CHƯƠNG 1. CO SỎ LÝ LUẬN CHUNG VÈ PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP 1. Tông quan vê phân tích tài chính doanh nghiệp 1. Khái niệm phân tích tài chính doanh nghiệp Lịch sử xã hội loài người cho thấy, khi bắt đầu có sự phân công lao động, có sự chiếm hữu khác nhau về tư liệu sản xuất và sản pham lao động đã dẫn tới sự ra đời của nền kinh tế hàng hóa - tiền tệ và Nhà nước.
Từ đó, tiền tệ được sử dụng là phương tiện trao đổi và phương tiện tích lũy để phân phối tổng sản phẩm xã hội, qua đó tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ trong nền kinh tế nhằm mục đích tiêu dùng và đầu tư phát triển kinh tế xã hội. Các quỹ tiền tệ này được tạo lập và sử dụng bởi các tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội hay các cá nhân. Các quan hệ kinh tế đó đã làm nảy sinh phạm trù tài chính. về bản chất “Tài chính là các quan hệ kinh tế trong phân phối tổng sản phấm xã hội dưới hình thức giá trị, thông qua đó tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ, nhằm đáp ứng nhu cầu tích lũy và tiêu dùng của các chủ thế trong nền kinh tế ” [13, tr.
19] Quan niệm tài chính như trên cho chúng ta một cái nhìn toàn diện về tài chính. Quan niệm này vừa chỉ ra mặt cụ thể - hình thức biểu hiện bên ngoài của tài chính là các nguồn tài chính, các quỹ tiền tệ; vừa vạch rõ mặt trừu tượng - bản chất trong của tài chính là các quan hệ kinh tế trong phân phối các nguồn tài chính, phân phối của cải xã hội dưới hình thức giá trị. Đứng trên góc độ của các chủ thể tham gia, hệ thống tài chính có thể chia thành: Tài chính công, tài chính quốc tế, tài chính doanh nghiệp, tài chính cá nhân và hộ gia đình. Trong đó, tài chính doanh nghiệp là một bộ phận quan trọng.
Tài chính doanh nghiệp là một khâu của hệ thống tài chính trong nền kinh tế, là một phạm trù khách quan gắn liền với sự ra đời của nền kinh tể hàng hóa tiền tệ. Để tiến hành hoạt động kinh doanh, bất cứ một doanh nghiệp nào cũng cần phải có một lượng vốn nhất định. Quá trình hoạt động kinh doanh (HĐKD) của doanh nghiệp (DN) cũng là quá trình hình thành, phân phối và sử dụng các quỹ tiền tệ của 8 DN. Trong quá trình đó, đã phát sinh các luồng tiền gắn liền với hoạt động đầu tư vào các HĐKD thường xuyên của DN, các luồng tiền tệ đó bao gồm các luồng tiền đi vào và các luồng tiền đi ra khỏi DN, tạo thành sự vận động của các luồng tài chính trong DN.
“Phân tích tài chỉnh doanh nghiệp là một quá trình kiểm tra, xem xét các so liệu về tài chính hiện hành và trong quả khử của doanh nghiệp nhằm mục đích đánh giá thực trạng tài chính, dự tính các rủi ro và tiềm năng tương lai của một doanh nghiệp, trên cơ sở đó giúp cho nhà phần tích ra các quyết định tài chính có liên quan tới lợi ích của họ trong DN đủ" [12, tr. Phân tích tài chính doanh nghiệp (PTTCDN) trước hết thường tập trung vào các số liệu được cung cấp trong các báo cáo tài chính của DN, kết hợp với các thông tin bố sung từ các nguồn khác nhau, làm rõ tình hình tài chính DN trong quá khứ, chỉ ra những thay đổi chủ yếu, những chuyển biến theo xu hướng, tính toán những nhân tố, những nguyên nhân của sự thay đổi trong các hoạt động tài chính, phát hiện những quy luật của các hoạt động, làm cơ sở cho các quyết định hiện tại và những dự báo trong tương lai. Sự cần thiết của phân tích tài chỉnh doanh nghiệp Trong nền kinh tế thị trường, PTTCDN là mối quan tâm của nhiều nhóm người. Mỗi đối tượng PTTCDN ở những cương vị khác nhau nhằm đến các mục tiêu khác nhau.
Các đổi tượng quan tâm đến tình hình tài chính của DN bao gồm: 1. Đồi với nhà quản trị doanh nghiệp Là người trực tiếp quản lý và điều hành DN, nhà quản trị DN hiểu rõ nhất tình hình tài chính của DN mình, do đó họ cần có thông tin đầy đủ phục vụ cho việc phân tích một cách tốt nhất. Phân tích tài chính của các nhà quản trị tài chính hướng đến việc thực hiện có hiệu quả các quyết định quản trị tài chính: Quyết định đầu tư, các quyết định tài trợ, quyết định phân chia lợi tức., là cơ sở quan trọng cho các hoạch định tài chính 9 trong tương lai của DN, dự báo và có biện pháp hạn chế và phòng ngừa rủi ro trong kinh doanh. Nhằm đạt được các mục tiêu trên, việc PTTCDN đối với các nhà quản trị DN thường được nhìn nhận một cách toàn diện, thường xuyên, gắn với từng quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh (SXKD) của DN, từ đánh giá cơ cấu vổn hiện có, hiệu quả của việc thực hiện các chính sách tài chính trong quá khứ, khả năng sinh lời của HĐKD đến đánh giá khả năng thanh toán cho các chủ nợ, phát hiện những rủi ro tài chính tiềm ẩn.
trên cơ sở đó xác nhận rõ mặt mạnh, điểm yểu của DN. Đối với nhà đầu tư Nhà đầu tư hiện tại và đầu tư tiềm năng có thể là cá nhân hay DN (các cố đông), họ quan tâm trước hết đến việc đánh giá những đặc điểm đầu tư của một DN. Các đặc điểm đầu tư liên quan đến các yếu tố như sự rủi ro, sự bảo toàn vốn đầu tư, lãi cổ phần và giá trị tăng thêm của vốn đầu tư trước các quyết định bỏ vốn vào DN hoặc rút ra khỏi DN đó. Do vậy, các nhà đầu tư quan tâm đến PTTCDN nhằm đánh giá cơ cấu vốn hiện tại và các chính sách nhằm duy trì cơ cấu vốn, đánh giá khả năng sinh lời của DN, các yếu tố tác động làm gia tăng giá trị của các cổ phiếu trên thị trường cũng như triển vọng, khả năng tăng trưởng của DN trong tương lai.
Các nhà đầu tư cũng quan tầm đến việc điều hành các hoạt động và tính hiệu quả của công tác quản lý DN. Đối vói người cho vay Với các quyết định cấp hay không cấp tín dụng, cấp tín dụng dài hạn hay ngắn hạn, người cho vay đều quan tâm đến DN thực sự có nhu cầu vay vốn hay không? Khả năng thực hiện cam kết trong quá khứ, các bổn phận của người vay cũng như khả năng xử lý nợ nần, thiện ý của DN trong trả nợ các chủ nợ. Đặc biệt, người cho vay quan tâm đến khả năng hoàn trả nợ của khách hàng hiện tại và trong tương lai như thế nào? Tuy nhiên, đứng trước các quyết định khác nhau, ở vị thế khác nhau, nội dung kỹ thuật phân tích tài chính có thể khác nhau. Phân tích tài chính đối với những khoản vay dài hạn khác với ngắn hạn.
Nếu trước quyết định cho vay ngắn 10 hạn, người cho vay đặc biệt quan tâm đến khả năng thanh toán ngắn hạn của DN; thì trước quyết định cho vay dài hạn, người cho vay lại đặc biệt quan tâm đến khả năng sinh lời từ HĐKD của DN. Đối với người lao động Bên cạnh các nhà quản trị, nhà đầu tư, người cho vay thì người lao động cũng rất quan tâm đến các thông tin tài chính của DN đặc biệt là khả năng sinh lời. Điều này cũng dễ hiểu bởi kết quả HĐKD có tác động trực tiếp đến tiền lương - khoản thu nhập chính của người lao động. Với những người lao động là những người trực tiếp hưởng lương thì lương là nguồn thu.
Bên cạnh đó, đối với những DN cổ phần những người lao động cũng có thể trở thành những cổ đông nếu họ mua và nắm giữ cổ phiếu. Do đó, họ quan tâm đến tình hình tài chính DN thông qua chính sách phân phối thu nhập, các khoản đóng góp của họ đối với DN, quỹ phúc lợi, trợ cấp ốm đau, trợ cấp thất nghiệp, chính sách cổ tức, khả năng sinh lời của DN. Từ đó, người lao động có thế yên tâm làm việc và sáng tạo, sử dụng đồng vốn nhàn rỗi của mình để tăng thêm thu nhập. Đối với cơ quan quản lý Nhà nước Với tư cách là cơ quan quản lý Nhà nước có liên quan bao gồm công ty kiểm toán, cơ quan thuế, cơ quan thống kê.
là những cơ quan trực tiếp quản lý và giám sát tình hình hoạt động của DN qua các báo cáo tài chính (BCTC) gửi lên. Đây là một trong những đối tượng quan tâm đến tình hình tài chính DN, vì các cơ quan này đại diện cho Nhà nước thực hiện điều tiết, kiếm soát nền kinh tế vĩ mô. Bất cứ một DN nào tiến hành một HĐKD phải đăng ký và phải tuân thủ theo pháp luật hiện hành đê trở thành một đơn vị SXKD lành mạnh, hiệu quả. Do đó, các cơ quan nhà nước có liên quan bằng cách đọc được các kết quả đạt được, những mặt còn yểu kém qua các phần BCTC có cái nhìn tổng quan về hoạt động SXKD của DN, xem xét họ có làm ăn có hiệu quả hay không, có tuân thủ pháp luật hay không, có những quyết định ưu đãi về thuế nếu có ngành nghề kinh doanh đặc biệt, quyết định hỗ trợ vốn về ngân sách cấp làm tăng tính hiệu quả của DN, đưa ra quyết định quản lý phù hợp.
11 Từ những mục tiêu trên, cho thấy PTTCDN là công cụ hữu ích để các đối tượng quan tâm đến tình hình tài chính của DN có thể xác định được giá trị kinh tế, đánh giá điểm mạnh, điểm yếu của DN, tìm ra những nguyên nhân khách quan và chủ quan dẫn đến sự thay đổi tình hình tài chính của DN nói riêng và toàn bộ hoạt động SXKD của DN nói chung, giúp từng dối tượng đưa ra những quyết định kinh tể phù hợp với mục đích mà họ quan tâm. Quy trình phân tích tài chính doanh nghiệp PTTCDN là hoạt động hết sức phức tạp, liên quan đến nhiều người, nhiều bộ phận bèn trong và ngoài DN. Đe có được thông tin hữu ích cho việc ra quyết định tài chính, công tác phân tích tài chính cần được tổ chức một cách khoa học. Mồi đối tượng khác nhau có thể có một quy trình phân tích khác nhau, phù họp với mục tiêu, yêu cầu phân tích và ra các quyết định tài chính của họ.
Sau đây là một số bước (hay nội dung công việc) chủ yếu trong một quy trình phân tích chung: Lập kế hoạch phân tích; thu thập và xử lý thông tin; xác định những biểu hiện đặc trưng; phân tích và cuối là bước tổng hợp, dự đoán.