Phân Tích Và Bình Giá Nghệ Thuật Trong Tác Phẩm "Đàn Ghi Ta Của Lorca" Của Thanh Thảo

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ued phân tích và bình giá chi tiết nghệ thuật đặc sắc trong tác phẩm đàn ghi ta của lorca thanh, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Tác giả: Phạm Thị Hoàn
• Người hướng dẫn: Gs. Ts Nguyễn Thanh Hùng
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục
• Chuyên ngành: Sư phạm Ngữ văn
• Đề tài: Phân tích và bình giá những chi tiết nghệ thuật đặc sắc trong tác phẩm “Đàn ghi ta của Lorca” (Thanh Thảo) để bồi dưỡng cảm xúc thẩm mĩ cho học sinh trung học phổ thông
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ NGỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG TIỀN ĐỀ LÍ LUẬN ĐỂ GIẢI QUYẾT ĐỀ TÀI
• 1.1. Khái niệm chung về chi tiết nghệ thuật trong tác phẩm văn chương
• 1.2. Chi tiết nghệ thuật đặc sắc một biểu hiện của sự sáng tạo trong hình thức nghệ thuật riêng biệt của tác phẩm
• 1.3. Sự khác nhau giữa chi tiết nghệ thuật đặc sắc với điểm sáng thẩm mĩ trong tác phẩm văn chương
• 1.4. Khái niệm chung về cảm xúc thẩm mĩ
• 1.5. Cảm xúc và cảm xúc thẩm mĩ
• 1.6. Cảm xúc thẩm mĩ trong tác phẩm văn chương
• 1.7. Năng lực cảm xúc thẩm mĩ của học sinh THPT
• 1.8. Năng lực cảm xúc thẩm mĩ của học sinh THPT về cái đẹp nói chung
• 1.9. Năng lực cảm xúc thẩm mĩ của học sinh THPT về nghệ thuật và trong tác phẩm văn chương
• 2. CHƯƠNG 2: GIÁ TRỊ NỘI DUNG TƯ TƯỞNG VÀ HÌNH THỨC NGHỆ THUẬT CỦA BÀI THƠ ĐÀN GHI TA CỦA LORCA (THANH THẢO)
• 2.1. Giá trị nội dung tư tưởng của bài thơ
• 2.2. Phong cách nghệ thuật của Thanh Thảo biểu hiện qua bài thơ
• 2.3. Chủ đề tư tưởng của bài thơ
• 2.4. Giá trị hình thức nghệ thuật của bài thơ
• 2.5. Tìm hiểu hệ thống chi tiết nghệ thuật trong bài thơ
• 2.6. Những chi tiết nghệ thuật đặc sắc có giá trị phản ánh cái đẹp trong cuộc sống và nghệ thuật của bài thơ
• 2.7. Biện pháp phân tích, bình giá những chi tiết nghệ thuật đặc sắc của bài thơ Đàn ghi ta của Lor-ca để bồi dưỡng cảm xúc thẩm mĩ cho học sinh THPT trong quá trình dạy học
• 2.8. Thực trạng dạy học bài thơ Đàn ghi ta của Lor-ca dưới góc nhìn phân tích và bình giá những chi tiết nghệ thuật đặc sắc để bồi dưỡng cảm xúc thẩm mĩ cho học sinh THPT
• 2.9. Biện pháp bồi dưỡng cảm xúc thẩm mĩ cho học sinh THPT trong quá trình phân tích và bình giá những chi tiết nghệ thuật đặc sắc của bài thơ Đàn ghi ta của Lor-ca
• 3. CHƯƠNG 3: THỂ NGHIỆM KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU QUA THIẾT KẾ DẠY HỌC BÀI THƠ ĐÀN GHI TA CỦA LORCA (THANH THẢO)
• 3.1. Mục đích thể nghiệm
• 3.2. Thiết kế thể nghiệm dạy học bài thơ “Đàn ghi ta của Lorca”
• 3.3. Giải thích thiết kế
• 3.4. Hướng dẫn thực hiện thiết kế
• 3.5. Thể nghiệm thiết kế
• 3.6. Đánh giá hiệu quả của thiết kế
• 3.7. Những bài học kinh nghiệm
• THƯ MỤC THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghệ Thuật Trong Đàn Ghi Ta Của Lorca

Bài thơ 'Đàn ghi ta của Lorca' của Thanh Thảo không chỉ là một tác phẩm nghệ thuật mà còn là một nguồn cảm hứng mạnh mẽ cho việc bồi dưỡng cảm xúc thẩm mỹ cho học sinh. Tác phẩm này mang trong mình nhiều giá trị nghệ thuật độc đáo, thể hiện sự sáng tạo và tài năng của tác giả. Việc phân tích nghệ thuật trong tác phẩm không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về nội dung mà còn kích thích khả năng cảm thụ nghệ thuật của các em.

1.1. Đặc Điểm Nghệ Thuật Của Tác Phẩm

Tác phẩm 'Đàn ghi ta của Lorca' nổi bật với những hình ảnh tượng trưng và âm hưởng nhạc tính. Những chi tiết nghệ thuật trong bài thơ không chỉ tạo nên sự phong phú cho nội dung mà còn thể hiện tâm tư, tình cảm của tác giả. Các hình ảnh như 'đàn ghi ta' hay 'nỗi buồn' được sử dụng một cách tinh tế, tạo nên những rung động thẩm mỹ sâu sắc cho người đọc.

1.2. Vai Trò Của Nghệ Thuật Trong Giáo Dục

Nghệ thuật trong văn học có vai trò quan trọng trong việc hình thành cảm xúc thẩm mỹ cho học sinh. Việc tiếp cận các tác phẩm nghệ thuật như 'Đàn ghi ta của Lorca' giúp học sinh phát triển khả năng cảm nhận cái đẹp, từ đó nâng cao năng lực thẩm mỹ và nhân cách của các em.

II. Thách Thức Trong Việc Bồi Dưỡng Cảm Xúc Thẩm Mỹ

Việc bồi dưỡng cảm xúc thẩm mỹ cho học sinh thông qua tác phẩm 'Đàn ghi ta của Lorca' gặp phải nhiều thách thức. Học sinh thường cảm thấy khó khăn trong việc hình dung và liên tưởng đến các chi tiết nghệ thuật trong tác phẩm. Điều này dẫn đến việc các em không thể cảm nhận được giá trị nghệ thuật mà tác phẩm mang lại.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Tiếp Cận Tác Phẩm

Nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc hiểu và cảm nhận các hình ảnh, chi tiết nghệ thuật trong 'Đàn ghi ta của Lorca'. Sự xa lạ với ngôn ngữ và hình ảnh trong tác phẩm khiến các em không thể đồng cảm với nhân vật và tâm tư của tác giả.

2.2. Thiếu Hứng Thú Trong Giờ Học Văn

Trong giờ học văn, nhiều học sinh không thể hiện được cảm xúc và sự hứng thú với tác phẩm. Điều này có thể do phương pháp giảng dạy chưa phù hợp hoặc thiếu sự kết nối giữa giáo viên và học sinh, dẫn đến việc các em không cảm nhận được giá trị nghệ thuật của tác phẩm.

III. Phương Pháp Phân Tích Nghệ Thuật Để Bồi Dưỡng Cảm Xúc

Để bồi dưỡng cảm xúc thẩm mỹ cho học sinh thông qua 'Đàn ghi ta của Lorca', cần áp dụng các phương pháp phân tích nghệ thuật hiệu quả. Việc kết hợp giữa lý thuyết và thực hành sẽ giúp học sinh dễ dàng tiếp cận và cảm nhận tác phẩm.

3.1. Phân Tích Chi Tiết Nghệ Thuật

Phân tích các chi tiết nghệ thuật trong tác phẩm là một phương pháp hiệu quả để giúp học sinh hiểu rõ hơn về nội dung và hình thức nghệ thuật. Việc chỉ ra những hình ảnh, âm thanh và cảm xúc trong bài thơ sẽ giúp các em cảm nhận được vẻ đẹp của tác phẩm.

3.2. Kết Hợp Giữa Lý Thuyết Và Thực Hành

Kết hợp giữa lý thuyết và thực hành trong giảng dạy sẽ giúp học sinh có cơ hội trải nghiệm và cảm nhận tác phẩm một cách sâu sắc hơn. Việc tổ chức các buổi thảo luận, phân tích nhóm sẽ tạo ra không khí học tập tích cực và khuyến khích học sinh tham gia.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Trong Giảng Dạy

Việc áp dụng các phương pháp phân tích nghệ thuật vào giảng dạy 'Đàn ghi ta của Lorca' đã cho thấy những kết quả tích cực. Học sinh không chỉ hiểu rõ hơn về tác phẩm mà còn phát triển khả năng cảm thụ nghệ thuật của mình.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Từ Thực Tế

Nghiên cứu từ thực tế cho thấy rằng việc bồi dưỡng cảm xúc thẩm mỹ thông qua phân tích nghệ thuật đã giúp học sinh nâng cao khả năng cảm nhận và đánh giá tác phẩm. Các em đã có những phản hồi tích cực về việc học tập và cảm nhận tác phẩm.

4.2. Những Bài Học Kinh Nghiệm

Từ quá trình giảng dạy, nhiều bài học kinh nghiệm đã được rút ra. Việc tạo ra môi trường học tập tích cực, khuyến khích sự sáng tạo và cảm nhận của học sinh là rất quan trọng trong việc bồi dưỡng cảm xúc thẩm mỹ.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Chủ Đề

Việc phân tích nghệ thuật trong 'Đàn ghi ta của Lorca' không chỉ giúp bồi dưỡng cảm xúc thẩm mỹ cho học sinh mà còn mở ra nhiều cơ hội cho việc giảng dạy văn học trong tương lai. Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp giảng dạy hiệu quả để nâng cao chất lượng giáo dục.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Nghệ Thuật Trong Giáo Dục

Nghệ thuật đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân cách và cảm xúc thẩm mỹ cho học sinh. Việc tiếp cận các tác phẩm nghệ thuật sẽ giúp các em phát triển toàn diện hơn.

5.2. Hướng Đi Tương Lai Trong Giảng Dạy

Hướng đi tương lai trong giảng dạy văn học cần chú trọng đến việc bồi dưỡng cảm xúc thẩm mỹ cho học sinh. Cần có những nghiên cứu sâu hơn về các tác phẩm văn học để giúp học sinh cảm nhận và yêu thích văn học hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới chương trình giáo dục phổ thông, môn Ngữ văn giữ vai trò then chốt trong việc bồi dưỡng tâm hồn và hoàn thiện nhân cách của thế hệ trẻ. Tuy nhiên, sau 2 năm đưa tác phẩm "Đàn ghi ta của Lorca" của nhà thơ Thanh Thảo vào giảng dạy chính thức trong sách giáo khoa Ngữ văn 12 (giai đoạn 2008 - 2010), có tới hơn 60% học sinh và giáo viên ghi nhận sự khó khăn trong tiếp cận do thi phẩm mang đậm thi pháp tượng trưng, siêu thực. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn xuất phát từ thực trạng phổ biến: học sinh trung học phổ thông lứa tuổi 15 - 18 thường có biểu hiện vô cảm, thờ ơ hoặc tiếp nhận thụ động trong giờ đọc hiểu văn bản trữ tình hiện đại. Mục tiêu cụ thể của luận văn là khảo sát, phân tích và bình giá hệ thống chi tiết nghệ thuật đặc sắc trong bài thơ, từ đó xây dựng các biện pháp sư phạm tối ưu nhằm đánh thức và bồi dưỡng năng lực cảm xúc thẩm mĩ cho học sinh. Phạm vi nghiên cứu được triển khai khảo sát và thực nghiệm tại các trường trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Hà Nội trong năm học 2009 - 2010. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc nâng cao chỉ số hứng thú học tập của học sinh lên 85%, đồng thời hỗ trợ 100% giáo viên tham gia thực nghiệm chuẩn hóa quy trình thiết kế bài dạy, khắc phục triệt để lối truyền thụ tri thức khô cứng, một chiều.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Khung lý thuyết của công trình được xây dựng dựa trên sự giao thoa giữa mĩ học Mác - Lênin, thi pháp học hiện đại và lý thuyết tiếp nhận văn học. Nghiên cứu vận dụng thuyết tâm lý học lứa tuổi thanh niên (14 - 18 tuổi) để phân tích cơ chế hình thành cảm xúc thẩm mĩ trong quá trình tri giác nghệ thuật. Hệ thống khái niệm then chốt được xác lập bao gồm: chi tiết nghệ thuật (bộ phận cấu thành hình tượng toàn thể), chi tiết nghệ thuật đặc sắc (biểu hiện tập trung của sự sáng tạo hình thức và tư tưởng), điểm sáng thẩm mĩ hay nhãn tự (linh hồn, thần thái chi phối toàn bộ mạch cảm xúc bài thơ), và cảm xúc thẩm mĩ (rung cảm tinh thần cao cấp xuất hiện khoảng 30.000 năm trong lịch sử tiến hóa nhân loại, phân biệt với cảm giác sinh học có từ hơn 3 triệu năm trước). Mô hình tiếp nhận thẩm mĩ tích hợp thi pháp tượng trưng và siêu thực thế kỉ XX giúp định hướng học sinh giải mã mối tương giao cảm giác giữa thi ca và âm nhạc.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thực chứng thu thập từ đợt khảo sát trên quy mô mẫu gồm 120 học sinh lớp 12 và 15 giáo viên Ngữ văn tại 2 trường trung học phổ thông ở Hà Nội trong học kì II năm học 2009 - 2010. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng để đảm bảo tính khách quan và đại diện giữa các lớp có năng lực học tập khác nhau. Tác giả kết hợp phương pháp nghiên cứu lý luận tổng hợp với phương pháp thực nghiệm sư phạm đối chứng (1 lớp thực nghiệm, 1 lớp đối chứng), điều tra bảng hỏi và phỏng vấn sâu chuyên gia. Lý do lựa chọn phân tích định lượng kết hợp định tính là nhằm đo lường chính xác mức độ chuyển biến cảm xúc, khả năng tư duy liên tưởng và chất lượng bài viết của học sinh trước và sau khi tác động sư phạm. Toàn bộ tiến trình nghiên cứu kéo dài 12 tháng, trải qua các giai đoạn tổng quan tài liệu, khảo sát thực trạng, thiết kế giáo án thể nghiệm và xử lý dữ liệu thống kê.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực nghiệm mang lại 4 phát hiện khoa học quan trọng: Thứ nhất, trước khi áp dụng biện pháp mới, 68% học sinh được khảo sát thừa nhận không hiểu và không có cảm xúc trước các biểu tượng lạ lẫm trong bài thơ. Thứ hai, việc hướng dẫn học sinh giải mã hệ thống 5 sắc thái âm thanh và màu sắc của tiếng đàn ("tiếng đàn bọt nước", "tiếng ghi ta nâu", "tiếng ghi ta lá xanh", "tiếng ghi ta tròn bọt nước vỡ tan", "tiếng ghi ta ròng ròng máu chảy") đã tạo nên bước ngoặt trong tiếp nhận. Tỷ lệ học sinh phát hiện chính xác ý nghĩa biểu tượng của tiếng đàn tăng từ 32% ở bài khảo sát đầu vào lên 86% ở bài kiểm tra sau thể nghiệm. Thứ ba, sự thấu cảm của học sinh đối với bi kịch người nghệ sĩ Lorca (bị sát hại năm 37 tuổi vào ngày 19-8-1936) tăng 54% nhờ việc khai thác sâu chi tiết "áo choàng đỏ gắt" gắn liền với lịch sử đấu trường bò tót hơn 2.000 năm của Tây Ban Nha. Thứ tư, kết quả bài kiểm tra đánh giá ở lớp thực nghiệm đạt 88,5% điểm khá giỏi, vượt trội 34,2% so với lớp đối chứng chỉ đạt 54,3%.

Thảo luận kết quả

Sự thay đổi tích cực bắt nguồn từ việc giáo viên biết cách biến chi tiết nghệ thuật thành điểm nhìn nghệ thuật giúp học sinh thấu suốt tư tưởng của nhà văn theo quan điểm mĩ học Hêghen. Khác với các nghiên cứu giảng dạy truyền thống chỉ phân tích nội dung theo trật tự tuyến tính, cách tiếp cận bình giá chi tiết đặc sắc giúp giải phóng trường liên tưởng tự do cho học sinh lứa tuổi 15 - 18. Dữ liệu thực nghiệm được trực quan hóa qua biểu đồ cột kép so sánh mức độ hứng thú học tập giữa hai nhóm lớp (gồm 4 thang đo: Rất hứng thú, Hứng thú, Bình thường, Không hứng thú), kết hợp bảng phân phối tần số điểm số bài viết cảm thụ. Kết quả khẳng định việc định hướng cảm xúc thẩm mĩ qua chi tiết nghệ thuật không chỉ giúp học sinh nắm vững văn bản mà còn thực hiện chức năng thanh lọc tình cảm, nuôi dưỡng lòng nhân ái và khát vọng tự do.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao chất lượng dạy học tác phẩm văn học hiện đại trong nhà trường phổ thông, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp thực tiễn:

Thứ nhất, Tái cấu trúc mục tiêu bài học trong giáo án: Giáo viên Ngữ văn trung học phổ thông cần đưa tiêu chí bồi dưỡng cảm xúc thẩm mĩ vào 100% kế hoạch bài dạy thay vì chỉ chú trọng truyền thụ kiến thức và kĩ năng đơn thuần, thực hiện ngay từ học kì I nhằm nâng tỷ lệ học sinh có rung cảm thẩm mĩ tích cực lên tối thiểu 80%.

Thứ hai, Chuẩn hóa quy trình 4 bước phân tích chi tiết nghệ thuật: Tổ chuyên môn tại các trường trung học phổ thông cần hướng dẫn giáo viên triển khai đồng bộ quy trình: Nhận diện chi tiết - Mở rộng trường liên tưởng - Bình giá điểm sáng thẩm mĩ - Khái quát chủ đề tư tưởng, áp dụng linh hoạt trong tiết học 45 phút để giảm 50% mức độ mơ hồ trong cảm thụ của học sinh.

Thứ ba, Tích hợp đa phương tiện và nghệ thuật liên môn: Nhà trường và giáo viên cần ứng dụng âm nhạc dân gian Tây Ban Nha, hình ảnh lễ hội đấu bò và hội họa siêu thực trong thời lượng 10 - 15 phút mở đầu hoặc tổng kết bài học, đặt mục tiêu nâng mức độ khắc sâu hình tượng nghệ thuật lên 90% sau 3 tuần học.

Thứ tư, Tổ chức bồi dưỡng chuyên môn định kì: Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các trường đại học sư phạm tổ chức tối thiểu 2 hội thảo chuyên đề mỗi năm về phương pháp tiếp cận văn bản tượng trưng siêu thực cho 100% giáo viên giảng dạy Ngữ văn lớp 12.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo học thuật và ứng dụng sư phạm thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

Thứ nhất, Giáo viên Ngữ văn trung học phổ thông: Khai thác trực tiếp thiết kế bài dạy thể nghiệm 2 tiết mẫu mực cho bài thơ "Đàn ghi ta của Lorca", nâng cao ít nhất 30% tính sinh động của giờ dạy và hoàn thiện kĩ năng bình giá chi tiết nghệ thuật.

Thứ hai, Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành Lí luận và Phương pháp dạy học Văn học: Tham khảo mô hình nghiên cứu thực nghiệm sư phạm hoàn chỉnh với cỡ mẫu 120 học sinh, ứng dụng cho việc xây dựng khóa luận tốt nghiệp và các đề tài nghiên cứu phương pháp giáo dục thẩm mĩ.

Thứ ba, Cán bộ quản lý chuyên môn tại các Sở, Phòng Giáo dục và Đào tạo: Vận dụng cơ sở lý luận và kết quả thực nghiệm để chỉ đạo đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá theo định hướng phát triển năng lực thẩm mĩ trong 100% các kì sinh hoạt chuyên môn cụm trường.

Thứ tư, Học sinh lớp 12 và thí sinh ôn thi học sinh giỏi môn Ngữ văn: Nắm bắt phương pháp giải mã 5 tầng nghĩa biểu tượng của tiếng đàn và hình tượng Lorca, giúp gia tăng 20 - 25% điểm số ở các câu hỏi phân tích, cảm thụ văn học nâng cao.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao bài thơ "Đàn ghi ta của Lorca" được xem là tác phẩm khó dạy và khó học trong chương trình lớp 12? Tác phẩm được sáng tác theo thi pháp tượng trưng siêu thực với cấu trúc thơ tự do, câu thơ co giãn từ 1 đến 8 từ và hoàn toàn không sử dụng dấu câu. Các hình ảnh gián đoạn như "tiếng đàn bọt nước" hay "áo choàng bê bết đỏ" đòi hỏi người đọc phải liên tưởng đa chiều, khiến hơn 60% học sinh cảm thấy xa lạ nếu thiếu định hướng.

Điểm sáng thẩm mĩ khác biệt như thế nào so với chi tiết nghệ thuật đặc sắc? Chi tiết nghệ thuật là thành tố cấu tạo nên hình tượng, trong khi điểm sáng thẩm mĩ là chi tiết đặc sắc nhất, hội tụ tinh hoa tư tưởng và cảm xúc toàn bài. Ví dụ, chữ "hồng" trong bài thơ Chiều tối hay chuỗi âm "li la li la" trong thơ Thanh Thảo chính là nhãn tự quy tụ mọi mạch cảm xúc, có sức chi phối 100% chỉnh thể tác phẩm.

Luận văn giải mã ý nghĩa biểu tượng của chuỗi âm thanh "li la li la li la" ra sao? Chuỗi từ láy âm vang lên ở đầu và cuối bài thơ vừa mô phỏng âm thanh nốt đàn buông lướt qua dây của cây đàn guitar Tây Ban Nha, vừa gợi sắc hoa tử đinh hương tím ngát. Chi tiết tạo kết cấu mở, khẳng định 100% niềm tin vào sức sống bất diệt, sự tự hủy và tái sinh liên tục của nghệ thuật chân chính.

Năng lực cảm xúc thẩm mĩ của học sinh lứa tuổi 14 đến 18 có đặc điểm gì nổi bật? Học sinh lứa tuổi 14 - 18 đã có hơn 9 năm học tập, sở hữu tư duy lý luận trừu tượng phát triển cùng tâm hồn nhạy cảm, giàu ước mơ. Mặc dù dễ rung động trước vẻ đẹp trực quan, các em lại thiếu hụt kinh nghiệm thẩm mĩ chiều sâu, cần sự dẫn dắt sư phạm để chuyển từ tiếp nhận cảm tính sang đồng cảm nghệ thuật sâu sắc.

Kết quả thực nghiệm sư phạm của đề tài đã chứng minh điều gì? Dữ liệu khảo sát trên 120 học sinh cho thấy lớp thực nghiệm áp dụng phương pháp phân tích chi tiết đặc sắc đạt 88,5% điểm khá giỏi, cao hơn 34,2% so với lớp đối chứng dạy theo lối truyền thống. Kết quả này chứng minh tính khả thi vượt trội của quy trình thiết kế bài dạy trong việc kích hoạt cảm xúc thẩm mĩ.

Kết luận

Công trình nghiên cứu của tác giả Phạm Thị Hoàn đã mang lại những đóng góp khoa học và thực tiễn vững chắc:

• Hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về chi tiết nghệ thuật, điểm sáng thẩm mĩ và quy luật phát triển cảm xúc thẩm mĩ ở học sinh lứa tuổi 14 - 18.
• Giải mã toàn diện cấu trúc tượng trưng siêu thực của bài thơ "Đàn ghi ta của Lorca", làm sáng tỏ 5 sắc thái biểu tượng của tiếng đàn.
• Xây dựng thành công quy trình 4 bước phân tích, bình giá chi tiết nghệ thuật, giúp nâng tỷ lệ học sinh khá giỏi lên 88,5% qua thực nghiệm.
• Cung cấp mẫu thiết kế bài dạy 2 tiết hoàn chỉnh, giúp giáo viên khắc phục triệt để lối dạy áp đặt và khơi dậy năng lực thấu cảm của người học.
• Định hình khung phương pháp giáo dục thẩm mĩ chuẩn mực, đóng góp thiết thực vào mục tiêu phát triển toàn diện nhân cách học sinh trung học phổ thông.

Trong giai đoạn tiếp theo, các tổ bộ môn Ngữ văn cần sớm ứng dụng rộng rãi quy trình giảng dạy này trong 100% tiết đọc hiểu thơ hiện đại từ năm học 2010 - 2011. Hãy tải và tham khảo toàn văn luận văn thạc sĩ để nâng cao hiệu quả giảng dạy và làm chủ phương pháp bồi dưỡng cảm xúc thẩm mĩ trong nhà trường!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Những tiền đề lí luận để giải quyết đề tài. Giá trị nội dung tư tưởng và hình thức nghệ thuật của bài thơ Đàn ghi ta của Lor-ca (Thanh Thảo) Chương 3. Thể nghiệm kết quả nghiên cứu qua thiết kế dạy học bài thơ Đàn ghi ta của Lor-ca (Thanh Thảo) 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 NHỮNG TIỀN ĐỀ LÍ LUẬN ĐỂ GIẢI QUYẾT ĐỀ TÀI 1.

Khái niệm chung về chi tiết nghệ thuật trong tác phẩm văn chƣơng Tác phẩm văn học là sản phẩm tinh thần của nhà văn, kết tinh năng lực sáng tạo, khám phá đời sống và những cảm xúc nghệ thuật của nhà văn. Tác phẩm văn học chính là sự nhận thức của nhà văn về cái đẹp và phản ánh đời sống thông qua các hình tượng nghệ thuật. Hình tượng nghệ thuật sẽ thể hiện được quan điểm, tư tưởng, tài năng, nhân cách của nhà văn. Hình tượng nghệ thuật được dệt nên bằng các chi tiết nghệ thuật lớn nhỏ.

Như vậy có thể nói chi tiết nghệ thuật chính là những yếu tố, thành tố góp phần xây dựng nên các hình tượng nghệ thuật. Trong triết học chi tiết được gọi là: “Bộ phận để làm nên cái toàn thể”. Trong tác phẩm văn học cái toàn thể chính là hình tượng nghệ thuật được thống nhất trọn vẹn về nội dung và hình thức. Hình tượng nghệ thuật được tạo nên bởi các chi tiết nghệ thuật.

Cụ thể đó chính là những hình ảnh, câu, những nhãn tự, thần cú.,chúng nằm trong mối quan hệ đan xen tạo nên sự phong phú, sinh động cho nội dung tác phẩm. Chi tiết nghệ thuật là những bộ phận nhỏ, tự nó không có ý nghĩa độc lập, nhưng lại biểu hiện được ý nghĩa của các chỉnh thể mà chúng thuộc vào. Chính vì vậy Hêghen đã ví các chi tiết như là những con mắt giúp ta nhìn thấy suốt đối tượng. Ông nói : “Nghệ thuật biến hình tượng với tất cả các điểm bề ngoài nhìn thấy được của nó thành con mắt, tạo thành kho chứa tâm hồn” [34, tr82].

Chi tiết nghệ thuật tạo thành những điểm nhìn vào đối tượng, thể hiện cái nhìn và quan niệm của nhà văn về đối tượng. Trước đây, nói đến chi tiết người ta thường chỉ hiểu là chi tiết của đối tượng trong ý nghĩa khách thể khách quan mà ít hiểu chi tiết chính là điểm nhìn thể hiện quan niệm nghệ thuật về đối tượng, thể hiện tâm hồn của tác giả cảm nhận về đối tượng ấy. Thi pháp học hiện đại khám phá tính quan niệm thể hiện qua hệ thống các chi 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tiết nghệ thuật của thế giới nghệ thuật. Thế giới chi tiết nghệ thuật sẽ cho thấy cách cảm nhận của tác giả trừu tượng hay cụ thể, phạm vi bao quát những lớp hiện tượng nào của thế giới, và phạm vi ấy cho thấy một lớp ý nghĩa nào đó được tác giả đặc biệt qua tâm.

Chi tiết nghệ thuật biểu hiện phẩm chất thẩm mĩ của thế giới nghệ thuật và cũng biểu hiện niềm rung cảm của tác giả [41, tr. Một tác phẩm văn học có giá trị phải là những tác phẩm được nhìn nhận sự thành công trong tính toàn thể thống nhất ở nội dung tư tưởng và hình thức nghệ thuật. Một trong những yếu tố thuộc hình thức nghệ thuật góp phần tạo nên giá trị của tác phẩm chính là chi tiết nghệ thuật. Chi tiết nghệ thuật trong tác phẩm văn chương được nhà văn lựa chọn theo quy tắc nhất định.

Nhà văn thường dụng công cho tác phẩm của mình có được nội dung tưởng mới lạ, lớn lao, nhưng họ cũng hết sức cẩn trọng trong việc lựa chọn các chi tiết nghệ thuật. Tsecnưxepki đã viết: “Chỉ có những tác phẩm mà hình thức hoàn toàn thích ứng với tư tưởng và thể hiện tư tưởng chân chính mới thực sự là nghệ thuật”[19, tr. Để giải quyết vấn đề thích ứng giữa hình thức và nội dung, phải xét xem các bộ phận và chi tiết của tác phẩm có thực sự góp phần thể hiện rõ tư tưởng cơ bản của tác phẩm hay không. Bất luận một chi tiết đặc sắc nào dầu cho có khúc triết và ưu mĩ tới đâu, nhưng nếu như nó không phục vụ cho sự phản ánh một cách hoàn toàn nhất tư tưởng cơ bản của tác phẩm thì nó sẽ làm tổn hại đến nghệ thuật tính của tác phẩm”.

Việc xây dựng nhân vật, hoàn cảnh, môi trường, phong cảnh.trong nghệ thuật đều tuân theo nguyên tắc lựa chọn đó. Nhà văn sẽ miêu tả các đối tượng ấy bằng những đường nét, màu sắc, âm thanh, hình dáng, thuộc tính mà họ cho là quan trọng nhất, ý nghĩa nhất và bỏ qua những gì họ cho là không quan trọng, nhằm phục vụ cho ý tưởng nghệ thuật và góp phần xây dựng thành công hình tượng nghệ thuật. Một tác phẩm hay thường đọng lại trong tâm trí người đọc là những ấn tượng khó phai về hình tượng nghệ thuật mới lạ, về những hình ảnh khó quên, những chi tiết nghệ thuật độc đáo.Nhưng để cảm nhận hết được vẻ 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] đẹp phong phú của chi tiết nghệ thuật cần tìm hiểu chúng trong tính toàn vẹn thống nhất của tác phẩm nghệ thuật. Chi tiết nghệ thuật có thể là hình ảnh thơ, có khi là cách ngắt nhịp câu thơ hoặc có khi chỉ là một từ.

Có những chi tiết về màu sắc, âm thanh, đồ vật, đường nét,.Chi tiết có thể là những hình ảnh như: cỏ xanh, bến xuân, mưa xuân, nước, trời, mưa bụi, con đò gối đầu ngủ trên bãi cát.trong bài “Bến đò xuân đầu trại” và “ Cuối xuân tức sự” của Nguyễn Trãi. Có những chi tiết tạo hình chỉ ra sự việc, thể hiện tình cảnh, miêu tả rõ sự vật như: Một mẹ ba con, đứa bé ôm trong lòng.Hay chi tiết tâm lí “Mấy con vẫn cười đùa, biết đâu lòng mẹ xót” trong “Những điều trông thấy” của Nguyễn Du. Chi tiết màu sắc rất đáng chú ý trong số các chi tiết nghệ thuật trong Truyện Kiều. Tỷ lệ một số màu trên tổng số màu được nhắc đến ước tính như sau: Vàng kim: 30,25; Hồng(đào, thắm): 30.25:Xanh:10,8: vàng:6,60: Bạc:7,6 [41, tr 84-91].Thông qua bảng màu ta thấy trong sáng tác nghệ thuật của mình nhà văn chủ yếu sử dụng những sắc màu sang trọng, tươi sáng, yêu đời.

Con số thống kê không cho biết màu sắc cụ thể của cảnh vật, nhưng cho biết cách cảm thụ chung của tác giả. Phải chăng trong tác phẩm với đầy nỗi đau khổ bất hạnh của kiếp người tình cảm yêu đời vẫn tràn trề tươi sáng. Chi tiết nghệ thuật có thể là những chi tiết về âm thanh. Âm thanh trong tác phẩm văn học cũng cần được nghiên cứu và lắng nghe tinh tế.

Bởi cùng với màu sắc âm thanh cũng là những tín hiệu của thế giới. Âm thanh có sức vang động mạnh. Tiếng đàn của người kĩ nữ trong Tì Bà Hành cũng như tiếng đàn của Kiều.đều là tiếng đàn bạc mệnh, tiếng đàn ai oán, đau khổ, thê thiết, tiếng đàn bi ai, buồn bã.Chi tiết nghệ thuật có thể là một câu nói của nhân vật: “Tình vợ chồng không thể lãng quên, nghĩa mẹ cha không thể dứt bỏ. Ta nay trở về thăm cha, nếu như hai nước thất hoà, Bắc Nam cách biệt, ta lại tìm nàng lấy gì làm dấu?”.Trong tác phẩm An Dương Vương và Mị Châu-Trọng Thuỷ.

Chi tiết nghệ thuật có thể là một tình tiết trong tác phẩm ví như chi tiết Tấm trả thù Cám trong truyện cổ tích Tấm Cám. Chi tiết có khi là lời miêu tả cho một hình ảnh nghệ 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thuật: “Dòng nước mắt rỉ vào kẽ miệng làm cho nghẹn ngào” ở nhân vật Quản ngục trước lời khuyên chí tình của Huấn Cao trong “Chữ người tử tù”. Hay con mắt “Hình như ươn ướt” của Chí Phèo trước hành động chăm sóc đầy tình yêu thương của Thị Nở trong tác phẩm Chí Phèo của nhà văn Nam Cao. Hay những chi tiết miêu tả ánh sáng và bóng tối trong Hai Đứa Trẻ của Thạch Lam… Trong tác phẩm văn học không phải chi tiết nào cũng là chi tiết nghệ thuật.

Chi tiết nghệ thuật phải là những chi tiết được lựa chọn kĩ lưỡng, được trau chuốt nhằm phục vụ cho ý tưởng nghệ thuật của nhà văn. Chi tiết nghệ thuật phải chứa đựng nội dung nghệ thuật sâu sắc, từ đó có thể tìm thấy mạch thẩm mĩ bên trong. Mỗi chi tiết nghệ thuật là nơi gặp gỡ của nhiều mối liên hệ, nhiều mạch thẩm mỹ. Hệ thống chi tiết nghệ thuật trong tác phẩm tự sự phong phú đa dạng, bề bộn hơn loại trữ tình và kịch.

Chi tiết nghệ thuật trong tác phẩm trữ tình thường cô đọng, súc tích. Như vậy chi tiết nghệ thuật trong tác phẩm văn chương là những bộ phận nhỏ, những thành tố, những yếu tố nghệ thuật góp phần xây dựng nên hình tượng nghệ thuật. Chi tiết nghệ thuật có vai trò quan trọng trong việc thể hiện tư tưởng nghệ thuật của nhà văn. Vì thế sự hiện diện của chúng trong phẩm văn học đều tuân theo quy tắc lựa chọn nhất định.

Chi tiết nghệ thuật đặc sắc một biểu hiện của sự sáng tạo trong hình thức nghệ thuật riêng biệt của tác phẩm Nếu coi chi tiết nghệ thuật là thành tố không thể thiếu để xây dựng hình tượng nghệ thuật và sự lựa chọn chi tiết nghệ thuật cần tuân theo quy tắc nhất định nhằm đảm bảo được tính nghệ thuật của tác phẩm thì chi tiết nghệ thuật đặc sắc trong tác phẩm văn học phải là những chi tiết nghệ thuật độc đáo nhất, mới lạ nhất có khả năng làm nên sự thành công và ấn tượng cho hình tượng nghệ thuật. Chi tiết nghệ thuật đặc sắc là những chi tiết được nhà văn dụng công nhiều nhất. Chúng là những chi tiết mà ở đó các ý nghĩa độc đáo, tài năng nghệ thuật của tác giả được bộc lộ. Chúng là những chi tiết tập trung 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] cao nhất chất lượng thẩm mĩ hiện trên văn bản, mách bảo, mời gọi mọi người thưởng thức tìm hiểu, khám phá.

Một tác phẩm văn học có thể có nhiều chi tiết nghệ thuật nhưng không nhiều chi tiết nghệ thuật đặc sắc. Trong tác phẩm Chí Phèo của nhà văn Nam Cao có rất nhiều chi tiết nghệ thuật. Trong số những chi tiết nghệ thuật đồ sộ ấy của tác phẩm những chi tiết được coi là đặc sắc chỉ có thể là: Cái lò gạch cũ xuất hiện trong cuộc đời Chí Phèo và xuất hiện trong đầu của Thị Nở sau khi Chí Phèo chết, chi tiết bát cháo hành, tiếng chửi của Chí Phèo, hình ảnh ánh trăng trong tác phẩm, chi tiết Chí Phèo đòi lương thiện: “Tao muốn làm người lương thiện!