp hệ thống 4 giải pháp lập quy đồng bộ, có tính thực tiễn cao nhằm hoàn thiện khung pháp lý ưu đãi đầu tư nông nghiệp giai đoạn 2018–2022.
• Các cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp cần đẩy nhanh việc ứng dụng kết quả nghiên cứu, khẩn trương hoàn thiện thể chế nhằm tháo gỡ điểm nghẽn dòng vốn cho nông nghiệp Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ƯU ĐÃI ĐẦU TƯ TRONG LĨNH VỰC NÔNG NGHIỆP Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: “Việt Nam là một nước sống về nông nghiệp. Nền kinh tế của nước ta lấy canh nông làm gốc. Nông nghiệp ta thịnh thì nước ta thịnh. Nước muốn giàu thì phải biết phát triển nông nghiệp”4.

Để ngành nông nghiệp Việt Nam phát triển bền vững, đủ sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế thì cần phải có nguồn vốn đầu tư lớn. Tuy nhiên, do tính chất đặc thù của sản xuất nông nghiệp là chịu sự tác động và chi phối từ các yếu tố tự nhiên, cho nên đến nay lĩnh vực này vẫn còn kém sức hấp dẫn nhà đầu tư so với các lĩnh vực khác. Đối với lĩnh vực sản xuất nông nghiệp, ưu đãi đầu tư được đánh giá là một trong những biện pháp hữu hiệu nhằm tăng cường thu hút vốn đầu tư tư nhân vào lĩnh vực này tiến tới mục tiêu cải thiện đời sống của người nông dân, đẩy nhanh tiến trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng và phát triển bền vững trong xu thế hội nhập quốc tế như hiện nay. Khái quát về đầu tư 1.

Khái niệm đầu tư Ở bất kỳ quốc gia nào việc vận động, khuyến khích các nguồn lực trong xã hội để đầu tư vào các hoạt động kinh tế nhằm thu được các kết quả, lợi ích nhất định trong tương lai là điều không thể thiếu. Đầu tư là khái niệm thường xuyên được đề cập đến trong kinh tế học nói chung và pháp luật về kinh tế nói riêng. Hoạt động đầu tư vào nền kinh tế là hoạt động mang tính thường xuyên, liên tục có ý nghĩa, là nền tảng tồn tại của xã hội và phát triển nền kinh tế. Hầu hết các tư tưởng, mô hình lý thuyết về kinh tế, tăng trưởng kinh tế đều trực tiếp hoặc gián tiếp thừa nhận đầu tư và việc tích lũy vốn cho nền kinh tế, là một nhân tố quan trọng trong việc gia tăng năng lực sản xuất, cung ứng dịch vụ; làm tiền đề, động lực cho sự phát triển nền kinh tế5.

Có nhiều cách hiểu về đầu tư, xuất phát từ việc xem xét hoạt động này ở nhiều phương diện khác nhau. Theo Từ điển kinh tế học hiện đại: “Đầu tư là thuật ngữ được dùng phổ biến nhất để mô tả các khoản chi tiêu (trong một thời kỳ nhất định) để làm tăng hay duy trì tài sản thực”6. Trên thực tế, một định nghĩa chính xác hơn bao hàm được yếu tố trên là: “Đầu tư là những khoản chi tiêu dành cho các dự án sản xuất hàng hóa, những khoản chi tiêu này không dự định dùng cho tiêu dùng trung gian. Các dự án đầu tư có thể có dạng bổ sung vào tài sản vật chất và vốn nhân lực (tài sản con người) cũng như hàng hóa tồn kho.

Đầu tư là những khoản chi tiêu, khối lượng đầu tư được xác định bởi tất cả các dự án có giá trị hiện tại thuần (net present value - NPV) lớn hơn không (0) hay tỷ lệ lợi nhuận 4 Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, NXB. Chính trị Quốc gia, tập VII, tr. 5 Nguyễn Xuân Đương (2015), Thu hút đầu tư của doanh nghiệp vào nông nghiệp tỉnh Bắc Ninh, Luận án Tiến sĩ chuyên ngành Quản lý kinh tế, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, tr. Pearce (2001), Từ điển kinh tế học hiện đại, NXB.

Chính trị Quốc gia, Hà Nội, tr. Hoặc theo Từ điển Bách khoa Việt Nam: “Đầu tư là hành động bỏ vốn vào một doanh nghiệp, một công trình, hay một sự nghiệp bằng nhiều biện pháp như cấp phát ngân sách, vốn tự có, liên doanh hay phát triển phúc lợi công cộng”8.