CHƯƠNG 1 TONG QUAN VE CÔ PHIẾU NGÀNH NĂNG LƯỢNG 1. Thực trạng của thị trường chứng khoán Việt Nam LI. Những thành tựu đạt được của thị trường chứng khoán Việt Nam Trong hơn 10 năm phát triển, thị trường chứng khoán Việt Nam đã có những bước phát triển khá vượt bậc, đóng góp đáng kể vào sự phát triển của nước ta. Nhìn chung, thị trường chứng khoán đã có một số kết quả đáng ghi nhận sau: Thị trường cô phiếu năm 2000 chỉ có 2 công ty niêm yết với giá trị giao dịch mỗi phiên chỉ là 70 triệu đồng.
Hoạt động huy động vốn qua thị trường chỉ thực sự hình thành từ năm 2006. Trong năm 2006 có đến 44 công ty cổ phần thực hiện chào bán,với hơn 203 triệu cổ phiếu được chào bán. Tuy nhiên đến năm 2007 thị trường mới thực sự bùng nỗ với 192 công ty cổ phan va 4 ngân hàng thương mại được đăng kí với Ủy ban chứng khoán Nhà nước, với tổng lượng vốn huy động được lên đến 40.000 tỷ đồng GTVH Triệu TK 1000 900 800 Foo 600 500 400 300 200 100 ——Gidtr van hóa (nghìn tỷ đồng} —— Số lượng TK Hình 1: Giá trị von hóa va sô lượng tài khoản qua các năm Nguyễn Thị Ngọc Toán tài chính 52A Chuyên dé thực tập GVHD: TS. Hoàng Đức Mạnh 120 100 —@sSé6luongCTCK ““#=Số côngtv niêm vết Hình 2: Số lượng công ty chứng khoán và công ty niêm yết (Nguồn: Công ty chứng khoán ACBS) Hệ thống trung gian tài chính cũng phát triển mạnh, từ chỗ chỉ có 14 công ty hoạt động đến nay có khoảng 105 công ty chứng khoán và 46 công ty quản lý quỹ hoạt động trên thị trường.
Đồng thời hệ thống các nhà đầu tư trong và ngoài nước cũng phát triển mạnh, năm đầu khai chương chỉ có 3000 tài khoản thì đến nay đã có khoảng 1,2 triệu tài khoản. Những hạn chế của thị trường chứng khoán Việt Nam Bên cạnh những thành tựu đạt được, thị trường chứng khoán còn có những hạn chế sau: 1. Số lượng và chất lượng hàng hóa trên thị trường còn thấp Hạn chế lớn nhất của thị trường là chưa có một lượng hàng hóa đủ lớn về quy mô cũng như cơ cấu nên chưa đáp ứng được nhu cầu vốn của nền kinh tế. Thị trường mat cân đối khi chỉ với 65 công ty có quy mô vốn hóa thị trường trên 1.000 tỷ đồng (chiếm 10%), trong khi có tới 341 công ty có quy mô nhỏ với vốn điều lệ dưới 100 tỷ đồng (chiếm tới 50%), tổng vốn hóa 20 doanh nghiệp hàng đầu chiếm tới 74% vôn hóa thị trường của 2 sàn giao dịch.
Đến cuối năm 2012, chỉ có 20 công ty có vốn hóa thị trường trên 5.000 tỷ đồng, trong đó có tới 10 công ty mà tỷ lệ sở hữu đối với nhà đầu tư nước ngoài đã gần chạm ngưỡng tối đa. Việc quy định tỷ lệ quá ít cho nhà đầu tư nước ngoài gây nên khó khăn trong việc thu hút vôn của nhà đâu tư nước ngoài. Trong khi đó, có Nguyễn Thị Ngọc Toán tài chính 52A Chuyên dé thực tập GVHD: TS. Hoàng Đức Mạnh quá nhiều doanh nghiệp có quy mô nhỏ với cổ phan tập trung ở một số ít các cỗ đông tạo điều kiện cho việc thao túng, làm giá cô phiếu gây nên rủi ro cao cho thị trường.
Nhiều doanh nghiệp rơi vào tình trạng thua lỗ và cho thấy giá trị cơ bản kém hap dẫn dù là doanh nghiệp đã đạt tiêu chuẩn dé niêm yết trên thị trường giao dịch tập trung. Trong 9 tháng đầu năm 2012, số doanh nghiệp niêm yết có lỗ lũy kế là 143, tăng gấp 1,7 lần so với cùng kỳ năm ngoái. Ngoài ra, còn có 438 công ty có lợi nhuận sụt giảm, tăng 12%. Bình quân lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) chỉ đạt 8%, trong khi năm 2011 đạt 12,3%.
Lợi nhuận kinh doanh sụt giảm, thua lỗ là nguyên nhân chính khiến giá cô phiếu xuống rất thấp và nhiều doanh nghiệp phải hủy niêm yết. Đến cuối năm 2012, đang có khoảng 435 cổ phiếu giao dịch dưới mệnh giá trên tổng số 705 cô phiếu niêm yết trên 2 sàn giao dịch chính, chiếm tới gần 60%, một con số kỷ lục. Năm 2012 cũng đã đánh dấu việc có tới 21 công ty bị hủy niêm yết do kết quả kinh doanh không đảm bảo tiêu chuẩn niêm yết hoặc vi phạm công bố thông tin. Thị trường có dấu hiệu thừa các công ty chứng khoán, các công ty quản lý quỹ năng lực còn nhiễu yêu kém Ké từ năm 2009, sau giai đoạn phát triển mạnh về chiều rộng, số lượng các công ty chứng khoán đã 6n định ở mức 105 Công ty.
Đây là số lượng công ty quá nhiều so với một thị trường có quy mô nhỏ như Việt Nam. So sánh với thị trường chứng khoán Thái Lan, tuy giá trị vốn hóa gấp khoảng 8 lần thị trường chứng khoán Việt Nam nhưng số công ty chứng khoán chỉ khoảng trên 40 Công ty. Thị phần và quy mô vốn cũng cho thấy sự mất cân đối. 10 công ty chứng khoán hang đầu chiếm hon 50% doanh thu toan thị trường, hon 90 Công ty còn lại cạnh tranh khốc liệt.
Vốn điều lệ của 20 công ty lớn nhất chiếm 58,96% tổng vốn điều lệ của các công ty chứng khoán, 27/105 công ty có vốn điều lệ dưới 100 tỷ đồng, công ty lớn nhất có vốn điều lệ là 3.526 tỷ đồng, băng 176 lần vốn điều lệ của công ty nhỏ nhất. Sự mat cân đối này khiến cho nhiều công ty chứng khoán nhỏ không có khả năng cạnh tranh. Trong năm 2012, nhiều công ty chứng khoán sau giai đoạn khó khăn kéo đài đã có dấu hiệu không thê duy trì hoạt động, 11 công ty chứng khoán bị đưa vào diện kiểm soát đặc biệt trong đó có 3 công ty bị đình chỉ hoạt động, một số công ty đã xin rút bớt nghiệp vụ. Ngay cả một số công ty chứng khoán niêm yết Nguyễn Thị Ngọc Toán tài chính 52A Chuyên dé thực tập GVHD: TS.
Hoàng Đức Mạnh cũng có ý định muốn rút niêm yết. Thống kê kết quả kinh doanh của các công ty chứng khoán cho thấy, có trên 50% công ty bị lỗ trong năm 2012 và trên 70% công ty có lỗ lũy kế. Hiện nay, trên thị trường chứng khoán có khoảng gần 50 công ty quản lý quỹ. Phần lớn (80%) các công ty quản lý quỹ có vốn điều lệ chỉ từ 25 -50 tỷ đồng, chỉ có 6 công ty có vốn điều lệ trên 100 tỷ đồng, công ty có vốn điều lệ lớn nhất là 500 tỷ đồng.
Trong 3 năm gần đây, các công ty quản lý quỹ gặp rất nhiều khó khăn trong việc huy động vốn từ cả nhà đầu tư trong nước cũng như nước ngoài. Phần lớn các quỹ đã giải ngân gần hết vốn huy động. Các chứng chỉ quỹ bị chiết khấu từ 29% đến 45% trên cả thị trường quốc tế và thị trường trong nước cũng làm nhà đầu tư chin bước khi quyết định góp thêm vốn vào công ty quản lý quỹ. Hoạt động kinh doanh của các công ty quản lý quỹ đang có sự phân hóa rõ rệt giữa các công ty.
Những công ty nhỏ do các công ty phi tài chính thành lập chỉ hoạt động cam chừng. Những công ty do các định chế tài chính lớn thành lập được sự hỗ trợ vốn của công ty mẹ nên có lãi hoặc thua lỗ không đáng kề nên có thé trụ lại. Xu hướng hình thành quỹ mở là tất yếu và phần lớn quỹ đại chúng sẵn sàng chuyền đổi mô hình từ quỹ đóng sang quỹ mở. Do thị trường chứng khoán đi xuống nên việc huy động vốn thành lập quỹ càng khó khăn.
Tinh minh bach cua thị trường không cao, quyên lợi nhà dau tư nhỏ chưa được đảm bảo Trong những năm vừa qua, thị trường chứng khoán có dấu hiệu phát triển quá nhanh về chiều rộng nhưng chất lượng không được nâng cao. Nhiều doanh nghiệp được định giá quá cao khi bắt đầu chảo bán nên sau khi niêm yết giá sụt giảm mạnh, gây ảnh hưởng tâm lý đến thị trường. Theo HOSE có đến 60% công ty niêm yết không đạt được kế hoạch về doanh thu và lợi nhuận đặt ra. Một số doanh nghiệp hoạt động trong tình trạng bị thua lỗ trong nhiều năm, không trích lập dự phòng day đủ, định giá tài sản quá cao.
Các cổ phiếu này lại được đầu cơ, thao túng giá cả và lôi kéo nhiều nhà đầu tư tham gia nhằm mục đích giúp cổ đông lớn thoái vốn. Các sở giao dịch không được linh hoạt quyết định tiêu chuẩn duy trì niêm yết. Những quy định về hủy niêm yết đối với công ty niêm yết trên sàn còn đóng, chưa có sự linh hoạt, chưa đủ bao trùm các tình huống có thể xảy ra. Việc vi phạm công Nguyễn Thị Ngọc Toán tài chính 52A Chuyên dé thực tập GVHD: TS.
Hoàng Đức Mạnh bố thông tin cũng rất phô biến. Các nhà đầu tư cá nhân đa số không tiếp cận được thông tin đầy đủ về doanh nghiệp, dẫn đến sự thiệt thòi, mất mát trong đầu tư. Trong khi đó, vai trò tạo lập thị trường của nhà đầu tư t6 chức còn hết sức nhỏ bé làm cho thị trường thiếu 6n định, dễ biến động mạnh theo tâm lý bay đàn. Luéng vốn đồ vào thị trường chủ yếu là ngắn hạn và nhà đầu tư cá nhân.
Theo báo cáo của HOSE, đối với giao dịch của nhà đầu tư trong nước, giao dịch tự doanh của công ty chứng khoán, nhà đầu tư tổ chức trong nước chỉ chiếm khoảng dưới 20% còn nhà đầu tư cá nhân trong nước chiếm tới gần 70% giá trị giao dịch toàn thị trường. 10% còn lại là giao dịch của các nhà đầu tư nước ngoài. Mặc dù chiếm tỷ trọng chỉ phối song các nhà đầu tư cá nhân thường giao dịch theo kiêu lướt sóng kiếm lời nhanh làm thị trường có thé hứng chịu những cú sốc với biến động rat lớn về giá cổ phiếu cũng như giá trị và khối lượng giao dịch khi nhà đầu tư tranh mua hoặc tranh bán cô phiếu. Cơ chế giao dịch chưa thực sự thuận lợi cho nhà đầu tư Thị trường chứng khoán đã được hon 13 năm nhưng phương thức giao dịch vẫn chưa có nhiều cải thiện.
Đến 4/9/2012, thời hạn thanh toán bù trừ mới được rút ngắn xuống T+3 (trước đó là T+3 nhưng thực chat là T+4 chứng khoán mới có thé giao dịch). Phương thức giao dich này là rào can lớn nhất đối với thanh khoản, gây rủi ro cho các nhà đầu tư khi không thé bán cổ phiếu sớm dé cắt lỗ, hạn chế rủi ro.