Chương 1 MOT SO VAN DE LÝ LUẬN VE GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI VÀ PHAP LUAT VE GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI TRONG LĨNH VUC DAT DAI 1. Lý luận về khiếu nại và giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực đất đai 1. Khái niệm về khiếu nại trong lĩnh vực đất đai Khiéu nại là một hiện tượng xã hội, do đó có nhiêu quan niệm và cách hiêu khác nhau về khiêu nại. Theo Đại từ điển Tiếng Việt do Nguyễn Như Ý chủ biên, “khiếu nại” được hiểu là “hắc mắc, dé nghị xem lại những kết luận, quyết định do cấp có thẩm quyên đã làm, đã chuẩn y”0), Theo Từ dién Giải thích thuật ngữ Luật học thì “khiếu nại” là: Những đề nghị của công dân, cơ quan, tô chức với cơ quan nhà nước hoặc người có chức vụ về sự vi phạm hoặc cho là vi phạm quyền và lợi ích chính đáng của họ; khiếu nại được thê hiện dưới hình thức viết hoặc trình bày miệng.
Nếu là khiếu nại viết thì đơn khiếu nại phải được ký bởi chính người có quyền hoặc lợi ích bị vi phạm hoặc người giám hộ của người đó, trong đó ghi rõ họ, tên, địa chỉ (hoặc nơi công tác, hoc tap)”. Như vậy, khiêu nại theo nghĩa chung nhât là việc cá nhân hay tô chức yêu câu cơ quan, tô chức, cá nhân có trách nhiệm sửa chữa một việc làm mà họ cho là không đúng, đã, đang hoặc sẽ gây thiệt hại đến quyên, lợi ích chính đáng của họ. Quyền khiếu nại là một trong những quyền cơ bản của công dân đãi được ghi nhận trong Hiến pháp, một quyền có tính chất chính trị và pháp lý của công dân, là một hình thức biểu hiện của dân chủ xã hội chủ nghĩa, liên quan chặt chẽ và giữ vai trò quan trọng trong hệ thống các quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân. Việc thực hiện quyền khiếu nai sẽ là cơ sở dé thực hiện các quyền và nghĩa vụ khác của công dân.
Chính vi vậy trên co sở Hiến pháp, đã có nhiều văn bản pháp luật của Nhà nước ta quy định về khiếu nại và giải quyết khiếu nại, đặc biệt là Luật Khiếu nại, Tổ cáo năm 1998 (được sửa đổi, bồ sung hai lan vào năm 2004 và 2005), Luật Khiéu nại năm 2011. ! Nguyễn Như Ý (chủ biên) (1998), Đại từ điển Tiếng Việt, NXB Văn hoá - Thông tin, Hà Nội, tr. ? Trường Đại học Luật Hà Nội (2001), Từ điên Giải thích thuật ngữ Luật học, NXB Công an nhân dân, Hà Nội, tr. Theo quy định của Luật Khiếu nại thì khiếu nại là việc công dân, cơ quan, tổ chức hoặc cán bộ, công chức theo thủ tục do Luật này quy định, đề nghị cơ quan, tô chức, cá nhân có thâm quyền xem xét lại quyết định hành chính, hành vi hành chính của cơ quan hành chính nhà nước, của người có thâm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước hoặc quyết định kỷ luật cán bộ, công chức khi có căn cứ cho rằng quyết định hoặc hành vi đó là trái pháp luật, xâm phạm quyên, lợi ích hợp pháp của mình.
Như vậy khiếu nại quy định trong Luật Khiếu nại được hiểu là khiếu nại hành chính, đó là khiếu nại đối với quyết định hành chính, hành vi hành hành chính của cơ quan hành chính nhà nước, của người có thâm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước và quyết định kỷ luật cán bộ, công chức; khái niệm này chỉ giới hạn đối với những khiếu nại phát sinh trong lĩnh vực quản lý của các cơ quan hành chính nhà nước. Luật Dat đai năm 2013 quy định: "Người sử dung đất, người có quyên lợi và nghĩa vụ liên quan đến sử dung đất có quyên khiếu nại, khởi kiện quyết định hành chính hoặc hành vi hành chỉnh về quản lý đất dai?®). Như vậy, khiếu nại trong lĩnh vực đất đai là một dạng khiếu nại hành chính, là việc "người sử dụng đất" khiếu nại các quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính của cơ quan quản lý đất đai hoặc của người có thâm quyền trong cơ quan quan lý đất đai khi thi hành công vụ, xâm phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp của "người sử dụng đất". Chủ thé thực hiện quyền khiếu nại trong lĩnh vực đất đai là "người sử dung đất".
Theo quy định tại Điều 5 Luật Dat đai năm 2013, "người sử dụng đất" bao gồm: Người sử dụng đất được Nhà nước giao đất, cho thuê đất, công nhận quyền sử dụng đất, nhận chuyên quyền sử dụng đất theo quy định của Luật này. Các chủ thể nêu trên (gọi tắt là cá nhân, tổ chức) đều có quyền thực hiện quyền khiếu nại trong lĩnh vực đất đai khi có căn cứ cho rằng quyết định hành chính, hành vi hành chính về quản lý đất đai là trái pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình. Về đối tượng khiếu nại trong lĩnh vực đất đai, là các quyết định hành chính, hành vi hành chính trong quản lý nhà nước về đất đai của cơ quan hành chính nhà nước hoặc người có thâm quyên trong cơ quan hành chính nhà nước. Các quyết định 3 Quốc hội (2013), Luật Đất đai, Hà Nội, Khoản 1, Điều 204.
-10- hành chính được ban hành trong các hoạt động được quy định tại Điều 25, Luật đất đai về nội dung quản lý nhà nước về đất đai gọi chung là các quyết định quản lý đất dai; các hành vi được thực hiện trong những quá trình đó gọi là hành vi hành chính về quản lý đất đai. Từ những phân tích nói trên, có thé đi đến khái niệm khiếu nại trong lĩnh vực đất đai như sau: Khiếu nại trong lĩnh vực dat dai là việc cá nhân, tô chức theo trình tự, thủ tục pháp luật quy định dé nghị cơ quan nhà nước, cá nhân có thẩm quyén trong cơ quan nhà nước xem xét lại quyết định hành chính, hành vi hành chính trong quản lý đất dai khi có căn cứ cho rằng quyết định hành chính, hành vi hành chính đó là trái pháp luật, xâm phạm đến quyên, lợi ích hợp pháp của mình. Đặc điểm của khiếu nại trong lĩnh vực đất dai Khiêu nại trong lĩnh vực đât đai là một dạng đặc biệt của khiêu nại hành chính, nên bên cạnh những đặc điêm chung của khiêu nại hành chính, khiêu nai trong lĩnh vực đât đai còn mang những đặc điêm đặc trưng riêng khác với các khiêu nại thuộc các lĩnh vực khác. Sự khác biệt đó thể hiện ở những điểm chủ yếu sau đây: Thứ nhất, chủ thé của khiếu nại trong lĩnh vực đất đai là chủ thé của quyền quản lý và quyền sử dụng đất.
Quyền sử dụng đất của các chủ thể được xác lập dựa trên quyết định giao đất, cho thuê đất của Nhà nước, được Nhà nước cho phép nhận chuyền nhượng từ các chủ thê khác hoặc được Nhà nước công nhận quyền sử dụng đất hợp pháp đối với diện tích đất đang sử dụng. Như vậy, chủ thể của khiếu nại trong lĩnh vực đất đai là các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân tham gia với tư cách là người quản lý hoặc người sử dụng đất. Thứ hai, đỗi tượng khiếu nai là các quyết định hành chính, hành vi hành chính đều liên quan tới quản lý đất đai của nhà nước mang tính đặc thù, bao gồm: Quyết định giao đắt, cho thuê đất, thu hồi đất, trưng dụng đất, cho phép chuyên mục đích sử dụng đất; quyết định bồi thường, hỗ trợ, giải phóng mặt bằng, tái định cư; quyết định về cấp hoặc thu hồi Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; quyết định gia hạn thời hạn sử dụng dat; Tứ ba, nội dung của khiếu nại trong lĩnh vực dat đai rất da dang va phức tap. Hoạt động quản lý và sử dụng đất trong nền kinh tế thị trường diễn ra rất đa dạng, -11- phong phú với việc sử dụng đất vào nhiều mục đích khác nhau, với diện tích, nhu cầu sử dụng khác nhau.
Trong nền kinh tế thị trường, việc quản lý và sử dụng đất không đơn thuần chỉ là việc quản lý và sử dụng một tư liệu sản xuất. Đất đai đã trở thành một loại hàng hóa đặc biệt, có giá trị thương mại, giá đất lại biến động theo quy luật cung cau trên thị trường, nên việc quản lý và sử dụng nó không đơn thuần chỉ là việc khai thác giá trị sử dụng mà còn bao gồm cả giá trị sinh lời của đất (thông qua các hành vi kinh doanh quyền sử dụng đất). Tất nhiên, khi nội dung quản lý và sử dụng đất phong phú và phức tạp hơn thì những mâu thuẫn, bất đồng xung quanh việc quản lý và sử dụng đất đai cũng trở nên gay gắt và trầm trọng hơn. Thứ tư, khiếu nại trong lĩnh vực đất đai phát sinh gây hậu quả về nhiều mặt, như: mat 6n định về chính trị, phá vỡ mối quan hệ xã hội, làm mat đoàn kết trong nội bộ nhân dân, phá vỡ trật tự quản lý đất đai, gây đình trệ sản xuất, ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích không những của bản thân người khiếu nại mà còn gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước và xã hội.
Khái niệm giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực đất đai Trong lĩnh vực quản lý va sử dung dat, việc giải quyêt khiêu nại nhăm dam bảo cho mọi quan hệ giữa Nhà nước với người sử dụng đât và giữa những người sử dụng đất với nhau được thực hiện đúng chính sách pháp luật đất đai. Luật khiếu nại 11 quy định: Giải quyết khiếu nại là việc thụ lý, xác minh, kết luận và ra quyết định giải quyết khiếu nại". Như vậy, giải quyết khiếu nại bao gồm các công việc: xác minh dé làm rõ các tình tiết sự việc; kết luận về nội dung khiếu nại, trong đó xác định rõ khiếu nại của cơ quan, tô chức, cá nhân là đúng, đúng một phần hoặc sai toàn bộ; căn cứ vào quy định của pháp luật xử lý từng vẫn đề cụ thể trong nội dung khiếu nại từ đó quyết định giữ nguyên, sửa đổi hoặc hủy bỏ một phần hay toàn bộ quyết định hành chính bị khiếu nại, chấm dứt quyết định hành chính, bị khiếu nại; quyết định việc bồi thường thiệt hại cho người khiếu nại (néu có) hoặc giải quyết các vấn đề cụ thể khác trong nội dung khiếu nại. Là một dang của giải quyết khiếu nại hành chính: "Giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực dat dai là việc cơ quan hành chính nhà nước, người đứng dau của cơ quan hành chính nhà nước xem xét, đánh giá tính hợp pháp và tính hợp lý của quyết định * Quốc hội (2011), Luật Khiếu nại, Hà Nội, khoản 11 Điều 2.
-12- hành chính, hành vi hành chính trong quản lý đất dai bị khiếu nại thuộc thẩm quyên của mình nhằm bảo vệ quyên và lợi ích hợp pháp của người khiếu nại".