MỞ ĐẦU 1.Lý do chọn đề tài Cuộc sống xã hội hiện đại, cùng với sự phát triển của xã hội lôi cuốn con người vào tất cả các hoạt động, nó đòi hỏi mọi người luôn phải nỗ lực cố gắng tập trung cao độ, cho nên mọi người ít có thời gian nghỉ ngơi và chăm sóc bản thân.Auden gọi vấn đề này là “kỷ nguyên của sự lo âu” [ 20] bởi vì mỗi người muốn sống và tồn tài thì đòi hỏi mỗi người trong chúng ta phải nỗ lực thì mới đảm bảo được cuộc sống vật chất no ấm được. Tuy nhiên khi mà đời sống kinh tế đầy đủ, thì sức khoẻ tinh thần của con người lại luôn bị căng thẳng, ức chế mạnh dẫn tới là kéo theo những căn bệnh xã hội nguy hiểm trong đó là bệnh trầm cảm. Bệnh trầm cảm đây là một căn bệnh thuộc về sức khoẻ tinh thần không ngoại trừ bất kỳ một ai, không phân biệt độ tuổi, giới tính…Ở Hoa Kỳ theo giới y khoa nước này cho biết có khoảng 12% phụ nữ và 7% nam giới trong dân số của quốc gia này mắc chứng trầm cảm, bất cứ khi nào ở Mỹ cũng có 14 triệu người mắc chứng trầm cảm. Cũng theo Viện quốc gia về sức khoẻ tâm thần Hoa Kỳ nghiên cứu tại 102 quốc gia khác nhau cũng cho những kết quả tương tự.
Cũng theo Tổ chức y tế thế giới (WHO) bệnh trầm cảm đang trở thành một trong những nguyên nhân gây ra mất sức lao động đứng hàng thứ 2 trên thế giới vào những năm 2020 và nó cũng là nguyên nhân hàng đầu gây mất sức lao động [49]. Có một số quốc gia có số người bị mắc bệnh trầm cảm cao như: Pháp thì nam chiếm 3,4% và nữ chiếm 6%, và trong cả cuộc đời nam 10,7% và nữ 22,4% (Theo Levine và Sellouch 1993). Theo Kielhoz năm 1974 căn cứ vào kết quả điều tra trên 10.000 thầy thuốc hành nghề ở 5 nước Châu Âu là ( Áo, Đức, Pháp, Ý, Thụy Sỹ) cho biết 10% số bệnh nhân đến khám đa khoa đều có các rối loạn trầm cảm và 5% là trầm cảm liên quan đến triệu chứng cơ thể, trong đó có tới 90% số này được các thầy thuốc không chuyên khoa điều trị và theo dõi [43]. Ở Việt Nam, theo nghiên cứu của Viện Sức Khỏe Tâm Thần Quốc Gia năm 1999, tỷ lệ hiện mắc trầm cảm trong dân số là 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.
Như vậy bệnh trầm cảm hiện đang là một vấn đề đáng quan tâm của mọi quốc gia, tới mỗi cá nhân, gia đình và xã hội. Trong tâm lý học lâm sàng thì công việc chẩn đoán có vai trò hết sức quan trọng trong việc chẩn đoán và điều trị bệnh. Ở một số nước trên thế giới thì người ta dùng rất nhiều phương pháp khác nhau để nghiên cứu bệnh nhân tâm thần như: MMPI, TAT, Rorschach,16-PF của Cattell…Tuy nhiên khi ứng dụng những test này vào nước ta thì vấn đề gặp phải chính là những tiêu chuẩn của test, ngoài ra có những test được xử lý chủ yếu theo định lượng, ngay cả những nhà tâm lý cũng gặp không ít khó khăn khi đưa ra những nhận định đánh giá về những rối loạn tâm lý- nhân cách của người bệnh cụ thể với những tiêu chuẩn chẩn đoán lâm sàng. Để tiếp thu, khai thác và ứng dụng những kinh nghiệm của những nhà tâm lý học Liên Xô và cũng nhằm có thêm những phương pháp thăm khám lâm sàng để góp phần nâng cao hiệu quả trong chẩn đoán tâm lý chúng tôi lựa chọn đề tài “ Phân tích kết quả Pictogram trên nhóm bệnh nhân trầm cảm” làm đề tài luận văn thạc sĩ của mình.
Phương pháp Pictogram do A.Luria đưa ra vào những năm 20 của thế kỷ XX và đã được các nhà tâm lý học Liên xô sử dụng rất nhiều, mặc dù phương pháp này đã được đưa vào sử dụng ở một số cơ sở điều trị bệnh tâm thần ở nước ta. Tuy nhiên chúng tôi cho rằng phương pháp này cần được hoàn thiện hơn để làm công cụ nghiên cứu thực tiễn cho các nhà tâm lý học lâm sàng ngày càng trở nên phong phú và được chẩn hóa. Mục đích nghiên cứu Đề xuất quy trình tiến hành và phân tích kết quả Pictogram trên cơ sở nghiên cứu phân tích phương pháp Pictogram và các kết quả thực nghiệm của bệnh nhân trầm cảm. Từ đó đưa ra kiến nghị về việc sử dụng phương pháp này để làm phương tiện chẩn đoán và đánh giá bệnh trầm cảm.
8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Đối tƣợng nghiên cứu Kết quả phương pháp Pictogram của nhóm người trầm cảm và nhóm người bình thường. Khách thể nghiên cứu Là 48 bệnh nhân đã được các bác sĩ chuyên khoa chẩn đoán xác định là trầm cảm theo tiêu chuẩn chẩn đoán của ICD-10, đang điều trị nội trú tại Bệnh viện tâm thần Vĩnh Phúc (trong thời điểm nghiên cứu). Để tiện cho sự so sánh, chúng tôi cũng lựa chọn một nhóm 45 người trên địa bàn Vĩnh Phúc được lựa chọn phù hợp với nghiên cứu về giới tính, độ tuổi, trình độ học vấn.
Ngoài ra người nghiên cứu còn dùng thêm nghiệm pháp Beck (Beck Depression Inventory) để xác định từng mức độ trầm cảm của người bệnh. Nội dung của nghiệm pháp xem phần phụ lục 1. Nhiệm vụ nghiên cứu - Nghiên cứu lý luận về phương pháp luận, phương pháp tiếp cận và các phương pháp nghiên cứu cụ thể trong tâm lý học. - Nghiên cứu lý luận về thực nghiệm Pictogram, lịch sử và các công trình nghiên cứu có liên quan đến nó.
Trên cơ sở đó thống nhất quy trình tiến hành thực nghiệm Pictogram trên nhóm bệnh nhân và nhóm người bình thường và trên cơ sở đó đề xuất bảng hướng dẫn phân tích các yếu tố trong Pictogram. - Nghiên cứu lý luận về các biểu hiện đặc trưng của bệnh nhân trầm cảm, các phương pháp nghiên cứu tâm lý dùng trong lâm sàng trầm cảm. - Tiến hành phân tích kết quả thực nghiệm Pictogram ở cả 2 nhóm trên cơ sở các tiêu chuẩn của bảng hướng dẫn phân tích yếu tố đã đề xuất và rút ra những kết luận. Phạm vi nghiên cứu - Nhóm khách thể nghiên cứu: lựa chọn những bệnh nhân đã được chẩn đoán xác định là trầm cảm, đang điều trị nội trú tại Bệnh viện tâm thần Vĩnh 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Phúc những bệnh nhân này đang ở trạng thái ổn định, có thái độ hợp tác trong quá trình làm thực nghiệm.
- Ngoài ra có nhóm đối chứng để tiện so sánh với nhóm nghiên cứu, chúng tôi lựa chọn một nhóm đối chứng. Nhóm này gồm những người đang sinh sống và làm việc trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc, có cùng độ tuổi, trình độ học vấn và phù hợp về giới so với nhóm nghiên cứu. Giả thuyết nghiên cứu Có sự khác biệt giữa kết quả Pictogram giữa bệnh nhân trầm cảm và nhóm người bình thường. Ngoài ra thì phương pháp Pictogram có thể được dùng để chẩn đoán bệnh trầm cảm.
Dùng phương pháp Pictogram để chỉ ra những đặc điểm khác nhau của nhóm bệnh nhân trầm cảm với nhóm người bình thường. Phƣơng pháp nghiên cứu 8. Phƣơng pháp nghiên cứu tài liệu Dựa trên các tài liệu đã được xuất bản, những công trình nghiên cứu trong và ngoài nước, làm rõ cơ sở lý luận của đề tài. Cụ thể là khái niệm về phương pháp, khái niệm phương pháp Pictogram và các công trình nghiên cứu có liên quan đến nó, khái niệm bệnh trầm cảm và các đặc điểm lâm sàng, tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh trầm cảm.
Phƣơng pháp thực nghiệm Tiến hành thực nghiệm Pictogram: Đây là phương pháp do Luria A.R dùng để nghiên cứu trí nhớ gián tiếp. Tuy nhiên nó không chỉ được dùng để nghiên cứu trí nhớ gián tiếp mà còn được dùng để phân tích tính chất liên tưởng của bệnh nhân. Phương pháp này được dùng cho bệnh nhân có trình độ học vấn từ lớp 7 trở lên. Trong thực nghiệm này chúng tôi yêu cầu nghiệm thể lần lượt vẽ hình để nhớ 16 cụm từ đã được chọn như sau: Ngày hội vui, Lao động nặng, Phát triển, Bữa cơm ngon, Hành động dũng cảm, Bệnh tật, Hạnh phúc, Câu hỏi độc ác, Luồng gió mát, Công bằng, Đêm tối, Sự thật, Hy vọng, Em bé đói, Lừa dối và Đoàn kết.
10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Đây là những mục từ đã được thống nhất dùng tại phòng Tâm lý của Khoa Tâm thần Bệnh viện 103. Thực nghiệm được tiến hành với từng đối tượng trên nhóm bệnh nhân trầm cảm và nhóm người bình thường. Với những khách thể là bệnh nhân, thực nghiệm được tiến hành tại phòng tâm lý Bệnh viện Tâm thần Vĩnh Phúc. Còn đối với nhóm người bình thường (nhóm đối chứng), thực nghiệm cũng tiến hành trong phòng tâm lý hoặc phòng yên tĩnh.
Phƣơng pháp nghiên cứu hồ sơ các bệnh nhân trầm cảm. Trong giai đoạn đầu, chúng tôi sẽ tiến hành nghiên cứu hồi cứu các bệnh án của bệnh nhân đã và đang điều trị tại Bệnh viện Tâm thần Vĩnh Phúc để bổ sung cho phần cơ sở lý luận về bệnh nhân trầm cảm, chính xác hóa lại giả thuyết. Phƣơng pháp thống kê toán học Kết quả được xử lý định tính kết hợp với xử lý theo định lượng theo chương trình SPSS12.0 for Windows trên máy tính. Các kết quả được trình bày bằng bảng biểu.
11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1. Tổng quan một số nghiên cứu về Pictogram trên bệnh nhân trầm cảm. Một số nghiên cứu về trầm cảm Như chúng ta đã biết trầm cảm là một trong những rối loạn tâm thần thường gặp trong lĩnh vực tâm lý cũng như tâm thần. Tuy nhiên việc sử dụng những phương pháp nghiên cứu tâm lý nói chung và phương pháp Pictogram nói riêng để làm công cụ chẩn đoán còn khá ít các tác giả đề cập đến, nếu có đề cập đến chỉ dừng lại ở mức độ nghiên cứu chưa sâu vào vấn đề.
Ngay từ thời Ai Cập cổ đại hơn 3000 năm trước người ta đã biết đến trầm cảm. Vua Saul đã được mô tả là có các biểu hiện của trầm cảm trong sách kinh Cựu Ước. Trong thời kỳ này, người ta cho rằng trầm cảm chính là do sự trừng phạt của Chúa trời. Vì vậy, những linh mục là những nhà trị liệu cho rối loạn này [44].
Thuật ngữ trầm cảm hay sầu uất “Mélancholie” được Hippocrate (460- 377 trước công nguyên) dùng để mô tả một số rối loạn tâm thần có biểu hiện rối loạn khí sắc [12],[31]. Năm 1686 Bonet mô tả một bệnh tâm thần mà ông gọi là bệnh hưng cảm- sầu uất “Maniaco-Mélancoliants”. Đến thế kỷ XVIII, Pinet mô tả trầm uất là một trong bốn loại loạn thần.Esquirol tách ra từ các bệnh loạn thần bộ phận (Folies partielles) một thể trầm cảm và gọi là cơn hoang tưởng buồn rầu [31].