CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG 1.1 Cơ sở lý luận phân tích tình hình tài chính doanh nghiệp 1.1 Một số khái niệm Trong cơ chế thị trường, mỗi doanh nghiệp có nhiều cơ chế hoạt động khác nhau diễn ra đồng thời với mục đích giúp doanh nghiệp hoạt động tốt. Các hoạt động đó gồm: hoạt động đầu tư, hoạt động quản trị nguồn nhân lực; hoạt động marketing, hoạt động tài chính doanh nghiệp. Các hoạt động này chỉ được thực hiện có hiệu quả khi doanh nghiệp nắm được thực trạng tài chính của doanh nghiệp. Đây là một trong những công cụ quan trọng giúp doanh nghiệp quản lý tài chính, có vai trò tích cực trong quản lý, điều hành và kiểm soát các hoạt động kinh tế, tài chính của doanh nghiệp.
Vậy để hiểu rõ hơn về tài chính doanh nghiệp ta sẽ hiểu rõ hơn qua khái niệm phổ biến về tài chính doanh nghiệp như sau: “Tài chính doanh nghiệp là một bộ phận của hệ thống tài chính. Tài chính doanh nghiệp là một hệ thống các quan hệ kinh tế dưới hình thái giá trị sinh trong quá trình tạo lập và phân phối nguồn tài chính và quỹ tiền tệ, quá trình tạo lập và chu chuyển nguồn vốn của doanh nghiệp nhằm phục vụ mục đích sản xuất để đạt được mục tiêu chung của doanh nghiệp đó”.7] “Về hình thức: Tài chính doanh nghiệp là quỹ tiền tệ trong quá trình tạo lập, phân phối, sử dụng và vận động gắn liền với hoạt động của doanh nghiệp. Về nội dụng: Tài chính doanh nghiệp là các quan hệ kinh tế dưới hình thức giá trị gắn liền với việc tạo lập, phân phối, sử dụng quỹ tiền tệ phát sinh trong các hoạt động của doanh nghiệp”.7] Khái niệm phân tích là sự phân chia, chia nhỏ sự vật, hiện tượng trong mối quan hệ hữu cơ giữa các bộ phận cấu thành nên sự vật, hiện tượng đó. “Phân tích là một trong nhưng công cụ phục vụ trong quá trình quản lý.
Phân tích luôn đi trước quyết định, là cơ sở cho việc ra quyết định. Nếu quá trình quản lý chia thành ba bước thì bước l là thu thập thông tin cần thiết để ra quyết định; Phân tích là 3 một trong những công cụ phục vụ quá trình quản lý. Phân tích bước 2 là xử lý và phân tích thông tin; bước 3 là quá trình ra quyết định. Như vậy phân tích là một giai đoạn của quá trình quản lý.
Với tư cách là một môn khoa học, phân tích là hệ thống kiến thức về các phương pháp nghiên cứu hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp”.2] “Khái niệm phân tích tài chính doanh nghiệp là một trong những nội dung phân tích hoạt động doanh nghiệp. Phân tích tài chính có ý nghĩa rất quan trọng trong việc đánh giá hiệu quả quản lý chi phí, hiệu quả trong việc quản lý tài sản cũng như việc duy trì một cơ cấu tài chính phù hợp nhằm cân bằng giữa hai mục tiêu là gia tăng lợi nhuận và kiểm soát rủi ro của doanh nghiệp. Phân tích tài chính doanh nghiệp là quá trình đi sâu nghiên cứu nội dung, kết cấu và mối ảnh hưởng qua lại của các chỉ tiêu tài chính để có thể đánh giá tình hình_tài chính doanh nghiệp thông qua việc so sánh với các mục tiêu mà doanh nghiệp đã đề ra hoặc so với các doanh nghiệp cùng ngành nghề, từ đó đưa ra quyết định và các giải pháp quản lý phù hợp. Phân tích tình hình tài chính của doanh nghiệp bao gồm các nội dung cụ thể sau: - Phân tích chi phí, giá thành và kết quả kinh doanh: Đánh giá kết quả kinh doanh của doanh nghiệp qua tốc độ tăng (giảm), xụ hướng biến động của các chỉ tiêu doanh thu, chi phí, lợi nhuận của doanh nghiệp, mức độ hiệu quả và hợp lý trong việc tiết kiệm chi phí.
- Phân tích cơ cấu tài chính: Đánh giá tính hợp lý trong việc phân bổ nguồn lực về cơ cấu nguồn vốn huy động hay còn gọi là cơ cấu tài chính qua việc xem xét biến động nguồn vốn, sử dụng vốn, vốn lưu động và nguồn tài trợ vốn lưu động. Phân tích hiệu quả sử dụng vốn của doanh nghiệp: Lợi nhuận là chỉ tiêu tài chính quan trọng mà tất cả các chủ thể có liên quan đến doanh nghiệp đều quan tâm. Tuy nhiên, dưới góc độ tài chính phải xem xét lợi nhuận trong mối quan hệ với các nguồn lực mà doanh nghiệp đã sử dụng để tạo ra lợi nhuận như: tài sản, vốn chủ sở hữu,. - Phân tích khả năng thanh toán: khả năng thanh toán thế hiện mức độ đáp ứng việc chi trả các khoản vay, nơ trong ngắn hạn và dài hạn.
Xem xét khả năng thanh toán 4 trong ngắn hạn để thấy được mức độ linh hoạt của doanh nghiệp trong việc chi trả các khoản nợ ngắn hạn đồng thời đánh giá khả năng thanh toán của doanh nghiệp trong dài hạn để thấy được sự vững vàng của doanh nghiệp trong sử dụng vốn vay. Phân tích lưu chuyển tiền tệ: Phân tích lưu chuyển tiền tệ tập trung vào việc xem xét tình hình biến động các dòng tiền, qua đó đánh giá khả năng tạo tiền từ hoạt động sản xuất kinh doanh, khả năng hoàn trả vốn vay và khả năng chị trả cổ tức bằng tiền của doanh nghiệp. Khả năng thanh toán của doanh nghiệp được đánh giá trên cơ sở chênh lệch thu chi từ hoạt động kinh doanh thể hiện trên báo cáo lưu chuyển tiền tệ. Các nguồn tài trợ vốn được sử dụng cho những mục đích nào cũng được thể hiện trên báo cáo lưu chuyển tiền tệ.
Phân tích báo cáo lưu chuyển tiền tệ sẽ giúp người phân tích hiểu rõ tình hình tài chính của doanh nghiệp hơn để có thể đưa ra những quyết định quản lý phù hợp hơn”.2 Mục đích Ý nghĩa phân tích tình hình tài chính doanh nghiệp 1.1 Ý nghĩa của phân tích tài chính doanh nghiệp Trong nền kinh tế thị trường hiện nay, cùng với sự phát triển mạnh mẽ cả về số lượng cũng như quy mô của các công ty cố phần đại chúng, đòi hỏi các nhà đầu tư phải thận trọng khi phân tích, đánh giá tình hình tài chính của các doanh nghiệp để ra quyết định đầu tư. Do đó, việc phân tích tài chính doanh nghiệp đóng một vai trò rất quan trọng trong quá trình ra quyết định đầu tư và lựa chọn danh mục đầu tư của mỗi nhà đầu tư. Nhà đầu tư khi đưa ra các quyết định đầu tư không thể ra quyết định theo xu hướng “bầy đàn" mà phải dựa trên cơ sở là các kết quả đánh giá về hiệu quả hoạt động công ty, tình hình tài chính lành mạnh và triển vọng phát triển của công ty. Không chỉ thế, việc phân tích hoạt động tài chính doanh nghiệp cũng rất cần thiết đối với nhà nước.
Với vai trò quản lý vĩ mô nền kinh tế, là người đưa ra các chính sách về việc quản lý kinh tế tài chính, việc phân tích hoạt động tài chính doanh nghiệp giúp nhà nước đánh giá được những tác động của cơ chế và các chính sách quản lý tài chính của nhà nước đối với các doanh nghiệp để có cơ sở điều chỉnh và 5 hoàn thiện. Từ đó, nhà nước cần nâng cao hiệu quả cơ chế quản lý tài chính của nhà nước đối với các doanh nghiệp nói riêng và đối với nền kinh tế nói chung. Trong xu hướng hiện nay, khi mà Việt Nam ngày càng hội nhâp hơn với quốc tế qua nhiều hiệp định thương mại và các tổ chức kinh tế thì nhà nước - dưới góc độ quản lý vĩ mô nền kinh tế luôn luôn phải nghiên cứu nhằm hoàn thiện các cơ chế quản lý tài chính phù hợp với các chuẩn mực quốc tế đồng thời phù hợp với thực tiễn Việt Nam. Đây là yêu cầu hết sức cấp thiết và quyết định hiệu quả của tiến trình hội nhập kinh tế.
Ngoài ra, các số liệu thống kê về các hệ số tài chính trung bình của ngành cũng rất cần thiết cho việc phân tích đánh giá và xếp hạng doanh nghiệp cũng như đánh giá hiệu quả chung của các doanh nghiệp trong nền kinh tế [4, tr.7] Việc phân tích tài chính doanh nghiệp cũng rất cần thiết đối với nội bộ của doanh nghiệp. Dựa vào việc phân tích tài chính, doanh nghiệp sẽ biết được các mối quan hệ giữa sản xuất- kinh doanh có hiệu quả không? Các chính sách về cơ cấu vốn đã phù hợp hay chưa? Các chi phí của doanh nghiệp được phân phối ra sao và đã đạt được hiệu quả hay chưa?. Từ đó, giúp cho các nhà quản lý doanh nghiệp sẽ đưa ra được kế hoạch và các chính sách để phù hợp và đạt được lợi nhuận cao nhất cho doanh nghiệp.2 Mục đích của phân tích tài chính doanh nghiệp “Phân tích tài chính doanh nghiệp nhằm mục đích đánh giá tình hình tài chính và hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp, phân tích và lượng hóa tác động của các nhân tố đối với tình hình và kết quả tài chính nhằm đưa ra kế hoạch và biện pháp quản lý phù hợp. Vì vậy cơ sở để phân tích là thông tin, số liệu, là các chỉ tiêu thể hiện tình hình và kết quả tài chính của doanh nghiệp được tổng hợp trên báo cáo tài chính cũng như các số liệu được tập hợp trong hệ thống kế toán quản trị của doanh nghiệp, Số liệu thu thập là cơ sở để phân tích, nếu số liệu đầy đủ và chính xác thì kết quả phân tích mới chính xác và có giá trị thực tiễn.
Vì vậy có thể nói yếu tố 6 quan trọng quyết định chất lượng, kết quả phân tích là cơ sở số liệu, là yếu tố đầu vào, là đối tượng của phân tích”.8] Việc sử dụng các phương pháp và các công cụ cho phép xử lý các thông tin kế toán và các thông tin khác về quản lý nhằm đánh giá tình hình tài chính của một doanh nghiệp từ đó đánh giá rủi ro, mức độ, chất lượng hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Đây là quy trình thực hiện phân tích doanh nghiệp được áp dụng rộng rãi trong mọi đơn vị kinh tế được tự chủ nhất định về về tài chính cũng như được áp dụng trong các tổ chức xã hội, cơ quan quản lý và tổ chức công cộng. Hiện nay, khi nhà nước đang dần muốn minh bạch thị trường tài chính Việt Nam, phân tích tài chính doanh nghiệp ngày càng trở nên vô cùng cần thiết đối với sự phát triển của doanh nghiệp nói riêng, đối với các ngân hàng và các thị trường vốn nói chung.2 Nội dung phân tích tình hình tài chính doanh nghiệp 1.1 Phân tích tính cân đối giữa tài sản và nguồn vốn a.