Chương 1. Những tiền đề lí luận để giải quyết đề tài. Giá trị nội dung tư tưởng và hình thức nghệ thuật của bài thơ Đàn ghi ta của Lor-ca (Thanh Thảo) Chương 3. Thể nghiệm kết quả nghiên cứu qua thiết kế dạy học bài thơ Đàn ghi ta của Lor-ca (Thanh Thảo) 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 NHỮNG TIỀN ĐỀ LÍ LUẬN ĐỂ GIẢI QUYẾT ĐỀ TÀI 1.
Khái niệm chung về chi tiết nghệ thuật trong tác phẩm văn chƣơng Tác phẩm văn học là sản phẩm tinh thần của nhà văn, kết tinh năng lực sáng tạo, khám phá đời sống và những cảm xúc nghệ thuật của nhà văn. Tác phẩm văn học chính là sự nhận thức của nhà văn về cái đẹp và phản ánh đời sống thông qua các hình tượng nghệ thuật. Hình tượng nghệ thuật sẽ thể hiện được quan điểm, tư tưởng, tài năng, nhân cách của nhà văn. Hình tượng nghệ thuật được dệt nên bằng các chi tiết nghệ thuật lớn nhỏ.
Như vậy có thể nói chi tiết nghệ thuật chính là những yếu tố, thành tố góp phần xây dựng nên các hình tượng nghệ thuật. Trong triết học chi tiết được gọi là: “Bộ phận để làm nên cái toàn thể”. Trong tác phẩm văn học cái toàn thể chính là hình tượng nghệ thuật được thống nhất trọn vẹn về nội dung và hình thức. Hình tượng nghệ thuật được tạo nên bởi các chi tiết nghệ thuật.
Cụ thể đó chính là những hình ảnh, câu, những nhãn tự, thần cú.,chúng nằm trong mối quan hệ đan xen tạo nên sự phong phú, sinh động cho nội dung tác phẩm. Chi tiết nghệ thuật là những bộ phận nhỏ, tự nó không có ý nghĩa độc lập, nhưng lại biểu hiện được ý nghĩa của các chỉnh thể mà chúng thuộc vào. Chính vì vậy Hêghen đã ví các chi tiết như là những con mắt giúp ta nhìn thấy suốt đối tượng. Ông nói : “Nghệ thuật biến hình tượng với tất cả các điểm bề ngoài nhìn thấy được của nó thành con mắt, tạo thành kho chứa tâm hồn” [34, tr82].
Chi tiết nghệ thuật tạo thành những điểm nhìn vào đối tượng, thể hiện cái nhìn và quan niệm của nhà văn về đối tượng. Trước đây, nói đến chi tiết người ta thường chỉ hiểu là chi tiết của đối tượng trong ý nghĩa khách thể khách quan mà ít hiểu chi tiết chính là điểm nhìn thể hiện quan niệm nghệ thuật về đối tượng, thể hiện tâm hồn của tác giả cảm nhận về đối tượng ấy. Thi pháp học hiện đại khám phá tính quan niệm thể hiện qua hệ thống các chi 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tiết nghệ thuật của thế giới nghệ thuật. Thế giới chi tiết nghệ thuật sẽ cho thấy cách cảm nhận của tác giả trừu tượng hay cụ thể, phạm vi bao quát những lớp hiện tượng nào của thế giới, và phạm vi ấy cho thấy một lớp ý nghĩa nào đó được tác giả đặc biệt qua tâm.
Chi tiết nghệ thuật biểu hiện phẩm chất thẩm mĩ của thế giới nghệ thuật và cũng biểu hiện niềm rung cảm của tác giả [41, tr. Một tác phẩm văn học có giá trị phải là những tác phẩm được nhìn nhận sự thành công trong tính toàn thể thống nhất ở nội dung tư tưởng và hình thức nghệ thuật. Một trong những yếu tố thuộc hình thức nghệ thuật góp phần tạo nên giá trị của tác phẩm chính là chi tiết nghệ thuật. Chi tiết nghệ thuật trong tác phẩm văn chương được nhà văn lựa chọn theo quy tắc nhất định.
Nhà văn thường dụng công cho tác phẩm của mình có được nội dung tưởng mới lạ, lớn lao, nhưng họ cũng hết sức cẩn trọng trong việc lựa chọn các chi tiết nghệ thuật. Tsecnưxepki đã viết: “Chỉ có những tác phẩm mà hình thức hoàn toàn thích ứng với tư tưởng và thể hiện tư tưởng chân chính mới thực sự là nghệ thuật”[19, tr. Để giải quyết vấn đề thích ứng giữa hình thức và nội dung, phải xét xem các bộ phận và chi tiết của tác phẩm có thực sự góp phần thể hiện rõ tư tưởng cơ bản của tác phẩm hay không. Bất luận một chi tiết đặc sắc nào dầu cho có khúc triết và ưu mĩ tới đâu, nhưng nếu như nó không phục vụ cho sự phản ánh một cách hoàn toàn nhất tư tưởng cơ bản của tác phẩm thì nó sẽ làm tổn hại đến nghệ thuật tính của tác phẩm”.
Việc xây dựng nhân vật, hoàn cảnh, môi trường, phong cảnh.trong nghệ thuật đều tuân theo nguyên tắc lựa chọn đó. Nhà văn sẽ miêu tả các đối tượng ấy bằng những đường nét, màu sắc, âm thanh, hình dáng, thuộc tính mà họ cho là quan trọng nhất, ý nghĩa nhất và bỏ qua những gì họ cho là không quan trọng, nhằm phục vụ cho ý tưởng nghệ thuật và góp phần xây dựng thành công hình tượng nghệ thuật. Một tác phẩm hay thường đọng lại trong tâm trí người đọc là những ấn tượng khó phai về hình tượng nghệ thuật mới lạ, về những hình ảnh khó quên, những chi tiết nghệ thuật độc đáo.Nhưng để cảm nhận hết được vẻ 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đẹp phong phú của chi tiết nghệ thuật cần tìm hiểu chúng trong tính toàn vẹn thống nhất của tác phẩm nghệ thuật. Chi tiết nghệ thuật có thể là hình ảnh thơ, có khi là cách ngắt nhịp câu thơ hoặc có khi chỉ là một từ.
Có những chi tiết về màu sắc, âm thanh, đồ vật, đường nét,.Chi tiết có thể là những hình ảnh như: cỏ xanh, bến xuân, mưa xuân, nước, trời, mưa bụi, con đò gối đầu ngủ trên bãi cát.trong bài “Bến đò xuân đầu trại” và “ Cuối xuân tức sự” của Nguyễn Trãi. Có những chi tiết tạo hình chỉ ra sự việc, thể hiện tình cảnh, miêu tả rõ sự vật như: Một mẹ ba con, đứa bé ôm trong lòng.Hay chi tiết tâm lí “Mấy con vẫn cười đùa, biết đâu lòng mẹ xót” trong “Những điều trông thấy” của Nguyễn Du. Chi tiết màu sắc rất đáng chú ý trong số các chi tiết nghệ thuật trong Truyện Kiều. Tỷ lệ một số màu trên tổng số màu được nhắc đến ước tính như sau: Vàng kim: 30,25; Hồng(đào, thắm): 30.25:Xanh:10,8: vàng:6,60: Bạc:7,6 [41, tr 84-91].Thông qua bảng màu ta thấy trong sáng tác nghệ thuật của mình nhà văn chủ yếu sử dụng những sắc màu sang trọng, tươi sáng, yêu đời.
Con số thống kê không cho biết màu sắc cụ thể của cảnh vật, nhưng cho biết cách cảm thụ chung của tác giả. Phải chăng trong tác phẩm với đầy nỗi đau khổ bất hạnh của kiếp người tình cảm yêu đời vẫn tràn trề tươi sáng. Chi tiết nghệ thuật có thể là những chi tiết về âm thanh. Âm thanh trong tác phẩm văn học cũng cần được nghiên cứu và lắng nghe tinh tế.
Bởi cùng với màu sắc âm thanh cũng là những tín hiệu của thế giới. Âm thanh có sức vang động mạnh. Tiếng đàn của người kĩ nữ trong Tì Bà Hành cũng như tiếng đàn của Kiều.đều là tiếng đàn bạc mệnh, tiếng đàn ai oán, đau khổ, thê thiết, tiếng đàn bi ai, buồn bã.Chi tiết nghệ thuật có thể là một câu nói của nhân vật: “Tình vợ chồng không thể lãng quên, nghĩa mẹ cha không thể dứt bỏ. Ta nay trở về thăm cha, nếu như hai nước thất hoà, Bắc Nam cách biệt, ta lại tìm nàng lấy gì làm dấu?”.Trong tác phẩm An Dương Vương và Mị Châu-Trọng Thuỷ.
Chi tiết nghệ thuật có thể là một tình tiết trong tác phẩm ví như chi tiết Tấm trả thù Cám trong truyện cổ tích Tấm Cám. Chi tiết có khi là lời miêu tả cho một hình ảnh nghệ 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thuật: “Dòng nước mắt rỉ vào kẽ miệng làm cho nghẹn ngào” ở nhân vật Quản ngục trước lời khuyên chí tình của Huấn Cao trong “Chữ người tử tù”. Hay con mắt “Hình như ươn ướt” của Chí Phèo trước hành động chăm sóc đầy tình yêu thương của Thị Nở trong tác phẩm Chí Phèo của nhà văn Nam Cao. Hay những chi tiết miêu tả ánh sáng và bóng tối trong Hai Đứa Trẻ của Thạch Lam… Trong tác phẩm văn học không phải chi tiết nào cũng là chi tiết nghệ thuật.
Chi tiết nghệ thuật phải là những chi tiết được lựa chọn kĩ lưỡng, được trau chuốt nhằm phục vụ cho ý tưởng nghệ thuật của nhà văn. Chi tiết nghệ thuật phải chứa đựng nội dung nghệ thuật sâu sắc, từ đó có thể tìm thấy mạch thẩm mĩ bên trong. Mỗi chi tiết nghệ thuật là nơi gặp gỡ của nhiều mối liên hệ, nhiều mạch thẩm mỹ. Hệ thống chi tiết nghệ thuật trong tác phẩm tự sự phong phú đa dạng, bề bộn hơn loại trữ tình và kịch.
Chi tiết nghệ thuật trong tác phẩm trữ tình thường cô đọng, súc tích. Như vậy chi tiết nghệ thuật trong tác phẩm văn chương là những bộ phận nhỏ, những thành tố, những yếu tố nghệ thuật góp phần xây dựng nên hình tượng nghệ thuật. Chi tiết nghệ thuật có vai trò quan trọng trong việc thể hiện tư tưởng nghệ thuật của nhà văn. Vì thế sự hiện diện của chúng trong phẩm văn học đều tuân theo quy tắc lựa chọn nhất định.
Chi tiết nghệ thuật đặc sắc một biểu hiện của sự sáng tạo trong hình thức nghệ thuật riêng biệt của tác phẩm Nếu coi chi tiết nghệ thuật là thành tố không thể thiếu để xây dựng hình tượng nghệ thuật và sự lựa chọn chi tiết nghệ thuật cần tuân theo quy tắc nhất định nhằm đảm bảo được tính nghệ thuật của tác phẩm thì chi tiết nghệ thuật đặc sắc trong tác phẩm văn học phải là những chi tiết nghệ thuật độc đáo nhất, mới lạ nhất có khả năng làm nên sự thành công và ấn tượng cho hình tượng nghệ thuật. Chi tiết nghệ thuật đặc sắc là những chi tiết được nhà văn dụng công nhiều nhất. Chúng là những chi tiết mà ở đó các ý nghĩa độc đáo, tài năng nghệ thuật của tác giả được bộc lộ. Chúng là những chi tiết tập trung 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cao nhất chất lượng thẩm mĩ hiện trên văn bản, mách bảo, mời gọi mọi người thưởng thức tìm hiểu, khám phá.
Một tác phẩm văn học có thể có nhiều chi tiết nghệ thuật nhưng không nhiều chi tiết nghệ thuật đặc sắc. Trong tác phẩm Chí Phèo của nhà văn Nam Cao có rất nhiều chi tiết nghệ thuật. Trong số những chi tiết nghệ thuật đồ sộ ấy của tác phẩm những chi tiết được coi là đặc sắc chỉ có thể là: Cái lò gạch cũ xuất hiện trong cuộc đời Chí Phèo và xuất hiện trong đầu của Thị Nở sau khi Chí Phèo chết, chi tiết bát cháo hành, tiếng chửi của Chí Phèo, hình ảnh ánh trăng trong tác phẩm, chi tiết Chí Phèo đòi lương thiện: “Tao muốn làm người lương thiện!