Luận văn pháp chế xã hội chủ nghĩa trong xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật của uỷ ban nhân dân tỉnh nghệ an

Luận văn phân tích pháp chế xã hội chủ nghĩa trong xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật của ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An.

• Trường học: Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật học
• Đề tài: Pháp chế xã hội chủ nghĩa trong xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Uỷ ban nhân dân tỉnh Nghệ An
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Địa điểm: Nghệ An

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁP CHẾ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA TRONG XÂY DỰNG VÀ BAN HÀNH VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA UỶ BAN NHÂN DÂN CẤP TỈNH
• 1.1. Khái niệm văn bản quy phạm pháp luật về xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật của uỷ ban nhân dân cấp tỉnh
• 1.1.1. Khái niệm văn bản quy phạm pháp luật của Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về pháp chế xã hội chủ nghĩa tại Nghệ An

Pháp chế xã hội chủ nghĩa là một trong những nguyên tắc cơ bản trong việc xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật (QPPL) tại Nghệ An. Đảng và Nhà nước đã xác định rõ vai trò của pháp luật trong quản lý xã hội, nhằm đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững. Tại Nghệ An, việc áp dụng pháp chế xã hội chủ nghĩa trong xây dựng văn bản QPPL không chỉ là yêu cầu mà còn là nhiệm vụ quan trọng trong việc thực hiện các chính sách của Đảng và Nhà nước.

1.1. Khái niệm và vai trò của pháp chế xã hội chủ nghĩa

Pháp chế xã hội chủ nghĩa được hiểu là hệ thống các quy định pháp luật nhằm bảo vệ quyền lợi của nhân dân và đảm bảo sự công bằng trong xã hội. Nó đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng Nhà nước pháp quyền, nơi mà mọi hành động của cơ quan nhà nước đều phải tuân thủ theo pháp luật.

1.2. Tình hình thực hiện pháp chế xã hội chủ nghĩa tại Nghệ An

Tại Nghệ An, việc thực hiện pháp chế xã hội chủ nghĩa trong xây dựng văn bản QPPL đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại nhiều thách thức cần được khắc phục để nâng cao hiệu quả của hệ thống pháp luật.

II. Vấn đề và thách thức trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc xây dựng văn bản QPPL, nhưng vẫn tồn tại nhiều vấn đề và thách thức trong quá trình này. Tình trạng chậm ban hành, thiếu tính khả thi và không đồng bộ giữa các văn bản là những vấn đề cần được giải quyết.

2.1. Tình trạng chậm ban hành văn bản quy phạm pháp luật

Việc chậm ban hành văn bản QPPL đã gây ra nhiều khó khăn trong việc thực hiện các chính sách của Nhà nước. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý mà còn làm giảm niềm tin của người dân vào hệ thống pháp luật.

2.2. Thiếu tính khả thi trong các văn bản quy phạm pháp luật

Nhiều văn bản QPPL khi ban hành không đảm bảo tính khả thi, dẫn đến khó khăn trong việc thực hiện. Điều này đòi hỏi cần có sự xem xét và điều chỉnh kịp thời để đảm bảo tính thực tiễn của các quy định pháp luật.

III. Phương pháp xây dựng văn bản quy phạm pháp luật hiệu quả

Để nâng cao chất lượng văn bản QPPL, cần áp dụng các phương pháp xây dựng hiệu quả. Việc tuân thủ quy trình, thủ tục và đảm bảo sự tham gia của các bên liên quan là rất quan trọng.

3.1. Quy trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật

Quy trình xây dựng văn bản QPPL cần được thực hiện một cách nghiêm túc, từ khâu soạn thảo đến ban hành. Điều này giúp đảm bảo tính hợp hiến và hợp pháp của văn bản.

3.2. Sự tham gia của các bên liên quan trong xây dựng văn bản

Việc lắng nghe ý kiến của các bên liên quan, bao gồm cả người dân và các tổ chức xã hội, sẽ giúp nâng cao chất lượng và tính khả thi của văn bản QPPL.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Nghệ An

Nghiên cứu về pháp chế xã hội chủ nghĩa trong xây dựng văn bản QPPL tại Nghệ An đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực, đồng thời cũng chỉ ra những hạn chế cần khắc phục.

4.1. Kết quả đạt được trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật

Nhiều văn bản QPPL đã được ban hành và áp dụng hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng quản lý nhà nước tại Nghệ An. Tuy nhiên, cần tiếp tục cải thiện để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

4.2. Những hạn chế trong thực hiện pháp chế xã hội chủ nghĩa

Mặc dù đã có nhiều tiến bộ, nhưng vẫn còn tồn tại những hạn chế trong việc thực hiện pháp chế xã hội chủ nghĩa, như việc chậm trễ trong ban hành và thiếu sự đồng bộ giữa các văn bản.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai của pháp chế xã hội chủ nghĩa

Kết luận về vai trò của pháp chế xã hội chủ nghĩa trong xây dựng văn bản QPPL tại Nghệ An và đề xuất hướng phát triển trong tương lai. Cần có những giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả của hệ thống pháp luật.

5.1. Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả pháp chế xã hội chủ nghĩa

Cần có các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả của pháp chế xã hội chủ nghĩa trong xây dựng văn bản QPPL, bao gồm việc cải cách quy trình và tăng cường sự tham gia của người dân.

5.2. Tương lai của pháp chế xã hội chủ nghĩa tại Nghệ An

Tương lai của pháp chế xã hội chủ nghĩa tại Nghệ An sẽ phụ thuộc vào khả năng cải cách và đổi mới trong việc xây dựng và ban hành văn bản QPPL, nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa là nguyên tắc cốt lõi trong xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam theo Điều 12 Hiến pháp năm 1992. Ở cấp địa phương, hoạt động xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh đóng vai trò thiết lập hành lang pháp lý nhằm điều hành mọi mặt đời sống kinh tế và xã hội. Theo thống kê từ thực tiễn thực hiện Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2001-2010 theo Quyết định số 136/2001/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, ước tính có khoảng hơn 25% văn bản ban hành tại các địa phương còn thiếu tính đồng bộ, chậm đi vào cuộc sống hoặc phải sửa đổi, bổ sung ngay sau khi công bố.

Vấn đề nghiên cứu tập trung giải quyết những bất cập trong việc tuân thủ quy trình lập quy, khắc phục tình trạng vi phạm thẩm quyền và bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp của văn bản quy phạm pháp luật tại địa bàn tỉnh Nghệ An. Mục tiêu cụ thể của luận văn là làm rõ cơ sở lý luận về pháp chế xã hội chủ nghĩa trong hoạt động lập quy cấp tỉnh; đánh giá khách quan thực trạng ban hành văn bản giai đoạn 2001-2006 tại Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An; từ đó xác lập 5 nhóm giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao kỷ luật hành chính và tính thống nhất pháp lý. Phạm vi không gian nghiên cứu được giới hạn tại tỉnh Nghệ An với cơ quan tham mưu nòng cốt là Sở Tư pháp và các sở, ban, ngành chuyên môn. Ý nghĩa nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn cao khi hướng tới mục tiêu giảm 100% tình trạng ban hành văn bản cá biệt chứa quy tắc xử sự chung và bảo đảm tính khả thi trên 100% lĩnh vực quản lý nhà nước tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật, kết hợp học thuyết pháp chế xã hội chủ nghĩa và lý thuyết cơ chế điều chỉnh pháp luật gồm 4 giai đoạn. Trong đó, giai đoạn xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật là khâu khởi phát có ý nghĩa quyết định chất lượng của 3 giai đoạn tiếp theo gồm: áp dụng pháp luật, hình thành quan hệ pháp luật và thực hiện quyền, nghĩa vụ pháp lý trên thực tế. Luận văn kế thừa sâu sắc luận điểm của V.I. Lênin về nguyên tắc "Bất cứ quyết định nào của bất cứ một cơ quan hành chính địa phương nào cũng không đi ngược lại pháp luật", khẳng định tính tối cao của Hiến pháp và tính thống nhất tuyệt đối của pháp chế trên phạm vi toàn quốc.

Hệ thống khái niệm nòng cốt trong nghiên cứu gồm 4 thuật ngữ chính:

• Pháp chế xã hội chủ nghĩa: Chế độ chính trị - xã hội đòi hỏi mọi cơ quan, tổ chức và công dân phải tôn trọng, thực hiện nghiêm minh, chính xác và triệt để Hiến pháp cùng hệ thống pháp luật hiện hành.
• Văn bản quy phạm pháp luật của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh: Văn bản do tập thể Ủy ban nhân dân ban hành dưới hình thức quyết định hoặc chỉ thị theo trình tự, thủ tục luật định, chứa đựng quy tắc xử sự chung áp dụng nhiều lần trong phạm vi địa phương.
• Tính hợp hiến và hợp pháp: Yêu cầu văn bản không trái với tinh thần, quy định của Điều 146 Hiến pháp năm 1992 và tuân thủ chặt chẽ thứ bậc hiệu lực pháp lý của văn bản cấp trên.
• Tính thống nhất pháp lý: Sự đồng bộ không mâu thuẫn giữa các quy phạm theo cả trục dọc cấp trên - cấp dưới và trục ngang giữa các cơ quan quản lý chuyên ngành.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ toàn bộ các văn bản quy phạm pháp luật do Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An ban hành trong 5 năm, kết hợp hồ sơ thẩm định của Sở Tư pháp và hệ thống văn bản pháp luật Trung ương. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm hơn 350 văn bản quyết định và chỉ thị được phân loại, kiểm tra chi tiết, cùng phiếu khảo sát ý kiến từ 120 cán bộ, công chức làm công tác tham mưu pháp chế tại 18 sở, ngành trên địa bàn tỉnh. Phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích được áp dụng nhằm bao quát toàn diện các lĩnh vực nhạy cảm, phức tạp như quản lý đất đai, tài nguyên môi trường, thương mại và trật tự an toàn xã hội.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích, tổng hợp kết hợp thống kê xã hội học và so sánh pháp lý là để lượng hóa chính xác các sai sót về hình thức, nội dung và thẩm quyền ban hành theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân năm 2004. Timeline nghiên cứu được thực hiện trong thời gian 18 tháng, gắn liền với tiến trình khảo sát thực tế và phân tích kết quả của 5 Đề án thuộc Chương trình đổi mới công tác xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật do Bộ Tư pháp chủ trì.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, việc lập và dự kiến chương trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật hàng năm đã được thực hiện định kỳ vào tháng 01, tuy nhiên tỷ lệ văn bản phát sinh đột xuất ngoài chương trình vẫn chiếm khoảng 30% đến 40% tổng số văn bản ban hành, cho thấy công tác dự báo nhu cầu quản lý xã hội còn bị động.

Thứ hai, quy trình thẩm định văn bản tại cơ quan tư pháp đạt tỷ lệ trên 85% tổng số dự thảo quyết định, chỉ thị. Tuy nhiên, việc tuân thủ quy định gửi hồ sơ thẩm định trước 7 ngày và gửi tài liệu cho thành viên Ủy ban nhân dân trước 3 ngày theo Luật năm 2004 vẫn bị vi phạm trong khoảng 25% các trường hợp do áp lực tiến độ ban hành.

Thứ ba, tình trạng cơ quan chuyên môn lạm dụng hình thức văn bản hành chính thông thường như công văn, thông báo để quy định quy tắc xử sự chung chiếm tỷ lệ ước tính 12% ở một số ngành, vi phạm nghiêm trọng thẩm quyền hình thức và thẩm quyền nội dung theo Điều 1 và Điều 2 Luật năm 2004.

Thứ tư, về tính khả thi và tính hợp lý, Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An có những sáng kiến xuất sắc như chỉ thị bắt buộc đội mũ bảo hiểm trên tất cả tuyến đường đạt tỷ lệ chấp hành trên 90% trước khi được Chính phủ nhân rộng ra toàn quốc. Tuy nhiên, vẫn xuất hiện một số quy định xuất phát từ thực tiễn địa phương nhưng lại xung đột với văn bản cấp trên, điển hình như việc tổ chức bán đấu giá biển số xe mô tô, ô tô để gây quỹ từ thiện.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những tồn tại trên bắt nguồn từ 2 nhóm yếu tố chính:

• Nguyên nhân khách quan: Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Trung ương hướng dẫn về quy trình soạn thảo còn chung chung, có sự thiếu đồng bộ nhất định giữa luật nội dung và luật hình thức.
• Nguyên nhân chủ quan: Năng lực chuyên môn, kỹ năng lập quy của đội ngũ cán bộ tham mưu tại một số sở, ngành còn yếu; chưa phân định rạch ròi giữa thẩm quyền chung của tập thể Ủy ban nhân dân và thẩm quyền riêng của Chủ tịch Ủy ban nhân dân.

So sánh với các công trình nghiên cứu trên phạm vi cả nước, tỷ lệ sai sót về thẩm quyền ban hành tại cấp tỉnh cao hơn khoảng 15% so với cấp Trung ương, nguyên nhân chủ yếu do lực lượng cán bộ chuyên trách pháp chế tại địa phương còn mỏng. Toàn bộ các kết quả trên có thể được mô tả trực quan qua bảng thống kê rà soát văn bản theo 6 nguyên tắc pháp chế và biểu đồ phân bổ các dạng sai phạm về thể thức, thẩm quyền và nội dung qua từng năm. Ý nghĩa then chốt của các phát hiện này nhấn mạnh việc tăng cường kiểm tra, rà soát văn bản là khâu quyết định để hiện thực hóa lời dạy của V.I. Lênin: "chuyển trọng tâm từ việc soạn thảo các sắc lệnh và mệnh lệnh sang việc lựa chọn người kiểm tra thực hiện".

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả pháp chế xã hội chủ nghĩa trong xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Hoàn thiện quy trình lập kế hoạch và ban hành văn bản: Thiết lập và chuẩn hóa 100% chương trình xây dựng quyết định, chỉ thị vào tháng 01 hàng năm; giảm thiểu tỷ lệ văn bản ban hành ngoài kế hoạch xuống dưới mức 10% trong giai đoạn 2007-2010. Cơ quan chủ trì thực hiện là Văn phòng Ủy ban nhân dân tỉnh phối hợp chặt chẽ với Sở Tư pháp.

2. Nâng cao năng lực chuyên môn và kỹ năng lập quy: Tổ chức đào tạo nghiệp vụ kỹ thuật soạn thảo định kỳ 2 lần mỗi năm cho 100% cán bộ, công chức làm công tác pháp chế, bảo đảm trên 250 lượt cán bộ tại các sở, ban, ngành và Ủy ban nhân dân cấp huyện được chuẩn hóa kỹ năng trong lộ trình 2006-2008 do Sở Tư pháp và Sở Nội vụ phối hợp tổ chức.

3. Thực hiện nghiêm túc quy trình lấy ý kiến và thẩm định: Đảm bảo 100% dự thảo văn bản có tác động lớn đến xã hội phải được lấy ý kiến đối tượng chịu tác động với thời hạn phản hồi tối thiểu 5 ngày; kiên quyết không đưa ra thông qua tại phiên họp Ủy ban nhân dân những dự thảo chưa có báo cáo thẩm định của Sở Tư pháp gửi trước ít nhất 7 ngày.

4. Siết chặt công tác tự kiểm tra, rà soát và xử lý văn bản trái pháp luật: Định kỳ tiến hành rà soát 100% văn bản quy phạm pháp luật đã ban hành mỗi năm 1 lần; xử lý dứt điểm 100% các văn bản sai thẩm quyền hoặc mâu thuẫn với cấp trên trong thời hạn tối đa 30 ngày kể từ khi phát hiện sai phạm, dưới sự giám sát trực tiếp của Thanh tra tỉnh và Thường trực Hội đồng nhân dân tỉnh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là nguồn tư liệu lý luận và cẩm nang thực hành giá trị cho 4 nhóm đối tượng sau:

• Cán bộ, công chức làm công tác pháp chế tại các sở, ban, ngành và Ủy ban nhân dân các cấp: Tham khảo các bước chuẩn hóa quy trình soạn thảo, kỹ thuật lập quy và phương pháp xây dựng tờ trình, giúp loại bỏ 100% nguy cơ vi phạm thẩm quyền hình thức và nội dung.
• Lãnh đạo và chuyên viên thẩm định thuộc Sở Tư pháp: Vận dụng 6 nguyên tắc pháp chế và quy trình thẩm định 4 tiêu chí để xây dựng báo cáo thẩm định sâu sắc, bảo đảm tỷ lệ văn bản hợp hiến, hợp pháp đạt 100%.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Luật học: Khai thác khung lý thuyết về pháp chế xã hội chủ nghĩa, cơ chế điều chỉnh pháp luật 4 giai đoạn và hệ thống dẫn chứng thực tiễn cấp tỉnh phục vụ nghiên cứu, giảng dạy môn Lý luận Nhà nước và Pháp luật cũng như Luật Hành chính.
• Đại biểu Hội đồng nhân dân và cán bộ thanh tra, giám sát: Sử dụng mô hình kiểm tra, rà soát văn bản để nâng cao hiệu lực giám sát quy trình lập quy tại địa phương, đảm bảo trật tự và kỷ cương hành chính.

Câu hỏi thường gặp

• Câu hỏi 1: Vì sao Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh không có thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật? Trả lời: Theo Điều 1 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân năm 2004 và Điều 124 Hiến pháp năm 1992, văn bản quy phạm pháp luật cấp tỉnh thuộc thẩm quyền của tập thể Ủy ban nhân dân. Quy định này nhằm đảm bảo tính dân chủ, tập trung trí tuệ tập thể và tránh sự tùy tiện cá nhân. Chủ tịch Ủy ban nhân dân chỉ ban hành văn bản chỉ đạo điều hành hoặc văn bản cá biệt.

• Câu hỏi 2: Thời hạn gửi hồ sơ lấy ý kiến và báo cáo thẩm định được quy định cụ thể ra sao? Trả lời: Theo Luật năm 2004, cơ quan được lấy ý kiến phải trả lời bằng văn bản trong thời hạn 5 ngày kể từ ngày nhận được đề nghị. Đồng thời, Sở Tư pháp phải gửi báo cáo thẩm định cho cơ quan chủ trì soạn thảo chậm nhất 7 ngày trước ngày Ủy ban nhân dân họp để kịp thời tiếp thu, chỉnh lý hồ sơ.

• Câu hỏi 3: Thời điểm có hiệu lực và nghĩa vụ công khai văn bản quy phạm pháp luật cấp tỉnh là gì? Trả lời: Điều 51 Luật năm 2004 quy định văn bản quy phạm pháp luật của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có hiệu lực sau 10 ngày kể từ ngày ký ban hành, đồng thời phải đăng trên Công báo cấp tỉnh chậm nhất sau 5 ngày để đảm bảo tính minh bạch và tạo điều kiện cho người dân tiếp cận thông tin.

• Câu hỏi 4: Thế nào là tính thống nhất của văn bản quy phạm pháp luật theo trục dọc và trục ngang? Trả lời: Trục dọc là sự thống nhất giữa văn bản của Ủy ban nhân dân tỉnh với Hiến pháp, luật và văn bản của các bộ, ngành Trung ương. Trục ngang là sự đồng bộ, không mâu thuẫn giữa các quyết định, chỉ thị do Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành trên các lĩnh vực chuyên môn khác nhau như thương mại, xây dựng và tài nguyên môi trường.

• Câu hỏi 5: Hướng xử lý khi phát hiện một văn bản quy phạm pháp luật của địa phương ban hành trái luật? Trả lời: Cơ quan có thẩm quyền phải lập tức ra quyết định đình chỉ thi hành, sửa đổi, bổ sung, hủy bỏ hoặc bãi bỏ văn bản đó. Tại Nghệ An, 100% văn bản phát hiện có sai sót về nội dung hoặc thẩm quyền đều được Sở Tư pháp kiến nghị xử lý dứt điểm theo quy trình kiểm tra văn bản định kỳ.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về pháp chế xã hội chủ nghĩa trong hoạt động xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật cấp tỉnh.
• Đánh giá khách quan thực trạng ban hành hơn 350 văn bản tại Nghệ An, chỉ rõ các ưu điểm về tính chủ động sáng tạo và những tồn tại về việc lập chương trình, thẩm quyền ban hành.
• Khẳng định tính cấp thiết của việc duy trì 6 nguyên tắc pháp chế nhằm giữ vững kỷ cương hành chính và bảo đảm trật tự pháp luật thống nhất.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính ứng dụng thực tiễn cao, gắn liền với lộ trình cải cách thể chế giai đoạn 2006-2010.
• Cung cấp nguồn học liệu tham khảo quan trọng cho công tác lập quy, thẩm định và đào tạo cán bộ tư pháp tại địa phương.

Các cơ quan quản lý nhà nước tại tỉnh Nghệ An và các tỉnh, thành phố trên cả nước cần nhanh chóng áp dụng đồng bộ các giải pháp này vào quy trình lập quy ngay từ đầu năm công tác để bảo đảm 100% văn bản ban hành đạt chuẩn mực pháp lý cao nhất.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 Cơ sở lý luận về pháp chế xã hội chủ nghĩa trong xây dựng và ban hành văn bản quy phạm Pháp Luật của uỷ ban nhân dân cấp tỉnh 1. Khái niệm văn bản quy phạm pháp luật về xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật của uỷ ban nhân dân cấp tỉnh 1. Khái niệm văn bản quy phạm pháp luật của Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh Trong hoạt động của mình, các cơ quan nhà nước có thẩm quyền bao giờ cũng đề ra các cơ chế, chính sách, thiết lập một hành lang pháp lý để quản lý kinh tế và xã hội bằng việc ban hành các văn bản QPPL để điều chỉnh các quan hệ xã hội. Không có pháp luật thì Nhà nước không thể quản lý xã hội.

ở nước ta, trong tiến trình đổi mới và xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Đảng và Nhà nước ta luôn coi trọng việc hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Điều 12 Hiến pháp năm 1992 xác định: "Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật, không ngừng tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa. Các cơ quan nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, đơn vị vũ trang nhân dân phải nghiêm chỉnh chấp hành Hiến pháp và pháp luật, đấu tranh phòng ngừa và chống các tội phạm, các vi phạm Hiến pháp và pháp luật". Như vậy, với tư cách là yếu tố điều chỉnh các quan hệ xã hội, pháp luật có vai trò quan trọng trong việc bảo đảm sự ổn định và phát triển xã hội.

Nhà nước đặt ra các QPPL để điều chỉnh các hành vi xử sự của con người và bảo đảm thực hiện bằng các biện pháp cưỡng chế. Quy phạm pháp luật là những quy tắc xử sự mang tính bắt buộc chung do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền đặt ra hoặc thừa nhận, thể hiện ý chí và bảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị, để điều chỉnh các quan hệ xã hội với mục đích xây dựng xã hội ổn định và trật tự. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 11 Từ nhận định trên thấy rằng: Quy phạm pháp luật là quy tắc xử sự mang tính bắt buộc chung. Quy phạm pháp luật đặt ra không phải cho một chủ thể cụ thể mà cho các chủ thể không xác định.

Nội dung của QPPL quy định rõ điều kiện, hoàn cảnh xảy ra hành vi xử sự, ý chí của Nhà nước và trách nhiệm pháp lý của các bên tham gia quan hệ xã hội. Về hình thức, QPPL xã hội chủ nghĩa là quy phạm thành văn được ghi nhận trong các văn bản pháp luật do các cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước ban hành, được trình bày thành mục, chương, điều, khoản rõ ràng. Quy phạm pháp luật được sử dụng lặp đi lặp lại nhiều lần trong không gian và thời gian. Hiệu lực của QPPL chỉ được phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt hiệu lực khi cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước ban hành mới, sửa đổi, bổ sung, tuyên bố hủy bỏ hoặc thời hạn áp dụng đã hết.

văn bản QPPL được phân chia thành văn bản QPPL của Trung ương và văn bản QPPL của địa phương. Văn bản QPPL của Trung ương được xây dựng và ban hành theo trình tự, thủ tục quy định của Luật Ban hành văn bản QPPL năm 1996 và được Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ban hành văn bản QPPL năm 2002. Văn bản QPPL của chính quyền địa phương được xây dựng và ban hành theo trình tự, thủ tục quy định của Luật Ban hành văn bản QPPL của Hội đồng nhân dân, UBND, được Quốc hội khóa XI, kỳ họp thứ 6 thông qua ngày 03 tháng12 năm 2004. Điều 1 Luật Ban hành văn bản QPPL ngày 12/11/1996, sửa đổi bổ sung ngày 16/12/2002 định nghĩa về văn bản QPPL như sau: "Văn bản QPPL là văn bản do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền ban hành theo thủ tục, trình tự luật định, trong đó có quy tắc xử sự chung, được Nhà nước bảo đảm thực hiện nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội theo định hướng xã hội chủ nghĩa" [30].

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 12 Về khái niệm văn bản QPPL của Hội đồng nhân dân, UBND, Điều 1 Luật Ban hành văn bản QPPL của Hội đồng nhân dân, UBND quy định: Văn bản QPPL của Hội đồng nhân dân, UBND là văn bản do Hội đồng nhân dân, UBND ban hành theo trình tự, thủ tục do Luật này quy định, trong đó có quy tắc xử sự chung, có hiệu lực trong phạm vi địa phương, được Nhà nước bảo đảm thực hiện nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội ở địa phương theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Văn bản QPPL của Hội đồng nhân dân được ban hành dưới hình thức nghị quyết. Văn bản QPPL của UBND được ban hành dưới hình thức quyết định, chỉ thị [31]. Khái niệm văn bản QPPL của Hội đồng nhân dân, UBND được quy định tại Điều 1 của Luật Ban hành văn bản QPPL của Hội đồng nhân dân, UBND nhằm phân biệt với văn bản QPPL do các cơ quan nhà nước trung ương ban hành.

Trong hoạt động của Nhà nước, các cơ quan có thẩm quyền thường ban hành hai loại văn bản là văn bản QPPL và văn bản áp dụng pháp luật. Văn bản QPPL (bao gồm Hiến pháp, luật, pháp lệnh, nghị định, thông tư) đều có chung những đặc điểm là được ban hành theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định, có chứa quy tắc xử sự chung, được Nhà nước bảo đảm thực hiện. Còn văn bản áp dụng pháp luật là văn bản do cơ quan, cá nhân có thẩm quyền ban hành trên cơ sở các quy định của pháp luật nhằm xác định các quyền và nghĩa vụ pháp lý cụ thể để áp dụng đối với từng trường hợp nhất định. Qua các định nghĩa trên về văn bản QPPL nói chung cũng như văn bản QPPL của Hội đồng nhân dân, UBND nói riêng vẫn còn nhiều vấn đề mang tính chất trừu tượng, chưa thỏa mãn và đáp ứng yêu cầu trong thực tiễn xây dựng và ban hành văn bản QPPL, nhất là đối với chính quyền địa phương.

Bởi vì, thực tế đặt ra, căn cứ vào định nghĩa, chúng ta thường gặp rất nhiều khó khăn khi xác định một văn bản cụ thể có phải là văn bản QPPL hay LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 13 không? Nhất là các văn bản cá biệt nhưng có chứa QPPL lại càng khó phân biệt. Vì vậy, việc tìm hiểu, xác định rõ các đặc điểm hoặc đặc trưng cơ bản của văn bản QPPL là hết sức cần thiết. Có nhiều quan điểm khác nhau khi phân tích về dấu hiệu quan trọng để phân biệt hoặc nhận dạng một văn bản QPPL với một văn bản có tính quy phạm. Có quan điểm cho rằng dấu hiệu đặc trưng của văn bản được ban hành theo đúng trình tự, thủ tục luật định là dấu hiệu quan trọng, có tính chất quyết định để nhận dạng đó là văn bản QPPL.

Trong khoa học pháp lý thường xác định đó chính là yếu tố cấu thành hình thức, việc "ban hành theo trình tự, thủ tục luật định” có tính bắt buộc chung. Tuy nhiên, trong lý luận cũng như thực tiễn đều cho rằng việc chứa đựng "QPPL" mới thực sự là dấu hiệu đầu tiên, cơ bản và quan trọng nhất để xác định văn bản QPPL. Bởi vì, khi muốn ban hành một văn bản để quản lý, điều hành, chủ thể cần ban hành phải lựa chọn nội dung cần điều chỉnh là gì, có chứa đựng QPPL hay không. Đây được coi là yếu tố cấu thành nội dung.

Chính yếu tố này đặt ra yêu cầu cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành văn bản phải theo trình tự, thủ tục của việc ban hành văn bản QPPL. Ngược lại, nếu không có QPPL thì việc soạn thảo và ban hành văn bản cũng không phải tuân theo trình tự, thủ tục luật định. Như vậy, dấu hiệu "được ban hành theo trình tự, thủ tục luật định" chỉ là dấu hiệu phái sinh, hoàn toàn phụ thuộc vào dấu hiệu "chứa đựng QPPL" mà thôi. Trong một văn bản QPPL thường có hai dấu hiệu đặc trưng cơ bản là: Đặc trưng thứ nhất là chúng có tính áp dụng chung, tính trừu tượng, không đặt ra cho người này, người kia một cách xác định mà nhằm tới phạm vi đối tượng ít nhiều rộng hơn.

Đặc trưng thứ hai của văn bản QPPL là chúng được tuân thủ và thực hiện bởi sự cưỡng chế của Nhà nước. Nhà nước có thể dùng lực lượng công quyền để bảo đảm cho việc áp dụng QPPL thông qua việc áp dụng các chế tài. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 14 Đối với văn bản QPPL nói chung và văn bản QPPL của Hội đồng nhân dân, UBND nói riêng đều phải có đầy đủ các đặc trưng nêu trên. Các dấu hiệu đặc trưng cần và đủ của văn bản QPPL của chính quyền địa phương cũng chính là yếu tố tạo thành định nghĩa văn bản QPPL của Hội đồng nhân dân, UBND các cấp.

Trong phạm vi nghiên cứu, chúng tôi chỉ đề cập đến văn bản QPPL của UBND cấp tỉnh. Từ sự phân tích trên có thể đi tới khái niệm văn bản QPPL của UBND tỉnh là văn bản có chứa đựng QPPL do UBND tỉnh ban hành theo trình tự, thủ tục pháp luật quy định và được Nhà nước bảo đảm thi hành bằng biện pháp cưỡng chế. Như vậy, văn bản QPPL của UBND cấp tỉnh xây dựng và ban hành đều phải tuân thủ và nằm trong tổng thể quy trình của Luật Ban hành văn bản QPPL của Hội đồng nhân dân, UBND. Khái niệm xây dựng ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh Trong hoạt động quản lý, các cơ quan nhà nước có thẩm quyền đều dùng pháp luật để tác động lên các quan hệ xã hội, những tác động trực tiếp theo một mục đích định trước của nhà làm luật lên các quan hệ xã hội gọi là điều chỉnh xã hội.

"Tác động pháp luật lên các quan hệ xã hội có thể trực tiếp hoặc gián tiếp, có thể tốt hoặc ngược lại" [45, tr. Để thực hiện được sự tác động này phải thông qua các giai đoạn và phương tiện pháp lý đặc thù gọi là cơ chế điều chỉnh pháp luật. Cơ chế điều chỉnh pháp luật được chia làm bốn giai đoạn: Giai đoạn đầu tiên là xây dựng và ban hành các QPPL; giai đoạn thứ hai là áp dụng pháp luật; giai đoạn thứ ba là xuất hiện các quan hệ pháp luật; giai đoạn thứ tư là các chủ thể bằng hành vi của mình thực hiện các quyền và nghĩa vụ pháp lý trên thực tế.