ĐẶT VẤN ĐỀ Tại Việt Nam, tỷ lệ chi phí thuốc trong khám chữa bệnh đang có xu hướng giảm, từ trên 60% những năm 2010 xuống còn xấp xỉ 40% trong những năm gần đây. Điều này đặt ra một thách thức về việc tiết kiệm chi phí, sử dụng hợp lý nguồn ngân sách nhưng vẫn phải đảm bảo cung ứng đủ thuốc, kịp thời cho người bệnh với chất lượng thuốc tốt nhất, đồng thời kiểm soát giá, giảm giá thuốc một cách hợp lý, đảm bảo lợi ích cho người bệnh. Theo bảo hiểm xã hội Việt Nam, trong các năm 2018-2019, quỹ bảo hiểm y tế đã thanh toán cho tiền thuốc hóa dược khoảng 37. Trong đó, riêng tiền thuốc biệt dược gốc là 11.500 tỷ đồng, chiếm 26,5% tiền chi cho thuốc hóa dược.
Điều này cho thấy, Việt Nam chi trả một khoản lớn cho thuốc biệt dược gốc trong khám chữa bệnh, dẫn đến làm tăng chi phí cho bệnh nhân, tăng áp lực cho các cơ sở khám chữa bệnh cũng như số tiền mà quỹ bảo hiểm y tế chi trả. Đối với một nước đang phát triển, mức thu nhập trung bình như nước ta, đây thực sự là thách thức cho các nhà quản lý. Cũng theo thống kê của Bảo hiểm xã hội Việt Nam cho thấy thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội là hai địa phương có mức thanh toán bảo hiểm y tế cho biệt dược gốc chiếm tỷ lệ cao nhất do tập trung nhiều bệnh viện tuyến trung ương, nhu cầu sử dụng biệt dược gốc lớn. Điều này tác động mạnh mẽ tới chu trình cung ứng thuốc, mà mua sắm là một trong những bước có vai trò quan trọng, tạo tiền đề cho việc phân phối và sử dụng thuốc hiệu quả.
Vì vậy, việc nghiên cứu danh mục thuốc biệt dược gốc trúng thầu tại các bệnh viện trung ương sẽ giúp có cái nhìn toàn cảnh đồng thời phát hiện các bấn đề còn bất cập trong việc mua sắm thuốc biệt dược gốc hiện nay tại Việt Nam. Vậy cơ cấu thuốc biệt dược trúng thầu tại các bệnh viên trung ương như thế nào? Có sự khác nhau về giá biệt dược gốc trúng thầu giữa các đơn vị này không? Đơn giá biệt dược gốc trúng thầu so với giá kê khai có sự khác biệt hay không? Từ những vấn đề nêu trên, đề tài “Phân tích thực trạng thuốc biệt dược gốc trúng thầu tại một số bệnh viện trung ương năm 2019” được thực hiện với 2 mục tiêu: 1 Mục tiêu 1: Phân tích cơ cấu thuốc biệt dược gốc trúng thầu tại một số bệnh viện trung ương năm 2019. Mục tiêu 2: So sánh giá thuốc biệt dược gốc trúng thầu tại một số bệnh viện trung ương năm 2019. Tổng quan về đấu thầu 1.
Khái niệm đấu thầu Đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu để ký kết và thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp; lựa chọn nhà đầu tư để ký kết và thực hiện hợp đồng dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư, dự án đầu tư có sử dụng đất trên cơ sở đảm bảo cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế [13]. Lập kế hoạch lựa chọn nhà thầu cung ứng thuốc Kế hoạch lựa chọn nhà thầu được lập hàng năm hoặc khi có nhu cầu tổ chức lựa chọn nhà thầu căn cứ vào nguồn ngân sách nhà nước, nguồn thu từ dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh và nguồn thu do cơ quan Bảo hiểm xã hội thanh toán và thực tế mua thuốc, sử dụng thuốc từ nguồn thu khác của năm trước liền kề và dự kiến nhu cầu sử dụng thuốc trong năm kế hoạch của cơ sở y tế [2]. Quy định về việc tự tổ chức lựa chọn nhà thầu đối với thuốc thuộc Danh mục thuốc đấu thầu tập trung, Danh mục thuốc đàm phán giá của cơ sở y tế. Cơ sở y tế được tự tổ chức lựa chọn nhà thầu đối với thuốc thuộc Danh mục thuốc đấu thầu tập trung, Danh mục thuốc đàm phán giá và phải bảo đảm về thời gian, số lượng không được vượt quá nhu cầu sử dụng trong 12 tháng (kể từ ngày đơn vị mua sắm tập trung thông báo bằng văn bản) khi thuộc một trong các trường hợp sau đây: a) Cơ sở y tế có nhu cầu sử dụng thuốc thuộc Danh mục thuốc đấu thầu tập trung, Danh mục thuốc đàm phán giá nhưng chưa có kết quả lựa chọn nhà thầu tập trung hoặc kết quả đàm phán giá được công bố; b) Thuốc thuộc Danh mục thuốc đấu thầu tập trung, Danh mục thuốc đàm phán giá đã được ký hợp đồng cung cấp nhưng nhà thầu trúng thầu không cung cấp được thuốc và có thông báo của đơn vị mua sắm tập trung về việc cơ sở y tế được tự tổ chức lựa chọn nhà thầu để bảo đảm việc cung ứng thuốc phục vụ công tác khám bệnh, chữa bệnh; 3 c) Cơ sở y tế đã sử dụng hết số lượng thuốc được phân bổ trong thỏa thuận khung và vượt quá khả năng điều tiết quy định tại Khoản 5 Điều 37, Khoản 13 Điều 40 và Khoản 12 Điều 41 Thông tư 15/2019/TT-BYT; d) Cơ sở y tế được thành lập sau khi hoàn thành việc tổng hợp nhu cầu mua thuốc, vượt quá khả năng điều tiết của Trung tâm Mua sắm tập trung thuốc Quốc gia và đơn vị mua sắm thuốc tập trung cấp địa phương [5].
Cơ sở y tế không tổ chức lựa chọn nhà thầu những thuốc thuộc Danh mục thuốc đấu thầu tập trung cấp quốc gia, thuốc thuộc Danh mục thuốc đấu thầu tập trung cấp địa phương và thuốc thuộc Danh mục thuốc đàm phán giá nếu tại thời điểm phát hành hồ sơ mời thầu đã có kết quả lựa chọn nhà thầu và thỏa thuận khung được công bố, trừ trường hợp quy định tại điểm b, c và d Khoản 1 Điều này. Trường hợp cơ sở y tế vẫn tổ chức lựa chọn nhà thầu và ký kết hợp đồng với nhà thầu khác thì không được thanh toán hợp đồng [5]. Các hình thức lựa chọn nhà thầu Theo quy định trong Luật đấu thầu và các văn bản hướng dẫn thực hiện có 7 hình thức lựa chọn nhà thầu: đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế, chỉ định thầu, chào hàng cạnh tranh, mua sắm trực tiếp, tự thực hiện, đàm phán giá. Tùy vào tính chất, giá trị của gói thầu để áp dụng các hình thức cụ thể.
Các hình thức lựa chọn nhà thầu [2] STT Hình thức lựa Phạm vi áp dụng chọn nhà thầu 1 Đấu thầu rộng rãi - Tất cả các cơ sở y tế thực hiện việc mua thuốc thanh toán từ nguồn bảo hiểm y tế hoặc ngân sách nhà nước - Không hạn chế số lượng nhà thầu, nhà đầu tư tham dự. 2 Đấu thầu hạn chế - Gói thầu có yêu cầu cao về kỹ thuật hoặc kỹ thuật có tính đặc thù mà chỉ có một số nhà thầu đáp ứng yêu cầu của gói thầu. 4 3 Chỉ định thầu - Áp dụng trong trường hợp đặc biệt: mua thuốc triển khai phòng chống dịch bệnh, trong trường hợp cấp bách, thiên tai,… - Hạn mức: không quá 01 tỷ đồng. 4 Chào hàng cạnh - Có thể áp dụng cho gói thầu có giá trị của gói tranh thầu không quá 05 tỷ đồng; - Nội dung mua sắm là những thuốc thuộc danh mục thuốc thiết yếu do Bộ y tế ban hành hoặc những thuốc thông dụng, sẵn có trên thị trường với đặc tính kỹ thuật, chất lượng thuốc đã được tiêu chuẩn hóa và tương đương về chất lượng.
5 Mua sắm trực tiếp - Gói thầu mua sắm hàng hóa tương tự thuộc cùng một dự án hoặc thuộc dự án mua sắm khác. - Nhà thầu đã trúng thầu cung cấp thuốc thông qua đấu thầu rộng rãi hoặc đấu thầu hạn chế và đã ký hợp đồng thực hiện gói thầu trước đó. - Gói thầu có các thuốc tương tự và quy mô nhỏ hơn 130% so với gói thầu đã ký hợp đồng trước đó trong thời hạn không quá 12 tháng. 6 Tự thực hiện - Áp dụng đối với gói thầu thuộc dự án, dự toán mua sắm trong trường hợp tổ chức trực tiếp quản lý, sử dụng gói thầu có năng lực kỹ thuật, tài chính và kinh nghiệm đáp ứng yêu cầu của gói thầu.
7 Đàm phán giá - Áp dụng cho gói thầu mua thuốc chỉ từ một đến hai nhà sản xuất, thuốc biệt dược gốc, thuốc hiếm, thuốc trong thời gian còn bản quyền và các trường hợp đặc thù. Có bốn phương thức lựa chọn nhà thầu cung cấp thuốc là một giai đoạn một túi hồ sơ, một giai đoạn hai túi hồ sơ, hai giai đoạn một túi hồ sơ và một giai đoạn hai túi hồ sơ [2]. 5 Trong đó, phương thức một giai đoạn một túi hồ sơ được áp dụng cho hình thức đàm phán giá: Nhà thầu nộp đồng thời hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất gồm đề xuất về kỹ thuật và đề xuất về tài chính theo yêu cầu của hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu. Việc mở thầu được tiến hành một lần đối với toàn bộ hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất.
Kế hoạch và quy trình lựa chọn nhà thầu Kế hoạch lựa chọn nhà thầu được lập cho toàn bộ dự án, dự toán mua sắm. Trường hợp chưa đủ điều kiện lập kế hoạch lựa chọn nhà thầu cho toàn bộ dự án, dự toán mua sắm thì lập kế hoạch lựa chọn nhà thầu cho một hoặc một số gói thầu để thực hiện trước. Trong kế hoạch lựa chọn nhà thầu phải ghi rõ số lượng gói thầu và nội dung của từng gói thầu. Việc phân chia dự án, dự toán mua sắm thành các gói thầu phải căn cứ theo tính chất kỹ thuật, trình tự thực hiện; bảo đảm tính đồng bộ của dự án, dự toán mua sắm và quy mô gói thầu hợp lý [2].
Tên gói thầu thể hiện tính chất, nội dung và phạm vi công việc của gói thầu, phù hợp với nội dung nêu trong dự án, dự toán mua sắm. Trường hợp gói thầu gồm nhiều phần riêng biệt, trong kế hoạch lựa chọn nhà thầu cần nêu tên thể hiện nội dung cơ bản của từng phần. Theo thông tư 15/2019/TT-BYT, thuốc hóa dược được chia thành hai gói thầu như sau: 1. Gói thầu thuốc generic Gói thầu thuốc generic có thể có một hoặc nhiều thuốc generic, mỗi danh mục thuốc generic phải được phân chia thành các nhóm, mỗi thuốc generic trong một nhóm là một phần của gói thầu.
Gói thầu thuốc generic được phân chia thành năm nhóm theo tiêu chí kỹ thuật [5].