Chương 1 : TỔNG QUAN 1. TẦM QUAN TRỌNG CỦA HỆ THỐNG BÁN LẺ THUỐC 1. Đặc thù của thuốc trong công tác chăm sóc sức khỏe. Thuốc là những sản phẩm có nguồn gốc từ động vật, thực vật, khoáng vật hay sinh học được bào chế để dùng cho người nhằm: Phòng bệnh, chữa bệnh; phục hồi, điều chỉnh chức năng cơ thể; làm giảm triệu chứng bệnh; chẩn đoán bệnh; phục hồi hoặc nâng cao sức khỏe; làm mất cảm giác một bộ phận hay toàn thân; làm ảnh hưởng đến quá trình sinh đẻ; thay đổi hình dạng cơ thể [3].
Bước vào thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, Đảng và Nhà nước khẳng định: “Con người là nguồn tài nguyên quí báu nhất quyết định sự phát triển của đất nước, trong đó sức khỏe là vốn quí nhất của con người và của toàn xã hội… Đầu tư cho sức khỏe để mọi người đều được chăm sóc sức khỏe chính là đầu tư cho sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước”. Do đó, thuốc có vai trò rất quan trọng trong sự nghiệp chăm sóc và BVSK nhân dân. Thuốc được coi là hàng hóa có tính chất xã hội, hàm lượng khoa học kỹ thuật cao, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng con người, vì vậy thuốc là một loại hàng hóa đặc biệt cần được sử dụng an toàn, hợp lý và hiệu quả[19]. Tuy thuốc không đóng vai trò duy nhất trong chăm sóc và BVSK nhân dân nhưng thuốc giữ vai trò quan trọng và trong nhiều trường hợp có vai trò quyết định trong việc bảo vệ, duy trì và phục hồi sức khỏe cho người bệnh.
Bảo đảm thuốc được sử dụng hợp lý, an toàn và nhân dân có được thuốc khi ốm đau là điều kiện tiên quyết để công tác chăm sóc và BVSK ban đầu thành công [3]. Lịch sử phát triển của nhà thuốc tại Việt nam Ở Việt Nam, nhà thuốc đầu tiên có tên là Lourdeau được mở vào đầu năm 1865 tại Sài Gòn (nay là Tp.HCM) bởi thực dân Pháp. Vào thời điểm đó, Việt 3 Luan van thac si Nam là một thuộc địa của Pháp và tất cả các nhà thuốc đều do thực dân Pháp điều hành [27]. Trong thế kỷ thứ 20, Việt Nam trải qua một thời gian dài chiến tranh đã dẫn đến những hạn chế trong hệ thống chăm sóc sức khỏe.
Một trong những hạn chế đó là dịch vụ nhà thuốc cộng đồng không phát triển trong thời gian đó. Trong những năm 1980, nhà nước đóng vai trò quan trọng trong hệ thống chăm sóc sức khỏe tại Việt Nam khi các nhà thuốc của nhà nước là nguồn cung cấp thuốc chính [27]. Kể từ khi áp dụng chính sách đổi mới vào năm 1987, dịch vụ chăm sóc sức khỏe đã phát triển. Bác sĩ và dược sĩ lần đầu tiên có quyền mở bệnh viện tư nhân và nhà thuốc tư nhân.
Trong những năm 90, lĩnh vực y tế tại Việt Nam chuyển đổi nhanh chóng từ một hệ thống mà vốn và điều hành hoàn toàn bởi nhà nước sang hướng tư nhân đã đầu tư nhiều hơn vào việc chăm sóc y tế [17]. Kết quả là, bên cạnh các nhà thuốc công được quản lý bởi các doanh nghiệp nhà nước, đã có một số lượng đáng kể nhà thuốc tư nhân được mở ra. Cải cách kinh tế đã thay đổi hệ thống y tế trong hai thập kỷ qua và nhà thuốc tư nhân hiện nay cung cấp phần lớn các loại thuốc cả thuốc không kê đơn và thuốc kê đơn [17]. Nhà thuốc tư nhân đóng vai trò quan trọng trong hệ thống chăm sóc sức khỏe tại Việt Nam và chính phủ đang nổ lực chỉ đạo các khu vực tư nhân theo hướng đóng góp nhiều nhất cho sự cải thiện sức khỏe của cộng đồng [1].
Số nhà thuốc tư nhân trên toàn quốc năm 2011 là 10250, đưa tổng số điểm bán lẻ thuốc lên tới gần 44000, trung bình cứ 2000 dân có một điểm bán thuốc. Tính đến năm 2012 đã có 3950 nhà thuốc đạt tiêu chuẩn GPP, chiếm tỷ lệ 39% tổng số nhà thuốc trên toàn quốc [1]. Đến nay, toàn bộ các NT đạt GPP. Vai trò của nhà thuốc cộng đồng tại Việt Nam o Ở Việt Nam, cũng như nhiều nước đang phát triển, các nhà thuốc thường là nơi lựa chọn đầu tiên của người dân để tìm kiếm dịch vụ y tế cho những vấn đề sức khỏe thông thường, các nhà thuốc này đóng một vai trò quan 4 Luan van thac si trọng trong việc cung ứng các loại thuốc cũng như đưa ra lời khuyên và tư vấn về vấn đề sức khỏe.
Tìm hiểu vai trò của nhân viên nhà thuốc và các dịch vụ nhà thuốc cho thấy đôi khi các nhân viên nhà thuốc có thể đóng một vai trò kép như cả bác sĩ và dược sĩ trong thực hành hàng ngày của họ ở nhà thuốc. Điều này có nghĩa là họ vừa có thể kê đơn thuốc cho khách hàng như là một bác sĩ đồng thời vừa cung ứng các loại thuốc như một dược sĩ [16]. o Nhà thuốc đóng vai trò quan trọng trong việc cung ứng thuốc và tư vấn sức khỏe cho cộng đồng. Nhà thuốc cung ứng cả thuốc theo đơn và thuốc không theo đơn cho khách hàng.
Mỗi nhà thuốc cộng đồng, phải được điều hành bởi một dược sĩ. Đồng thời, họ phải đánh giá được sự phù hợp của các loại thuốc, liều lượng cũng như cảnh báo khác của thuốc. o Dược sĩ có thể tham gia vào các giai đoạn khác nhau của việc bán thuốc hoặc tư vấn thuốc. Tuy nhiên, dược sĩ vẫn chịu trách nhiệm về mặt pháp lý đối với từng loại thuốc được phân phối và cung ứng.
Dược sĩ được hỗ trợ bởi nhân viên bán hàng (dược sĩ cao đẳng hay trung học). Hoạt động của nhân viên bán hàng bao gồm việc bán thuốc không kê đơn cũng như tư vấn cho bệnh nhân về bệnh sử dụng thuốc và lối sống lành mạnh nâng cao thể trạng và sức khỏe. Họ cũng có thể được tham gia vào việc tiếp nhận đơn thuốc và cung ứng thuốc theo đơn [17]. 5 Luan van thac si 1.
Hoạt động của nhà thuốc Ở Việt Nam các nhà thuốc cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong việc cung ứng thuốc và tư vấn sức khỏe cho cộng đồng. Dược sĩ cộng đồng cung ứng cả thuốc theo đơn và thuốc không theo đơn cho khách hàng. Mỗi nhà thuốc cộng đồng, theo yêu cầu pháp lý phải được điều hành bởi một dược sĩ. Đồng thời, họ phải đánh giá được sự phù hợp của các loại thuốc, liều lượng cũng như cảnh báo khác của thuốc.
Dược sĩ có thể tham gia vào các giai đoạn khác nhau của việc lựa chọn thuốc điều trị hoặc tư vấn thuốc. Tuy nhiên, dược sĩ vẫn chịu trách nhiệm về mặt pháp lý đối với từng loại thuốc được phân phối và cung ứng. Dược sĩ cộng đồng được hỗ trợ bởi nhân viên giúp việc nhà thuốc (dược sĩ trung học). Hoạt động của họ bao gồm việc bán thuốc không kê đơn cũng như tư vấn cho bệnh nhân về bệnh và lối sống lành mạnh.
Họ cũng có thể được tham gia vào việc tiếp nhận đơn thuốc và cung ứng thuốc [4, 26]. 6 Luan van thac si 1. Yêu cầu về ngành nghề Dược tư nhân Một số vấn đề liên quan đến cung ứng thuốc cho cộng đồng Chỉ tiêu về tiêu chuẩn cung ứng thuốc cho cộng đồng : WHO đưa ra các tiêu chuẩn cung ứng thuốc cho tuyến y tế cơ sở, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân lựa chọn thuốc dễ dàng, phù hợp với sinh hoạt của địa phương [5,12]. Các chỉ tiêu về tiêu chuẩn cung ứng thuốc cho cộng đồng - Điểm bán hàng gần dân: Người dân đi mua thuốc trong thời gian Thuận từ 30 đến 60 phút bằng phương tiện thông thường.
tiện - Dựa vào: Số dân, diện tích, bán kính bình quân 1 điểm bán. Kịp Có sẵn, đủ các loại thuốc đáp ứng nhu cầu, thuốc cùng loại để thay thời thế; các thuốc thiết yếu; đủ lượng thuốc đáp ứng người mua. Chất Đảm bảo chất lượng; không bán thuốc: chưa có số đăng ký, chưa lượng được phép nhập, sản xuất; thuốc giả, kém chất lượng; quá hạn. Có niêm yết giá công khai; giá hợp lý: không tăng giá khi nhu cầu Giá cả tăng, ổn định tương đối; có đủ các loại thuốc cùng chủng loại tuy hợp lý nguồn gốc khác nhau, thuốc nội, thuốc ngoại, thuốc mang tên gốc, biệt dược phù hợp với khả năng tài chính của người mua.
- Người bán thuốc có trình độ chuyên môn đúng quy định. Sử - Đạo đức: tôn trọng lợi ích của người bệnh, không vì lợi nhuận. dụng - Hướng dẫn tận tình cho khách hàng về kiến thức dùng thuốc an toàn - không bán thuốc phải bán theo đơn cho người mua không có đơn; hợp lý chấp hành nghiêm chỉnh quy chế thuốc độc, các quy chế chuyên môn khác; chế độ kế toán, nộp thuế đầy đủ với nhà nước. Đảm bảo đủ lợi ích điều trị, chi phí hợp lý; tiết kiệm chi phí cho Kinh tế cộng đồng và cá thể; thực hiện đủ các chính sách kinh tế, thuế của nhà nước; đảm bảo thu nhập và lãi hợp lý cho người bán thuốc.
7 Luan van thac si Các chỉ tiêu đánh giá mạng lưới cung ứng thuốc: Mạng lưới cung ứng thuốc được đánh giá theo chỉ tiêu số dân, diện tích, bán kính bình quân một điểm bán thuốc ở bảng 1. Các chỉ tiêu đánh giá mạng lưới cung ứng thuốc. Bình quân 1 Công STT điểm bán Chú thích thức thuốc N P: Số dân bình quân, N: Tổng số dân 1 P= M M: Tổng số điểm bán thuốc Số dân (người) S s:Diện tích bình quân, S:Tổngdiện tích 2 Diện tích (km2) S = M M: Tổng số điểm bán thuốc R: Bán kính, s: Diện tích khu vực 3 Bán kính (km) S R= M = 3,14; M: Tổng điểm bán thuốc 1. Vai trò mới của người dược sỹ Tổ chức y tế thế giới (WHO) đã tổ chức ba cuộc họp để bàn về vai trò của dược sỹ trong hệ thống chăm sóc sức khoẻ.
Cuộc họp đầu tiên tại New Delhi năm 1988 đã phác thảo ra các hoạt động khác nhau của người dược sỹ như kiểm soát, mua bán, bảo quản, phân phối thuốc, thông tin thuốc và nghiên cứu khoa học. Cuộc họp thứ 2 tổ chức tại Tokyo năm 1993 đã giới thiệu khái niệm về chăm sóc dược. Cuộc họp thứ 3 tại Vancouver năm 1997 nhẵm xây dựng và phát triển khung chương trình để đào tạo dược sỹ trong tương lai [26]. Trong những năm gần đây, chăm sóc dược ngày càng trở nên quan trọng do những thách thức của việc tự chăm sóc.
Dược sỹ tham gia ngày càng nhiều vào tự chăm sóc, vì vậy, trách nhiệm đối với khách hàng cũng lớn hơn.