mở đầu: giới thiệu tóm lược vấn đề nghiên cứu, mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu, ý nghĩa thực tiễn và cấu trúc của đề tài. Chương 2: Tổng quan cơ sở lý thuyết: tổng hợp các cơ sở lý thuyết, các định nghĩa về nghèo, nghèo đa chiều, các công trình nghiên cứu trước đây và một số mô hình phân tích các yếu tố tác động đến nghèo đa chiều. Đồng thời, đánh giá thực trạng về nghèo tại tỉnh Cà Mau. Chương 3: Thiết kế nghiên cứu: nội dung chủ yếu của chương này là trình bày quy trình nghiên cứu, khái quát về nguồn dữ liệu, phương pháp thu thập cũng như xử lý dữ liệu và đưa ra mô hình nghiên cứu của đề tài.
Chương 4: Kết quả nghiên cứu: dựa trên kết quả phân tích dữ liệu, đánh giá tình trạng thiếu hụt của các hộ nghèo theo từng chỉ tiêu, từng chiều và theo chỉ số nghèo đa chiều tổng thể. Chương 5: Kết luận và kiến nghị: từ những kết quả phân tích của những chương trước, đưa ra những kết luân và một số kiến nghị, đánh giá những mặt hạn chế và gợi ý hướng nghiên cứu mới cho đề tài. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 5 Chương 2: TỔNG QUAN CƠ SỞ LÝ THUYẾT Chương này, tác giả trình bày cụ thể các khái niệm và cơ sở lý thuyết về nghèo, nghèo đa chiều, các yếu tố ảnh hưởng đến nghèo đa chiều; tổng hợp, phân tích thực trạng nghèo tại địa phương từ các tư liệu có sẵn. Một số khái niệm về nghèo Nghèo diễn tả sự thiếu hụt về cơ hội so với các tiêu chuẩn tối thiểu nhất định.
Khái niệm về hộ nghèo theo quan điểm của từng khu vực, quốc gia, cộng đồng dân cư tuy có sự khác biệt nhưng nó không đáng kể. Nghèo thường được đánh giá qua thu nhập hay chi tiêu của từng hộ gia đình. Hội nghị về chống nghèo ở khu vực Châu á - Thái Bình Dương do ESCAP tổ chức tại Bangkok, Thái Lan vào tháng 9/1993 đã định nghĩa về nghèo như sau: "Nghèo là một bộ phận dân cư không được hưởng và thoả mãn những nhu cầu cơ bản của con người, mà những nhu cầu này đã được xã hội thừa nhận tuỳ theo trình độ phát triển kinh tế - xã hội, phong tục, tập quán của địa phương”. Hội nghị thượng đỉnh thế giới về phát triển xã hội tổ chức năm 1995 tại Copenhagen, Đan Mạch cũng định nghĩa về nghèo: "Người nghèo là tất cả những ai mà thu nhập thấp hơn một đô la mỗi ngày cho mỗi người, số tiền được coi như đủ để mua những sản phẩm cần thiết để tồn tại".
Nghèo được phân làm 02 nhóm: nghèo tuyệt đối và nghèo tương đối. + Nghèo tuyệt đối: Để xác định nghèo tuyệt đối người ta so sánh mức thu nhập trung bình của một người hoặc một hộ gia đình với một chuẩn nghèo đã được quy định cụ thể. Chuẩn nghèo là một khái niệm tương đối, nó thay đổi theo thời gian và trong điều kiện không gian cụ thể. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 6 + Nghèo tương đối: là một khái niệm dùng để miêu tả tình trạng thiếu hụt về các điều kiện vật chất lẫn tinh thần của những người, những hộ gia đình trong một xã hội nhất định so với sự đầy đủ của xã hội đó.
Tỷ lệ hộ nghèo: là chỉ tiêu nhằm để đánh giá sự phân hóa giàu nghèo của người dân, là căn cứ để đánh giá mức sống của dân cư trong từng vùng, miền. Theo (TCTK, 2012) tỷ lệ hộ nghèo là số phần trăm về số hộ có mức thu nhập bình quân đầu người thấp hơn chuẩn nghèo trong tổng số hộ được nghiên cứu. Số hộ khảo sát có thu nhập bình quân đầu người dưới chuẩn nghèo Tỷ lệ hộ nghèo (%) = x 100 Tổng số hộ khảo sát 2. Chuẩn nghèo theo phương pháp truyền thống Theo phương pháp truyền thống, nghèo thường được đánh giá dựa vào thu nhập hay còn gọi là phương pháp tiếp cận nghèo đơn chiều.
Chuẩn nghèo theo phương pháp này được xác định bằng mức thu nhập tối thiểu mà một hộ gia đình có thể mua sắm được những vật dụng cơ bản phục vụ cho nhu cầu sinh hoạt hàng ngày của gia đình (ví dụ như: ăn, mặt, chỗ ở,. Tại Việt Nam, chuẩn nghèo qua các giai đoạn được chính phủ quy định như sau: giai đoạn 2001 – 2005 chuẩn của vùng nông thôn là 100.000 đồng/người/tháng, vùng thành thị là 150.000 đồng/người/tháng (theo Quyết định số 143/2001/QĐ-TTg ngày 27/9/2001 của Thủ tướng Chính phủ); giai đoạn 2006 – 2010 vùng nông thôn là 200.000 đồng/người/tháng, vùng thành thị là 260.000 đồng/người/tháng (theo Quyết định số 170/2005/QĐ-TTg ngày 8/7/2005 của Thủ tướng Chính phủ); giai đoạn 2011 – 2015 vùng nông thôn là 400.000 đồng/người/tháng, vùng thành thị là 500.000 đồng/người/tháng (theo Quyết định số 09/2011/QĐ-TTg ngày 30/01/2011 của Thủ tướng Chính phủ); giai đoạn 2016 – 2020 vùng nông thôn là TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.000 đồng/người/tháng, vùng thành thị là 900.000 đồng/người/tháng (theo Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg ngày 19/11/2015 của Thủ tướng Chính phủ). Tiếp cận nghèo theo phương pháp đa chiều 2. Khái niệm nghèo đa chiều Theo Chương trình phát triển liên hiệp quốc (UNDP) năm 1997, khái niệm nghèo tổng hợp được định nghĩa là: “đó là sự thiếu cơ hội và sự lựa chọn bảo đảm các điều kiện để phát triển toàn diện con người: điều kiện vật chất, giáo dục, tiếp cận y tế, chăm sóc sức khỏe”.
Đến năm 2013 khái niệm nghèo tổng hợp được phát triển trên khía cạnh quyền lợi cơ bản của con người như: quyền tự do, quyền bình đẳng, sự khoan dung. Năm 2010, trong một báo cáo về phát triển con người (HDR) của Liên hợp quốc đã sử dụng một số chỉ số mới được gọi là Chỉ số nghèo đa chiều (MPI). Chỉ số này do viện nghiên cứu vấn đề nghèo đói và sáng kiến phát triển con người của trường đại học Oxford (OPHI) và UNDP đưa ra theo phương pháp đo lường nghèo đa chiều của Alkire và Foster (2007). Theo phương pháp này, chỉ số nghèo đánh giá được nhiều yếu tố tác động đến những thiếu hụt ở cấp độ gia đình: từ giáo dục, y tế đến điều kiện sống và các dịch vụ khác.
Các phương pháp đo lường nghèo đa chiều Trên thế giới có nhiều phương pháp đo lường nghèo, mỗi phương pháp tương ứng với một hoặc một số chỉ tiêu nhất định. Tuy nhiên, ngoài phương pháp tính nghèo đếm đầu sử dụng nhiều để đo lường nghèo đơn chiều thì phương pháp HPI và phương pháp MPI là hai trong số những phương pháp đo lường nghèo đa chiều chủ yếu hiện nay. Phương pháp HPI HPI là phương pháp tính chỉ số nghèo tổng hợp được UNDP đưa ra năm 1997. Theo phương pháp này, chỉ số nghèo đa chiều được tính theo công thức: TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1) 3 Trong đó: + P1: là % số người tử vong dưới 40 tuổi +P2: là % người lớn mù chữ + P3: là % số người không tiếp cận được các dịch vụ, bao gồm dịch vụ y tế (P3.1), chăm sóc sức khỏe (P3.2), phương tiện vệ sinh (P3.2) 3 Qua công thức tính chỉ số HPI ta thấy được đây là một chỉ số tổng hợp về đo lường nghèo đa chiều.
Không như phương pháp truyền thống chỉ dựa vào thu nhập hoặc chi tiêu. Ở phương pháp này, nghèo được đo lường bằng nhiều khía cạnh khác nhau bao gồm: tuổi thọ, giáo dục, y tế và các dịch vụ thiết yếu khác. Phương pháp MPI Dựa trên cơ sở tính chỉ số nghèo đa chiều HPI, Alkire và Foster phát triển thành phương pháp MPI năm 2007, theo phương pháp này chỉ số nghèo đa chiều được đại diện bằng chỉ số nghèo M0 hay còn gọi là chỉ số nghèo đếm đầu hiệu chỉnh. M0 là chỉ tiêu dùng để đo lường tỷ lệ hộ nghèo ở d chỉ tiêu và n hộ.
Chỉ số nghèo đa chiều MPI chính là tập hợp các giá trị M0 tương ứng với từng chiều, từng chỉ tiêu và trọng số của nó. Theo một cách tổng quát, M0 có thể được tính theo 05 bước sau: - Bước 1: xây dựng bộ chỉ tiêu đại diện cho các chiều, cùng với trọng số của chúng dựa trên cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu thực nghiệm trước. Bộ chỉ tiêu này phải bám sát với tình hình thực tế các đối tượng mà ta đang nghiên cứu. Theo Alkire và TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 9 Santos (2010) các chỉ tiêu, các chiều nghiên cứu cần bám sát vào chương trình mục tiêu thiên niên kỷ của thế giới và trong nước trong khoảng thời gian nghiên cứu.
- Bước 2: xác định các đối tượng được xem là nghèo theo từng chỉ tiêu bằng cách so sánh với chuẩn nghèo của chỉ tiêu đó. Các chuẩn nghèo này là các chuẩn do các cơ quan tổ chức có uy tín ban hành như: TCTK, Bộ LĐTB&XH, NHTG. Qua khảo sát thực tế, đối tượng được xem là nghèo theo tiêu chí nào khi đối tượng đó có giá trị thực tế thu thập được về tiêu chí đó thấp hơn chuẩn nghèo tương ứng với nó. - Bước 3: xây dựng ma trận thiếu hụt từ dữ liệu thu thập được.
Ma trận này bao gồm các dòng là các quan sát của đối tượng, các cột là các chỉ tiêu mà đối tượng đang thiếu hụt. Giá trị của các ô trong ma trận chính là trọng số của các chỉ tiêu, ứng với trường hợp đối tượng đang thiếu hụt chỉ tiêu tương ứng. - Bước 4: từ ma trận thiếu hụt này tính tổng mức thiếu hụt mà các đối tượng nghiên cứu đang gặp phải. - Bước 5: lựa chọn mức giới hạn thiếu hụt theo tiêu chí nghèo đa chiều.
Thông thường người ta chọn mức thiếu hụt là 20% hoặc 33,3%. Theo phương pháp này M0 chính là giá trị trung bình của ma trận thiếu hụt có trọng số là tổng trọng số các mức thiếu hụt của đối tượng được phân loại nghèo chia cho tổng số đối tượng khảo sát nhân với tổng số chiều nghiên cứu. Theo Alkire và Santos (2010), M0 được tính theo công thức: M 0 H A (2.3) Trong đó: - H là chỉ số nghèo đếm đầu, được tính bằng cách lấy tổng số hộ nghèo theo tiêu chí đa chiều chia cho tổng số đối tượng khảo sát. Chỉ số này chỉ mới cho biết quy TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 10 mô của tình trạng nghèo trong pham vi nghiên cứu chứ chưa cho biết mức độ thiếu hụt mà các đối tượng phải chịu.
- A là mức thiếu hụt trung bình được tính bằng cách lấy tổng tỷ lệ các chỉ số của trọng số mà mỗi đối tượng đang thiếu hụt chia cho tổng số đối tượng khảo sát. Chỉ số này cho biết cường độ thiếu hụt trung bình mà mỗi đối tượng phải chịu.