Tổng quan nghiên cứu

Thị trường dược phẩm Việt Nam duy trì đà tăng trưởng kép hàng năm đạt 6% trong giai đoạn 2018–2020 với quy mô định giá đạt 103.912 tỷ đồng. Tuy nhiên, làn sóng dịch bệnh và sự đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu đặt ra nhiều thách thức sống còn đối với các doanh nghiệp phân phối vừa và nhỏ. Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu là đánh giá thực trạng phân bổ danh mục hàng hóa, kiểm soát chi phí và năng lực sinh lời trong một năm tài chính đầy biến động. Mục tiêu cụ thể của đề tài là phân tích toàn diện cơ cấu 81 mặt hàng kinh doanh và bóc tách kết quả tài chính năm 2021 của Công ty Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Dược phẩm Hùng Hiếu.

Nghiên cứu được triển khai tại tỉnh Bình Dương với phạm vi dữ liệu thu thập xuyên suốt từ ngày 01/01/2021 đến ngày 31/12/2021 trên mạng lưới 369 khách hàng tổ chức. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc lượng hóa các chỉ số tài chính trọng yếu: tổng doanh thu ghi nhận 16,988 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế đạt 945,37 triệu đồng, tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu đạt 14,7% và tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản đạt 11,1%. Nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học giúp các nhà quản trị nhận diện điểm nghẽn chi phí, từ đó hoạch định chiến lược kinh doanh bền vững cho giai đoạn tiếp theo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết phân tích hoạt động kinh doanh hiện đại kết hợp với các nguyên lý tổ chức quản lý và kinh tế dược. Khung lý thuyết tập trung vào mối quan hệ tương hỗ giữa quản trị danh mục sản phẩm và hiệu quả luân chuyển dòng vốn trong điều kiện chuẩn hóa Thực hành tốt phân phối thuốc và Thực hành tốt nhà thuốc. Bốn khái niệm trọng tâm xuyên suốt công trình gồm:

  • Doanh thu thuần và cơ cấu doanh thu: Tổng giá trị lợi ích kinh tế thu được từ hoạt động cốt lõi sau khi trừ các khoản giảm trừ, đạt 15,287 tỷ đồng trên tổng doanh thu 16,988 tỷ đồng.
  • Giá vốn và chi phí hoạt động: Giá trị vốn của hàng hóa tiêu thụ chiếm tỷ trọng chi phối 65,8% tổng chi phí (9,256 tỷ đồng), cùng hệ thống chi phí bán hàng và quản lý doanh nghiệp.
  • Chỉ số khả năng sinh lời: Đo lường qua tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu đạt 5,9%, tỷ suất lợi nhuận ròng trên tổng tài sản đạt 11,1% và tỷ suất lợi nhuận ròng trên vốn chủ sở hữu đạt 14,7%.
  • Năng suất và thu nhập lao động: Đánh giá hiệu quả sử dụng nguồn nhân lực qua tỷ lệ doanh số bình quân trên 25 nhân sự chính thức.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được trích xuất trực tiếp từ hệ thống báo cáo tài chính đã kiểm toán, bảng cân đối kế toán, tờ khai quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp và sổ chi tiết bán hàng năm 2021 của doanh nghiệp.

Thiết kế nghiên cứu sử dụng phương pháp mô tả cắt ngang kết hợp hồi cứu số liệu lịch sử. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 81 mặt hàng được cấp phép lưu hành và 369 tài khoản khách hàng phát sinh giao dịch trong năm 2021. Phương pháp chọn mẫu toàn bộ được áp dụng nhằm triệt tiêu sai số chọn mẫu, đảm bảo tính đại diện tuyệt đối cho toàn bộ chuỗi cung ứng của đơn vị. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích tỷ trọng cơ cấu, thống kê mô tả và phân tích chi tiết theo từng bộ phận là nhằm bóc tách rành mạch biên lợi nhuận của từng nhóm sản phẩm và từng thị trường địa lý. Toàn bộ quá trình thu thập và xử lý dữ liệu được tiến hành từ tháng 01/2021 đến tháng 05/2022 thông qua phần mềm chuyên dụng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích kết quả kinh doanh năm 2021 của doanh nghiệp ghi nhận bốn phát hiện mang tính quy luật:

  • Thực phẩm chức năng là động lực tăng trưởng chính: Nhóm thực phẩm chức năng chiếm 32 trên tổng số 81 mặt hàng (tỷ lệ 39,5%), mang lại doanh thu 6,918 tỷ đồng (chiếm 43,7% tổng doanh thu) và đóng góp tới 59,5% tổng lợi nhuận gộp toàn công ty. Thuốc hóa dược xếp thứ hai với 23 mặt hàng (28,4%), đóng góp 5,518 tỷ đồng (32,5% doanh thu).
  • Hàng gia công trong nước chiếm ưu thế về doanh số: Mặc dù hàng nhập khẩu chiếm đa số về số lượng với 45 mặt hàng (55,6%), nguồn thu chỉ đạt 5,361 tỷ đồng (32,1% doanh thu). Ngược lại, 36 mặt hàng sản xuất trong nước đem lại 10,287 tỷ đồng (67,9% doanh thu), trong đó nhóm hàng đặt gia công đạt 6,397 tỷ đồng (41,1% tổng doanh thu).
  • Thị trường ngoài tỉnh và kênh nhà thuốc dẫn dắt đầu ra: Khu vực ngoài tỉnh Bình Dương (chủ yếu là Thành phố Hồ Chí Minh) chiếm 216 khách hàng (58,5%), đóng góp 8,376 tỷ đồng (52,5% doanh thu). Cơ sở bán lẻ thuốc là phân khúc khách hàng lớn nhất với 182 điểm bán, tạo ra 40,5% doanh thu, trong khi 57 bệnh viện đóng góp 34,2% tổng doanh số.
  • Cấu trúc vốn an toàn nhưng hiệu suất chi phí cần cải thiện: Vốn chủ sở hữu đạt 6,917 tỷ đồng, chiếm 75,7% tổng nguồn vốn 8,780 tỷ đồng; nợ phải trả ở mức thấp 24,3%. Tỷ suất lợi nhuận trước thuế trên doanh thu đạt 8,4%, tỷ suất lợi nhuận sau thuế trên tổng chi phí đạt 6,5%.

Thảo luận kết quả

Khi trực quan hóa dữ liệu qua biểu đồ cơ cấu danh mục và bảng phân bổ giá vốn, sự chênh lệch hiệu quả giữa các dòng sản phẩm hiện lên rất rõ nét. Nhóm thực phẩm chức năng hỗ trợ tiêu hóa (15 mặt hàng, chiếm 41,8% doanh thu nhóm) và hỗ trợ hô hấp (4 mặt hàng, chiếm 27,8% doanh thu nhóm) đạt biên lãi gộp vượt trội nhờ nắm bắt đúng nhu cầu phòng bệnh trong bối cảnh dịch tễ năm 2021.

So sánh với các nghiên cứu tương đồng tại các công ty dược phẩm địa phương, mô hình của Hùng Hiếu thể hiện tính tự chủ tài chính vượt trội khi vốn chủ sở hữu chiếm 75,7%, cao hơn mức trung bình của ngành phân phối. Tuy nhiên, chi phí bán hàng nhóm mỹ phẩm ở mức 33,2% và thực phẩm chức năng ở mức 32,0% là nguyên nhân chính bào mòn biên lợi nhuận ròng. Việc phụ thuộc vào 15 mặt hàng khai thác trung gian (đóng góp 26,8% doanh thu) cũng tạo ra rủi ro gián đoạn chuỗi cung ứng nếu đối tác thay đổi chính sách chiết khấu.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích số liệu tài chính năm 2021, doanh nghiệp cần triển khai bốn nhóm giải pháp chiến lược:

  • Tái cấu trúc danh mục sản phẩm cốt lõi: Gia tăng tỷ trọng các mặt hàng thực phẩm chức năng và thuốc hóa dược đặt gia công tại các nhà máy đạt chuẩn trong nước từ mức 41,1% hiện tại lên 55% tổng doanh thu. Ban Giám đốc và Phòng Kinh doanh cần chủ động cắt giảm tỷ trọng hàng khai thác trung gian xuống dưới 15% trước quý IV/2023 nhằm bảo toàn biên lợi nhuận gộp.
  • Mở rộng mạng lưới bán lẻ ngoại tỉnh: Tăng cường độ phủ tại thị trường Thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh lân cận, phấn đấu nâng số lượng nhà thuốc đối tác từ 182 lên 250 cơ sở, nâng tỷ trọng doanh thu ngoài tỉnh từ 52,5% lên 60% trong giai đoạn 2022–2024 do Đội ngũ Trình dược viên đảm trách.
  • Kiểm soát và tối ưu hóa chi phí vận hành: Phòng Kế toán - Tài chính cần áp dụng hạn mức chi phí bán hàng nghiêm ngặt cho nhóm mỹ phẩm từ mức 33,2% xuống mức trần 25%, qua đó nâng tỷ suất sinh lời trên doanh thu thuần từ 5,9% lên mục tiêu 8,5% trong vòng 18 tháng.
  • Nâng cao năng suất lao động và chính sách đãi ngộ: Thiết lập hệ thống chỉ số đánh giá hiệu quả công việc gắn liền với doanh số tiêu thụ nhằm thúc đẩy năng suất lao động bình quân từ 663,08 triệu đồng lên 800 triệu đồng/người/năm, đồng thời nâng thu nhập bình quân của 25 cán bộ nhân viên từ 8,95 triệu đồng lên 11,5 triệu đồng/tháng vào năm 2023 do Phòng Hành chính - Nhân sự điều phối.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị tham khảo thực tiễn cao cho bốn nhóm đối tượng chuyên môn:

  • Ban điều hành và chủ doanh nghiệp phân phối dược: Cung cấp phương pháp đánh giá danh mục sản phẩm, chuyển dịch từ nhập khẩu ủy thác sang mô hình gia công chủ động để gia tăng biên lợi nhuận gộp lên trên 50%.
  • Chuyên viên tài chính và kế toán quản trị ngành y dược: Ứng dụng mô hình bóc tách chi phí giá vốn, quản trị vốn lưu động và kiểm soát tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (11,1%) và vốn chủ sở hữu (14,7%).
  • Học viên sau đại học và nhà nghiên cứu quản lý dược: Cung cấp tài liệu thực chứng, khung biến số nghiên cứu hoàn chỉnh và phương pháp luận khảo sát cắt ngang 81 mặt hàng thực tế.
  • Các tổ chức kinh doanh bán lẻ và chuỗi nhà thuốc: Hiểu rõ cơ cấu tiêu thụ của 369 điểm phân phối, từ đó tối ưu hóa danh mục dự trữ các dòng thuốc thiết yếu và thực phẩm bổ sung.

Câu hỏi thường gặp

Nhóm sản phẩm nào đóng góp lợi nhuận cao nhất cho doanh nghiệp trong năm 2021?
Thực phẩm chức năng là nhóm đóng góp lợi nhuận gộp cao nhất, chiếm 59,5% tổng lợi nhuận gộp toàn công ty, tương đương khoảng 3,7 tỷ đồng với 32 mặt hàng kinh doanh. Doanh thu của nhóm này đạt 6,918 tỷ đồng, chiếm 43,7% tổng doanh thu bán hàng.

Tại sao hàng gia công trong nước lại chiếm tỷ trọng doanh thu vượt trội so với hàng nhập khẩu?
Dù chỉ có 21 mặt hàng, nhóm hàng gia công đạt 6,397 tỷ đồng (41,1% tổng doanh thu), vượt xa 45 mặt hàng nhập khẩu (32,1% doanh thu). Nguyên nhân là hàng gia công có lợi thế chi phí vận chuyển thấp, nguồn cung ổn định và giá thành phù hợp với sức mua thị trường.

Năng lực sinh lời trên vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp đạt mức bao nhiêu?
Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu đạt 14,7%, trong khi tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản đạt 11,1%. Các chỉ số này phản ánh cơ cấu tài chính lành mạnh với vốn chủ sở hữu chiếm 75,7% tổng nguồn vốn 8,780 tỷ đồng.

Địa bàn nào mang lại nguồn doanh thu lớn nhất cho công ty?
Địa bàn ngoài tỉnh Bình Dương (chủ lực là Thành phố Hồ Chí Minh) đem lại nguồn thu lớn nhất với 8,376 tỷ đồng (52,5% tổng doanh thu) từ 216 khách hàng, vượt mức 7,965 tỷ đồng (47,5%) của 153 khách hàng nội tỉnh.

Mức thu nhập và năng suất bình quân của người lao động trong năm 2021 là bao nhiêu?
Với 25 nhân sự chính thức, năng suất lao động bình quân đạt 663,08 triệu đồng doanh thu/người/năm. Tổng quỹ lương đạt 2,235 tỷ đồng, tương ứng mức thu nhập bình quân 106,45 triệu đồng/người/năm (khoảng 8,95 triệu đồng/người/tháng).

Kết luận

  • Doanh nghiệp hoàn thành mục tiêu kinh doanh năm 2021 với tổng doanh thu 16,988 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế đạt 945,37 triệu đồng.
  • Thực phẩm chức năng giữ vị trí đầu tàu kinh tế, tạo ra 43,7% doanh thu và 59,5% lợi nhuận gộp toàn hệ thống.
  • Thị trường ngoài tỉnh khẳng định vai trò chiến lược khi đóng góp 52,5% doanh thu qua 216 đối tác phân phối.
  • Cơ cấu nguồn vốn vững chắc với 75,7% vốn chủ sở hữu, tạo nền tảng an toàn trước các biến động thị trường.
  • Năng suất lao động bình quân đạt 663,08 triệu đồng/người/năm, đảm bảo mức thu nhập ổn định 8,95 triệu đồng/người/tháng cho 25 cán bộ công nhân viên.

Luận văn đã xây dựng thành công bức tranh tài chính đa chiều, làm rõ mối liên hệ giữa cơ cấu mặt hàng và hiệu quả dòng vốn tại một doanh nghiệp phân phối dược phẩm quy mô vừa. Lộ trình tiếp theo trong giai đoạn 2022–2025 đòi hỏi doanh nghiệp đẩy mạnh liên kết sản xuất gia công và số hóa hệ thống quản trị kênh phân phối. Hãy áp dụng ngay các khuyến nghị từ công trình nghiên cứu để tối ưu hóa hiệu quả hoạt động kinh doanh cho doanh nghiệp của bạn.