Luận văn thạc sĩ về pháp luật tái cấp vốn của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

Luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu vnu ls pháp luật về hoạt động tái cấp vốn của ngân hàng nhà nước ở việt nam hiện nay, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải

• Tác giả: Tô Mai Thanh
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Am Hiểu
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Pháp luật về hoạt động tái cấp vốn của ngân hàng nhà nước ở Việt Nam hiện nay
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG VÀ NGHIỆP VỤ TÁI CẤP VỐN CỦA NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG
• 2. CHƯƠNG 2: PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG TÁI CẤP VỐN CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ CHUNG VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ VỀ HƯỚNG HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG TÁI CẤP VỐN CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về pháp luật tái cấp vốn của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

Pháp luật về hoạt động tái cấp vốn của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết và quản lý hệ thống tài chính quốc gia. Hoạt động này không chỉ giúp duy trì sự ổn định của hệ thống ngân hàng mà còn hỗ trợ cho các ngân hàng thương mại trong việc đáp ứng nhu cầu thanh khoản. Theo quy định hiện hành, Ngân hàng Nhà nước có quyền thực hiện các hoạt động tái cấp vốn thông qua nhiều hình thức khác nhau, nhằm đảm bảo tính thanh khoản cho các tổ chức tín dụng. Việc hiểu rõ về pháp luật này là cần thiết để các ngân hàng có thể hoạt động hiệu quả và tuân thủ đúng quy định của pháp luật.

1.1. Khái niệm và vai trò của tái cấp vốn

Tái cấp vốn là hoạt động mà Ngân hàng Nhà nước cung cấp vốn cho các ngân hàng thương mại nhằm đảm bảo thanh khoản. Hoạt động này giúp các ngân hàng có thể duy trì hoạt động cho vay và thanh toán, từ đó góp phần ổn định nền kinh tế. Theo quy định, Ngân hàng Nhà nước có thể thực hiện tái cấp vốn thông qua các hình thức như cho vay ngắn hạn, phát hành trái phiếu, hoặc các công cụ tài chính khác.

1.2. Các hình thức tái cấp vốn hiện nay

Hiện nay, Ngân hàng Nhà nước áp dụng nhiều hình thức tái cấp vốn khác nhau, bao gồm cho vay qua nghiệp vụ thị trường mở, cho vay qua các công cụ tài chính, và các hình thức khác. Mỗi hình thức có những quy định và điều kiện riêng, nhằm đảm bảo tính hiệu quả và an toàn cho hệ thống tài chính.

II. Vấn đề và thách thức trong pháp luật tái cấp vốn

Mặc dù pháp luật về tái cấp vốn đã được quy định rõ ràng, nhưng vẫn tồn tại nhiều vấn đề và thách thức trong quá trình thực hiện. Một trong những thách thức lớn nhất là việc các ngân hàng thương mại chưa thực sự hiểu rõ về các quy định này, dẫn đến việc áp dụng không đồng nhất. Ngoài ra, sự thay đổi nhanh chóng của thị trường tài chính cũng đặt ra yêu cầu cần thiết phải cập nhật và điều chỉnh các quy định pháp luật cho phù hợp.

2.1. Khó khăn trong việc áp dụng quy định

Nhiều ngân hàng thương mại gặp khó khăn trong việc áp dụng các quy định về tái cấp vốn do thiếu thông tin và hướng dẫn cụ thể. Điều này dẫn đến việc không tận dụng được các cơ hội từ chính sách của Ngân hàng Nhà nước.

2.2. Tác động của thị trường tài chính

Thị trường tài chính luôn biến động, điều này ảnh hưởng đến khả năng thực hiện các chính sách tái cấp vốn. Các ngân hàng cần phải linh hoạt và nhanh chóng điều chỉnh chiến lược của mình để phù hợp với tình hình thực tế.

III. Phương pháp và giải pháp cải thiện pháp luật tái cấp vốn

Để cải thiện hiệu quả của pháp luật về tái cấp vốn, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể. Việc tăng cường đào tạo và cung cấp thông tin cho các ngân hàng thương mại là rất cần thiết. Bên cạnh đó, Ngân hàng Nhà nước cũng cần xem xét điều chỉnh các quy định cho phù hợp với thực tiễn thị trường.

3.1. Đào tạo và nâng cao nhận thức

Cần tổ chức các khóa đào tạo cho cán bộ ngân hàng về quy định và quy trình tái cấp vốn. Điều này giúp nâng cao nhận thức và khả năng áp dụng quy định trong thực tế.

3.2. Điều chỉnh quy định pháp luật

Cần xem xét điều chỉnh các quy định pháp luật về tái cấp vốn để phù hợp với tình hình thực tế và nhu cầu của thị trường. Việc này sẽ giúp các ngân hàng dễ dàng hơn trong việc thực hiện các hoạt động tái cấp vốn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu về pháp luật tái cấp vốn đã chỉ ra rằng việc áp dụng đúng quy định có thể giúp các ngân hàng thương mại hoạt động hiệu quả hơn. Các ngân hàng đã có thể duy trì được tính thanh khoản và đáp ứng nhu cầu vay vốn của khách hàng. Kết quả này không chỉ có lợi cho các ngân hàng mà còn góp phần ổn định nền kinh tế.

4.1. Kết quả từ các ngân hàng thương mại

Nhiều ngân hàng thương mại đã áp dụng thành công các quy định về tái cấp vốn, từ đó nâng cao khả năng thanh khoản và giảm thiểu rủi ro trong hoạt động cho vay.

4.2. Tác động đến nền kinh tế

Việc thực hiện hiệu quả chính sách tái cấp vốn đã góp phần ổn định nền kinh tế, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp phát triển và tăng trưởng.

V. Kết luận và tương lai của pháp luật tái cấp vốn

Pháp luật về tái cấp vốn của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cần được tiếp tục hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu của thị trường tài chính. Trong tương lai, việc điều chỉnh các quy định sẽ giúp các ngân hàng hoạt động hiệu quả hơn, đồng thời đảm bảo tính ổn định của hệ thống tài chính quốc gia.

5.1. Định hướng phát triển

Cần có định hướng rõ ràng trong việc phát triển pháp luật về tái cấp vốn, nhằm đáp ứng nhu cầu thực tiễn và yêu cầu của thị trường.

5.2. Tăng cường hợp tác quốc tế

Việc tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực ngân hàng sẽ giúp Ngân hàng Nhà nước học hỏi kinh nghiệm và áp dụng các mô hình hiệu quả từ các nước khác.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình đổi mới hệ thống tài chính - ngân hàng tại Việt Nam, nghiệp vụ tái cấp vốn đóng vai trò là một trong những kênh cung ứng tiền tệ quan trọng và an toàn nhất của Ngân hàng Trung ương. Năm 2005, thị trường chứng kiến sự gia tăng mạnh mẽ của các công cụ chính sách tiền tệ gián tiếp khi tổng doanh số giao dịch nghiệp vụ thị trường mở đạt 102.511 tỷ đồng, đồng thời doanh số giao dịch tái cấp vốn ghi nhận mức tăng trưởng hơn 50% so với năm 2004. Mặc dù vậy, hoạt động tái cấp vốn vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn về mặt thể chế, khiến các tổ chức tín dụng chưa thực sự tận dụng tối đa nguồn vốn tái cấp từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ bản chất pháp lý, phân tích thực trạng các quy định điều chỉnh hoạt động tái cấp vốn và chỉ ra những khoảng trống pháp luật đang cản trở hiệu quả điều hành chính sách tiền tệ quốc gia.

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể của đề tài gồm ba nội dung then chốt: thứ nhất, hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về Ngân hàng Trung ương và nghiệp vụ tái cấp vốn dưới góc độ luật học kinh tế; thứ hai, phân tích, đánh giá thực trạng hệ thống pháp luật điều chỉnh hoạt động tái cấp vốn của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam từ khi ban hành Pháp lệnh Ngân hàng năm 1990 đến giai đoạn thực thi Luật Ngân hàng Nhà nước năm 1997 (sửa đổi, bổ sung năm 2003); thứ ba, xây dựng hệ thống giải pháp và định hướng hoàn thiện khung pháp luật về tái cấp vốn đến năm 2010, tầm nhìn 2020 theo định hướng phát triển ngành ngân hàng đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Phạm vi nghiên cứu của luận văn tập trung vào không gian pháp lý tại Việt Nam trong mối tương quan so sánh với thông lệ quốc tế, giới hạn thời gian khảo sát chuyên sâu từ năm 1990 đến năm 2006. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện qua việc cung cấp luận cứ pháp lý vững chắc nhằm hoàn thiện cơ chế bơm và hút tiền qua kênh tín dụng, nâng cao tính thanh khoản khả dụng cho hơn 40 tổ chức tín dụng trên toàn hệ thống, giảm thiểu rủi ro nợ quá hạn và hỗ trợ Ngân hàng Nhà nước thực thi hiệu quả vai trò người cho vay cuối cùng, bảo đảm an toàn hệ thống tài chính quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng nền tảng lý thuyết định chế tài chính công và học thuyết về ngân hàng trung ương hiện đại của Frederic Mishkin, khẳng định ngân hàng trung ương là cơ quan quản lý vĩ mô độc quyền phát hành tiền pháp định và điều tiết thị trường tiền tệ. Đồng thời, nghiên cứu kết hợp lý thuyết điều hành chính sách tiền tệ gián tiếp và nguyên lý người cho vay cuối cùng (Lender of Last Resort). Khung lý thuyết này giải thích mối quan hệ biện chứng giữa ba chức năng nền tảng: phát hành tiền, ngân hàng của các ngân hàng và ngân hàng phục vụ Chính phủ.

Hệ thống khái niệm nòng cốt được chuẩn hóa trong công trình bao gồm:

1. Tái cấp vốn: Hình thức cấp tín dụng có bảo đảm của Ngân hàng Nhà nước nhằm cung ứng vốn ngắn hạn và phương tiện thanh toán cho các tổ chức tín dụng theo quy định tại Điều 9 Luật Ngân hàng Nhà nước.
2. Chính sách tiền tệ quốc gia: Tập hợp các công cụ điều tiết khối lượng tiền cung ứng trong lưu thông nhằm ổn định giá trị đồng tiền, kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
3. Thanh khoản khả dụng: Lượng tài sản có tính lỏng cao mà các ngân hàng thương mại duy trì để đáp ứng nghĩa vụ thanh toán tức thời.
4. Tái chiết khấu thương phiếu: Nghiệp vụ mua lại các giấy tờ có giá ngắn hạn chưa đến hạn thanh toán thuộc sở hữu của tổ chức tín dụng.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn thu thập nguồn dữ liệu thứ cấp phong phú bao gồm hơn 50 văn bản quy phạm pháp luật như Luật Ngân hàng Nhà nước năm 1997 (sửa đổi, bổ sung năm 2003), Nghị định số 52/2003/NĐ-CP ngày 19/5/2003 của Chính phủ, các Quyết định và Chỉ thị của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước, cùng chuỗi báo cáo thống kê hoạt động tiền tệ giai đoạn 1990 - 2005. Về dữ liệu thực tiễn, tác giả khảo sát cỡ mẫu gồm 25 tổ chức tín dụng tiêu biểu, đại diện cho 4 nhóm hình thức sở hữu chính: 4 ngân hàng thương mại nhà nước, 15 ngân hàng thương mại cổ phần đô thị và nông thôn, cùng 6 chi nhánh ngân hàng nước ngoài và ngân hàng liên doanh đang hoạt động tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh (như Deutsche Bank, Citibank, Eximbank, ACB).

Phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) được áp dụng nhằm lựa chọn các đơn vị có tỷ trọng giao dịch chiếm hơn 85% tổng thanh khoản toàn hệ thống tiền tệ liên ngân hàng. Lý do lựa chọn phương pháp này là nhằm đảm bảo dữ liệu phản ánh chính xác nhất tính tương thích và tác động của các quy định pháp luật tới từng nhóm ngân hàng có quy mô vốn khác nhau.

Về phương pháp phân tích, luận văn sử dụng kết hợp phương pháp phân tích luật học quy phạm (normative legal analysis), phương pháp so sánh luật học đối chiếu mô hình Ngân hàng Nhà nước Việt Nam với Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) hay Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB), cùng phương pháp tổng hợp, thống kê mô tả. Timeline nghiên cứu được phân kỳ rõ nét: giai đoạn sơ khai 1990 - 1997 với mô hình quản lý trực tiếp; giai đoạn bản lề 1997 - 2002 xác lập khung pháp lý ngân hàng hai cấp; và giai đoạn chuyển dịch mạnh mẽ 2002 - 2006 khi áp dụng cơ chế lãi suất thỏa thuận và đa dạng hóa công cụ gián tiếp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực trạng pháp lý và thực tiễn thi hành đã mang lại 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, khung pháp lý đã tạo lập được sự phân định rành mạch giữa chức năng quản lý nhà nước và kinh doanh tiền tệ, song mức độ tham gia nghiệp vụ tái cấp vốn chưa đồng đều. Trong khi nghiệp vụ thị trường mở đạt quy mô ấn tượng 102.511 tỷ đồng năm 2005 với giá trị bình quân 648,8 tỷ đồng mỗi phiên, thì doanh số tái cấp vốn dù tăng trưởng 50% so với năm 2004 nhưng vẫn tập trung chủ yếu ở khối ngân hàng thương mại nhà nước, chiếm tỷ trọng trên 70% tổng dư nợ tái cấp vốn toàn ngành.

Thứ hai, danh mục giấy tờ có giá được chấp nhận làm tài sản bảo đảm còn quá hạn hẹp. Pháp luật hiện hành giới hạn chủ yếu ở tín phiếu kho bạc và trái phiếu chính phủ ngắn hạn. Quy định hạn mức cho vay thấu chi không được vượt quá 95% giá trị giấy tờ có giá cầm cố và tự động chuyển thành cho vay qua đêm khi hết ngày đã tạo rào cản lớn. Theo số liệu khảo sát, có tới khoảng 30% ngân hàng thương mại cổ phần quy mô nhỏ không thể tiếp cận nguồn tái cấp vốn do thiếu hụt trầm trọng các giấy tờ có giá đủ chuẩn.

Thứ three, cơ chế điều hành lãi suất tái cấp vốn chưa thực sự ăn khớp với sự vận động của thị trường. Kể từ tháng 6 năm 2002, khi Ngân hàng Nhà nước chuyển sang cơ chế lãi suất thỏa thuận, lãi suất cơ bản và lãi suất tái cấp vốn chỉ đóng vai trò định hướng nhưng mối liên kết giữa lãi suất tái cấp vốn với lãi suất liên ngân hàng còn lỏng lẻo. Tỷ lệ dự trữ bắt buộc dao động từ 0% đến 20% chưa được phối hợp nhịp nhàng với hạn mức chiết khấu, làm giảm tính chủ động bơm hút thanh khoản.

Thứ tư, địa vị pháp lý của Ngân hàng Nhà nước là cơ quan ngang Bộ trực thuộc Chính phủ đã tạo ra độ trễ chính sách đáng kể. Quy trình phê duyệt các gói tái cấp vốn đặc biệt đóng vai trò cứu cánh cuối cùng cho ngân hàng mất khả năng thanh toán thường mất nhiều thời gian do phải qua sự thẩm định của thanh tra ngân hàng và phê chuẩn từ Thủ tướng Chính phủ, làm suy giảm tính kịp thời trong ngăn chặn khủng hoảng lây lan.

Thảo luận kết quả

Diễn biến thực tế về cơ cấu công cụ tiền tệ có thể được trình bày rõ nét qua biểu đồ cột thể hiện mức tăng trưởng doanh số nghiệp vụ thị trường mở đạt 102.511 tỷ đồng so với quy mô dư nợ tái cấp vốn qua các năm 2001 - 2005, kết hợp bảng ma trận so sánh 5 công cụ chính sách tiền tệ chính (tái cấp vốn, dự trữ bắt buộc, nghiệp vụ thị trường mở, lãi suất và tỷ giá). Bảng phân tích cho thấy tỷ giá đồng Việt Nam được giữ ổn định với mức biến động chỉ 0,86% trong năm 2005, phản ánh thành công của việc kiểm soát ngoại hối nhưng cũng cho thấy gánh nặng điều tiết thanh khoản nội tệ bị dồn lên hệ thống thị trường mở.

Nguyên nhân sâu xa của các hạn chế pháp lý bắt nguồn từ việc thị trường mua bán nợ và thị trường thương phiếu tại Việt Nam chưa phát triển đồng bộ, Luật Các công cụ chuyển nhượng chậm đi vào cuộc sống khiến Ngân hàng Nhà nước thiếu hàng hóa chuẩn hóa để thực hiện tái chiết khấu. So sánh với các nghiên cứu trước đây của Hoàng Xuân Quế năm 2003 và Chu Thị Hồng Minh năm 2005, công trình này đồng thuận về xu hướng tất yếu phải chuyển dịch sang các công cụ gián tiếp. Tuy nhiên, luận văn đã tiến xa hơn khi bóc tách toàn diện dưới góc độ luật học, chỉ ra rằng việc thiếu vắng các quy định cụ thể về trách nhiệm dân sự, thủ tục xử lý tài sản cầm cố phá sản và quyền tự quyết của Thống đốc chính là nút thắt thể chế lớn nhất cản trở hiệu lực của công cụ tái cấp vốn.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược và khả thi nhằm hoàn thiện pháp luật về hoạt động tái cấp vốn:

1. Sửa đổi, bổ sung Luật Ngân hàng Nhà nước và các văn bản quy phạm liên quan: Quốc hội và Chính phủ cần tiến hành sửa đổi Luật Ngân hàng Nhà nước trong giai đoạn 2006 - 2008, tập trung mở rộng định nghĩa và danh mục giấy tờ có giá được chấp nhận tái cấp vốn thêm khoảng 40%, bao gồm trái phiếu chính quyền địa phương, trái phiếu công trình được Chính phủ bảo lãnh và thương phiếu doanh nghiệp có xếp hạng tín nhiệm cao.

2. Hoàn thiện quy chế chiết khấu và cho vay có bảo đảm bằng cầm cố giấy tờ có giá: Thống đốc Ngân hàng Nhà nước cần ban hành quy chế mới trong năm 2007 nhằm đơn giản hóa thủ tục thẩm định hồ sơ, nâng hạn mức cho vay thấu chi qua đêm từ 95% lên mức 98% giá trị tài sản bảo đảm, đồng thời rút ngắn thời gian giải ngân vốn ngắn hạn xuống dưới 24 giờ kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ.

3. Tăng cường tính độc lập và quyền hạn của Ngân hàng Nhà nước: Ủy ban Thường vụ Quốc hội cần xem xét lộ trình 2008 - 2010 trao quyền chủ động cho Thống đốc Ngân hàng Nhà nước trong việc quyết định hạn mức và lãi suất tái cấp vốn khẩn cấp cho các tổ chức tín dụng mất khả năng chi trả tạm thời, rút ngắn độ trễ phê chuẩn từ trên 15 ngày xuống dưới 48 giờ để ngăn ngừa rủi ro hệ thống.

4. Xây dựng đồng bộ hạ tầng pháp lý thị trường tiền tệ và hệ thống thanh toán: Ngân hàng Nhà nước chủ trì phối hợp cùng Bộ Tài chính và các ngân hàng thương mại hoàn thành kết nối 100% các tổ chức tín dụng vào mạng thanh toán điện tử liên ngân hàng trước năm 2009, đảm bảo tỷ lệ can thiệp thanh khoản thành công đạt trên 95%, tạo môi trường thuận lợi để tái cấp vốn và nghiệp vụ thị trường mở bổ trợ lẫn nhau một cách hiệu quả.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và hàm lượng khoa học của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

1. Ban soạn thảo luật và cơ quan quản lý nhà nước: Các chuyên viên tại Vụ Pháp chế Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tư pháp và Ủy ban Kinh tế của Quốc hội có thể sử dụng công trình như một tài liệu tham cứu chuyên sâu để xây dựng, thẩm định các dự thảo luật sửa đổi, bổ sung Luật Ngân hàng Nhà nước và Luật Các tổ chức tín dụng.

2. Khối quản lý nguồn vốn và quản trị rủi ro tại các ngân hàng thương mại: Lãnh đạo và chuyên viên nghiệp vụ Treasury tại hơn 40 ngân hàng thương mại có thể nắm vững điều kiện, tiêu chuẩn giấy tờ có giá để cơ cấu lại danh mục tài sản thanh khoản, tối ưu hóa chi phí tiếp cận vốn tái cấp từ Ngân hàng Trung ương.

3. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học: Giảng viên và học viên thuộc 100% các cơ sở đào tạo chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Tài chính - Ngân hàng có thể sử dụng luận văn làm học liệu tham khảo mẫu mực về phương pháp nghiên cứu định chế tài chính công và công cụ pháp lý điều hành kinh tế vĩ mô.

4. Luật sư và chuyên gia tư vấn tài chính doanh nghiệp: Các đơn vị tư vấn thuộc 5 khối nghiệp vụ tư vấn ngân hàng đầu tư có thể tham khảo để tư vấn cho khách hàng doanh nghiệp trong việc phát hành các công cụ nợ, thương phiếu đủ điều kiện tham gia thị trường tái cấp vốn liên ngân hàng.

Câu hỏi thường gặp

1. Tái cấp vốn của Ngân hàng Nhà nước có vai trò gì trong việc kiểm soát lạm phát? Hoạt động tái cấp vốn tác động trực tiếp tới cơ số tiền tệ và lãi suất đầu vào của các ngân hàng thương mại. Khi lạm phát gia tăng, Ngân hàng Nhà nước nâng lãi suất tái cấp vốn và thắt chặt hạn mức, khiến chi phí vay vốn của các tổ chức tín dụng tăng lên, từ đó làm giảm khối lượng tín dụng cung ứng cho nền kinh tế và kiềm chế lạm phát hiệu quả, minh chứng qua việc kiểm soát biến động tỷ giá ở mức 0,86% năm 2005.

2. Pháp luật Việt Nam hiện hành quy định những hình thức tái cấp vốn nào? Căn cứ Điều 17 Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, 3 hình thức tái cấp vốn chủ yếu bao gồm: cho vay lại theo hồ sơ tín dụng; chiết khấu, tái chiết khấu thương phiếu và các giấy tờ có giá khác; cho vay có bảo đảm bằng cầm cố thương phiếu và giấy tờ có giá ngắn hạn với mức thấu chi bảo đảm tối đa 95% giá trị chứng từ cầm cố.

3. Tại sao các ngân hàng thương mại cổ phần từng gặp khó khăn khi tiếp cận nguồn tái cấp vốn? Nguyên nhân chủ yếu do quy định về điều kiện giấy tờ có giá quá khắt khe, trong khi các ngân hàng thương mại cổ phần nắm giữ ít tín phiếu kho bạc. Hơn nữa, sự phát triển mạnh mẽ của nghiệp vụ thị trường mở với quy mô hơn 102.511 tỷ đồng năm 2005 đã thu hút phần lớn nguồn lực giao dịch của các ngân hàng có thanh khoản dồi dào.

4. Ngân hàng Nhà nước thực hiện vai trò Người cho vay cuối cùng trong trường hợp nào? Vai trò này được kích hoạt khi một tổ chức tín dụng bị mất khả năng thanh toán tạm thời do người gửi tiền rút ồ ạt, đe dọa trực tiếp đến sự an toàn của toàn bộ hệ thống ngân hàng. Ngân hàng Nhà nước sẽ thực hiện cho vay tái cấp vốn đặc biệt dưới sự kiểm soát nghiêm ngặt của cơ quan thanh tra ngân hàng và sự chấp thuận của Chính phủ.

5. Luận văn đề xuất mở rộng danh mục giấy tờ có giá nào trong hoạt động chiết khấu? Luận văn kiến nghị mở rộng thêm khoảng 40% danh mục giấy tờ có giá đủ chuẩn, cho phép bổ sung trái phiếu chính quyền địa phương, trái phiếu doanh nghiệp có bảo lãnh và các hối phiếu, lệnh phiếu thương mại chuẩn hóa nhằm gia tăng khả năng tiếp cận vốn tái cấp cho các ngân hàng thương mại vừa và nhỏ.

Kết luận

• Luận văn đã làm sáng tỏ cơ sở lý luận về định chế Ngân hàng Trung ương và vai trò cốt lõi của công cụ tái cấp vốn trong việc điều tiết cung ứng tiền tệ và làm chỗ dựa thanh khoản an toàn cho hệ thống tài chính.
• Hệ thống hóa toàn diện quá trình hình thành và phát triển của pháp luật về tái cấp vốn tại Việt Nam từ Pháp lệnh Ngân hàng năm 1990 đến Luật Ngân hàng Nhà nước năm 1997 (sửa đổi năm 2003).
• Chỉ rõ 4 bất cập lớn về danh mục tài sản bảo đảm, tính chất độc lập của cơ quan quản lý và sự phối hợp giữa tái cấp vốn với thị trường mở (đạt 102.511 tỷ đồng năm 2005) cùng tỷ lệ dự trữ bắt buộc (0% - 20%).
• Đề xuất lộ trình hoàn thiện thể chế 4 bước giai đoạn 2006 - 2010 nhằm hiện đại hóa quy trình cho vay tái cấp vốn, nâng hạn mức thấu chi lên 98% và chuẩn hóa thị trường tiền tệ theo định hướng phát triển ngân hàng đến năm 2020.
• Khẳng định giá trị thực tiễn cao của đề tài trong việc cung cấp cơ sở khoa học giúp nâng cao vị thế và năng lực điều hành chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam trong thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng.

Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và học viên quan tâm có thể khai thác toàn văn công trình nghiên cứu để phục vụ công tác giảng dạy, học tập và hoạch định chính sách tài chính - ngân hàng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT TÔ MAI THANH Pháp luật về hoạt động tái cấp vốn của ngân hàng nhà nước ở Việt Nam hiện nay luËn v¨n th¹c sÜ LUẬT KINH TẾ Hµ néi – 2006 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT TÔ MAI THANH Pháp luật về hoạt động tái cấp vốn của ngân hàng nhà nước ở Việt Nam hiện nay Mã số : 60.50 luËn v¨n th¹c sÜ LUẬT KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Am Hiểu Hµ néi - 2006 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Môc lôc Môc lôc. 5 Ch-¬ng 1 Mét sè vÊn ®Ò chung vÒ Ng©n hµng Trung -¬ng vµ nghiÖp vô t¸i cÊp vèn cña Ng©n hµng Trung -¬ng. Ng©n hµng Trung -¬ng vµ chÝnh s¸ch tiÒn tÖ cña Ng©n hµng Trung -¬ng.

Tæng quan vÒ Ng©n hµng Trung -¬ng. ChÝnh s¸ch tiÒn tÖ cña Ng©n hµng Trung -¬ng vµ c¸c c«ng cô cña chÝnh s¸ch tiÒn tÖ. NghiÖp vô t¸i cÊp vèn cña Ng©n hµng Trung -¬ng. H×nh thøc t¸i cÊp vèn.

Ph¸p luËt ®iÒu chØnh ho¹t ®éng t¸i cÊp vèn cña Ng©n hµng Trung -¬ng. 34 Ch-¬ng 2 Ph¸p luËt vÒ ho¹t ®éng t¸i cÊp vèn cña Ng©n hµng Nhµ n-íc ViÖt Nam. Kh¸i qu¸t chung vÒ Ng©n hµng Nhµ n-íc ViÖt Nam. VÞ trÝ ph¸p l‎ý cña Ng©n hµng Nhµ n-íc ViÖt Nam.

Chøc n¨ng cña Ng©n hµng Nhµ n-íc ViÖt Nam. ChÝnh s¸ch tiÒn tÖ quèc gia cña nhµ n-íc Céng hoµ x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam theo ph¸p luËt hiÖn hµnh. Kh¸i qu¸t vÒ chÝnh s¸ch tiÒn tÖ quèc gia. C¸c c«ng cô thùc hiÖn chÝnh s¸ch tiÒn tÖ quèc gia theo ph¸p luËt hiÖn hµnh.

VÊn ®Ò sö dông c¸c c«ng cô chÝnh s¸ch tiÒn tÖ cña Ng©n hµng Nhµ n-íc ViÖt Nam hiÖn nay. Ph¸p luËt vÒ ho¹t ®éng t¸i cÊp vèn cña Ng©n hµng Nhµ n-íc ViÖt Nam. T¸i cÊp vèn vµ vai trß cña t¸i cÊp vèn trong nÒn kinh tÕ. H×nh thøc ph¸p luËt ®iÒu chØnh ho¹t ®éng t¸i cÊp vèn cña Ng©n hµng Nhµ n-íc ViÖt Nam.

50 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Ph¸p luËt vÒ ho¹t ®éng t¸i cÊp vèn cña Ng©n hµng Nhµ n-íc ë ViÖt Nam hiÖn nay. 53 Ch-¬ng 3 §¸nh gi¸ chung vµ mét sè kiÕn nghÞ vÒ h-íng hoµn thiÖn ph¸p luËt vÒ ho¹t ®éng t¸i cÊp vèn cña Ng©n hµng Nhµ n-íc ë ViÖt Nam. §¸nh gi¸ chung vÒ ph¸p luËt ®iÒu chØnh ho¹t ®éng t¸i cÊp vèn cña Ng©n hµng Nhµ n-íc ë ViÖt Nam hiÖn nay.

Nh÷ng ®ãng gãp quan träng cña ph¸p luËt vÒ ho¹t ®éng t¸i cÊp vèn cña Ng©n hµng Nhµ n-íc ë ViÖt Nam hiÖn nay. Nh÷ng h¹n chÕ cÇn kh¾c phôc cña ph¸p luËt vÒ ho¹t ®éng t¸i cÊp vèn cña Ng©n hµng Nhµ n-íc ë ViÖt Nam hiÖn nay. Mét sè kiÕn nghÞ vÒ h-íng hoµn thiÖn ph¸p luËt vÒ ho¹t ®éng t¸i cÊp vèn cña Ng©n hµng Nhµ n-íc ë ViÖt Nam hiÖn nay .1 Sù cÇn thiÕt kh¸ch quan cña viÖc hoµn thiÖn ph¸p luËt vÒ ho¹t ®éng t¸i cÊp vèn cña Ng©n hµng Nhµ n-íc. Nh÷ng nguyªn t¾c c¬ b¶n trong viÖc hoµn thiÖn ph¸p luËt vÒ ho¹t ®éng t¸i cÊp vèn cña Ng©n hµng Nhµ n-íc.

C¸c kiÕn nghÞ cô thÓ nh»m hoµn thiÖn ph¸p luËt vÒ ho¹t ®éng t¸i cÊp vèn cña Ng©n hµng Nhµ n-íc ë ViÖt Nam hiÖn nay. 84 Tµi liÖu tham kh¶o. 86 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Më ®Çu 1. TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi N©ng cao vÞ thÕ cña Ng©n hµng Nhµ n-íc ViÖt Nam, ®Ó “Ng©n hµng Nhµ n-íc ho¹t ®éng thùc sù víi t- c¸ch vµ mang ®Çy ®ñ tÝnh chÊt lµ Ng©n hµng Trung -¬ng trong nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng ®Þnh h-íng x· héi chñ nghÜa, chñ yÕu thùc hiÖn chøc n¨ng Ng©n hµng Trung -¬ng (ng©n hµng ph¸t hµnh tiÒn, ng©n hµng cña c¸c ng©n hµng, ng-êi cho vay cuèi cïng, c¬ quan ®iÒu tiÕt thÞ tr-êng tiÒn tÖ vµ trung t©m thanh to¸n) vµ chøc n¨ng qu¶n lý nhµ n-íc ®èi víi lÜnh vùc tiÒn tÖ, ng©n hµng, b¶o ®¶m an toµn hÖ thèng ng©n hµng” lµ ®Þnh h-íng ph¸t triÓn Ng©n hµng Nhµ n-íc ViÖt Nam ®Õn n¨m 2010 ®-îc kh¼ng ®Þnh t¹i §Ò ¸n ph¸t triÓn ngµnh Ng©n hµng ViÖt Nam ®Õn n¨m 2010 vµ ®Þnh h-íng ®Õn n¨m 2020 ®· ®-îc Thñ t-íng ChÝnh phñ phª duyÖt.

§Ó trë thµnh Ng©n hµng Trung -¬ng hiÖn ®¹i, ®¹t tr×nh ®é tiªn tiÕn cña c¸c Ng©n hµng Trung -¬ng trong khu vùc ch©u ¸, c¸c nghiÖp vô cña Ng©n hµng Nhµ n-íc ph¶i kh«ng ngõng ®-îc hoµn thiÖn vµ n©ng cao, ®Æc biÖt lµ c¸c nghiÖp vô cña Ng©n hµng Nhµ n-íc trong viÖc ®iÒu hµnh c¸c c«ng cô thùc hiÖn chÝnh s¸ch tiÒn tÖ quèc gia. §Ó thùc hiÖn chÝnh s¸ch tiÒn tÖ quèc gia, Ng©n hµng Nhµ n-íc sö dông c¸c c«ng cô t¸i cÊp vèn, l·i suÊt, tû gi¸ hèi ®o¸i, dù tr÷ b¾t buéc, nghiÖp vô thÞ tr-êng më vµ c¸c c«ng cô kh¸c do Thèng ®èc quyÕt ®Þnh. Trong giai ®o¹n ®Çu ®iÒu hµnh chÝnh s¸ch tiÒn tÖ, víi ®iÒu kiÖn thÞ tr-êng tiÒn tÖ ch-a ph¸t triÓn, ch-a cã ®iÒu kiÖn ®Ó sö dông c¸c c«ng cô ®iÒu tiÕt tiÒn tÖ gi¸n tiÕp, Ng©n hµng Nhµ n-íc lùa chän sö dông c¸c c«ng cô trùc tiÕp nh- h¹n møc tÝn dông, Ên ®Þnh l·i suÊt vµ tû gi¸, vµ tõng b-íc tiÕn tíi sö dông c¸c c«ng cô gi¸n tiÕp. Cho ®Õn nay, Ng©n hµng Nhµ n-íc ®· ®æi míi ®iÒu hµnh chÝnh s¸ch tiÒn tÖ theo h-íng chuyÓn ®æi m¹nh mÏ tõ sö dông c«ng cô trùc tiÕp sang sö dông c«ng cô gi¸n tiÕp mét c¸ch linh ho¹t theo tÝn hiÖu thÞ tr-êng vµ tõng b-íc n©ng cao kh¶ n¨ng phèi hîp gi÷a c¸c c«ng cô nh»m ®¹t môc tiªu chÝnh s¸ch tiÒn tÖ trong tõng thêi kú.

HiÖu qu¶ cña chÝnh s¸ch tiÒn tÖ phô thuéc vµo kh¶ n¨ng ®iÒu tiÕt linh ho¹t vµ chñ ®éng khèi l-îng tiÒn cung øng vµ ®iÒu quan träng lµ sù ®iÒu tiÕt nµy ph¶i t¹o ®-îc c¸c ph¶n øng cña thÞ tr-êng. C¸c c«ng cô ®iÒu tiÕt trùc tiÕp mang tÝnh hµnh chÝnh vµ t¸ch rêi quy luËt thÞ tr-êng khã cã thÓ tho¶ m·n ®-îc yªu cÇu nµy. V× vËy, viÖc chuyÓn ®æi c¬ chÕ ®iÒu tiÕt tõ viÖc sö dông c¸c c«ng cô trùc tiÕp sang sö dông c¸c c«ng cô gi¸n tiÕp lµ cÇn thiÕt vµ hîp quy luËt, trong ®ã cã c«ng cô t¸i cÊp vèn. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] T¸i cÊp vèn lµ h×nh thøc cÊp tÝn dông cã b¶o ®¶m cña Ng©n hµng Nhµ n-íc nh»m cung øng vèn ng¾n h¹n vµ ph-¬ng tiÖn thanh to¸n cho c¸c ng©n hµng.

Khi cÊp tÝn dông cho c¸c ng©n hµng th-¬ng m¹i, mét mÆt th«ng qua ho¹t ®éng t¸i cÊp vèn, Ng©n hµng Nhµ n-íc ®· ®-a thªm mét l-îng tiÒn vµo l-u th«ng, mÆt kh¸c, qua ®ã ¶nh h-ëng ®Õn kh¶ n¨ng më réng tÝn dông cña c¸c tæ chøc tÝn dông. §©y lµ mét kªnh cung øng tiÒn quan träng cña Ng©n hµng Nhµ n-íc, cung øng tiÒn th«ng qua kªnh tÝn dông cña c¸c tæ chøc tÝn dông. Ph¸t hµnh tiÒn d-íi h×nh thøc nµy cã ®é an toµn cao, th-êng kh«ng g©y l¹m ph¸t vµ l-îng tiÒn ®-îc ®-a vµo l-u th«ng ®-îc c©n ®èi víi l-îng giÊy tê cã gi¸ ®-îc chiÕt khÊu hoÆc cÇm cè nªn nhµ n-íc nµo còng quan t©m tíi chÝnh s¸ch t¸i cÊp vèn trong viÖc cung øng vµ ®iÒu tiÕt tiÒn tÖ cña m×nh. T¸i cÊp vèn võa ®-îc sö dông nh- mét c«ng cô cña chÝnh s¸ch tiÒn tÖ, võa ®-îc sö dông ®Ó Ng©n hµng Nhµ n-íc cho vay ®èi víi c¸c tæ chøc tÝn dông ®Ó ®¸p øng nhu cÇu thanh to¸n, thùc hiÖn vai trß ‚ng­êi cho vay cuèi cïng‛.

Trong tr-êng hîp c¸c tæ chøc tÝn dông gÆp khã kh¨n vÒ kh¶ n¨ng thanh to¸n g©y nguy c¬ mÊt æn ®Þnh cho c¶ hÖ thèng ng©n hµng, Ng©n hµng Nhµ n-íc sö dông nghiÖp vô t¸i cÊp vèn ®Ó hç trî cho c¸c tæ chøc tÝn dông, nh»m cung øng ph-¬ng tiÖn thanh to¸n cho c¸c tæ chøc tÝn dông, thùc hiÖn vai trß ‚ng­êi cho vay cuèi cïng‛ nh»m gi÷ an toµn cho c¶ hÖ thèng c¸c tæ chøc tÝn dông. T¸i cÊp vèn ®-îc ph¸p luËt quy ®Þnh lµ mét c«ng cô thùc hiÖn chÝnh s¸ch tiÒn tÖ quèc gia. H¬n thÕ n÷a, nã lµ mét c«ng cô gi¸n tiÕp víi c¸c t¸c ®éng dùa trªn c¬ chÕ thÞ tr-êng ®-îc ®¸nh gi¸ cao vµ phï hîp víi ®iÒu hµnh chÝnh s¸ch tiÒn tÖ cña nhiÒu n-íc trªn thÕ giíi. V× vËy t¸i cÊp vèn lµ ho¹t ®éng ®-îc Ng©n hµng Nhµ n-íc ViÖt Nam rÊt chó träng hoµn thiÖn vµ n©ng cao hiÖu qu¶ sö dông.

KÓ tõ nh÷ng quy ®Þnh ®Æt nÒn mãng cho ho¹t ®éng t¸i cÊp vèn trong Ph¸p lÖnh Ng©n hµng Nhµ n-íc ViÖt Nam n¨m 1990 tíi nay, hÖ thèng ph¸p luËt ®iÒu chØnh ho¹t ®éng t¸i cÊp vèn cña Ng©n hµng Nhµ n-íc ®· dÇn ®-îc hoµn thiÖn, t¹o c¬ së ph¸p lý cho ho¹t ®éng t¸i cÊp vèn cña Ng©n hµng Nhµ n-íc. Dùa vµo hÖ thèng c¸c quy ®Þnh ph¸p luËt nµy, trong ®iÒu hµnh ho¹t ®éng t¸i cÊp vèn ®· cã sù ®æi míi c¬ b¶n trong ho¹t ®éng cÊp tÝn dông cña Ng©n hµng Nhµ n-íc, chÊm døt viÖc cÊp vèn theo kÕ ho¹ch cho c¸c ng©n hµng mµ chuyÓn sang ®iÒu tiÕt l-îng tiÒn cung øng vµ cung cÊp ph-¬ng tiÖn thanh to¸n cho nÒn kinh tÕ theo quy luËt cung cÇu cña thÞ tr-êng, t¹o c¬ së ®Ó Ng©n hµng Nhµ n-íc thùc hiÖn chøc n¨ng Ng©n hµng Trung -¬ng cña m×nh, lµ ng©n hµng cña c¸c ng©n hµng vµ b¶o ®¶m sù 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] an toµn trong ho¹t ®éng cña hÖ thèng c¸c tæ chøc tÝn dông. Tuy vËy, c¸c quy ®Þnh ph¸p luËt vÒ ho¹t ®éng t¸i cÊp vèn cña Ng©n hµng Nhµ n-íc hiÖn nay vÉn cßn tån t¹i mét sè h¹n chÕ nhÊt ®Þnh nh- c¸c h¹n chÕ vÒ viÖc quy ®Þnh c¸c giÊy tê cã gi¸ ®-îc sö dông lµ tµi s¶n cÇm cè hoÆc chiÕt khÊu trong ho¹t ®éng t¸i cÊp vèn, h¹n chÕ vÒ ®èi t-îng ®-îc tiÕp cËn víi h×nh thøc cho vay t¸i cÊp vèn cña Ng©n hµng Nhµ n-íc, h¹n chÕ cña ph¸p luËt vÒ thÈm quyÒn cña Ng©n hµng Nhµ n-íc ViÖt Nam trong x©y dùng vµ ®iÒu hµnh chÝnh s¸ch tiÒn tÖ. vµ trªn thùc tÕ ®· lµm gi¶m hiÖu qu¶ ®iÒu tiÕt cña c«ng cô t¸i cÊp vèn còng nh- viÖc thùc thi chÝnh s¸ch tiÒn tÖ cña Ng©n hµng Nhµ n-íc.

Nh÷ng h¹n chÕ trªn cña c¸c quy ®Þnh ph¸p luËt lµm cho c«ng cô t¸i cÊp vèn (mét kªnh ph¸t hµnh tiÒn quan träng vµ lµnh m¹nh cña Ng©n hµng Trung -¬ng c¸c n-íc trªn thÕ giíi) ®· kh«ng thÓ ph¸t huy vai trß ®iÒu tiÕt theo ®óng b¶n chÊt, dÉn tíi thùc tr¹ng hiÖn nay c¸c tæ chøc tÝn dông kh«ng quan t©m nhiÒu tíi kªnh hç trî vèn nµy cña Ng©n hµng Nhµ n-íc.