CHƯƠNG I. GIỚI THIỆU CHUNG 1. Lý do chọn đề tài An Giang là tỉnh có diện tích lớn thứ 04 trong khu vực Đồng bằng sông Cửu Long với tổng diện tích tự nhiên là 3.536,76 km2 và là tỉnh có dân số đông nhất trong khu vực với 2. Cùng với quá trình đô thị hoá và tốc độ tăng trưởng kinh tế cao của tỉnh An Giang, tiêu chuẩn đời sống của người dân ngày càng được cải thiện.
Vì vậy, tốc độ và khối lượng chất thải rắn sinh hoạt cũng phát sinh với khối lượng lớn gây sức ép và gánh nặng lên môi trường sống. Xử lý rác đang là vấn đề bức xúc của xã hội, trong đó có thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang. Quá trình đô thị hóa cùng với sự gia tăng về dân số, sự phát triển kinh tế - xã hội, đời sống nhân dân ngày càng được nâng cao, song xã hội và người dân phải đối mặt với những vấn đề môi trường ngày càng trở nên bức xúc, trong đó có ô nhiễm chất thải rắn từ sinh hoạt. Trong khi công tác phân loại, thu gom, vận chuyển, xử lý của địa phương hiện nay còn hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu, cùng với tình trạng xả rác thải không đúng nơi quy định tại các khu vực công cộng vẫn còn diễn ra khá phổ biến, gây ô nhiễm môi trường.
Trước tình hình trên, UBND tỉnh An Giang đã ban hành và tổ chức thực hiện nhiều Quyết định, Quy hoạch quản lý chất thải rắn, định hướng lâu dài và Kế hoạch thực hiện Quy hoạch quản lý chất thải rắn để giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trường do rác thải gây ra. Song hiện đang có khá nhiều vấn đề đặt ra trong quản lý rác thải trên địa bàn tỉnh An Giang, trong đó có vấn đề liên quan tới thực hiện chính sách xử lý rác thải đô thị, đặc biệt là thành phố Long Xuyên nơi có mật độ dân cư và hoạt động phát triển cao. Để có thể khắc phục các hạn chế trong công tác quản lý và xử lý chất thải rắn, phát huy các điểm mạnh của địa phương, tận dụng cơ hội và hạn chế các rủi ro trong hoạt động quản lý và xử lý chất thải rắn, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, gắn với bảo vệ môi trường hướng tới xây dựng nền kinh tế tuần hoàn của tỉnh An Giang, việc hoàn thiện hệ thống thu gom, xử lý rác thải trên địa bàn toàn tỉnh nói chung và thành phố Long Xuyên nói riêng là mục tiêu quan trọng cần thực hiện. Xuất phát từ thực tiễn nói trên, học viên đã lựa chọn đề tài: “Áp dụng phương pháp phân tích SWOT trong đánh giá hoạt động quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại thành phố Long Xuyên, 2 tỉnh An Giang” được thực hiện với mong muốn góp phần giải quyết các vấn đề liên quan đến quản lý chất thải sinh hoạt đô thị trên địa bàn nghiên cứu.
Mục tiêu và nội dung nghiên cứu 1. Mục tiêu nghiên cứu Sử dụng phương pháp SWOT để đánh giá hoạt động quản lý chất thải rắn sinh hoạt từ đó đề xuất các giải pháp cải thiện tại thành phố Long Xuyên. Nội dung nghiên cứu Để đạt được mục tiêu nghiên cứu nêu trên, những nội dung sau sẽ được thực hiện: 1) Tìm hiểu cơ sở lý luận và thực tiễn liên quan tới hoạt động quản lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn thành phố Long Xuyên. 2) Hiện trạng phát sinh chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn thành phố Long Xuyên.
3) Hiện trạng công tác quản lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn thành phố Long Xuyên. 4) Phân tích SWOT công tác quản lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn thành phố Long Xuyên. 5) Đề xuất các giải pháp cải thiện và tăng cường thực hiện chính sách quản lý tổng hợp chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn thành phố Long Xuyên. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 1.
Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận văn là hoạt động quản lý chất thải rắn sinh hoạt thành phố Long Xuyên. Phạm vi nghiên cứu đề tài - Về loại rác thải: tập trung vào chất thải rắn sinh hoạt phát sinh từ các hộ dân trong đô thị. - Về địa bàn: Thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang - Về thời gian: + Thời gian thu thập số liệu: được thu thập và xử lý trong giai đoạn 3 năm (2021 – 2023). + Thời gian thực hiện nghiên cứu: từ năm 2023 đến tháng 05/2024.
Bản đồ hành chính thành phố Long xuyên (Nguồn: DiaOcThongThai. Phương pháp nghiên cứu 1. Phương pháp luận Từ các đặc điểm về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội - môi trường, hiện trạng hoạt động quản lý chất thải rắn sinh hoạt thành phố Long Xuyên, luận văn tổng quan tài liệu, thu thập các báo cáo liên quan và kết hợp sử dụng phương pháp điều tra, khảo sát trực tiếp bằng phiếu điều tra xã hội học để tiến hành đánh giá thực trạng phát sinh chất thải rắn sinh hoạt tại khu vực nghiên cứu, kết hợp phương pháp phỏng vấn chuyên gia và phương pháp phân tích các điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức (SWOT), bao gồm phân tích ma trận SO-ST-WO-WT, để đánh giá, phân tích những ưu, nhược điểm trong quản lý chất thải rắn sinh hoạt của TP. Long Xuyên, làm cơ sở đề xuất các giải pháp cải thiện công tác quản lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn Thành phố.
4 Tổng quan về cơ sở lý thuyết, cơ sở thực Phương pháp tổng quan tài liệu tiễn, cơ sở pháp lý liên quan. Kinh nghiệm quản lý chất thải rắn sinh hoạt trong thực tế trong & ngoài nước - Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp - Phương pháp điều tra xã hội học và khảo sát thực tế - Hiện trạng kinh tế - xã hội - môi trường thành phố Long Xuyên, An Giang - Phương pháp thống kê, xử lý dữ liệu - Hiện trạng phát sinh CTRSH tại thành phố Long Xuyên - Phương pháp chuyên gia - Hiện trạng công tác quản lý chất thải rắn - Tổng quan kinh nghiệm quản lý sinh hoạt trên địa bàn thành phố Long chất thải rắn sinh hoạt trong thực Xuyên. tế trong & ngoài nước - Phương pháp chuyên gia - Phương pháp SWOT và ma trận SWOT (SO-ST-WO-WT) - Phương pháp phân tích các bên Phân tích mặt mạnh, mặt yếu, cơ hội và liên quan thách thức làm cơ sở đề xuất các giải pháp cải thiện công tác quản lý chất thải - Tổng quan kinh nghiệm quản lý rắn sinh hoạt trên địa bàn thành phố chất thải rắn sinh hoạt trong thực tế Long Xuyên. trong & ngoài nước Hình 1.2: Khung định hướng nghiên cứu 5 1.
Phương pháp nghiên cứu cụ thể 1. Phương pháp tổng quan tài liệu/thu thập số liệu thứ cấp Phương pháp này được áp dụng để thực hiện Nội dung (2) (3) nhằm thu thập các thông tin cần thiết cho nội dung nghiên cứu. Tài liệu lý thuyết từ những nguồn có sẵn các nghiên cứu liên quan, các đề tài, các báo cáo của sở Tài nguyên môi trường, thành phố Long Xuyên, niên giám thống kê, văn kiện của Đảng, văn bản chính sách quản lý của trung ương, địa phương, …. Phương pháp khảo sát thực tế và điều tra xã hội học Phương pháp này được áp dụng để thực hiện Nội dung (2) (3) và (4) nhằm thu thập các thông tin cần thiết cho nội dung nghiên cứu.
Phương pháp này sẽ sử dụng bảng câu hỏi được thiết kế sẵn để phục vụ việc phỏng vấn trong quá trình điều tra thực tế cho người dân địa phương và các bên liên quan là nguồn phát sinh CTRSH. (xem Phụ lục 1) Cụ thể, tổng số người dân thành phố Long Xuyên là khoảng 273,165 người (Theo số liệu do Cục tổng thống kê tỉnh An Giang, năm 2022), sử dụng 120 phiếu điều tra trên địa bàn thành phố Long Xuyên. Ứng dụng phần mềm Excel tính toán thống kê kết quả phỏng vấn để đánh giá hiện trạng công tác quản lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn thành phố Long Xuyên. Cỡ mẫu được tính theo công thức sau: n= N / (1 + Ne2) n là cỡ mẫu, N là số lượng tổng thể (tổng hộ dân trong huyện, e là sai số tiêu chuẩn 7%).
Việc phân bổ mẫu khảo sát dựa theo các tuyến đường chính và phụ của thành phố Long Xuyên, cụ thể là: 60 mẫu cho 03 đường chính là đường Lưu Hữu Phước (phường Mỹ Phước), đường Trần Hưng Đạo (phường Mỹ Bình), đường Ung Văn Khiêm (phường Đông Xuyên); và 60 mẫu cho 03 đường phụ là đường Bắc Hà Hoàng Hổ (phường Mỹ Hoà), đường Quảng Cơ Thành (phường Bình Khánh), đường Bùi Thị Xuân (phường Mỹ Xuyên); mỗi tuyến đường sẽ là 20 mẫu, chọn phân bố ngẫu nhiên. Việc phân bổ mẫu khảo sát học viên chọn khảo sát dựa theo các tuyến đường chính và phụ của thành phố Long Xuyên, đường lớn khác biệt với đường nhỏ ở góc độ quản lý chất thải rắn dựa trên các đặc điểm sau: 6 - Số lượng rác thải sinh ra: các nhà mặt tiền đường lớn có kinh tế khá giả hơn, các nhà hàng, dịch vụ phát sinh nhiều chất thải hơn nhà đường nhỏ; - Phương tiện thu gom: do đường rộng, các phương tiện thu gom chất thải rắn tại các đường lớn thường lớn, hiện đại hơn, … - Đơn vị quản lý: thường tại các đường phố lớn đơn vị thu gom là công ty dịch vụ công ích của Thành phố, hay quận, trong khi các đường nhỏ và hẻm thường sử dụng các nhóm dân lập; - Ý thức BVMT của các cư dân đô thị trên các đường phố lớn thường rõ nét hơn là tại các hẻm, đường nhỏ. Việc lấy mẫu các nguồn phát sinh CTRSH tính đến đặc điểm khác biệt của hai nơi giúp chúng ta tránh thông tin thiên lệch và khách quan hơn. Phương pháp thống kê và xử lý dữ liệu Sử dụng phần mềm Excel để thống kê và xử lý số liệu thu thập để thực hiện Nội dung (2), (3) và (4).
Các thông tin số liệu đã xử lý được biểu diễn thành các bảng biểu và các biểu đồ. Phương pháp chuyên gia Phương pháp này được áp dụng để thực hiện nội dung (2), (3), (4) và (5) thông qua việc tham khảo ý kiến của các chuyên gia về lĩnh vực môi trường dự kiến 10 chuyên gia bao gồm 02 nhân sự làm việc tại Công ty Môi trường đô thị An Giang, 05 cán bộ quản lý tại các phường, 01 cán bộ Sở Tài Nguyên và Môi trường, 01 cán bộ Phòng Tài nguyên và Môi trường, 01 cán bộ giảng dạy ngành quản lý môi trường tại trường Đại học Bách Khoa Thành phố Hồ Chí Minh.