Phân Tích Tác Động Trực Tiếp, Gián Tiếp Và Tổng Hợp Của FDI Tại Các Tỉnh Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích tác động trực tiếp, gián tiếp và tổng thể của FDI tỉnh tại Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc về đầu tư nước ngoài.

• Tác giả: Lê Văn Thắng
• Người hướng dẫn: Dr. Nguyễn Lưu Bảo Đoàn
• Trường học: University Of Economics Erasmus University Rottedam Ho Chi Minh City Institute Of Scocial Studies
• Chuyên ngành: Development Economics
• Đề tài: Direct, Indirect And Total Effect In Spatial Analysis Of Provincial FDI In Vietnam
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• DECLARATION
• ACKNOWLEDGEMENT
• ABBREVIATION
• ABSTRACT
• CONTENTS
• 1. CHAPTER 1: INTRODUCTION
• 1.1. Problem statement
• 1.4. Scope of the study
• 2. CHAPTER 2: OVERVIEW OF FDI IN VIETNAM
• 2.1. Stages of foreign direct investment in Vietnam
• 2.2. Distribution of foreign direct investment among provinces
• 2.3. Country of origin
• 2.4. Sectors of foreign direct investment
• 3. CHAPTER 3: LITERATURE REVIEW
• 3.1. Theories about location choices of foreign direct investment
• 3.2. Agglomeration and foreign direct investment
• 3.3. The inter-dependence of FDI between locations
• 3.4. Empirical studies of FDI determinants in spatial analysis
• 3.5. Empirical studies of FDI determinants in Vietnam
• 3.6. Fundamental FDI determinants
• 4. CHAPTER 4: DATA AND METHODOLOGY
• 4.1. Spatial econometric model
• 4.1.1. Spatial Autoregressive Model
• 4.1.2. Spatial Error Model
• 4.1.3. Spatial Durbin Model
• 4.1.4. Marginal effect in Spatial Durbin Model
• 4.2. Pre-test for spatial existent with Moran’s I
• 4.3. Spatial weight matrix
• 4.4. Comparisons of models
• 5. CHAPTER 5: EMPIRICAL RESULT
• 5.1. Limitation and future research
• LIST OF FIGURE
• LIST OF TALBE

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tác Động Của FDI Tại Việt Nam

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã trở thành một yếu tố quan trọng trong sự phát triển kinh tế của Việt Nam. Từ khi thực hiện chính sách Đổi Mới vào năm 1986, Việt Nam đã thu hút được một lượng lớn vốn FDI từ nhiều quốc gia. FDI không chỉ mang lại nguồn vốn mà còn chuyển giao công nghệ, tạo ra việc làm và nâng cao năng lực quản lý. Tuy nhiên, tác động của FDI không chỉ dừng lại ở những lợi ích trực tiếp mà còn có những hiệu ứng gián tiếp và tổng hợp mà cần được phân tích kỹ lưỡng.

1.1. Tác Động Trực Tiếp Của FDI Đến Kinh Tế

FDI đóng góp vào tăng trưởng kinh tế thông qua việc tạo ra việc làm và tăng thu nhập cho người lao động. Theo nghiên cứu của Le Van Thang (2016), FDI đã giúp tăng trưởng GDP của các tỉnh có vốn đầu tư nước ngoài cao hơn so với các tỉnh khác. Điều này cho thấy rằng FDI không chỉ là nguồn vốn mà còn là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế địa phương.

1.2. Tác Động Gián Tiếp Của FDI Đến Các Tỉnh

Ngoài tác động trực tiếp, FDI còn tạo ra các hiệu ứng gián tiếp thông qua việc nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp nội địa. Các doanh nghiệp trong nước có thể học hỏi từ các công ty nước ngoài về công nghệ và quản lý, từ đó cải thiện hiệu suất làm việc và chất lượng sản phẩm.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Việc Thu Hút FDI

Mặc dù FDI mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc thu hút và quản lý FDI cũng gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như chính sách không đồng bộ, cơ sở hạ tầng yếu kém và sự cạnh tranh giữa các tỉnh trong việc thu hút FDI là những yếu tố cần được xem xét.

2.1. Chính Sách FDI Chưa Đồng Bộ

Chính sách FDI tại Việt Nam vẫn còn nhiều bất cập, dẫn đến việc các nhà đầu tư nước ngoài gặp khó khăn trong việc tiếp cận thông tin và thực hiện các thủ tục đầu tư. Điều này có thể làm giảm sức hấp dẫn của Việt Nam trong mắt các nhà đầu tư.

2.2. Cơ Sở Hạ Tầng Yếu Kém

Cơ sở hạ tầng tại nhiều tỉnh vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu của các nhà đầu tư nước ngoài. Việc thiếu hụt về giao thông, điện nước và các dịch vụ hỗ trợ khác có thể làm giảm khả năng cạnh tranh của các tỉnh trong việc thu hút FDI.

III. Phương Pháp Phân Tích Tác Động Của FDI

Để phân tích tác động của FDI, nghiên cứu sử dụng các mô hình kinh tế lượng không gian, cho phép xem xét mối quan hệ giữa các tỉnh và tác động của FDI từ các tỉnh lân cận. Phương pháp này giúp làm rõ hơn về hiệu ứng không gian của FDI.

3.1. Mô Hình Kinh Tế Lượng Không Gian

Mô hình Kinh tế lượng không gian (Spatial Econometric Model) cho phép phân tích mối quan hệ giữa các biến trong không gian. Nghiên cứu của Le Van Thang (2016) đã áp dụng mô hình này để đánh giá tác động của FDI tại các tỉnh Việt Nam.

3.2. Phân Tích Tương Quan Không Gian

Phân tích tương quan không gian giúp xác định mức độ ảnh hưởng của FDI từ các tỉnh lân cận đến tỉnh mục tiêu. Điều này cho thấy rằng FDI không chỉ ảnh hưởng đến tỉnh mà còn có tác động lan tỏa đến các khu vực xung quanh.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Về FDI

Nghiên cứu về tác động của FDI không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong việc xây dựng chính sách. Các kết quả nghiên cứu có thể giúp các nhà hoạch định chính sách cải thiện môi trường đầu tư và thu hút FDI hiệu quả hơn.

4.1. Đề Xuất Chính Sách Để Tăng Cường FDI

Các chính sách cần được điều chỉnh để tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư nước ngoài. Việc cải thiện cơ sở hạ tầng và đơn giản hóa thủ tục đầu tư là những yếu tố quan trọng để thu hút FDI.

4.2. Tăng Cường Hợp Tác Giữa Các Tỉnh

Hợp tác giữa các tỉnh trong việc thu hút FDI có thể tạo ra sức mạnh tổng hợp, giúp nâng cao khả năng cạnh tranh và thu hút nhiều nguồn vốn hơn từ nước ngoài.

V. Kết Luận Về Tác Động Của FDI Tại Việt Nam

FDI đã và đang đóng góp quan trọng vào sự phát triển kinh tế của Việt Nam. Tuy nhiên, để tối ưu hóa tác động của FDI, cần có những chính sách phù hợp và sự hợp tác chặt chẽ giữa các tỉnh. Nghiên cứu này không chỉ cung cấp cái nhìn tổng quan về tác động của FDI mà còn chỉ ra những thách thức và cơ hội trong tương lai.

5.1. Tương Lai Của FDI Tại Việt Nam

Với những chính sách đúng đắn, Việt Nam có thể tiếp tục thu hút FDI và tận dụng tối đa lợi ích từ nguồn vốn này. Sự phát triển bền vững của FDI sẽ góp phần vào sự phát triển kinh tế lâu dài của đất nước.

5.2. Đề Xuất Nghiên Cứu Trong Tương Lai

Cần có thêm nhiều nghiên cứu sâu hơn về tác động của FDI tại các tỉnh khác nhau, đặc biệt là trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự thay đổi nhanh chóng của nền kinh tế thế giới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giai đoạn từ năm 1988 đến năm 2014 ghi nhận bước phát triển nhảy vọt của dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào Việt Nam với tổng vốn đăng ký đạt 252.716 triệu USD thông qua 17.768 dự án. Tuy nhiên, sự phân bổ nguồn vốn này bộc lộ sự chênh lệch sâu sắc về mặt địa lý. Thống kê thực tế cho thấy 24 tỉnh thành thuộc 4 Vùng Kinh tế Trọng điểm thu hút tới 73,6% tổng vốn FDI toàn quốc, trong đó Vùng Kinh tế Trọng điểm phía Nam chiếm 35,5% và Vùng Kinh tế Trọng điểm phía Bắc chiếm 28,2%. Ngược lại, 39 tỉnh thành còn lại chỉ chiếm tỷ trọng khiêm tốn 26,4%. Phần lớn các công trình nghiên cứu trước đây tại Việt Nam thường tiếp cận địa bàn cấp tỉnh như các thực thể kinh tế riêng lẻ, bỏ qua mối quan hệ tương tác không gian theo Định luật Địa lý Tobler.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là việc thu hút FDI của một tỉnh không chỉ chịu tác động từ các yếu tố nội tại mà còn chịu sự tương tác từ dòng vốn và đặc trưng kinh tế của các tỉnh lân cận. Mục tiêu chính của luận văn thạc sĩ này là nhận diện các yếu tố quyết định dòng vốn FDI cấp tỉnh và phân tích cấu trúc tương tác không gian thông qua các hiệu ứng trực tiếp, gián tiếp và tổng thể. Phạm vi nghiên cứu bao quát 63 tỉnh thành trên cả nước trong giai đoạn từ năm 2010 đến năm 2014, sử dụng số liệu FDI đăng ký giai đoạn 2011 - 2014 với các biến độc lập trễ một năm. Đề tài mang lại đóng góp quan trọng trong việc khắc phục hiện tượng ước lượng chệch và thiếu hiệu quả của các mô hình kinh tế lượng cổ điển, đồng thời cung cấp căn cứ định lượng xác thực giúp các cơ quan quản lý tối ưu hóa chính sách liên kết kinh tế vùng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa các trường phái lý thuyết kinh tế quốc tế và kinh tế học không gian hiện đại:

Thứ nhất, Khung lý thuyết OLI (Eclectic Paradigm) của John Dunning đóng vai trò là nền tảng giải thích hành vi đầu tư quốc tế thông qua ba trụ cột: Lợi thế sở hữu (Ownership), Lợi thế nội bộ hóa (Internalization) và Lợi thế địa điểm (Location). Khi xem xét các yếu tố cấp tỉnh, trụ cột Lợi thế địa điểm được tập trung khai thác để làm rõ sức hút từ quy mô thị trường, chi phí lao động, chất lượng nhân lực và cơ sở hạ tầng giao thông.

Thứ hai, Lý thuyết Kinh tế tích tụ (Agglomeration Economies) xuất phát từ Alfred Marshall và được phát triển bởi Fujita cùng Thisse. Lý thuyết này chỉ ra rằng sự tập trung mật độ cao của các doanh nghiệp tạo ra ba lợi ích ngoại ứng tích cực: sự lan tỏa tri thức công nghệ, sự hình thành thị trường lao động chuyên môn hóa cao và sự phát triển của chuỗi cung ứng liên kết ngược - xuôi.

Thứ ba, Lý thuyết Động cơ Doanh nghiệp Đa quốc gia (MNE Choice Theory) của Blonigen và Định luật Không gian thứ nhất của Tobler khẳng định mọi đối tượng địa lý đều có liên hệ với nhau, nhưng các thực thể ở gần nhau có mối quan hệ chặt chẽ hơn. Khung phân tích định hình 3 khái niệm cốt lõi: Tương tác nội sinh (dòng vốn FDI giữa các tỉnh phụ thuộc lẫn nhau), Tương tác ngoại sinh (đặc điểm kinh tế của tỉnh lân cận tác động đến FDI của tỉnh sở tại) và Hiệu ứng lan tỏa không gian (Spatial Spillover).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng bộ dữ liệu bảng (panel data) gồm 252 quan sát bao quát toàn bộ 63 tỉnh thành Việt Nam trong giai đoạn 5 năm từ 2010 đến 2014. Phương pháp chọn mẫu là phương pháp toàn mẫu, thu thập toàn diện trên phạm vi cả nước. Dữ liệu vốn FDI đăng ký được trích xuất từ Niên giám Thống kê của Tổng cục Thống kê (GSO). Các biến độc lập bao gồm Tổng sản phẩm trên địa bàn (GDP), độ mở thương mại, tỷ lệ lao động có chứng chỉ đào tạo, thu nhập bình quân của lao động làm công ăn lương và chỉ số cơ sở hạ tầng cảng biển quốc gia (hiện diện tại 13 tỉnh với 17 cảng biển). Chỉ số Năng lực Cạnh tranh Cấp tỉnh (PCI) được tổng hợp từ báo cáo thường niên của VCCI và USAID với 10 chỉ số thành phần. Để duy trì tính liên tục của cấu trúc không gian, các tỉnh có giá trị FDI bằng 0 được xử lý chuẩn hóa gán giá trị 1 USD nhằm phục vụ phép biến đổi hàm logarit tự nhiên.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích kinh tế lượng không gian xuất phát từ việc kiểm định Moran’s I cho thấy sự hiện diện rõ nét của tự tương quan không gian trong dòng vốn FDI và các biến giải thích. Quy trình phân tích tuân thủ chặt chẽ chiến lược Đi từ Tổng quát đến Cụ thể (General to Specific). Mô hình Không gian Durbin (Spatial Durbin Model - SDM) với ma trận tiếp giáp nhị phân (Binary Contiguity Weight Matrix) được lựa chọn thông qua kiểm định Wald và tiêu chí Thông tin Akaike (AIC), vượt trội hơn hẳn mô hình Tự hồi quy không gian (SAR), mô hình Sai số không gian (SEM) và mô hình OLS truyền thống. Kiểm định Hausman xác nhận mô hình tác động cố định theo thời gian (Time-Fixed Effects) là phù hợp nhất, cho phép bóc tách chính xác các tác động biên mà không làm mất tính chệch của tham số.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích định lượng từ mô hình Spatial Durbin Model mang lại 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, hệ số kiểm định Moran’s I đối với dòng vốn FDI đăng ký mang giá trị dương có ý nghĩa thống kê ở mức 1%, khẳng định dòng vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam không phân bố ngẫu nhiên mà tập trung thành các cụm không gian rõ rệt.

Thứ hai, hệ số trễ không gian của biến phụ thuộc mang giá trị âm có ý nghĩa thống kê. Điều này chỉ ra rằng sự gia tăng dòng vốn FDI vào một tỉnh có xu hướng tạo ra hiệu ứng cạnh tranh và làm giảm dòng vốn FDI đăng ký của các tỉnh lân cận trong cùng khu vực địa lý.

Thứ ba, quy mô thị trường nội tỉnh (GDP) và mức độ tích tụ doanh nghiệp FDI có tác động trực tiếp cùng chiều mạnh mẽ nhất đến thu hút đầu tư. Thống kê mẫu phản ánh khoảng cách phát triển rất lớn khi quy mô kinh tế của TP. Hồ Chí Minh gấp khoảng 203 lần tỉnh Lai Châu. Chất lượng lao động nội tỉnh cũng tạo ra tác động trực tiếp tích cực, với tỷ lệ lao động qua đào tạo trung bình toàn quốc đạt 14,28%, dao động mạnh từ mức 5% tại Cà Mau đến 36% tại Hà Nội.

Thứ tư, sự hiện diện của cảng biển quốc gia đem lại lợi thế trực tiếp vượt trội cho 13 địa phương sở hữu hạ tầng này. Đồng thời, biến chi phí lao động thể hiện tác động trực tiếp mang dấu âm, phản ánh tính nhạy cảm của các nhà đầu tư nước ngoài đối với chi phí nhân công trong giai đoạn khảo sát.

Thảo luận kết quả

Dấu âm của hệ số tương tác không gian phản ánh tính chất cạnh tranh nguồn vốn giữa các địa phương lân cận, phù hợp với động cơ đầu tư tìm kiếm hiệu quả chi phí và nền tảng thương mại khu vực của các tập đoàn đa quốc gia. Khi một tỉnh thu hút thành công các dự án quy mô lớn, hiện tượng hút tảng băng (crowding-out) diễn ra khiến nguồn vốn đăng ký tại các tỉnh tiếp giáp suy giảm tương đối. Điều này tương đồng với hiện tượng phân rã theo khoảng cách (Distance Decay), khi ngoại ứng tích tụ chỉ phát huy mạnh mẽ trong phạm vi nội tỉnh nhưng lại tạo áp lực cạnh tranh lên ranh giới hành chính liền kề.

Kết quả này củng cố các nghiên cứu thực nghiệm của Hoang và Goujon (2014) nhưng mở rộng sâu sắc hơn khi chỉ ra được tác động gián tiếp từ các yếu tố của tỉnh lân cận. Trong nghiên cứu, dữ liệu không gian được trực quan hóa qua biểu đồ phân tán Moran và bản đồ phân cụm Local Moran’s I, phân định rõ 63 tỉnh thành thành 4 nhóm liên kết không gian: Cao - Cao (tập trung tại Đông Nam Bộ và Đồng bằng Sông Hồng), Thấp - Thấp (tập trung tại Tây Bắc và Tây Nguyên), Cao - Thấp và Thấp - Cao. Bảng phân rã ma trận đạo hàm riêng của mô hình SDM đã minh chứng rằng việc nâng cao chất lượng lao động hay mở rộng quy mô kinh tế của một tỉnh sẽ tạo ra hiệu ứng lan tỏa gián tiếp, thúc đẩy sự tái cơ cấu chuỗi cung ứng của các tỉnh láng giềng.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả thực nghiệm từ mô hình kinh tế lượng không gian, 4 nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất:

Thứ nhất, thiết lập cơ chế điều phối liên kết vùng trong thu hút FDI.

• Chủ thể thực hiện: Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì, phối hợp cùng Ủy ban Nhân dân các tỉnh trong 4 Vùng Kinh tế Trọng điểm.
• Hành động: Xây dựng quy hoạch danh mục dự án đầu tư theo cụm ngành chuyên môn hóa, chấm dứt tình trạng cạnh tranh hạ giá đất và ưu đãi thuế cục bộ.
• Mục tiêu cụ thể: Nâng tỷ trọng liên kết chuỗi cung ứng nội vùng thêm 15% đến 20% trong giai đoạn 2026 - 2028.

Thứ hai, hiện đại hóa hạ tầng logistics và kết nối liên vùng cảng biển.

• Chủ thể thực hiện: Bộ Giao thông Vận tải phối hợp cùng chính quyền 13 tỉnh thành có cảng biển quốc gia.
• Hành động: Mở rộng các tuyến đường cao tốc và vành đai kết nối trực tiếp các khu công nghiệp nội địa với hệ thống 17 cảng biển nước sâu.
• Mục tiêu cụ thể: Rút ngắn 25% thời gian luân chuyển hàng hóa liên tỉnh và giảm 10% chi phí logistics đường bộ trước năm 2029.

Thứ ba, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực gắn với nhu cầu công nghệ cao.

• Chủ thể thực hiện: Sở Lao động - Thương binh và Xã hội các địa phương liên kết với các trường đại học và doanh nghiệp FDI.
• Hành động: Thành lập các trung tâm đào tạo kỹ thuật nghề đạt chuẩn quốc tế tại các vùng trũng về nhân lực.
• Mục tiêu cụ thể: Nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo từ mức trung bình 14,28% lên tối thiểu 30% tại các tỉnh kém phát triển trong vòng 3 năm tới.

Thứ tư, đẩy mạnh cải cách thể chế và cải thiện môi trường kinh doanh cấp tỉnh.

• Chủ thể thực hiện: Ủy ban Nhân dân 63 tỉnh thành dưới sự hướng dẫn của VCCI.
• Hành động: Đơn giản hóa thủ tục hành chính, số hóa quy trình cấp phép đầu tư và nâng cao tính minh bạch thông tin.
• Mục tiêu cụ thể: Phấn đấu đạt điểm chỉ số PCI trung bình toàn quốc trên 65 điểm vào năm 2027, giảm 30% chi phí thời gian cho nhà đầu tư.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và phương pháp luận của đề tài đem lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

Thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách tại Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Ban Quản lý Khu kinh tế và Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh. Nhóm đối tượng này có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng quy hoạch kinh tế không gian, phân bổ dự án FDI hài hòa và ngăn ngừa hiện tượng cạnh tranh triệt tiêu giữa các địa phương lân cận.

Thứ hai, giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Kinh tế phát triển, Kinh tế quốc tế và Kinh tế học không gian. Luận văn cung cấp tài liệu tham khảo mẫu mực về quy trình phân tích từ kiểm định Moran’s I, xử lý ma trận trọng số không gian cho đến ước lượng mô hình Spatial Durbin Model.

Thứ ba, các tập đoàn đa quốc gia, doanh nghiệp FDI và các đơn vị tư vấn đầu tư bất động sản công nghiệp. Kết quả phân tích giúp doanh nghiệp nhận diện chính xác lợi thế địa điểm, tác động lan tỏa từ hạ tầng cảng biển và nguồn nhân lực liên tỉnh để đưa ra quyết định tối ưu khi đặt nhà máy sản xuất.

Thứ tư, các tổ chức xúc tiến đầu tư, hiệp hội doanh nghiệp trong và ngoài nước. Dữ liệu thực nghiệm hỗ trợ các đơn vị này tham mưu hiệu quả cho chính quyền địa phương trong việc cải thiện chỉ số PCI và thiết lập chuỗi cung ứng vệ tinh.

Câu hỏi thường gặp

Mô hình Không gian Durbin (SDM) có ưu điểm gì vượt trội so với các mô hình kinh tế lượng truyền thống? Mô hình SDM giải quyết triệt để vấn đề sai số do bỏ sót biến không gian trong mô hình OLS. Phương pháp này cho phép ước lượng đồng thời cả tương tác nội sinh giữa biến phụ thuộc và tương tác ngoại sinh từ các biến giải thích của tỉnh lân cận, giúp bóc tách chính xác các hiệu ứng biên trực tiếp, gián tiếp và tổng thể mà các mô hình SAR hay SEM không thực hiện được.

Dòng vốn FDI tại Việt Nam có xu hướng phân bổ theo không gian như thế nào? Dòng vốn FDI phân bổ mang tính tập trung cao độ tại các cực tăng trưởng thuộc Vùng Kinh tế Trọng điểm phía Bắc và phía Nam, chiếm tới 73,6% tổng vốn đăng ký toàn quốc. Các địa phương có quy mô kinh tế lớn, mật độ doanh nghiệp ngoại cao và gần cảng biển tạo thành các cụm thu hút FDI vượt trội so với khu vực miền núi Tây Bắc hay Tây Nguyên.

Hạ tầng cảng biển đóng vai trò như thế nào trong việc thu hút vốn FDI cấp tỉnh? Hạ tầng cảng biển quốc gia tại 13 tỉnh thành tạo ra lợi thế cạnh tranh trực tiếp rất lớn, giúp giảm thiểu đáng kể chi phí vận tải quốc tế và thời gian thông quan. Đây là yếu tố then chốt thu hút các dự án FDI thuộc lĩnh vực sản xuất chế biến chế tạo vốn chiếm tới 56% tổng vốn đăng ký tại Việt Nam.

Vì sao chất lượng lao động lại tác động mạnh đến dòng vốn FDI? Chất lượng lao động phản ánh năng suất và khả năng tiếp thu chuyển giao công nghệ hiện đại của lực lượng sản xuất địa phương. Thực tế cho thấy các tỉnh có tỷ lệ lao động qua đào tạo cao như Hà Nội với 36% luôn duy trì sức hút mạnh mẽ đối với dòng vốn FDI công nghệ cao so với các tỉnh có tỷ lệ thấp như Cà Mau với 5%.

Chỉ số Năng lực Cạnh tranh Cấp tỉnh (PCI) ảnh hưởng ra sao đến quyết định của nhà đầu tư nước ngoài? Chỉ số PCI đại diện cho chất lượng thể chế điều hành và tính minh bạch của môi trường kinh doanh địa phương. Một địa phương có điểm số PCI cao giúp nhà đầu tư giảm thiểu chi phí không chính thức, rút ngắn thời gian tuân thủ thủ tục pháp lý và đảm bảo an toàn tài sản, từ đó kích thích dòng vốn FDI đăng ký gia tăng bền vững.

Kết luận

• Luận văn đã chứng minh thực nghiệm sự tồn tại vững chắc của mối phụ thuộc không gian trong phân bổ dòng vốn FDI tại 63 tỉnh thành Việt Nam giai đoạn 2010 - 2014.
• Mô hình Không gian Durbin (SDM) khẳng định dòng vốn FDI của một tỉnh chịu tác động đồng thời từ các yếu tố nội tại và các yếu tố kinh tế của các tỉnh lân cận.
• Quy mô kinh tế, mức độ tích tụ doanh nghiệp FDI, chất lượng nguồn nhân lực và hạ tầng cảng biển là các động lực thúc đẩy đầu tư trực tiếp mạnh mẽ nhất.
• Hệ số trễ không gian mang dấu âm phản ánh tính chất cạnh tranh thu hút FDI giữa các địa phương láng giềng, đòi hỏi tư duy liên kết vùng thay vì tư duy cục bộ hành chính.
• Nghiên cứu đóng góp bước tiến quan trọng về phương pháp luận kinh tế lượng không gian ứng dụng trong việc bóc tách hiệu ứng trực tiếp và lan tỏa gián tiếp.

Kế hoạch hành động tiếp theo cần tập trung hoàn thiện khung pháp lý và chính sách điều phối liên kết kinh tế vùng trong giai đoạn 2026 - 2030, đồng thời mở rộng nghiên cứu sang dữ liệu vi mô cấp doanh nghiệp. Quý độc giả và các nhà nghiên cứu quan tâm vui lòng tham khảo toàn văn luận văn để tiếp cận chi tiết mô hình định lượng và hệ thống bảng ma trận không gian chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

UNIVERSITY OF ECONOMICS ERAMUS UNIVERSITY ROTTEDAM HO CHI MINH CITY INSTITUTE OF SCOCIAL STUDIES VIETNAM THE NETHERLANDS VIETNAM – THE NETHERLANDS PROGRAMME FOR M.A IN DEVELOPMENT ECONOMICS DIRECT, INDIRECT AND TOTAL EFFECT IN SPATIAL ANALYSIS OF PROVINCIAL FDI IN VIETNAM BY LE VAN THANG HO CHI MINH CITY, November 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] UNIVERSITY OF ECONOMICS ERAMUS UNIVERSITY ROTTEDAM HO CHI MINH CITY INSTITUTE OF SCOCIAL STUDIES VIETNAM THE NETHERLANDS VIETNAM - NETHERLANDS PROGRAMME FOR M.A IN DEVELOPMENT ECONOMICS DIRECT, INDIRECT AND TOTAL EFFECT IN SPATIAL ANALYSIS OF PROVINCIAL FDI IN VIETNAM BY LE VAN THANG ACADEMIC SUPERVISOR DR. NGUYEN LUU BAO DOAN HO CHI MINH CITY, November 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DECLARATION “This is to certify that this thesis entitled “Direct, Indirect and Total effect In Spatial Analysis of Provincial FDI in Vietnam”, which is submitted by me in fulfillment of the requirements for the degree of Master of Art in Development Economics to the Vietnam – The Netherlands Programme (VNP). The thesis constitutes only my original work and due supervision and acknowledgement have been made in the text to all materials used.” Le Van Thang i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ACKNOWLEDGEMENT This thesis could not be accomplished without the supporting and the motivation that I have received from many people. It is a pleasure to convey my gratitude to them all in my humble acknowledgment.

Foremost, I would like to express my sincere appreciation to Dr. Nguyen Luu Bao Doan, my supervisor. He gave me the greatest supporting, energetic assistance and valuable guidance as well as an infinite patient to encourage me to complete my very first research. Nguyen Luu Bao Doan, this study would never finish.

Besides, I also would like to give my gratitude to the Vietnam- Netherland Programme, especially to all lecturers who provided me valuable knowledge, VNP staffs for their restless assistant for the time I have been studying in VNP as well as School of Economics. I would love to express my gratefulness to Prof. Nguyen Trong Hoai and Dr. Pham Khanh Nam for the first suggestion to encourage me to deal with a novelty field of my knowledge - spatial analysis.

Moreover, I would like to give my sincere thankfullness to Dr. Pham Khanh Nam who has provided a valuable data source for me to complete this thesis. Besides that, I would like to thank all my friends, my fellows at the University of Economics, Ho Chi Minh City, my groups and all the classmates in K20-VNP. All of them are always be my side encourage and support me to complete the thesis.

Finally, I would like to send my gratefulness to my father, my mother, my two little brother, sister- Van Nam and Thuy Linh for their love, sacrifice, tremendous support for me not only to complete this thesis but also for my whole life. ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ABBREVIATION AIC: Akaike Information Criteria ESDA: Exploratory Spatial Data Analysis EU: European Union FDI: Foreign Direct Investment GDP: Gross Domestic Product GSO: General Statistical Official GRP: Gross Regional Product PCI: Provincial Competitiveness Index LM test: Lagrange Multiplier test MPI: Minister of Planning and Investment MNE: Multinational Enterprises SAR: Spatial Autoregressive Model SDM: Spatial Durbin Model SEM: Spatial Error Model USAID: The United States Agency for International Development VCCI: Chamber of commerce and industry VIF: Variance Inflation Factor iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ABSTRACT This paper investigates the spatial pattern of Foreign Direct Investment (FDI) for all 63 provinces in Vietnam from 2011 to 2014. Empirical studies on locational determinants of FDI typically neglected the spatial interaction among observations which lead to inefficient and biased estimations. Indeed, Moran’s I suggested by Moran, which is used to detect the spatial autocorrelation in data pattern of both dependent and independent variables, give hints of the necessity of spatial econometrics in analyzing the FDI determinants.

Through General To Specific approach, the Spatial Durbin Model (SDM) has been chosen as the most appropriate model, compared with other models like Non-spatial model, Spatial- Autoregressive Model (SAR) and Spatial Error Model (SEM). This study finds that the FDI flow into one province negatively spatially affects FDI inflow in remaining provinces. Moreover, by applying SDM, this paper econometrically estimates the impact of host province’s determinants and its neighbor determinants on its FDI inflow. Keywords: Foreign Direct Investment, Moran’s I, Spatial analysis iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CONTENTS DECLARATION .iv LIST OF FIGURE.

vii LIST OF TALBE. viii CHAPTER 1: INTRODUCTION .4 Scope of the study. 4 CHAPTER 2: OVERVIEW OF FDI IN VIETNAM .1 Stages of foreign direct investment in Vietnam .2 Distribution of foreign direct investment among provinces.3 Country of origin .4 Sectors of foreign direct investment. 11 CHAPTER 3: LITERATURE REVIEW .1 Theories about location choices of foreign direct investment.1 The eclectic paradigm OLI .2 Agglomeration and foreign direct investment .2 The inter-dependence of FDI between locations.1 MNE choice theory.1 Empirical studies of FDI determinants in spatial analysis.2 Empirical studies of FDI determinants in Vietnam .3 Fundamental FDI determinants.

26 CHAPTER 4: DATA AND METHODOLOGY. 31 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Spatial econometric model .1 Spatial Autoregressive Model .2 Spatial Error Model .3 Spatial Durbin Model .4 Marginal effect in Spatial Durbin Model .3 Pre-test for spatial existent with Moran’s I .4 Spatial weight matrix .5 Comparisons of models. 46 CHAPTER 5: EMPIRICAL RESULT.3 Limitation and future research. 64 vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LIST OF FIGURE Figure 2.1: Registered, implement FDI (million USD) and Number of FDI projects .2: The distribution of FDI in Vietnam from 1988 to 2014 .3: The sector distribution of FDI .1: Analytical framework of FDI and determinants.1: General to Specific strategy .1: The Local Moran’s I of FDI inflow Vietnam in 2011-2012-2014.

49 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LIST OF TALBE Table 2.1: Sharing of FDI in Vietnam from 1988 to 2014 .2: Top ten countries of origin of FDI in Vietnam .1: Multinational Enterprise Motivation .1: The variable descriptive .2: The summary statistics of variables .1: The Moran’s I coefficient of FDI .2: The Moran’s I coefficient of explanatory variables .3: The AIC value.4: The Marginal effect of Spatial Durbin Model. 52 viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHAPTER 1: INTRODUCTION 1.1 Problem statement Foreign Direct Investment (FDI) plays a major role in the countries’s growth, especially in developing countries, thank to its benefits, including technological transferring, management skill, job creations, and other positive externalities. Moreover, the FDI is considered as one of the essential elements for economic development (Cave, 1996; Nwaogu, 2012). Aware of these positive effects, nations have implemented several manners to promote the FDI inflow such as issuing supportive law and policies, opening their market, enhancing the human capital or improving the infrastructure capability.

Particular to Vietnam, since the “Doi Moi” in 1986, the economy system was reconstructed from planned economy into the market economy. The foreign sector is accepted as a component of the economy. Vietnam started its new policies to attract the FDI inflow and become an attractive destination for investment from abroad. Due to the growth of FDI activities, researchers has paid considerable attention into finding the FDI determinants in recent years.

Blanc-Brude et al. (2014) have reviewed hundred previous studies on FDI determinants with varying scales: countries within a region or sub-national in a country. For sub-national level, there are some remarkable studies such as Cheng and Kwan (2000), Sun, Tong and Yu (2002), Kang and Lee (2007) for China, Crozet et al. Regarding to Vietnam, the examining on FDI’s determinants at the provincial level are relatively inadequate.

There is only few papers in this field, like Pham (2002), Meyer and Nguyen (2005), Anwar and Nguyen (2010). Nonetheless, the similarities of above studies is that they have assumed each region is isolated and have no impact on the others. With this assumption, the amount of FDI inflow to each region are functioned by its characteristic only and therefore, these researchers just explored the disparity of FDI in term of locational determinants. However, according to the Tobler’s law (1970): “Everything is related to everything else, but near things are more related than distant things”.

To illustrate for the Tolber’s Law, Neumayer and Plumper (2010) gave an example of a person in attempt to avoid the traffic jam to arrive the destination as quick as possible. One conclusion might be obtained from this example is that the time travel for this person to reach the destination would be a function of the vehicle used, the velocity, the road route utilized. Also, the amount of time 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] depends on the time of others to arrive their destination. Besides, his travelling time also depends on the other’s options such as their vehicle, their velocity, and their road route.

The Tolber’s law is also applied in examining the FDI determinants. For instance, if Ha Noi attracts more FDI would possibly boost or deteriorate the FDI inflow of its nearby neighbors, or if Ha Noi holds a good infrastructure or a high level of human capital, then it would not only assist to attract more FDI inflow itself but also possibly make positive externalities on nearby provinces such as Ninh Binh or Hai Duong. More comprehensive, this implies that the level of FDI inflow in one province not only depends on its determinants but also influenced by the FDI inflow of other nearby provinces as well as their determinants. Alternatively, the geographical proximity between provinces in Vietnam also contributes a particular effect on the level of FDI inflow and the closer proximity-the stronger effect.

The impact caused by the proximity between regions is known as spatial effect. Therefore, due to the existence of spatial effect, the reliability of previous studies on FDI determinants with assumption that regions are distinct, is in doubt. According to Anselin (1988), the omission of spatial effect lead to biased, inconsistent or inefficient parameter estimates. As a result, these spatial effects should be controlled to yield a more accurate estimation.

Nevertheless, previous works on FDI determinants of Vietnam provided a useful suggestion for selecting potential determinants. Currently, there are only two empirical studies of Hoang and Goujon (2014), Esiyok and Ugur (2015), which embraced the spatial effect. By applying two different models, they stated that the FDI inflow to provinces in Vietnam has impact on one another with different signs. However, the restraint of using two basic spatial models does not allow them to distinguish the real impact of characteristics from nearby provinces on the host province.

Thereby, this study is expected to partially fulfill the drawbacks in previous studies by accounting for the spatial interaction between provinces in investigating the FDI determinants, which might offer more precise results. Especially, by applying recent spatial econometric techniques, this study aims to reveal not only the spatial dependence of FDI in Vietnam but also the effect of alternative provinces determinants on the FDI flow into one province. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Research objective As discussed above, the FDI inflow to each province does not simply rely on its determinants but also be mutually affected by the FDI inflow to other provinces and their determinants through the spatial interaction.

Followed by that, this study is designed to analyze the FDI determinants at provincial level and examine the spatial interaction between provinces in attracting FDI. Research questions In order to reach the research goal, this study focuses on answering two main research questions: (1) Does the spatial dependence of FDI inflow between provinces in Vietnam exist? (2) Which determinants would affect the FDI inflow at the provincial level? 1.