CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÌNH HÌNH TÀI CHÍNH VÀ KHẢ NĂNG THANH TOÁN CỦA DOANH NGHIỆP 1. Những vấn đề cơ bản về tài chính doanh nghiệp 1. Khái niệm tài chính doanh nghiệp 1. Khái niệm tài chính chính doanh nghiệp.
Tài chính doanh nghiệp là một khâu quan trọng của hệ thống tài chính, là một hệ thống các quan hệ kinh tế dưới hình thái giá trị phát sinh trong quá trình tạo lập, phân phối nguồn tài chính và quỹ tiền tệ, quá trình tạo lập và chu chuyển nguồn vốn của doanh nghiệp nhằm đạt được các mục tiêu của doanh nghiệp. Các mối quan hệ kinh tế dược đề cập trong nội hàm của khái niệm tài chính bao gồm: Quan hệ tài chính giữa doanh nghiệp với nhà nước, quan hệ tài chính giữa doanh nghiệp với thị trường, quan hệ tài chính trong nội bộ doanh nghiệp. Bản chất của tài chính doanh nghiệp Tài chính là một bộ phận cấu thành trong các hoạt động kinh tế của doanh nghiệp. Nó có mối liên hệ hữu cơ và tác động qua lại với các hoạt động kinh tế khác.
Mối quan hệ tác động qua lại này phản ánh và thể hiện sự tác động gắn bó thường xuyên giữa phân phối sản xuất với tiêu thụ sản phẩm. Phân phối vừa phản ánh kết quả của sản xuất và trao đổi, lại vừa là điều kiện cho sản xuất và trao đổi tiến hành bình thường và liên tục. - Quan hệ tài chính giữa doanh nghiệp với nhà nước: Thể hiện dưới hình thức giá trị phát sinh khi thực hiện quá trình phân phối và phân phối lại tổng sản phẩm xã hội và thu nhập quốc dân giữa ngân sách nhà nước với các doanh nghiệp. Điều này được thể hiện thông qua các khoản thuế mà doanh nghiệp có nghĩa vụ pháp lý phải nộp cho ngân sách nhà nước.
- Quan hệ tài chính giữa doanh nghiệp với thị trường tài chính: Doanh nghiệp thực hiện quá trình trao đổi mua bán các sản phẩm nhằm thỏa mãn mọi nhu cầu về vốn của mình. Trong quá trình đó, doanh nghiệp luôn phải tiếp xúc với thị trường tài chính và chủ yếu là thị trường tiền tệ và thị trường vốn - Quan hệ tài chính của doanh nghiệp với các thị trường khác: Trong nền kinh tế, doanh nghiệp có quan hệ chặt chẽ với các doanh nghiệp khác trên thị trường hàng hóa, dịch vụ, thị trường sức lao động. Tại các thị trường này doanh nghiệp tiến hành 5 mua sắm máy móc thiết bị, nhà xưởng, tìm kiếm lao động,.Thông qua đây, doanh nghiệp có thể xác định lượng nhu cầu hàng hóa và dịch vụ cần thiết cung ứng. Từ cơ sở đó doanh nghiệp sẽ có những chiến lược hoạch định ngân sách đầu tư, kế hoạch sản xuất, tiếp thị nhằm thỏa mãn nhu cầu thị trường.
- Quan hệ tài chính trong nội bộ doanh nghiệp: Bao gồm các mối quan hệ tài chính như: Quan hệ của những doanh nghiệp mẹ và doanh nghiệp con; Quan hệ của những doanh nghiệp với người hoặc nhóm người có khả năng chi phối ra quyết định; Quan hệ của những doanh nghiệp với quản lý doanh nghiệp; Quan hệ của những doanh nghiệp với người lao động. Các mối quan hệ này được thể hiện thông qua chính sách tài chính. Tóm lại, bản chất của tài chính doanh nghiệp: Là hệ thống những qua hệ kinh tế phát sinh trong quá trình hình thành, phân phối và sử dụng các quỹ tiền tệ của doanh nghiệp, được thực hiện thông qua các quá trình huy động và sử dụng các loại vốn nhằm phục vụ việc sản xuất kinh doanh, thương mại và cung ứng dịch vụ. Chức năng tài chính doanh nghiệp Tài chính doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng đối với hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và được thể hiện ở những điểm sau: - Chức năng tổ chức huy động chu chuyển vốn doanh nghiệp: Doanh nghiệp muốn duy trì hoạt động thường xuyên và liên tục và có hiệu quả thì vấn đề huy động vốn và sử dụng hợp lý đối với từng bộ phận là cần thiết.
Chức năng này thu hút vốn bằng nhiều hình thức khác nhau từ những nguồn như: Ngân sách nhà nước cấp, vốn cổ phần, vốn liên doanh, vốn tự bổ sung, vốn vay,. Việc huy động vốn căn cứ và những nhiệm vụ sản xuất, định mức tiêu chuẩn để xác định nhu cầu vốn cần thiết cho sản xuất, từ đó cân đối được giữa nhu cầu và khả năng về vốn của doanh nghiệp, có những lựa chọn về nguồn vốn và phân phối vốn hợp lý sao cho số vốn ít nhất nhưng hiệu quả cao nhất, phục vụ cho sản xuất kinh doanh. Bên cạnh đó, chức năng có tác dụng hỗ trợ cho nhà quản lí nắm được tình hình tài chính của doanh nghiệp để có những chính sách đầu tư đúng đắn, kịp thời khi cần thiết. Có thể nói đây là chức năng quan trọng của tài chính doanh nghiệp vì tác động trực tiếp tới sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp.
- Chức năng phân phối thu nhập của tài chính doanh nghiệp: Phân phối tài chính là việc phân chia sản phẩm xã hội dưới hình thức giá trị. Sau mỗi chu kì kinh 6 doanh, sản phẩm, hàng hóa được tiêu thụ thì doanh nghiệp sẽ có nhu nhập bằng tiền, sau đó sẽ được tiến hành phân phối tới các chi phí như sau: Bù đắp hao mòn máy móc thiết bị, khấu hao tài sản cố định, trả lương cho người lao động, mua sắm nguyên, nhiên vật liệu cho chu kỳ sản xuất mới, thực hiện nghĩa vụ với nhà nước, chia lãi cho đối tác góp vốn, trích quỹ doanh nghiệp,…. Chức năng có tác dụng đảm bảo cho hoạt động sản xuất diễn ra liên tục, vốn chủ sở hữu không bị nhàn dỗi, lợi dụng đòn bẩy kinh tế thúc đẩy sản xuất phát triển và khai thác tiềm năng doanh nghiệp. - Chức năng kiểm tra: Chức năng mang tính chất khách quan, phản ánh trình độ sử dụng vốn trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
Muốn đồng vốn có hiệu quả cao, sinh lời thì đòi hỏi phải có sự kiểm tra và tích lũy lâu dài của doanh nghiệp thông qua giám đốc tài chính. Được kiểm tra qua những chỉ tiêu sau: Chỉ tiêu vay trả, tình hình nộp thuế cho Nhà nước mà Nhà nước, Ngân hàng biết được tình hình sử dụng vốn của doanh nghiệp tốt hay chưa; Chi tiêu giá thành, chi phí sẽ biết được doanh nghiệp sử dụng vật tư, tài sản, tiền vốn tiết kiệm hay lãng phí; Chỉ tiêu tỷ suất lợi nhuận để biết xem doanh nghiệp làm ăn có hiệu quả hay không,.Qua các chỉ tiêu thì doanh nghiệp sẽ có những chính sách kiểm soát tình hình đảm vảo vốn sản xuất kinh doanh, tình hình sản xuấ kinh doanh và hiệu quả sản xuất kinh doanh. Ba chức năng huy động vốn, phân phối và kiểm tra không thể tách rời nhau, có tác động qua lại lẫn nhau nhằm đảm bảo tính hiệu quả tài chính cho doanh nghiệp 1. Vai trò của tài chính doanh nghiệp Với điều kiện hoạt động sản xuất kinh doanh như hiện nay thì các doanh nghiệp phải tự lo cho nguồn lực tài chính của mình và sử dụng một cách hợp lý, có hiệu quả và tiết kiệm nguồn tài chính đã huy động được.
Có thể nói tài chính có vai trò quan trọng trong doanh nghiệp. Vai trò của tài chính doanh nghiệp được thể hiện như sau: - Tài chính doanh nghiệp là công cụ khai thác, thu hút các nguồn tài chính đảm bảo nhu cầu đầu tư phát triển của doanh nghiệp: Để quá trình sản xuất kinh doanh được diễn ra trơn tru, thuận lợi thì trước hết phải có vốn kinh doanh. Huy động, khai thác nguồn tài chính nhằm đảm bảo yêu cầu kinh doanh của doanh nghiệp và tổ chức sử dụng vốn một cách tiết kiệm, có hiệu quả. Để có đủ vốn cho hoạt động sản xuất kinh doanh, tài chính doanh nghiệp phải thanh toán nhu cầu vốn, lựa chọn nguồn vốn, bên cạnh đó tổ chức huy động và sử dụng hợp lý, đúng đắn nhằm duy trì và thúc đẩy 7 sự phát triển có hiệu quả quá trình sản xuất kinh doanh ở doanh nghiệp – là vấn đề có tính quyết định sự sống còn của doanh nghiệp.
- Tài chính doanh nghiệp có vai trò đòn bẩy kích thích và điều tiết sản xuất kinh doanh: Vai trò này được thể hiện rõ ràng trong việc thu hút người tiêu dùng sử dụng sản phẩm để thu hút vốn đầu tư, ngoài ra còn phải xác định giá bán hợp lý khi phát hành cổ phiếu, bán hàng hóa, dịch vụ,… Sau khi bán sản phẩm thì doanh nghiệp sẽ thu lại thu nhập bằng tiền sẽ được tài chính doanh nghiệp phân phối cho việc bù đắp các chi phí sản xuất, giữa các hội viên góp vốn kinh doanh, tiền thưởng thực hiện các hợp đồng kinh tế về mua bán hàng hóa hoặc thanh toán với đối tác. - Tài chính doanh nghiệp có vai trò là công cụ kiểm tra các hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp: Mọi hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp đều phản ánh thông qua tình hình tài chính của doanh nghiệp qua các chỉ tiêu: Chỉ tiêu về kết cấu tài chính, chỉ tiêu về khả năng thanh toán; chỉ tiêu đặc trưng về hoạt động, sử dụng các nguồn lực tài chính; chỉ tiêu đặc trưng về khả năng sinh lời, hệ số nợ,… Thông qua các chỉ tiêu thì doanh nghiệp có thể nắm được tình trạng của doanh nghiệp đang tốt hay xấu trong quá trình sản xuất kinh doanh. Từ đó sẽ có những biện pháp để kiểm soát tình hình đảm bảo vốn sản xuất kinh doanh, tình hình sản xuất kinh doanh và hiệu quả sản xuất kinh doanh. Đặc điểm của tài chính doanh nghiệp - Hoạt động của tài chính doanh nghiệp luôn gắn liền và phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp - Hoạt động của tài chính doanh nghiệp bị chi phối bởi tính chất sở hữu vốn trong mỗi doanh nghiệp - Hoạt động của tài chính doanh nghiệp luôn bị chi phối bởi mục tiêu lợi nhuận.
Phân tích tình hình tài chính và khả năng thanh toán trong doanh nghiệp 1. Khái niệm phân tích tài chính doanh nghiệp Phân tích tài chính là tập hợp các khái niệm, phương pháp và các công cụ cho phép thu thập và xử lý thông tin kế toán, nghiên cứu sâu vào nội dung, kết cấu và các chỉ tiêu trên báo cáo tài chính để đánh giá tình hình tài chính của một doanh nghiệp ở thời điểm báo cáo và dự đoán tình hình tài chính trong tương lai, giúp cho các nhà quản lý đưa ra những quyết định hợp lý, sử dụng triệt để những điểm mạnh và khắc phục điểm yếu của doanh nghiệp 8 1.