CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1. Nhà thuốc với hoạt động chăm sóc sức khỏe nhân dân ở Việt Nam. Vị trí, vai trò của hành nghề dược tư nhân. Trong thời kỳ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung, thuốc được nhập khẩu theo Nghị định thư từ các nước Xã hội Chủ nghĩa, việc cung ứng thuốc được thực hiện theo một kênh phân phối duy nhất từ trung ương đến địa phương do các Doanh nghiệp nhà nước đảm nhận, phân phối bao cấp về giá, chủng loại, số lượng thuốc hạn chế, các xí nghiệp thiếu nguyên liệu sản xuất [6].
Sau khi Liên bang Xô Viết và khối Đông Âu có biến động, thuốc nhập khẩu theo Nghị định thư không còn, Hoa Kỳ thực hiện chính sách cấm vận, Việt Nam lâm vào tình trạng thiếu thuốc trầm trọng. Trên thị trường xuất hiện thuốc giả, kém chất lượng từ nguồn nhập khẩu phi mậu dịch, nhập lậu [6]. Trước hiện trạng đó, đồng thời sau khi Đại hội Đảng VI chính thức định hướng nền kinh tế Việt Nam là nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần có sự quản lý của Nhà nước, theo định hướng Xã hội Chủ nghĩa, Nhà nước cho phép thành phần kinh tế tư nhân được phép kinh doanh thuốc. Hệ thống phân phối thuốc tư nhân đã góp phần tích cực vào việc cung ứng thuốc phòng và chữa bệnh, thuận tiện cho người bệnh trong việc mua thuốc, chấm dứt tình trạng khan hiếm thuốc trước đây [6].
Hiện nay số lượng, chủng loại thuốc ngày càng đa dạng, phong phú, người thầy thuốc được lựa chọn thuốc, người dân cũng có thể mua thuốc để tự điều trị cho mình [6]. Hoạt động của HNDTN đã tạo luồng sinh khí mới trong ngành Y tế, tạo lòng tin của dân đối với Đảng và Nhà nước. HNDTN phát triển đã chứng minh được đường lối chủ trương của Đảng trong công cuộc đổi mới là đúng đắn [1]. Lịch sử phát triển của nhà thuốc tại Việt Nam.
Ở Việt Nam, nhà thuốc đầu tiên có tên là Pharmacy principal Sonirene được mở vào đầu năm 1865 tại Sài Gòn (nay là thành phố Hồ Chí 3 Luan van thac si Minh) bởi người Pháp. Vào thời điểm đó, Việt Nam là một thuộc địa của Pháp và tất cả các nhà thuốc đều do thực dân Pháp điều hành. Việt Nam trải qua một thời gian dài chiến tranh đồng thời nền kinh tế khó khăn và lạc hậu đã dẫn đến những hạn chế trong hệ thống chăm sóc sức khỏe. Một trong những hạn chế đó là dịch vụ nhà thuốc cộng đồng không phát triển trong thời gian đó.
Trong những năm 1980, nhà nước đóng một vai trò quan trọng trong hệ thống chăm sóc sức khỏe tại Việt Nam. Đặc biệt, các nhà thuốc của nhà nước là nguồn cung cấp thuốc chính, hoạt động theo cơ chế điều phối thuốc trong hệ thống công ty dược từ trung ương đến công ty địa phương và nhà thuốc, quầy thuốc lẻ trực thuộc công ty dược địa phương. Kể từ năm 1987, dịch vụ chăm sóc sức khỏe tư nhân bắt đầu phát triển. Dược sĩ lần đầu tiên có quyền mở nhà thuốc tư nhân, cũng như dược sĩ trung học, dược tá được mở quầy thuốc.
Sau những năm 90 hệ thống xã hội chủ nghĩa có nhiều biến đổi đã tác động lên nền kinh tế cũng như cơ chế chuyển mình cho phù hợp với nhu cầu của thời đại. Kinh tế y tế tại Việt Nam chuyển đổi nhanh chóng từ một hệ thống mà vốn và điều hành hoàn toàn bởi nhà nước chuyển dịch sang kinh tế tư nhân đã đầu tư nhiều hơn vào việc chăm sóc y tế, từng bước cổ phần hóa hoặc từng phần hoặc chuyển giao sang tư nhân 100% [4]. Dưới sự thay đổi về cơ chế quản lý mở ra nhiều cơ hội cho sự phát triển đa thành phần hoạt động kinh doanh về dược nhằm đáp ứng dịch vụ cung ứng thuốc ngày càng tốt hơn. Kết quả là, bên cạnh các nhà thuốc công được quản lý bởi các doanh nghiệp nhà nước, đã có một số lượng đáng kể nhà thuốc tư nhân được mở ra.
Cải cách kinh tế đã thay đổi hệ thống y tế trong hai thập kỷ qua và nhà thuốc tư nhân hiện nay cung cấp phần lớn các loại thuốc cả thuốc không kê đơn và thuốc kê đơn. Nhà thuốc tư nhân đóng một vai trò quan trọng trong hệ thống chăm sóc sức khỏe tại Việt Nam và chính phủ đang nỗ lực chỉ đạo các 4 Luan van thac si khu vực tư nhân theo hướng đóng góp nhiều nhất cho sự cải thiện sức khỏe của cộng đồng, với mục tiêu này sẽ mang lại chất lượng dịch vụ chăm sóc sức khỏe cộng đồng ngày càng tốt hơn đồng thời giảm đầu tư, chi tiêu chính phủ. Nhằm nâng cao chất lượng cho hệ thống nhà thuốc, Bộ Y tế đã đưa ra tiêu chuẩn hóa nhà thuốc GPP. Về cơ bản các nhà thuốc đã đạt GPP theo đúng lộ trình quy định tại thông tư số 43/2010/TT-BYT của Bộ Y tế [12].
Tỷ lệ các nhà thuốc đạt GPP tính đến năm 2014 đã đạt 100% ngoài ra, đã có 7 doanh nghiệp được cấp giấy chứng nhận tổ chức chuỗi nhà thuốc đạt chuẩn thực hành nhà thuốc tốt (GPP) [2]. Hành nghề Dược tư nhân ở Việt Nam. - Lịch sử hình thành và phát triển của hành nghề dược tư nhân Hoạt động của HNDTN có nhiều sự thăng trầm qua việc thực hiện các chính sách lớn của Đảng và Nhà nước trong các thời kỳ lịch sử. Theo tài liệu lịch sử thì NTTN hay hiệu bào chế thuốc tây có tại Hà Nội vào năm 1886 do một dược sĩ người Pháp-Ông Julien Blanc làm chủ.
Vào những năm 1957-1958 ở Miền Bắc Việt Nam, khi cải cách công thương nghiệp tư bản tư doanh thì ở Hà Nội có trên 20 NTTN, toàn Miền Bắc có trên 100 đại lý thuốc tây và sau khi thống nhất đất nước (1975) ở Miền Nam có khoảng 2200 NTTN, 636 tiệm trữ Dược (Đại lý thuốc tây) và 71 tiệm bào chế tư nhân về dược phẩm (gồm 9 viện lớn, 24 viện nhỡ, 38viện nhỏ). Sau khi tiến hành cải tạo thì việc sản xuất và bán thuốc tân dược do hệ thống Dược phẩm quốc doanh đảm nhiệm, tư nhân không được phép hành nghề [6]. Đến năm 1986, Thủ tướng Chính phủ ban hành Nghị định 66 cho phép tư nhân được phép tham gia kinh doanh thuốc tân dược. Sau đó, Bộ Y tế ban hành những văn bản hướng dẫn những điều cơ bản cho phép tư nhân tham gia vào việc kinh doanh thuốc chữa bệnh cho người.
Năm 1993 Nhà nước đã chính thức hoá việc này bằng Pháp lệnh “Hành nghề y dược tư nhân” [13]. 5 Luan van thac si Một số vấn đề liên quan đến cung ứng thuốc cho cộng đồng. Chỉ tiêu về tiêu chuẩn cung ứng thuốc cho cộng đồng: WHO đưa ra các tiêu chuẩn cung ứng thuốc cho tuyến y tế cơ sở, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân lựa chọn thuốc dễ dàng, phù hợp với sinh hoạt của địa phương [23]. Các chỉ tiêu đánh giá mạng lưới cung ứng thuốc Bình quân 1 STT điểm bán Công thức Chú thích thuốc N P: Số dân bình quân, N: Tổng số dân 1 Số dân (người) M P= M: Tổng số điểm bán thuốc S s:Diện tích bình quân, S:Tổngdiện tích 2 Diện tích(km2) M S= M: Tổng số điểm bán thuốc S R: Bán kính, s: Diện tích khu vực 3 Bán kính (km) M R= = 3,14; M: Tổng điểm bán thuốc Vai trò của nhà thuốc cộng đồng tại Việt Nam.
Ở Việt Nam, cũng như nhiều nước đang phát triển, các nhà thuốc thường là nơi lựa chọn đầu tiên của người dân để tìm kiếm dịch vụ y tế cho những vấn đề sức khỏe thông thường, các nhà thuốc này đóng một vai trò quan trọng trong việc cung ứng các loại thuốc cũng như đưa ra lời khuyên và tư vấn về vấn đề sức khỏe. Tìm hiểu vai trò của nhân viên nhà thuốc và các dịch vụ nhà thuốc cho thấy đôi khi các nhân viên nhà thuốc có thể đóng một vai trò kép như cả bác sĩ và dược sĩ trong thực hành hàng ngày của họ ở nhà thuốc. Điều này có nghĩa là họ vừa có thể kê đơn thuốc cho khách hàng như là một bác sĩ đồng thời vừa cung ứng các loại thuốc như một dược sĩ [21]. 6 Luan van thac si Nhà thuốc đóng vai trò quan trọng trong việc cung ứng thuốc và tư vấn sức khỏe cho cộng đồng.
Nhà thuốc cung ứng cả thuốc theo đơn và thuốc không theo đơn cho khách hàng. Mỗi nhà thuốc cộng đồng, phải được điều hành bởi một dược sĩ. Đồng thời, họ phải đánh giá được sự phù hợp của các loại thuốc, liều lượng cũng như cảnh báo khác của thuốc. Dược sĩ có thể tham gia vào các giai đoạn khác nhau của việc bán thuốc hoặc tư vấn thuốc.
Tuy nhiên, dược sĩ vẫn chịu trách nhiệm về mặt pháp lý đối với từng loại thuốc được phân phối và cung ứng. Dược sĩ được hỗ trợ bởi nhân viên bán hàng (dược sĩ cao đẳng hay trung học). Hoạt động của nhân viên bán hàng bao gồm việc bán thuốc không kê đơn cũng như tư vấn cho bệnh nhân về bệnh sử dụng thuốc và lối sống lành mạnh nhằm nâng cao thể trạng và sức khỏe. Họ cũng có thể được tham gia vào việc tiếp nhận đơn thuốc và hổ trợ cung ứng thuốc theo đơn.
Thực hành tốt nhà thuốc và vai trò mới của người dược sỹ Khái niệm và các yêu cầu cơ bản của thực hành tốt nhà thuốc Khái niệm về thực hành tốt nhà thuốc: “Thực hành tốt nhà thuốc” (Good Pharmacy Practice, viết tắt là GPP) là văn bản đưa ra các nguyên tắc cơ bản của người dược sỹ trong thực hành nghề nghiệp tại nhà thuốc trên cơ sở tuân thủ các tiêu chuẩn đạo đức và chuyên môn ở mức cao hơn những yêu cầu pháp lý tối thiểu [7]. Trong tuyên ngôn Tokyo năm 1993, Liên đoàn Dược phẩm quốc tế đã đưa ra khái niệm thực hành tốt nhà thuốc như sau: nhà thuốc thực hành tốt là nhà thuốc không chỉ nghĩ đến lợi nhuận kinh doanh của riêng mình mà còn quan tâm đến lợi ích của người mua hàng, lợi ích chung của toàn xã hội. Sau đó Tổ chức y tế thế giới đã phối hợp với Liên đoàn dược phẩm quốc tế ban hành tiêu chuẩn về chất lượng phục vụ của nhà thuốc, bao gồm các kỹ năng thực hành và thông tin hướng dẫn sử dụng thuốc, được gọi là Chế độ thực hành tốt nhà thuốc (GPP) [17]. 7 Luan van thac si Mục đích của thực hành tốt nhà thuốc: Mục đích của việc xây dựng tiêu chuẩn GPP là nhằm nâng cao chất lượng hoạt động của nhà thuốc.