CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH TRONG DOANH NGHIỆP 1. Tổng quan về phân tích tài chính 1. Khải niệm và ý nghĩa của phân tích tài chính 1.
Khái niệm phân tích tài chính Theo PGS. Lưu Thị Hương thì: “Phân tích tài chính là sử dụng một tập hợp các khái niệm, phương pháp và các công cụ cho phép xử lý các thông tin kế toán và các thông tin khác về quản lý nhằm đánh giá tình hình tài chính của một công ty, đánh giá rủi ro, mức độ và chất lượng hiệu quả hoạt động của công ty đó. Từ nhận định của PGS. Lưu Thị Hương, có thể hiểu phân tích tài chính là quá trình vận dụng tổng thể các phương pháp phân tích khoa học để đánh giá tài chính của doanh nghiệp, giúp cho các chủ thể quản lý có lợi ích gắn với doanh nghiệp nắm được thực trạng tài chính và an ninh tài chính của doanh nghiệp, dự đoán được chính xác tài chính của doanh nghiệp trong tương lai cũng như những rủi ro tài chính mà doanh nghiệp có thể gặp phải, qua đó đề ra các quyết định phù hợp.
Ý nghĩa của phân tích tài chính Phân tích tình hình tài chính mang ý nghĩa rất to lớn không chỉ đối với chủ doanh nghiệp mà còn có ý nghĩa quan trọng đối với nhiều đối tượng khác. Các đối tượng sử dụng thông tin tài chính khác nhau sẽ đưa ra các quyết định với mục đích khác nhau. Vì vậy, phân tích tài chính đối với mỗi chủ thể khác nhau sẽ đáp ứng các mục tiêu khác nhau và có ý nghĩa khác nhau. Cụ thể: Đối với chủ sở hữu, việc phân tích tình hình tài chính sẽ cung cấp kịp thời và đầy đủ các thông tin về tài chính của doanh nghiệp như: khả năng sinh lời, khả năng thanh toán, rủi ro tài chính, tình hình tài sản nguồn vốn, việc sử dụng các loại đòn bẩy, chính sách vay nợ, … để chủ doanh nghiệp nắm bắt được sức khỏe tài chính và đưa ra những quyết định đúng đắn trong tương lai với mục đích đem lại hiệu quả kinh doanh cao nhất trong điều kiện các nguồn lực có hạn.
Đối với các nhà đầu tư tài chính, kết quả của phân tích tình hình tài chính có ý nghĩa rất quan trọng trong việc xác định, đánh giá mức độ sinh lời hay rủi ro kinh doanh có thể gặp phải để dự đoán và ra quyết định đầu tư trong tương lai. Đối với người sử dụng thông tin, phân tích tài chính cho biết ý nghĩa các con số trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của công ty từ quá khứ đến hiện tại và là cơ sở cho người dùng dự đoán, ước lượng được triển vọng tài chính trong tương lai của công ty. Bên cạnh đó, số liệu từ phân tích tài chính cũng cho người sử dụng thông 1 Thư viện ĐH Thăng Long tin áp dụng các công cụ phân tích khác nhau để chắt lọc thông tin từ dữ liệu ban đầu để phù hợp với mục đích của mình. Quy trình phân tích tài chính Quy trình phân tích tài chính thường được thực hiện như sau: Sơ đồ 1.1: Quy trình phân tích tài chính Phân tích Dự đoán Xác định Thu thập Xử lý và đánh và ra mục tiêu thông tin thông tin giá thông quyết phân tích tin định (Nguồn: Phạm Thị Thủy & Nguyễn Thị Lan Anh (2013), “Báo cáo tài chính – Phân tích, dự báo và đánh giá”, NXB Đại học Kinh tế quốc dân) Bước 1: Xác định mục tiêu phân tích Bước đầu tiên trong quy trình phân tích tài chính là xác định mục tiêu phân tích, bởi đây là bước khởi đầu, quyết định trực tiếp đến kết quả của báo cáo phân tích tài chính.
Việc xác định được đúng mục tiêu ngay từ ban đầu, sẽ giúp cho quá trình phân tích tiết kiệm được nhiều thời gian, tránh lãng phí do phân tích sai đối tượng, lạc đề, kết quả phân tích không được sử dụng đến. Do đó, xác định mục tiêu phân tích đóng vai trò rất quan trọng trong phân tích tài chính. Mục tiêu phân tích đối với nhà quản trị Nhà quản trị là những người đứng đầu công ty, trực tiếp lãnh đạo và ra quyết định liên quan trực tiếp đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Do đó, họ là người hiểu rõ nhất về tình hình tài chính và họ là người nắm giữ các thông tin phục vụ cho việc phân tích.
Với các nhà quản trị, việc phân tích tình hình tài chính phải đáp ứng được những mục tiêu như: − Xây dựng được chu kỳ tài chính đều đặn để có thể nhìn nhận và đánh giá một cách rõ nét nhất về tình hình quản trị các hoạt động tài chính, hiệu quả thực hiện cân bằng tài chính, khả năng sinh lời, khả năng thanh toán và rủi ro tài chính trong các hoạt động của doanh nghiệp… − Giúp cho ban giám đốc thấy rõ được tình hình tài chính trong thực tế để đưa ra các quyết định về đầu tư, tài trợ, phân phối lợi nhuận, … một cách phù hợp và đem về hiệu quả cao nhất. − Cung cấp đầy đủ thông tin làm cơ sở cho những dự đoán tài chính trong tương lai. 2 − Đưa ra căn cứ để làm cơ sở cho việc kiểm tra, kiểm soát tình hình quản lý hoạt động trong doanh nghiệp. Mục tiêu phân tích đối với nhà đầu tư Nhà đầu tư là những cổ đông, cá nhân hoặc các đơn vị, tổ chức, doanh nghiệp khác góp vốn của mình cho doanh nghiệp để doanh nghiệp quản lý, sử dụng cho mục đích kinh doanh sinh lời.
Nhà đầu tư sẽ nhận được lợi nhuận khi doanh nghiệp kinh doanh có lãi nhưng họ cũng chịu rủi ro khi doanh nghiệp kinh doanh thua lỗ. Do vậy, mối quan tâm hàng đầu của họ thường là khả năng sinh lời của doanh nghiệp, tiền lời được chia và thặng dư giá trị vốn của doanh nghiệp. Việc phân tích tình hình tài chính sẽ giúp nhà đầu tư trả lời các câu hỏi: Khả năng sinh lời của doanh nghiệp là bao nhiêu? Rủi ro trong kinh doanh của doanh nghiệp cao hay thấp? Tiền lời bình quân của doanh nghiệp là bao nhiêu? … Mục tiêu đối với người cho vay Người cho vay là những tổ chức tài chính, nhà cung cấp, khách hàng, … cho doanh nghiệp vay vốn để phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh. Thu nhập của người cho vay chính là lãi suất vay vốn, do đó điều họ quan tâm nhất chính là khả năng hoàn trả nợ vay của doanh nghiệp.
Việc phân tích tình hình tài chính sẽ giúp người cho vay có câu trả lời, bên cạnh đó họ cũng sẽ thấy được việc quản lý và sử dụng vốn vay của doanh nghiệp thông qua kết quả phân tích tài chính. Bước 2: Thu thập thông tin Đây là bước quan trọng nhất trong quá trình phân tích tình hình tài chính trong doanh nghiệp. Nếu thu thập thông tin không đúng, không đủ thì không thể có kết quả phân tích tốt. Phân tích tình hình tài chính cần phải sử dụng mọi nguồn thông tin có khả năng lý giải, thuyết minh thực trạng hoạt động tài chính của doanh nghiệp, phục vụ cho quá trình dự đoán tình hình tài chính.
Thông tin cho quá trình phân tích tình hình tài chính được hình thành từ nhiều nguồn (báo cáo kế toán quản trị, báo cáo tài chính, báo cáo thuyết minh, .) và các thông tin quản lý khác. Trong đó, phân tích thông tin từ báo cáo tài chính là nguồn thông tin đặc biệt quan trọng. Bước 3: Xử lý thông tin Sau khi đã thu thập đầy đủ thông tin, việc tiếp theo cần làm đó là xử lý những thông tin đã thu thập được. Ở bước này, nhà phân tích cần sử dụng kết hợp các phương pháp xử lý sao cho khai thác được thông tin trên nhiều góc độ, tính toán được các chỉ tiêu tài chính theo mục đích nghiên cứu ban đầu.
Bước 4: Phân tích và đánh giá thông tin Đây là quá trình sắp xếp các thông tin thu thập được theo những mục đích nhất định nhằm so sánh, giải thích, đánh giá và xác định những nguyên nhân ảnh hưởng đến 3 Thư viện ĐH Thăng Long quá trình hoạt động tài chính của doanh nghiệp, phục vụ cho việc đưa ra quyết định cho các hoạt động tài chính tiếp theo. Đồng thời, dự báo tình hình tài chính của doanh nghiệp trong tương lai. Tuỳ theo mục đích phân tích khác nhau, có thể lựa chọn các thông tin khác nhau. Tuỳ theo các loại thông tin khác nhau, có thể lựa chọn và vận dụng các phương pháp xử lý thông tin khác nhau nhằm đánh giá thực trạng tài chính của doanh nghiệp trong từng thời kỳ.
Bước 5: Dự đoán và ra quyết định Mục tiêu của phân tích là đưa ra các quyết định cho các hoạt động tài chính tiếp theo, sau đó dự báo nhu cầu về tài chính trong tương lai của doanh nghiệp: − Đối với nhà quản trị doanh nghiệp, việc phân tích tình hình tài chính nhằm đưa ra quyết định có liên quan đến mục tiêu hoạt động của doanh nghiệp là: tăng trưởng, phát triển và tối đa hoá lợi nhuận. − Đối với các nhà cho vay, các nhà đầu tư vào doanh nghiệp thì đưa ra các quyết định về tài trợ và đầu tư. − Đối với các nhà đầu tư thì đánh giá được sức khỏe tài chính doanh nghiệp, ước lượng giá trị hiện tại của doanh nghiệp chính xác và tạo cơ sở dự đoán tình hình tài chính trong tương lai. Thông tin sử dụng trong phân tích tài chính 1.
Thông tin bên trong Thông tin bên trong là những thông tin về số liệu cụ thể của công ty được dùng để đánh giá tình hình tài chính một cách chính xác nhất. Thường là những thông tin về kết quả tình hình hoạt động kinh doanh của công ty, tình hình quản lý và sử dụng vốn, … Các thông tin này được thể hiện thông qua báo cáo giải trình của công ty như báo cáo tài chính, báo cáo kế toán quản trị, … Trong phân tích báo cáo tài chính, các thông tin được sử dụng phục vụ cho việc phân tích phải kể đến hệ thống báo cáo tài chính cùng một số thông tin khác. Hệ thống các báo cáo tài chính cần phải chính xác, rõ ràng, có sự thống nhất theo quy định của Nhà nước về phương pháp lập, đối tượng lập, phạm vi áp dụng và thời gian nộp báo cáo. Hệ thống báo cáo của công ty trách nhiệm hữu hạn gồm có bảng cân đối kế toán, báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, báo cáo lưu chuyển tiền tệ và thuyết minh báo cáo tài chính.