CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP 1.1 Khái niệm và vai trò của phân tích tài chính tại các doanh nghiệp 1.1 Khái niệm phân tích tài chính Phân tích tài chính là tổng thể các phương pháp được sử dụng để đánh giá tình hình tài chính đã qua và hiện nay, giúp cho nhà quản lý đưa ra được quyết định quản lý chuẩn xác và đánh giá được doanh nghiệp, từ đó giúp những đối tượng quan tâm đi tới những dự đoán chính xác về mặt tài chính của doanh nghiệp, qua đó có các quyết định phù hợp với lợi ích của chính họ.5, Giáo trình phân tích tài chính doanh nghiệp, GS. Ngô Thế Chi, PGS. Nguyễn Trọng Cơ, NXB Học viện tài chính, 2008). Phân tích tài chính doanh nghiệp là một quá trình kiểm tra, xem xét các số liệu về tài chính hiện hành và trong quá khứ của doanh nghiệp, nhằm mục đích đánh giá thực trạng tài chính dự tính các rủi ro và tiềm năng tương lai của một DN, trên cơ sở đó giúp cho nhà phân tích ra các quyết định tài chính có liên quan tới lợi ích của họ trong DN đó.5, Lê Thị Xuân, Giáo trình Phân tích tài chính doanh nghiệp,NXB Lao động, 2016) Theo quan điểm của cá nhân tác giả, phân tích tài chính là một tổng thể gồm các bước: thu thập dữ liệu bên trong và bên ngoài DN có ảnh hưởng đến tình hình tài chính của DN, vận dụng các phương pháp phân tích cơ bản để làm rõ và đánh giá thực trạng tình hình tài chính của DN, từ đó đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao năng lực tài chính cuẩ DN đó, đồng thời giúp cho các đối tượng quan tâm nắm bắt được tình hình tài chính của DN, từ đó đưa ra được những quyết định phù hợp với lợi ích của chính họ.
Như vậy, có thể thấy rằng, việc phân tích tài chính không phải chỉ cung cấp những thông tin cho các nhà quản trị doanh nghiệp nhằm giúp họ 7 đánh giá khách quan về sức mạnh tài chính của DN, khả năng sinh lời và triển vọng phát triển sản xuất kinh doanh của DN, mà còn cung cấp cho các đối tượng sử dụng thông tin ngoài DN, như: các nhà đầu tư, các nhà cho vay, các nhà cung cấp, các chủ nợ, các khách hàng, các nhà quản lý cấp trên, người lao động và cả các nhà nghiên cứu, các sinh viên kinh tế…, giúp họ lựa chọn và đưa ra các quyết định đầu tư có hiệu quả nhất. Phân tích tài chính doanh nghiệp là công cụ hữu ích được dùng để xác định giá trị kinh tế, để đánh giá mặt mạnh, mặt yếu của doanh nghiệp, tìm ra nguyên nhân khách quan và chủ quan, giúp cho từng đối tượng lựa chọn và đưa ra được những quyết định phù hợp với mục đích mà họ quan tâm.2 Vai trò của phân tích tài chính tại các doanh nghiệp. Có thể nói, phân tích tài chính có ảnh hưởng vô cùng lớn đến sự phát triển của doanh nghiệp. Hầu hết các quyết định kinh doanh, quyết định đầu tư, quyết định cho vay có hiệu quả trong doanh nghiệp đều xuất phát từ việc phân tích, đánh giá tình hình tài chính của doanh nghiệp.
Với tư cách là công cụ quản lý, phân tích tài chính có mục đích chính là giúp người sử dụng thông tin đánh giá chính xác thực trạng tài chính, điểm mạnh, điểm yếu và triển vọng của doanh nghiệp, từ đó lựa chọn phương án kinh doanh tối ưu. Bởi vậy, phân tích tài chính là mối quan tâm của nhiều nhóm chủ thể quản lý khác nhau. Cụ thể: * Phân tích tài chính đối với các nhà quản trị tài chính: Là người trực tiếp quản lý, điều hành doanh nghiệp, nhà quản lý hiểu rõ nhất tài chính doanh nghiệp, do đó họ có nhiều thông tin phục vụ cho việc phân tích. Phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp đối với nhà quản lý nhằm đáp ứng những mục tiêu sau: - Đảm bảo cho các quyết định của Ban giám đốc phù hợp với tình hình thực tế của doanh nghiệp, như quyết định về đầu tư, tài trợ, phân phối LN… 8 - Cung cấp thông tin cơ sở cho những hoạch định tài chính trong tương lai của DN, dự báo và có biện pháp hạn chế và phòng ngừa rủi ro trong kinh doanh.
- Căn cứ để kiểm tra, kiểm soát hoạt động, quản lý trong doanh nghiệp. Phân tích tài chính đối với các nhà quản trị tài chính thường được nhìn nhận một cách toàn diện, thường xuyên, gắn với từng quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của DN, trên cơ sở đó xác định rõ mặt mạnh, điểm yếu của DN. * Phân tích tài chính đối với các nhà đầu tư: Các nhà đầu tư là những người giao vốn của mình cho doanh nghiệp quản lý sử dụng, được hưởng lợi và cũng chịu rủi ro. Đó là những cổ đông, các cá nhân hoặc các đơn vị, doanh nghiệp khác.
Các đối tượng này quan tâm trực tiếp đến các yếu tố như sự rủi ro, sự bảo toàn vốn đầu tư, lãi cổ phần và giá trị tăng thêm của vốn đầu tư trước các quyết định bỏ vốn vào DN hoặc rút ra khỏi DN đó. Do đó, phân tích hoạt động tài chính đối với nhà đầu tư là để đánh giá doanh nghiệp và ước đoán sự biến động vốn đầu tư cũng như lợi ích, rủi ro liên quan đến vốn đầu tư, dựa vào việc nghiên cứu các báo cáo tài chính, khả năng sinh lời, phân tích rủi ro trong kinh doanh.Các nhà đầu tư cũng quan tâm đến việc điều hành các hoạt động và tính hiệu quả của công tác quản lý trong DN. * Phân tích tài chính đối với người cho vay: Người cho vay (các nhà đầu tư tín dụng) là những người cho doanh nghiệp vay vốn để đáp ứng nhu cầu vốn cho hoạt động sản xuất - kinh doanh. Khi cho vay, họ phải biết chắc được khả năng hoàn trả tiền vay.
Thu nhập của họ là lãi suất tiền cho vay. Do đó, phân tích hoạt động tài chính đối với người cho vay là xác định khả năng hoàn trả nợ của khách hàng hiện tại và trong tương lai như thế nào. Tuy nhiên, đứng trước các quyết định khác nhau, ở vị 9 thế khác nhau, nội dung và kỹ thuật phân tích tài chính có thể khác nhau. Đối với những khoản cho vay ngắn hạn, nhà cung cấp tín dụng ngắn hạn đặc biệt quan tâm đến khả năng thanh toán ngay của doanh nghiệp.
Nói khác đi là khả năng ứng phó của doanh nghiệp khi nợ vay đến hạn trả. Đối với các khoản cho vay dài hạn, nhà cung cấp tín dụng dài hạn phải tin chắc khả năng hoàn trả và khả năng sinh lời từ hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp mà việc hoàn trả vốn và lãi lại tuỳ thuộc vào khả năng sinh lời này. * Phân tích tài chính đối với cơ quan quản lý của Nhà nước: Cơ quan quản lý của Nhà nước quan tâm đến báo cáo tài chính dưới góc độ xem xét việc tuân thủ các chính sách, pháp luật của Nhà nước, tình hình thực hiện nghĩa vụ với ngân sách Nhà nước,. Cơ quan quản lý Nhà nước cũng phân tích báo cáo tài chính để xem xét khả năng tăng trưởng, triển vọng phát triển của doanh nghiệp để thống kê, đánh giá mức độ hoạt động của từng ngành và toàn bộ nền kinh tế.
* Phân tích tài chính đối với những người hưởng lương trong doanh nghiệp: Người hưởng lương trong doanh nghiệp là người lao động của doanh nghiệp, có nguồn thu nhập chính từ tiền lương được trả. Bên cạnh thu nhập từ tiền lương, một số lao động còn có một phần vốn góp nhất định trong doanh nghiệp. Vì vậy, ngoài phần thu nhập từ tiền lương được trả họ còn có tiền lời được chia. Cả hai khoản thu nhập này phụ thuộc vào kết quả hoạt động sản xuất - kinh doanh của doanh nghiệp.
Do vậy, phân tích tình hình tài chính giúp họ định hướng việc làm ổn định và yên tâm dốc sức vào hoạt động sản xuất - kinh doanh của doanh nghiệp tuỳ theo công việc được phân công. Có thể khái quát ý nghĩa của phân tích báo cáo tài chính trên các điểm sau: - Cung cấp thông tin về tình hình tài chính của doanh nghiệp tại thời 10 điểm báo cáo cùng với những kết quả hoạt động mà doanh nghiệp đạt được trong hoàn cảnh đó. - Đánh giá chính xác thực trạng và an toàn tài chính, khả năng thanh toán của doanh nghiệp, tính hợp lý của cấu trúc tài chính,… Từ đó, các nhà quản lý có căn cứ tin cậy, khoa học để đề ra các quyết định quản trị đúng đắn. - Nắm bắt được sức mạnh tài chính, khả năng sinh lời, dự báo được nhu cầu tài chính và triển vọng phát triển trong tương lai của doanh nghiệp.
- Cung cấp những chỉ tiêu kinh tế tài chính cần thiết giúp cho việc kiểm tra đánh giá một cách toàn diện và có hệ thống tình hình kết quả và hiệu quả hoạt động kinh doanh, tình hình thực hiện các chỉ tiêu kinh tế tài chính chủ yếu của doanh nghiệp, tình hình chấp hành các chế độ kinh tế tài chính của doanh nghiệp. - Cung cấp các thông tin và căn cứ quan trọng để xây dựng các kế hoạch kinh tế tài chính của doanh nghiệp, đề ra hệ thống các biện pháp xác thực nhằm tăng cường quản trị doanh nghiệp, không ngừng nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh, tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp.2 Cơ sở dữ liệu của phân tích tài chính doanh nghiệp.1 Báo cáo tài chính Khi tiến hành phân tích hoạt động tài chính, nhà phân tích cần thu thập và sử dụng rất nhiều nguồn thông tin từ trong và ngoài doanh nghiệp. Tuy nhiên, để đánh giá một cách cơ bản tình hình tài chính của doanh nghiệp có thể sử dụng thông tin kế toán trong nội bộ doanh nghiệp. Thông tin kế toán được phản ánh đầy đủ trong các báo cáo tài chính.
Báo cáo tài chính là những báo cáo tổng hợp nhất về tình hình tài sản, vốn chủ sở hữu và công nợ cũng như tình hình tài chính, kết quả kinh doanh, tình hình lưu chuyển tiền tệ và khả năng sinh lời trong kỳ của doanh nghiệp. Báo cáo tài chính cung cấp các 11 thông tin kinh tế - tài chính chủ yếu cho người sử dụng thông tin kế toán trong việc đánh giá, phân tích và dự đoán tình hình tài chính, kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Báo cáo tài chính được sử dụng như nguồn dữ liệu chính khi phân tích tài chính doanh nghiệp.