CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÂN TÍCH HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH 1. Tổng quan về phân tích hiệu quả hoạt động kinh doanh: 1. Khái niệm hiệu quả hoạt động kinh doanh: Đối với tất cả các DN, các đơn vị KD hoạt động trong nền kinh tế thị trường, với các cơ chế quản lý khác nhau, nhưng trong mỗi giai đoạn phát triển của DN cũng có các mục tiêu khác nhau. Trong cơ chế thị trường ở nước ta hiện nay, mọi DN đều có mục tiêu bao trùm lâu dài là tối đa hóa LN.
Để đạt được mục tiêu này mọi DN phải xây dựng cho mình một chiến lược KD và phát triển DN thích ứng với các biến động của thị trường, phải thực hiện việc xây dựng các kế hoạch KD, các phương án KD, phải kế hoạch hóa các hoạt động của DN và đồng thời tổ chức thực hiện chúng một cách có hiệu quả. Trong quá trình tổ chức xây dựng và thực hiện các hoạt động quản trị trên, các DN phải luôn luôn kiểm tra đánh giá tính hiệu quả của chúng. Muốn kiểm tra đánh giá các hoạt HĐKD chung của DN cũng như từng lĩnh vực, từng bộ phân bên trong DN thì DN không thể thực hiện việc tính hiệu quả kinh tế của các HĐKD đó. Vậy thì hiệu quả kinh tế của các HĐKD là gì? Để hiểu được phạm trù hiệu quả kinh tế HĐKD thì trước tiên chúng ta tìm hiểu xem hiệu quả kinh tế nói chung là gì? Từ trước đến nay có rất nhiều tác giả đưa ra các quan điểm khác nhau về hiệu quả kinh tế: - Theo P.
Nordhaus thì “Hiệu quả sản xuất diễn ra khi xã hội không thể tăng sản lượng một cách loạt hàng hóa mà không cắt giảm một lọat hàng hóa khác. Một nền kinh tế có hiệu quả nằm trên giới hạn khả năng sản xuất của nó”. + Thực chất của quan điểm này là đề cập đến khía cạnh phân bổ có hiệu quả các nguồn lực của nền sản xuất xã hội. Việc phân bổ và sử dụng các nguồn lực sản xuất trên đường giới hạn khả năng sản xuất sẽ làm cho nền kinh tế có hiệu quả cao.
Có thể nói mức hiệu quả ở đây mà tác giả đưa ra là cao nhất, là lý tưởng và không có mức hiệu quả cao hơn nữa. - Hai tác giả Wohe và Doring lại đưa ra hai khái niệm về hiệu quả kinh tế. Đó là hiệu quả kinh tế tính bằng đơn vị hiện vật và hiệu quả kinh tế tính bằng đơn vị giá trị. Theo hai ông thì hai khái niệm này hoàn toàn khác nhau: “Mối quan hệ tỷ lệ giữa sản lượng tính theo đơn vị hiện vật (chiếc, kg…) và lượng các nhân tố đầu vào (giờ 5 LĐ, đơn vị thiết bị, nguyên vật liệu…) được gọi là tính hiệu quả có tính chất kỹ thuật hay hiện vật”, “Mối quan hệ tỷ lệ giữa CP KD phải chi ra trong điều kiện thuận lợi nhất và CP KD thực tế phải chi ra được gọi là tính hiệu quả xét về mặt giá trị” và “để xác định tính hiệu quả về mặt giá trị người ta còn hình thành tỷ lệ giữa sản lượng tính bằng tiền và các nhân tố đầu vào tính bằng tiền”.
Khái niệm hiệu quả kinh tế tính bằng đơn vị của hai ông chính là năng suất LĐ, máy móc thiết bị và hiệu suất tiêu hao vật tư, còn hiệu quả tính bằng giá trị là hiệu quả hoạt động quản trị CP. Theo các tác giả khác: - Có một số tác giả cho rằng hiệu quả kinh tế được xác định bởi quan hệ giữa tỷ lệ tăng lên của hai đại lượng kết quả và CP. Các quan điểm này mới chỉ đề cập đến hiệu quả của phần tăng thêm chứ không phải của toàn bộ phần tham gia vào quy trình kinh tế. - Một số quan điểm lại cho rằng hiệu quả kinh tế được xác định bởi tỷ số giữa kết quả nhận được và CP bỏ ra để có được kết quả đó.
Điển hình cho quan điểm này là tác giả Manfred Kuhu, theo ông : “Tính hiệu quả được xác định bằng cách lấy kết quả tính theo đơn vị giá trị chia cho CP KD”. Đây là quan điểm được nhiều nhà kinh tế và QTKD áp dụng vào tính hiệu quả kinh tế của các quá trình kinh tế. - Một số khái niệm được nhiều nhà kinh tế trong và ngoài nước quan tâm chú ý và sử dụng phổ biến đó là: Hiệu quả kinh tế của một số hiện tượng (hoặc một quá trình) kinh tế phản ánh trình độ lợi dụng các nguồn lực để đạt được mục tiêu xác định. Đây là khái niệm tương đối đầy đủ phản ánh được tính hiệu quả kinh tế của các HĐKD.
Từ các quan điểm về hiệu quả kinh tế thì ta có thể đưa ra khái niệm về hiệu quả kinh tế của các HĐKD của các DN như sau: Hiệu quả KD là một phạm trù kinh tế phản ánh trình độ lợi dụng các nguồn lực (LĐ, máy móc, thiết bị, tiền vốn và các yếu tố khác) nhằm đạt được mục tiêu mà DN đã đề ra. Bản chất hiệu quả hoạt động kinh doanh: Hiệu quả KD là một phạm trù kinh tế, gắn với cơ chế thị trường, có quan hệ với tất cả các yếu tố trong quá trình KD như: LĐ, vốn, máy móc, thiết bị, nguyên vật liệu… Nên DN chỉ có thể đạt hiệu quả cao khi việc sử dụng các yếu tố cơ bản của 6 quá trình KD có hiệu quả. Khi đề cập đến hiệu quả KD các nhà kinh tế dựa vào từng góc độ xem xét để đưa ra các định nghĩa khác nhau: “Hiệu quả KD được đo bằng hệ số giữa KQKD và CP bỏ ra để đạt được kết quả đó” – phản ánh được kết quả với toàn bộ CP, coi hiệu quả KD là sự phẩn ánh trình độ sử dụng CP. Tuy nhiên, quan niệm này chưa biểu hiện được tương quan về lượng và chất giữa kết quả và CP, chưa phản ánh hết mức độ chặt chẽ mối quan hệ này.
“Hiệu quả KD là mức độ thỏa mãn yêu cầu của quy luật kinh tế cơ bản của chủ nghĩa xã hôi” cho rằng quỹ tiêu dùng với tính cách chỉ tiêu đại diện cho mức sống của mọi người trong DN, là chỉ tiêu phản ánh hiệu quả KD. Quan niệm này có ưu điểm là đã bám sát mục tiêu nền sản xuất xã hội chủ nghĩa là không ngừng nâng cao mức sống vật chất và tinh thần của nhân dân. Lựa chọn quỹ tiêu dùng để phản ánh hiệu quả là chưa thấy đầy đủ vai trò của tích lũy là nhằm phát triển sản xuất, là để có quỹ tiêu dùng nhiều hơn trong tương lai. Không thể đưa quỹ tiêu dùng lên tối đa mà lại không tuân theo một tỷ lệ thích hợp giữa quỹ tích lũy và quỹ tiêu dùng, phải kết hơp một cách tốt nhất lợi ích trước mắt và lợi ích lâu dài.
Quan điểm thương mại hiệu quả: Trong nền kinh tế thị trường mọi hoạt động phải tính đến hiệu quả. Ở đây phải phân biệt hiệu quả KD và hiệu quả kinh tế xã hội. Hiệu quả thể hiện quan hệ giữa kết quả và CP bỏ ra. Trước hết, phải xác định hiệu quả KD thương mại.
Hiệu quả KD là thước đo để cân nhắc lựa chọn các giải pháp đầu tư phát triển hay ngừng KD. Hiệu quả KD có phần định tính và định lượng. Các chỉ tiêu hiệu quả định tính như: Khả năng cạnh tranh, niềm tin của khách hàng, vị thế của DN. Không đạt được hiệu quả KD thì mục tiêu tối đa hóa LN không thực hiện được, không có hiệu quả KD thì DN không thể tồn tại, hoạt động thương mại sẽ bị ngưng trệ.
Bên cạnh đó phải tính đến hiệu quả kinh tế xã hội. Giải quyết vấn đề xã hội của thương mại trong cơ chế thị trường không giản đơn. Ở đây, phải tính đến vấn đề môi sinh, môi trường, sự phát triển đồng đều giữa các vùng, các khu vực. Chính sách kinh tế phải gắn liền với chính sách xã hội nhất là đối với vùng kinh tế chậm phát triển, vùng cao và vùng sâu.
Suy đến cùng muốn có hiệu quả phải đảm bảo lợi ích vật chất cho các đối tượng tham gia hoạt động thương mại, lợi ích là chất kết dính các hoạt động theo mục đích chung. Nguyên tắc các bên tham gia đều có lợi, ai vi phạm sẽ không thể tổ chức HĐKD thương mại có hiệu quả trước mắt và lâu dài. Tóm lại: “Hiệu quả KD là một 7 phạm trù kinh tế phản ánh trình độ sử dụng các nguồn nhân tài, vật lực của DN thông qua việc SS giữa kết quả đạt được với CP bỏ ra trong một khoảng thời gian LĐ nhất định”. Như vậy, có hai yếu tố để xác định hiệu quả KD: - Thứ nhất là các CP nguồn lực: Các CP bao gồm CP về LĐ, thiết bị, nguyên vật liệu mà DN bỏ ra để sản xuất KD tạo ra các kết quả tương ứng; các nguồn lực bao gồm LĐ, đất đai, tài nguyên, vốn.
Thực chất nguồn lực là toàn bộ các CP hiện tại, CP tiềm năng, CP tương lai sẽ chi ra để DN tiến hành KD. - Thứ hai là kết quả về lợi ích kinh tế: Nguồn lực và CP mà DN bỏ vào KD có thể đem lại nhiều loại kết quả khác nhau. Có kết quả phù hợp với mục tiêu KD, nhưng cũng có kết quả nằm ngoài mục tiêu KD, thậm chí đi ngược lại mục tiêu này vì vậy kết quả ở đây phải là kết quả hữu ích đối với DN và toàn bộ nền kinh tế quốc dân. Kết quả đó có thể là con số theo các chỉ tiêu cụ thể như sản lượng hiện vật, giá trị sử dụng, DT, LN… hoặc là kết quả trừu tượng như làm sạch môi trường, nâng cao dân trí… Dựa vào hai yếu tố trên, hiệu quả KD được xác định là đại lượng SS giữa kết quả với CP và nguồn lực hay ngược lại.
Khác với chỉ tiêu đầu vào (CP, nguồn lực) và chỉ tiêu đầu ra (kết quả, lợi ích), chỉ tiêu hiệu quả là một tỷ số SS để phản ánh chất lượng về HĐKD của DN. Tiêu chuẩn chất lượng của chỉ tiêu này chính là tối đa hóa kết quả lợi ích hoặc tối thiểu hóa CP dựa trên các điều kiện về nguồn lực xác định. Có hai cách xác định hiệu quả KD: Hiệu quả KD = Kết quả đầu ra – Yếu tố đầu vào + Công thức trên phản ánh mức tuyệt đối của phần gia tăng khi sử dụng toàn bộ yếu tố đầu vào để làm ra toàn bộ kết quả đầu ra.