CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VỐN KINH DOANH VÀ PHÂN TÍCH HIỆU QUẢ SỬ DỤNG VỐN KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP 1. Những vấn đề cơ bản về vốn kinh doanh và hiệu quả sử dụng vốn kinh doanh 1.1 Vốn kinh doanh 1.1 Một số khái niệm vế vốn kinh doanh Vốn có vai trò hết sức quan trọng đến sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp nói riêng và nền kinh tế nói chung. Do vậy, từ trước đến nay có rất nhiều quan niệm về vốn, ở mỗi một hoàn cảnh kinh tế khác nhau thì có những quan niệm khác nhau về vốn. Theo quan điểm của nhà kinh tế chính trị Karl Marx thì “ Vốn chính là tư bản, là giá trị đem lại giá trị thặng dư, là một đầu của quá trình sản xuất”.
Theo quan điểm này, vốn đem lại giá trị thặng dư nhưng giá trị thặng dư chỉ được tạo ra ở khâu sản xuất vật chất. Định nghĩa của Marx có tầm khái quát lớn tuy nhiên do hạn chế mang tính đương thời nên định nghĩa này không được sử dụng nữa. Một quan điểm khác thuộc trường phái kinh tế học vĩ mô tổng hợp, ông Paul Anthony Samuelson- nhà kinh tế học người Hoa Kỳ cho rằng vốn là hàng hóa được sản xuất ra để phục vụ cho quá trình sản xuất mới. Ông đã thừa kế các quan niệm của trường phái “ cổ điển” về yếu tố sản xuất để phân chia các yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất thành ba bộ phận: đất đai- lao động- vốn.
Song, Samuelson không đề cập đến các tài sản tài chính, những tài sản có giá trị có thể đem lại lợi nhuận cho doanh nghiệp trong quan điểm ông đưa ra, ông đã đồng nhất vốn với tài sản của doanh nghiệp. Theo sau Samuelson, David Begg có bổ sung thêm về định nghĩa của vốn là: Vốn hiện vật và vốn tài chính cùa doanh nghiệp. Vốn hiện vật là dự trữ các hàng hoá đã sản xuất ra để sản xuất các hàng hoá khác. Vốn tài chính là các giấy tờ có giá và tiền mặt của doanh nghiệp.
Nhìn chung cả Samuelson và Begg đều có chung một thống nhất cơ bản về vốn là các yếu tố đầu vào phục vụ cho quá trình sản xuất kinh doanh. Nhìn chung, các nhà kinh tế có một thống nhất chung cơ bản: vốn là yếu tố đầu vào cơ bản của quá trình sản xuất kinh doanh, được sử dụng để sản xuất ra hàng hóa và dịch vụ đảm bảo nhu cầu thị trường. Vì vậy, “ Vốn kinh doanh là biểu hiện về mặt giá trị, tính bằng tiền của toàn bộ tài sản mà doanh nghiệp sử dụng trong hoạt động 5 LUAN VANGVHD: CHAT ThS. Đặng Thị Thư SVTT: Trần Thị Bích LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp ĐH Thương Mại – S17_SB kinh doanh nhằm mục đích sinh lời.
Chính vì vậy vốn được coi là loại hàng hóa đặc biệt. Trước hết, vốn được coi là hàng hóa bởi vì nó có giá trị và giá trị sử dụng. Giá trị của vốn chính là chi phí mà chúng ta bỏ ra để có được nó; giá trị sử dụng của vốn thể hiện ở việc ta sử dụng nó để đầu tư vào quá trình sản xuất kinh doanh Tiếp đến, vốn là hàng hóa đặc biệt bởi vì, không như các hàng hóa thông thường, vốn có sự tách biệt rõ ràng giữa quyền sử dụng và quyền sở hữu. Có thể thấy rõ đặc tính này khi chúng ta đi vay vốn, khi đó chúng ta có quyền sử dụng nhưng không có quyền sở hữu.
Tính đặc biệt còn thể hiện ở chỗ vốn không bị hao mòn hữu hình trong quá trình sử dụng mà còn có khả năng tạo ra giá trị lớn hơn giá trị ban đầu. Chính vì vậy, giá trị của vốn có sự rang buộc với các yếu tó môi trường kinh tế vĩ mô. Điều này khiến các nhà quản trị doanh nghiệp phải làm sao sử dụng tối đa hiệu quả vốn để đem lại giá trị thặng dư tối đa.1 Phân loại vốn kinh doanh a) Căn cứ vào đặc điểm luân chuyển vốn Căn cứ vào đặc điểm luân chuyển vốn, vốn kinh doanh được chia thành: Vốn cố định và vốn lưu động Vốn cố định là số vốn ứng trước về những tư liệu sản xuất chủ yếu mà đặc điểm của nó là luân chuyển dần dần từng bộ phận giá trị vào sản phẩm mới cho đến khi tư liệu lao động hết thời hạn sử dụng thì vốn cố định mới hoàn thành một vòng luân chuyển. Về nội dung, vốn cố định bao gồm: Các khoản phải thu dài hạn, Tài sản cố định, Các khoản đầu tư tài chính dài hạn, Chi phí xây dựng cơ bản dở dang, Tài sản dài hạn khác, Ký cược, ký quỹ dài hạn Vốn lưu động là một số vốn ứng trước về đối tượng lao động và tiền lương, tồn tại dưới hình thái nguyên vật liệu dự trữ, sản phẩm đang chế tạo, thành phẩm, hàng hoá và tiền tệ.
Vốn lưu động luân chuyển giá trị toàn bộ ngay trong một lần và hoàn thành một vòng tuần hoàn sau một chu kỳ sản xuất kinh doanh. Về mặt nội dung vốn lưu động bao gồm: Vốn bằng tiền, Các khoản đầu tư tài chính ngắn hạn, Các khoản phải thu, Hàng tồn kho, và Vốn lưu động khác. b) Căn cứ vào nguồn hình thành vốn 6 LUAN VANGVHD: CHAT ThS. Đặng Thị Thư SVTT: Trần Thị Bích LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp ĐH Thương Mại – S17_SB Căn cứ vào nguồn hình thành vốn, vốn kinh doanh được chia thành hai loại: Vốn chủ sở hữu và Nợ phải trả Vốn chủ sở hữu: Là nguồn vốn thuộc sở hữu của chủ doanh nghiệp.
Khi doanh nghiệp mới được thành lập thì nguồn vốn chủ sở hữu hình thành vốn điều lệ do chủ doanh nghiệp, các nhà đầu tư góp vốn được sử dụng để đầu tư, mua sắm các loại tài sản của doanh nghiệp. Trong quá trình hoạt động, nguồn vốn chủ sở hữu được bổ sung từ kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Việc huy động vốn kinh doanh bằng vốn chủ sở hữu giúp cho doanh nghiệp nâng cao khả năng tự chủ trong tài chính, không phải gánh chịu các khoản lãi vay Nợ phải trả: Là nguồn vốn mà doanh nghiệp khai thác, huy động từ các chủ thể khác qua vay nợ, thuê mua, ứng trước tiền hàng…Doanh nghiệp được quyền sử dụng tạm thời trong một thời gian sau đó phải hoàn trả cho chủ nợ. Việc huy động vốn này rất quan trọng đối với doanh nghiệp để đảm bảo cung ứng đầy đủ, kịp thời cho sản xuất kinh doanh.
Sức ép về chi phí sử dụng vốn vay, thời hạn hoàn trả vốn sẽ thúc đẩy doanh nghiệp sử dụng vốn tiết kiệm và hiệu quả. Tuy nhiên, việc sử dụng nguồn vốn này cũng có những mặt trái của nó. Doanh nghiệp phụ thuộc vào nguồn vốn vay, tốn kém về chi phí, thời gian. Mặt khác , nếu không tính toán chính xác và thận trọng thì hiệu quả kinh doanh và lợi nhuận của doanh nghiệp sẽ bị ảnh hưởng bởi lãi suất tiền vay, ảnh hưởng xấu đến hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh.
c) Căn cứ vào thời gian huy động vốn Căn cứ vào thời gian huy động vốn, vốn kinh doanh được chia thành: Nguồn vốn thường xuyên và Nguồn vốn tạm thời Nguồn vốn thường xuyên bao gồm vốn chủ sở hữu và các khoản vay dài hạn. Đây là nguồn vốn có tính chất ổn định và dài hạn mà doanh nghiệp có thể sử dụng. Nguồn vốn này dành cho việc đầu tư mua sắm TSCĐ và một bộ phận TSLĐ tối thiểu thường xuyên cần thiết cho hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Nguồn vốn tạm thời là nguồn vốn có tính chất ngắn hạn (dưới một năm) mà doanh nghiệp có thể sử dụng để đáp ứng nhu cầu về vốn có tính chất tạm thời, bất thường phát sinh trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Nguồn vốn 7 LUAN VANGVHD: CHAT ThS. Đặng Thị Thư SVTT: Trần Thị Bích LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp ĐH Thương Mại – S17_SB này bao gồm các khoản vay ngắn hạn ngân hàng, các tổ chức tín dụng, các khoản nợ ngắn hạn khác. Việc phân loại nguồn vốn theo cách này sẽ giúp cho các nhà quản lý có điều kiện thuận lợi trong việc huy động vốn một cách phù hợp với thời gian sử dụng, đáp ứng đầy đủ kịp thời vốn sản xuất kinh doanh và góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng vốn trong doanh nghiệp. Hơn nữa cách phân loại này còn giúp các nhà quản lý doanh nghiệp lập các kế hoạch tài chính hình thành nên những dự định về tổ chức lựa chọn nguồn vốn và quy mô thích hợp cho từng nguồn vốn đó, tổ chức sử dụng vốn đạt hiệu quả cao.2 Vai trò của vốn kinh doanh Tất cả các hoạt động sản xuất kinh doanh, dù bất kỳ quy mô nào cũng cần phải có một lượng vốn nhất định, nó là tiền đề cho sự ra đời và phát triển của các doanh nghiệp.
Về mặt pháp lý: Theo quy định của Nhà nước, khi doanh nghiệp muốn thành lập thì phải có một số vốn điều lệ nhất định nộp cùng hồ sơ xin đăng ký kinh doanh. Vốn là điều kiện tiền đề, là nền móng cho sự ra đời của doanh nghiệp Về mặt kinh tế: Trong hoạt động sản xuất kinh doanh, vốn là một trong những yếu tố quyết định sự tồn tại và phát triển của mỗi doanh nghiệp. Vốn là điều kiện để doanh nghiệp mở rộng sản xuất cả về chiều rộng và chiều sâu, đổi mới máy móc thiết bị, nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng cao chất lượng sản phẩm, tăng việc làm, tăng thu nhập cho người lao động. cũng như tổ chức bộ máy quản lý đầy đủ các chức năng.
Từ đó nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh, tăng cường khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trường. Nhìn chung, vốn kinh doanh có những vai trò chủ yếu sau: Thứ nhất: Vốn là điều kiện tiền đề của quá trình sản xuất kinh doanh. Một quá trình sản xuất kinh doanh sẽ được diễn ra khi có yếu tố: yếu tố vốn, yếu tố lao động, và yếu tố công nghệ. Trong ba yếu tố đó thì yếu tố vốn là điều kiện tiền đề có vai trò rất quan trọng.
Nó quyết định đầu tiên việc sản xuất kinh doanh có thành công hay không. Rồi để tiến hành sản xuất kinh doanh, doanh nghiệp phải thuê nhà xưởng, mua máy móc thiết bị, công nghệ, nguyên vật liệu, thuê lao động. tất cả những điều kiện cần có để một doanh nghiệp có thể tiến hành và duy trì những hoạt động cuả mình 8 LUAN VANGVHD: CHAT ThS. Đặng Thị Thư SVTT: Trần Thị Bích LUONG download : add luanvanchat@agmail.