Nghiên cứu tác động trực tiếp, gián tiếp và tổng thể của FDI tại Việt Nam - Luận văn Thạc sĩ

Nghiên cứu tác động trực tiếp, gián tiếp và tổng thể trong phân tích không gian FDI tỉnh tại Việt Nam. Khám phá xu hướng và kết quả.

• Tác giả: Le Van Thang
• Người hướng dẫn: Dr. Nguyen Luu Bao Doan
• Trường học: University of Economics
• Chuyên ngành: Development Economics
• Đề tài: Phân Tích Tác Động FDI Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Thesis
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Ho Chi Minh City

Mục lục chi tiết

• DECLARATION
• ACKNOWLEDGEMENT
• ABBREVIATION
• ABSTRACT
• 1. CHAPTER 1: INTRODUCTION
• 1.1. Problem statement
• 1.2. Research objective
• 1.3. Research questions
• 1.4. Scope of the study
• 1.5. Thesis structure
• 2. CHAPTER 2: OVERVIEW OF FDI IN VIETNAM
• 2.1. Stages of foreign direct investment in Vietnam
• 2.2. Distribution of foreign direct investment among provinces
• 2.3. Country of origin
• 2.4. Sectors of foreign direct investment
• 3. CHAPTER 3: LITERATURE REVIEW
• 3.1. Theories about location choices of foreign direct investment
• 3.1.1. The eclectic paradigm OLI
• 3.2. Agglomeration and foreign direct investment
• 3.2.1. The inter-dependence of FDI between locations
• 3.2.2. MNE choice theory
• 3.3. Empirical studies of FDI determinants in spatial analysis
• 3.4. Empirical studies of FDI determinants in Vietnam
• 3.5. Fundamental FDI determinants
• 4. CHAPTER 4: DATA AND METHODOLOGY
• 4.1. Spatial econometric model
• 4.1.1. Spatial Autoregressive Model
• 4.1.2. Spatial Error Model
• 4.1.3. Spatial Durbin Model
• 4.1.4. Marginal effect in Spatial Durbin Model
• 4.2. Pre-test for spatial existent with Moran’s I
• 4.3. Spatial weight matrix
• 4.4. Comparisons of models
• 5. CHAPTER 5: EMPIRICAL RESULT
• 5.1. Limitation and future research
• LIST OF FIGURE
• LIST OF TALBE

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động FDI tại Việt Nam Khám phá và phân tích

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, tác động của FDI (Đầu tư trực tiếp nước ngoài) đã trở thành một yếu tố quan trọng trong sự phát triển kinh tế của Việt Nam. Kể từ khi thực hiện chính sách Đổi Mới vào năm 1986, Việt Nam đã thu hút một lượng lớn vốn FDI từ nhiều quốc gia. Điều này không chỉ giúp cải thiện cơ sở hạ tầng mà còn tạo ra hàng triệu việc làm và chuyển giao công nghệ. Tuy nhiên, việc phân tích tác động của FDI đến nền kinh tế Việt Nam cần được thực hiện một cách chi tiết và có hệ thống để hiểu rõ hơn về những lợi ích và thách thức mà nó mang lại.

1.1. Tác động tích cực của FDI đến kinh tế Việt Nam

FDI đã đóng góp đáng kể vào sự tăng trưởng kinh tế của Việt Nam. Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới, FDI đã giúp tăng trưởng GDP trung bình hàng năm lên tới 6-7%. Các ngành như sản xuất, dịch vụ và công nghệ thông tin đã được hưởng lợi lớn từ dòng vốn này. Hơn nữa, đầu tư trực tiếp nước ngoài còn tạo ra cơ hội việc làm cho hàng triệu lao động, góp phần giảm tỷ lệ thất nghiệp và nâng cao chất lượng cuộc sống.

1.2. Những thách thức từ FDI đối với nền kinh tế

Mặc dù FDI mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng tồn tại những thách thức không nhỏ. Một số doanh nghiệp FDI có thể gây ra sự cạnh tranh không công bằng với các doanh nghiệp trong nước. Hơn nữa, việc phụ thuộc quá nhiều vào FDI có thể dẫn đến rủi ro trong việc quản lý nguồn lực và phát triển bền vững. Cần có các chính sách hợp lý để cân bằng giữa việc thu hút FDI và bảo vệ lợi ích của doanh nghiệp nội địa.

II. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến FDI tại Việt Nam

Để hiểu rõ hơn về tác động của FDI, cần phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến dòng vốn này. Các yếu tố như chính sách đầu tư, cơ sở hạ tầng, và chất lượng nguồn nhân lực đều đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài. Việc cải thiện các yếu tố này không chỉ giúp tăng cường khả năng cạnh tranh của Việt Nam trên thị trường quốc tế mà còn tạo ra môi trường đầu tư thuận lợi hơn.

2.1. Chính sách FDI và vai trò của chính phủ

Chính phủ Việt Nam đã ban hành nhiều chính sách nhằm thu hút FDI, bao gồm việc giảm thuế, cải cách thủ tục hành chính và tạo ra các khu công nghiệp. Những chính sách này đã giúp Việt Nam trở thành một trong những điểm đến hấp dẫn cho các nhà đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, cần có sự điều chỉnh liên tục để phù hợp với xu hướng toàn cầu và nhu cầu của nhà đầu tư.

2.2. Cơ sở hạ tầng và chất lượng nguồn nhân lực

Cơ sở hạ tầng phát triển và nguồn nhân lực chất lượng cao là hai yếu tố then chốt trong việc thu hút FDI. Việt Nam cần đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng giao thông, điện, nước và viễn thông để tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp hoạt động. Đồng thời, việc nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo nghề cũng rất quan trọng để đáp ứng nhu cầu của các nhà đầu tư.

III. Các ngành thu hút FDI nhiều nhất tại Việt Nam

Các ngành như sản xuất chế biến, công nghệ thông tin và dịch vụ tài chính đang thu hút lượng lớn FDI. Những ngành này không chỉ mang lại lợi nhuận cao mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người lao động. Việc phân tích các ngành này giúp hiểu rõ hơn về xu hướng đầu tư và những lĩnh vực tiềm năng trong tương lai.

3.1. Ngành sản xuất chế biến Lợi thế và thách thức

Ngành sản xuất chế biến là một trong những lĩnh vực thu hút FDI lớn nhất tại Việt Nam. Tuy nhiên, ngành này cũng phải đối mặt với nhiều thách thức như cạnh tranh từ các nước khác và yêu cầu về công nghệ cao. Cần có các chính sách hỗ trợ để nâng cao năng lực cạnh tranh cho ngành này.

3.2. Công nghệ thông tin Xu hướng phát triển

Công nghệ thông tin đang trở thành một trong những lĩnh vực hấp dẫn nhất cho đầu tư trực tiếp nước ngoài. Việt Nam có nhiều lợi thế như nguồn nhân lực trẻ và chi phí lao động thấp. Tuy nhiên, cần đầu tư vào đào tạo và phát triển công nghệ để duy trì vị thế cạnh tranh.

IV. Kết quả nghiên cứu về tác động của FDI tại Việt Nam

Nghiên cứu cho thấy rằng FDI không chỉ ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế mà còn có tác động tích cực đến các lĩnh vực khác như giáo dục và y tế. Các nhà đầu tư nước ngoài thường mang theo công nghệ tiên tiến và quy trình quản lý hiện đại, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam.

4.1. Tác động đến tăng trưởng kinh tế

FDI đã góp phần làm tăng trưởng GDP của Việt Nam trong nhiều năm qua. Theo số liệu từ Tổng cục Thống kê, FDI đã đóng góp khoảng 20% vào tổng GDP hàng năm. Điều này cho thấy vai trò quan trọng của đầu tư trực tiếp nước ngoài trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

4.2. Tác động đến xã hội và môi trường

Ngoài tác động kinh tế, FDI còn ảnh hưởng đến xã hội và môi trường. Các doanh nghiệp FDI thường áp dụng các tiêu chuẩn cao về bảo vệ môi trường và trách nhiệm xã hội. Tuy nhiên, cũng cần có sự giám sát chặt chẽ để đảm bảo rằng các tiêu chuẩn này được thực hiện đúng cách.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của FDI tại Việt Nam

Tương lai của FDI tại Việt Nam hứa hẹn sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ. Với những chính sách hỗ trợ và cải cách liên tục, Việt Nam có thể trở thành một trong những điểm đến hàng đầu cho các nhà đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, cần phải chú trọng đến việc phát triển bền vững và bảo vệ lợi ích của doanh nghiệp trong nước.

5.1. Triển vọng phát triển FDI trong tương lai

Dự báo rằng FDI sẽ tiếp tục tăng trưởng trong những năm tới, đặc biệt là trong các lĩnh vực công nghệ cao và dịch vụ. Việt Nam cần chuẩn bị sẵn sàng để đón nhận dòng vốn này bằng cách cải thiện môi trường đầu tư và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

5.2. Các chính sách cần thiết để thu hút FDI

Để thu hút FDI hiệu quả, cần có các chính sách đồng bộ và linh hoạt. Chính phủ cần tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, giảm thuế và tạo ra các khu công nghiệp hiện đại. Đồng thời, cần có các chương trình đào tạo để nâng cao kỹ năng cho lao động, đáp ứng nhu cầu của nhà đầu tư.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đóng vai trò là động lực then chốt thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, chuyển giao công nghệ và tạo việc làm tại các quốc gia đang phát triển. Kể từ công cuộc Đổi mới năm 1986 đến năm 2014, Việt Nam đã thu hút hơn 252,7 tỷ USD vốn FDI đăng ký từ 101 quốc gia và vùng lãnh thổ. Tuy nhiên, sự phân bổ nguồn vốn này diễn ra không đồng đều giữa các địa phương. Thực tế cho thấy 24 tỉnh thành thuộc các vùng kinh tế trọng điểm đã chiếm tới 73,0% tổng vốn FDI cả nước, trong đó vùng kinh tế trọng điểm phía Nam chiếm 35,5% và vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc chiếm 28,2%, trong khi 39 tỉnh thành còn lại chỉ thu hút được 26,9%.

Các nghiên cứu truyền thống về các yếu tố quyết định vị trí FDI thường giả định mỗi địa phương là một đơn vị độc lập và biệt lập. Cách tiếp cận này vi phạm Định luật thứ nhất của Địa lý học của Waldo Tobler (1970): mọi sự vật đều liên quan đến nhau, nhưng những sự vật ở gần thì liên quan mật thiết hơn. Việc bỏ qua tương tác không gian dẫn đến ước lượng bị chệch, không nhất quán và không hiệu quả.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là kiểm định sự tồn tại của phụ thuộc không gian trong dòng vốn FDI cấp tỉnh tại Việt Nam, đồng thời xác định tác động trực tiếp, gián tiếp và tổng thể của các yếu tố nội tại và lân cận đến thu hút FDI. Luận văn thực hiện phân tích trên toàn bộ 63 tỉnh thành Việt Nam trong giai đoạn 2010–2014. Nghiên cứu mang ý nghĩa học thuật và thực tiễn sâu sắc, cung cấp căn cứ định lượng giúp các nhà hoạch định chính sách tối ưu hóa chiến lược liên kết vùng, tránh tình trạng cạnh tranh triệt tiêu giữa các địa phương lân cận.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn kết hợp đa tầng các khung lý thuyết kinh tế hiện đại để xây dựng mô hình phân tích toàn diện:

Khung lý thuyết chiết trung OLI của John Dunning (1979, 1981) đóng vai trò nền tảng, giải thích hành vi đầu tư thông qua Lợi thế sở hữu (O), Lợi thế nội hóa (I) và Lợi thế địa điểm (L). Trong phạm vi nghiên cứu vị trí cấp tỉnh, yếu tố Địa điểm (L) được khai thác sâu nhằm phân tích sức hút của quy mô thị trường, chi phí lao động, chất lượng nhân lực, cơ sở hạ tầng và thể chế.

Lý thuyết kinh tế tích tụ của Alfred Marshall (1890) cùng phát triển của Masahisa Fujita và Jacques-François Thisse (2002) làm sáng tỏ các ngoại ứng tích cực: chia sẻ thị trường lao động chuyên môn hóa, lan tỏa tri thức công nghệ và tận dụng liên kết ngược - xuôi với chuỗi cung ứng. Đây là cơ sở giải thích tại sao 56% tổng vốn FDI tại Việt Nam tập trung vào ngành công nghiệp chế biến, chế tạo.

Lý thuyết lựa chọn vị trí của doanh nghiệp đa quốc gia (MNE) do James Markusen (1984), Elhanan Helpman (1984) và Bruce Blonigen cùng cộng sự (2007) phát triển, phân định 4 động cơ đầu tư: FDI theo chiều ngang, FDI theo chiều dọc, nền tảng thương mại khu vực và FDI phức hợp chiều dọc. Các động cơ này quyết định chiều hướng tác động qua lại giữa các tỉnh tiếp giáp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng cân đối bao gồm toàn bộ 63 tỉnh thành của Việt Nam trong giai đoạn 2010–2014 với tổng quy mô mẫu 252 quan sát. Phương pháp chọn mẫu bao phủ toàn bộ tổng thể địa lý là bắt buộc trong kinh tế lượng không gian nhằm bảo toàn tính liên tục của ma trận trọng số không gian, loại bỏ hiện tượng đứt gãy biên giới. Toàn bộ các biến độc lập được lấy độ trễ 1 năm (giai đoạn 2010–2013) nhằm phản ánh độ trễ trong quyết định đầu tư thực tế và kiểm soát vấn đề nội sinh.

Quy trình phân tích kinh tế lượng áp dụng chiến lược đi từ Tổng quát đến Cụ thể:

1. Đánh giá tự tương quan không gian qua chỉ số Moran's I toàn cục và cục bộ cho biến phụ thuộc (logarit vốn FDI đăng ký) và các biến giải thích. Đối với các quan sát có giá trị vốn bằng 0, giá trị được quy đổi thành 1 USD trước khi lấy logarit tự nhiên nhằm duy trì cấu trúc không gian đầy đủ.
2. Xây dựng và so sánh 4 dạng ma trận trọng số không gian: ma trận kề nhị phân, ma trận nghịch đảo khoảng cách, ma trận ngưỡng khoảng cách cố định và ma trận k láng giềng gần nhất. Tiêu chuẩn thông tin Akaike (AIC) được dùng để lựa chọn ma trận tối ưu.
3. Kiểm định Wald và LR để lựa chọn giữa Mô hình Durbin Không gian (Spatial Durbin Model - SDM), Mô hình Tự hồi quy Không gian (SAR) và Mô hình Sai số Không gian (SEM).

Mô hình SDM được lựa chọn là phương pháp phân tích tối ưu vì có khả năng nắm bắt đồng thời tương tác nội sinh (dòng vốn FDI từ các tỉnh láng giềng) và tương tác ngoại sinh (các đặc trưng kinh tế của các tỉnh láng giềng), đồng thời cho phép phân rã chính xác hệ số hồi quy thành tác động trực tiếp, gián tiếp và tổng thể.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả kiểm định Moran's I khẳng định sự tồn tại có ý nghĩa thống kê của hiện tượng tự tương quan không gian đối với dòng vốn FDI tại Việt Nam. Phân bố dòng vốn FDI không mang tính ngẫu nhiên mà hình thành các cụm tập trung cao rõ nét tại vùng Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Hồng.

Ước lượng từ mô hình Spatial Durbin Model (SDM) với ma trận kề nhị phân và hiệu ứng cố định theo thời gian mang lại các phát hiện cốt lõi:

Thứ nhất, hệ số tự hồi quy không gian của dòng vốn FDI mang giá trị âm có ý nghĩa thống kê. Khi dòng vốn FDI đăng ký vào các tỉnh lân cận tăng lên 1%, dòng vốn FDI vào tỉnh sở tại giảm khoảng 0,18% đến 0,25%. Điều này phản ánh hiệu ứng cạnh tranh và sự thay thế vị trí đầu tư giữa các tỉnh có vị trí địa lý liền kề.

Thứ hai, quy mô thị trường cấp tỉnh (GDP) thể hiện tác động trực tiếp dương mạnh mẽ lên thu hút FDI, trong khi GDP của các tỉnh láng giềng tạo ra tác động gián tiếp dương rõ rệt. Dữ liệu thực tế cho thấy sự phân hóa sâu sắc khi GDP của Thành phố Hồ Chí Minh lớn gấp 203 lần tỉnh Lai Châu, tạo nên lực hút trung tâm lan tỏa nhu cầu tiêu thụ sang toàn vùng.

Thứ ba, sự tích tụ doanh nghiệp FDI có tác động trực tiếp tích cực vượt trội. Các địa phương có tỷ lệ lao động làm việc trong khu vực FDI cao tiếp tục tạo ra ngoại ứng tích cực mạnh mẽ, thu hút thêm các dự án mới nhờ chuỗi cung ứng sẵn có.

Thứ tư, chất lượng lao động đóng vai trò động lực chính với tác động trực tiếp dương. Tỷ lệ lao động qua đào tạo bình quân cả nước đạt 14,28%, nhưng có khoảng cách lớn giữa Cà Mau (khoảng 5,0%) và Hà Nội (khoảng 36,6%). Chi phí lao động thể hiện tác động trực tiếp âm, khẳng định dòng vốn FDI tại Việt Nam trong giai đoạn này vẫn nhạy cảm với lợi thế nhân công giá rẻ.

Thứ năm, biến giả hạ tầng cảng biển quốc gia (hiện diện tại 17 cảng trên địa bàn 13 tỉnh thành) có tác động tích cực đến thu hút FDI của chính tỉnh sở tại, đồng thời hỗ trợ giảm chi phí logistics cho các địa phương kết nối xung quanh.

Thảo luận kết quả

Tác động không gian âm của dòng vốn FDI giữa các tỉnh láng giềng phản ánh sinh động động cơ FDI nền tảng thương mại khu vực và chuỗi cung ứng theo chiều dọc. Các nhà đầu tư nước ngoài có xu hướng đặt cơ sở sản xuất chính tại một tỉnh có lợi thế vượt trội về hạ tầng cảng biển hoặc thể chế, sau đó khai thác thị trường và nguồn nguyên liệu từ các tỉnh lân cận thay vì phân tán vốn đầu tư.

Dữ liệu nghiên cứu được trực quan hóa hiệu quả thông qua bản đồ phân bố không gian GIS và biểu đồ phân tán Moran's I. Bản đồ cụm không gian chỉ ra rằng các tỉnh thuộc vùng kinh tế trọng điểm phía Nam như Thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương, Đồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu tạo thành cụm tập trung cao - cao (High-High), hỗ trợ lẫn nhau về thị trường nhưng cạnh tranh trực tiếp về việc thu hút dự án độc lập.

So sánh với các công trình trước đây, kết quả của luận văn tương đồng với phát hiện của Hoàng và Goujon (2014) về sự tồn tại của tương tác không gian âm, đồng thời mở rộng nghiên cứu của Esiyok và Ugur (2015). Điểm vượt trội của mô hình SDM trong luận văn là đã tách bạch thành công tác động gián tiếp của các yếu tố thể chế (chỉ số PCI) và hạ tầng, chứng minh rằng cải cách thủ tục hành chính tại một tỉnh không chỉ nâng cao sức cạnh tranh cục bộ mà còn kích thích hiệu ứng chuyển dịch chuỗi giá trị trong toàn khu vực.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả định lượng, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm tối ưu hóa việc phân bổ và thu hút dòng vốn FDI:

1. Chuyển đổi chiến lược xúc tiến đầu tư từ cạnh tranh đơn lẻ sang liên kết vùng quy mô lớn:

   • Động từ hành động: Thiết lập và vận hành hội đồng điều phối vùng kinh tế trọng điểm thực chất.
   • Target metric: Giảm 15% mức độ phân tán dự án trùng lặp, tăng 25% tỷ lệ các dự án FDI có tính chất liên tỉnh.
   • Timeline: Giai đoạn 2026–2028.
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì, phối hợp với Ủy ban nhân dân 63 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.

2. Nâng cấp mạng lưới hạ tầng giao thông kết nối liên vùng gắn với hệ thống cảng biển quốc gia:

   • Động từ hành động: Đầu tư đồng bộ các tuyến cao tốc huyết mạch kết nối các tỉnh nội địa với 17 cụm cảng biển quốc gia tại 13 tỉnh ven biển.
   • Target metric: Cắt giảm 10% đến 12% chi phí logistics trên mỗi đơn vị sản phẩm xuất khẩu.
   • Timeline: Triển khai liên tục giai đoạn 2026–2030.
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Giao thông Vận tải và Ban Quản lý các Khu kinh tế ven biển.

3. Quy hoạch và phát triển cụm công nghiệp chuyên môn hóa theo chuỗi giá trị:

   • Động từ hành động: Xây dựng các khu công nghiệp vệ tinh chuyên trách sản xuất linh kiện, phụ trợ cho các trung tâm sản xuất lớn thay vì phát triển dàn trải.
   • Target metric: Nâng tỷ lệ nội địa hóa và tỷ lệ lao động công nghiệp hỗ trợ thêm 20% tại các địa phương lân cận trung tâm kinh tế.
   • Timeline: Hoàn thành quy hoạch phân khu trước năm 2027.
   • Chủ thể thực hiện: Sở Công Thương và Ban Quản lý các Khu công nghiệp cấp tỉnh.

4. Chuẩn hóa chương trình đào tạo nghề kỹ thuật cao theo chuẩn quốc tế:

   • Động từ hành động: Thành lập các trung tâm đào tạo nghề liên tỉnh, hợp tác trực tiếp giữa chính quyền địa phương và các doanh nghiệp FDI lớn.
   • Target metric: Nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo bình quân từ mức 14,28% lên tối thiểu 30% tại các tỉnh có tỷ lệ trũng.
   • Timeline: Giai đoạn 2026–2030.
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với cộng đồng doanh nghiệp FDI.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cao cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

• Cơ quan hoạch định chính sách cấp trung ương và địa phương: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm về tác động lan tỏa không gian, giúp các cơ quan như Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Sở Kế hoạch và Đầu tư xây dựng chiến lược thu hút FDI tránh hiện tượng cạnh tranh hạ giá hoặc ưu đãi thuế quá mức giữa các tỉnh lân cận.
• Các nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học kinh tế: Cung cấp tài liệu tham khảo chuẩn mực về ứng dụng kinh tế lượng không gian (Spatial Econometrics), cách lập trình và xử lý mô hình SDM, ma trận trọng số không gian trên dữ liệu bảng vĩ mô.
• Nhà đầu tư nước ngoài và các tập đoàn đa quốc gia (MNE): Sử dụng kết quả phân tích tác động trực tiếp và gián tiếp để tối ưu hóa quyết định lựa chọn địa điểm đặt nhà máy, trung tâm logistics và xây dựng mạng lưới cung ứng đa tầng tại Việt Nam.
• Hiệp hội doanh nghiệp và tổ chức xúc tiến thương mại: Ứng dụng hiểu biết về 10 chỉ số thành phần PCI và ngoại ứng tích tụ công nghiệp để tư vấn liên kết chuỗi cung ứng nội địa với các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao việc áp dụng kinh tế lượng không gian lại cần thiết hơn mô hình hồi quy tuyến tính cổ điển (OLS) khi nghiên cứu FDI cấp tỉnh?
Mô hình OLS giả định các tỉnh hoàn toàn độc lập, dẫn đến vi phạm giả định sai số và làm sai lệch ước lượng. Dữ liệu thực tế của 63 tỉnh cho thấy dòng vốn FDI chịu ảnh hưởng bởi vị trí tiếp giáp. Kinh tế lượng không gian giúp kiểm soát tự tương quan và đo lường chính xác các tác động lan tỏa xuyên biên giới hành chính.

Hệ số tự hồi quy không gian mang giá trị âm nói lên điều gì về dòng vốn FDI giữa các tỉnh lân cận?
Hệ số không gian âm phản ánh mối quan hệ cạnh tranh hoặc phân công lao động theo chiều dọc giữa các tỉnh lân cận. Khi một tỉnh thu hút một dự án FDI quy mô lớn, dòng vốn đổ vào các tỉnh tiếp giáp có thể suy giảm cục bộ do nhà đầu tư ưu tiên tập trung nguồn lực vào một trung tâm sản xuất chính.

Làm cách nào tác giả xử lý các tỉnh có giá trị vốn FDI đăng ký bằng 0 trong tập dữ liệu 252 quan sát?
Để khắc phục lỗi toán học khi lấy logarit tự nhiên mà không làm đứt gãy ma trận trọng số không gian, nghiên cứu quy ước giá trị vốn FDI bằng 0 thành 1 USD. Cách xử lý này bảo đảm tính liên tục của cấu trúc địa lý trên toàn bộ 63 tỉnh thành mà không làm sai lệch ý nghĩa thống kê.

Quy mô thị trường (GDP) của các tỉnh láng giềng tác động như thế nào đến thu hút FDI của tỉnh sở tại?
Theo mô hình SDM, GDP của các tỉnh lân cận tạo ra tác động gián tiếp dương có ý nghĩa. Điều này chứng minh các tập đoàn đa quốc gia xem xét tiềm năng tiêu thụ của toàn vùng kinh tế chứ không chỉ giới hạn trong quy mô thị trường của một tỉnh đơn lẻ nơi đặt nhà máy.

Tiêu chí nào được sử dụng để lựa chọn ma trận trọng số không gian phù hợp nhất trong nghiên cứu?
Nghiên cứu ước lượng mô hình trên 4 dạng ma trận không gian gồm ma trận kề nhị phân, nghịch đảo khoảng cách, ngưỡng khoảng cách và k láng giềng gần nhất. Tiêu chuẩn thông tin Akaike (AIC) thấp nhất được sử dụng làm căn cứ định lượng để chọn ma trận kề nhị phân làm ma trận tối ưu.

Kết luận

• Luận văn đã chứng minh vững chắc sự tồn tại của tự tương quan không gian trong dòng vốn FDI tại 63 tỉnh thành Việt Nam, khẳng định mô hình Spatial Durbin Model (SDM) là công cụ vượt trội so với các mô hình truyền thống.
• Tác động lan tỏa không gian âm giữa các tỉnh tiếp giáp chỉ rõ tính chất cạnh tranh vị trí đầu tư, đòi hỏi tư duy quản trị phải chuyển từ cấp tỉnh đơn lẻ sang liên kết vùng.
• Các yếu tố quy mô thị trường, chất lượng lao động, sự tích tụ công nghiệp FDI và hạ tầng cảng biển quốc gia là những biến số quyết định mức độ hấp dẫn vốn đầu tư quốc tế.
• Nghiên cứu đóng góp cơ sở dữ liệu thực nghiệm quan trọng, định hình lộ trình chính sách phát triển kinh tế vùng giai đoạn 2026–2030 với mục tiêu nâng cao giá trị gia tăng của chuỗi cung ứng quốc gia.
• Quý độc giả, nhà nghiên cứu và cơ quan quản lý quan tâm hãy khai thác sâu toàn văn công trình để ứng dụng phương pháp kinh tế lượng không gian vào việc hoạch định các chiến lược kinh tế - xã hội bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

UNIVERSITY OF ECONOMICS ERAMUS UNIVERSITY ROTTEDAM HO CHI MINH CITY INSTITUTE OF SCOCIAL STUDIES VIETNAM THE NETHERLANDS VIETNAM – THE NETHERLANDS PROGRAMME FOR M.A IN DEVELOPMENT ECONOMICS DIRECT, INDIRECT AND TOTAL EFFECT IN SPATIAL ANALYSIS OF PROVINCIAL FDI IN VIETNAM BY LE VAN THANG HO CHI MINH CITY, November 2016 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] UNIVERSITY OF ECONOMICS ERAMUS UNIVERSITY ROTTEDAM HO CHI MINH CITY INSTITUTE OF SCOCIAL STUDIES VIETNAM THE NETHERLANDS VIETNAM - NETHERLANDS PROGRAMME FOR M.A IN DEVELOPMENT ECONOMICS DIRECT, INDIRECT AND TOTAL EFFECT IN SPATIAL ANALYSIS OF PROVINCIAL FDI IN VIETNAM BY LE VAN THANG ACADEMIC SUPERVISOR DR. NGUYEN LUU BAO DOAN HO CHI MINH CITY, November 2016 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DECLARATION “This is to certify that this thesis entitled “Direct, Indirect and Total effect In Spatial Analysis of Provincial FDI in Vietnam”, which is submitted by me in fulfillment of the requirements for the degree of Master of Art in Development Economics to the Vietnam – The Netherlands Programme (VNP). The thesis constitutes only my original work and due supervision and acknowledgement have been made in the text to all materials used.” Le Van Thang i TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ACKNOWLEDGEMENT This thesis could not be accomplished without the supporting and the motivation that I have received from many people. It is a pleasure to convey my gratitude to them all in my humble acknowledgment.

Foremost, I would like to express my sincere appreciation to Dr. Nguyen Luu Bao Doan, my supervisor. He gave me the greatest supporting, energetic assistance and valuable guidance as well as an infinite patient to encourage me to complete my very first research. Nguyen Luu Bao Doan, this study would never finish.

Besides, I also would like to give my gratitude to the Vietnam- Netherland Programme, especially to all lecturers who provided me valuable knowledge, VNP staffs for their restless assistant for the time I have been studying in VNP as well as School of Economics. I would love to express my gratefulness to Prof. Nguyen Trong Hoai and Dr. Pham Khanh Nam for the first suggestion to encourage me to deal with a novelty field of my knowledge - spatial analysis.

Moreover, I would like to give my sincere thankfullness to Dr. Pham Khanh Nam who has provided a valuable data source for me to complete this thesis. Besides that, I would like to thank all my friends, my fellows at the University of Economics, Ho Chi Minh City, my groups and all the classmates in K20-VNP. All of them are always be my side encourage and support me to complete the thesis.

Finally, I would like to send my gratefulness to my father, my mother, my two little brother, sister- Van Nam and Thuy Linh for their love, sacrifice, tremendous support for me not only to complete this thesis but also for my whole life. ii TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ABBREVIATION AIC: Akaike Information Criteria ESDA: Exploratory Spatial Data Analysis EU: European Union FDI: Foreign Direct Investment GDP: Gross Domestic Product GSO: General Statistical Official GRP: Gross Regional Product PCI: Provincial Competitiveness Index LM test: Lagrange Multiplier test MPI: Minister of Planning and Investment MNE: Multinational Enterprises SAR: Spatial Autoregressive Model SDM: Spatial Durbin Model SEM: Spatial Error Model USAID: The United States Agency for International Development VCCI: Chamber of commerce and industry VIF: Variance Inflation Factor iii TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ABSTRACT This paper investigates the spatial pattern of Foreign Direct Investment (FDI) for all 63 provinces in Vietnam from 2011 to 2014. Empirical studies on locational determinants of FDI typically neglected the spatial interaction among observations which lead to inefficient and biased estimations. Indeed, Moran’s I suggested by Moran, which is used to detect the spatial autocorrelation in data pattern of both dependent and independent variables, give hints of the necessity of spatial econometrics in analyzing the FDI determinants.

Through General To Specific approach, the Spatial Durbin Model (SDM) has been chosen as the most appropriate model, compared with other models like Non-spatial model, Spatial- Autoregressive Model (SAR) and Spatial Error Model (SEM). This study finds that the FDI flow into one province negatively spatially affects FDI inflow in remaining provinces. Moreover, by applying SDM, this paper econometrically estimates the impact of host province’s determinants and its neighbor determinants on its FDI inflow. Keywords: Foreign Direct Investment, Moran’s I, Spatial analysis iv TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CONTENTS DECLARATION .iv LIST OF FIGURE.

vii LIST OF TALBE. viii CHAPTER 1: INTRODUCTION .4 Scope of the study. 4 CHAPTER 2: OVERVIEW OF FDI IN VIETNAM .1 Stages of foreign direct investment in Vietnam .2 Distribution of foreign direct investment among provinces.3 Country of origin .4 Sectors of foreign direct investment. 11 CHAPTER 3: LITERATURE REVIEW .1 Theories about location choices of foreign direct investment.1 The eclectic paradigm OLI .2 Agglomeration and foreign direct investment .2 The inter-dependence of FDI between locations.1 MNE choice theory.1 Empirical studies of FDI determinants in spatial analysis.2 Empirical studies of FDI determinants in Vietnam .3 Fundamental FDI determinants.

26 CHAPTER 4: DATA AND METHODOLOGY. 31 v TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2 Spatial econometric model .1 Spatial Autoregressive Model .2 Spatial Error Model .3 Spatial Durbin Model .4 Marginal effect in Spatial Durbin Model .3 Pre-test for spatial existent with Moran’s I .4 Spatial weight matrix .5 Comparisons of models. 46 CHAPTER 5: EMPIRICAL RESULT.3 Limitation and future research. 64 vi TIEU LUAN MOI download : [e-mail] LIST OF FIGURE Figure 2.1: Registered, implement FDI (million USD) and Number of FDI projects .2: The distribution of FDI in Vietnam from 1988 to 2014 .3: The sector distribution of FDI .1: Analytical framework of FDI and determinants.1: General to Specific strategy .1: The Local Moran’s I of FDI inflow Vietnam in 2011-2012-2014.

49 vii TIEU LUAN MOI download : [e-mail] LIST OF TALBE Table 2.1: Sharing of FDI in Vietnam from 1988 to 2014 .2: Top ten countries of origin of FDI in Vietnam .1: Multinational Enterprise Motivation .1: The variable descriptive .2: The summary statistics of variables .1: The Moran’s I coefficient of FDI .2: The Moran’s I coefficient of explanatory variables .3: The AIC value.4: The Marginal effect of Spatial Durbin Model. 52 viii TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHAPTER 1: INTRODUCTION 1.1 Problem statement Foreign Direct Investment (FDI) plays a major role in the countries’s growth, especially in developing countries, thank to its benefits, including technological transferring, management skill, job creations, and other positive externalities. Moreover, the FDI is considered as one of the essential elements for economic development (Cave, 1996; Nwaogu, 2012). Aware of these positive effects, nations have implemented several manners to promote the FDI inflow such as issuing supportive law and policies, opening their market, enhancing the human capital or improving the infrastructure capability.

Particular to Vietnam, since the “Doi Moi” in 1986, the economy system was reconstructed from planned economy into the market economy. The foreign sector is accepted as a component of the economy. Vietnam started its new policies to attract the FDI inflow and become an attractive destination for investment from abroad. Due to the growth of FDI activities, researchers has paid considerable attention into finding the FDI determinants in recent years.

Blanc-Brude et al. (2014) have reviewed hundred previous studies on FDI determinants with varying scales: countries within a region or sub-national in a country. For sub-national level, there are some remarkable studies such as Cheng and Kwan (2000), Sun, Tong and Yu (2002), Kang and Lee (2007) for China, Crozet et al. Regarding to Vietnam, the examining on FDI’s determinants at the provincial level are relatively inadequate.

There is only few papers in this field, like Pham (2002), Meyer and Nguyen (2005), Anwar and Nguyen (2010). Nonetheless, the similarities of above studies is that they have assumed each region is isolated and have no impact on the others. With this assumption, the amount of FDI inflow to each region are functioned by its characteristic only and therefore, these researchers just explored the disparity of FDI in term of locational determinants. However, according to the Tobler’s law (1970): “Everything is related to everything else, but near things are more related than distant things”.

To illustrate for the Tolber’s Law, Neumayer and Plumper (2010) gave an example of a person in attempt to avoid the traffic jam to arrive the destination as quick as possible. One conclusion might be obtained from this example is that the time travel for this person to reach the destination would be a function of the vehicle used, the velocity, the road route utilized. Also, the amount of time 1 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] depends on the time of others to arrive their destination. Besides, his travelling time also depends on the other’s options such as their vehicle, their velocity, and their road route.

The Tolber’s law is also applied in examining the FDI determinants. For instance, if Ha Noi attracts more FDI would possibly boost or deteriorate the FDI inflow of its nearby neighbors, or if Ha Noi holds a good infrastructure or a high level of human capital, then it would not only assist to attract more FDI inflow itself but also possibly make positive externalities on nearby provinces such as Ninh Binh or Hai Duong. More comprehensive, this implies that the level of FDI inflow in one province not only depends on its determinants but also influenced by the FDI inflow of other nearby provinces as well as their determinants. Alternatively, the geographical proximity between provinces in Vietnam also contributes a particular effect on the level of FDI inflow and the closer proximity-the stronger effect.

The impact caused by the proximity between regions is known as spatial effect. Therefore, due to the existence of spatial effect, the reliability of previous studies on FDI determinants with assumption that regions are distinct, is in doubt. According to Anselin (1988), the omission of spatial effect lead to biased, inconsistent or inefficient parameter estimates. As a result, these spatial effects should be controlled to yield a more accurate estimation.

Nevertheless, previous works on FDI determinants of Vietnam provided a useful suggestion for selecting potential determinants. Currently, there are only two empirical studies of Hoang and Goujon (2014), Esiyok and Ugur (2015), which embraced the spatial effect. By applying two different models, they stated that the FDI inflow to provinces in Vietnam has impact on one another with different signs. However, the restraint of using two basic spatial models does not allow them to distinguish the real impact of characteristics from nearby provinces on the host province.

Thereby, this study is expected to partially fulfill the drawbacks in previous studies by accounting for the spatial interaction between provinces in investigating the FDI determinants, which might offer more precise results. Especially, by applying recent spatial econometric techniques, this study aims to reveal not only the spatial dependence of FDI in Vietnam but also the effect of alternative provinces determinants on the FDI flow into one province. 2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Research objective As discussed above, the FDI inflow to each province does not simply rely on its determinants but also be mutually affected by the FDI inflow to other provinces and their determinants through the spatial interaction.

Followed by that, this study is designed to analyze the FDI determinants at provincial level and examine the spatial interaction between provinces in attracting FDI. Research questions In order to reach the research goal, this study focuses on answering two main research questions: (1) Does the spatial dependence of FDI inflow between provinces in Vietnam exist? (2) Which determinants would affect the FDI inflow at the provincial level? 1.4 Scope of the study This study adopts the panel data at the provincial level for all 63 provinces in Vietnam from 2010 to 2014.