ĐẶT VẤN ĐỀ Xây dựng danh mục thuốc là một vấn đề rất quan trọng với các cơ sở khám chữa bệnh, có một danh mục thuốc tốt sẽ định hƣớng cho việc sử dụng thuốc hợp lý an toàn, hiệu quả và kinh tế của toàn bệnh viện. Việc sử dụng thuốc thiếu hiệu quả và bất hợp lý trong bệnh viện là nguyên nhân làm tăng đáng kể chi phí cho ngƣời bệnh và tăng khả năng kháng thuốc trong quá trình điều trị. Theo một số nghiên cứu, chi phí mua thuốc chiếm khoảng 30-40% ngân sách ngành Y tế của nhiều nƣớc và phần lớn số tiền đó bị lãng phí do sử dụng thuốc không hợp lý và các hoạt động cung ứng thuốc không hiệu quả [2] [20]. Bệnh viện tỉnh Savannakhet Lào là bệnh viện đa khoa tuyến tỉnh đƣợc xây dựng từ năm 1925, sau khi đất nƣớc đƣợc giải phóng vào ngày 02 tháng 12 năm 1975, đến năm 1996 bệnh viện đƣợc nâng cấp và phát triển theo thời gian.
Bệnh viện có diện tích khoảng 25,000m2, bao gồm 265 giƣờng bệnh, có 04 khoa điều trị: khoa nội, ngoại, nhi và sản phụ khoa. Ngoài ra, còn có những bộ môn chuyên khoa nhƣ: điều trị đái tháo đƣờng, khoa nội tim mạch tổng hợp, toà nhà dành riêng cho các vị sƣ, khoa tâm thần, thận tiết niệu (hiện có 10 máy chạy thận nhân tạo, có thể phục vụ đƣợc 20 ca/ngày), toà nhà VIP gồm 65 phòng (tự chi trả tiền giƣờng bệnh, phục vụ cá nhân…). Để đạt đƣợc mục tiêu đem đến sự hài lòng cao nhất cho ngƣời bệnh, bệnh viện đã triển khai nhiều kỹ thuật y học hiện đại và phần nào đã góp phần quan trọng trong việc giảm tình trạng quá tải cho các bệnh viện tuyến trên. Bên cạnh công tác triển khai các kỹ thuật hiện đại công tác dƣợc cũng phải đƣợc chú trọng và luôn phải chủ động trong cung ứng thuốc để sẵn sàng đáp ứng đƣợc nhu cầu điều trị của bệnh viện [23].
Việc quản lý và xây dựng danh mục thuốc đáp ứng đƣợc nhu cầu là rất quan trọng do đó cần thƣờng xuyên phân tích danh mục thuốc giúp lựa chọn thuốc phù hợp và xác định vấn đề sử dụng thuốc, thúc đẩy sử dụng thuốc hợp lý, 1 an toàn, hiệu quả đồng thời phù hợp với khả năng chi trả của ngƣời bệnh nhằm nâng cao chất lƣợng khám chữa bệnh của bệnh viện. Để có cái nhìn tổng thể về hoạt động cung ứng từ đó đƣa ra các đề xuất giúp hoạt động thuốc và điều trị có giải pháp phù hợp, giải quyết các vấn đề tồn tại đảm bảo danh mục thuốc bệnh viện sát với nhu cầu sử dụng, tối ƣu hoá trong lựa chọn và nâng cao hiệu quả kinh tế góp phần nâng cao chất lƣợng hoạt động cung ứng thuốc chúng tôi đã thực hiện đề tài: “Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện tỉnh Savannakhet Lào năm 2019” với các mục tiêu: 1. Mô tả cơ cấu danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện tỉnh Savannakhet Lào năm 2019. Phân tích một số bất cập trong danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện tỉnh Savannakhet Lào năm 2019.
Từ đó đƣa ra một số kiến nghị, đề xuất giúp Hội đồng thuốc và điều trị của bệnh viện có thêm cơ sở, căn cứ để xây dựng danh mục thuốc trong những năm tiếp theo nhằm đáp ứng cho nhu cầu sử dụng thuốc hợp lý, an toàn và hiệu quả.1 Danh mục thuốc bệnh viện 1.1 Khái niệm Danh mục thuốc (DMT) là một danh sách các thuốc đang sử dụng trong hệ thống chăm sóc sức khoẻ và bác sĩ kê đơn các thuốc trong danh mục này [21]. Danh mục thuốc của bệnh viện là các thuốc đã đƣợc lựa chọn và phê duyệt để sử dụng trong bệnh viện [19]. Danh mục thuốc đóng vai trò quan trọng trong chu trình mua sắm, dự trữ, quản lý, sử dụng thuốc tại bệnh viện.2 Nguyên tắc xây dựng danh mục thuốc Trƣớc hết, DMT của các bệnh viện đƣợc xây dựng căn cứ vào DMT thuốc thiết yếu, DMT chủ yếu và các quy định về sử dụng DMT do Bộ Y tế ban hành, đồng thời căn cứ vào mô hình bệnh tật (MHBT) và kinh phí hoạt động của bệnh viện (ngân sách nhà nƣớc, nguồn quỹ Bảo hiểm y tế - BHYT, nguồn thu từ các dịch vụ khám chữa bệnh và các nguồn thu hợp pháp khác của bệnh viện). HĐT & ĐT có nhiệm vụ giúp Giám đốc bệnh viện lựa chọn, xây dựng DMT bệnh viện theo nguyên tắc mô tả trong hình 1.1 [15] PHÙ HỢP VỚI MHBT VÀ CHI PHÙ HỢP VỀ ƢU TIÊN PHÍ SD THUỐC PHÂN THUỐC SX THUYẾN TRONG CHUYÊN NƢỚC MÔN KỸ THUẬT NGUYÊN PHÙ HỢP VỚI TẮC XÂY CĂN CỨ VÀO HƢỚNG DẪN, PHẠM VI DỰNG PHÁC ĐỒ ĐIỀU CHUYÊN MÔN TRỊ DMT THỐNG NHẤT ĐÁP ỨNG VỚI VỚI DMT THIẾT PHUONG PHÁP YẾU, DMT CHỦ MỚI, KĨ THUẬT YẾU MỚI Hình 1.1 Nguyên tắc xây dựng danh mục thuốc 3 1.3 Tiêu chí lựa chọn thuốc Các thuốc đƣa vào DMT thuốc bệnh viện cần có những tiêu chí để lựa chọn.
Theo đó, Bộ Y tế đã đƣa ra 7 tiêu chí để lựa chọn thuốc đƣa vào DMT bệnh viện theo hình 1. ĐỦ BẰNG CHỨNG TIN CẬY VÀ HIỆU QUẢ ĐIỀU TRỊ CÀ TÍNH AN TOÀN SẴN CÓ Ở DẠNG BÀO ĐẶC TÍNH CHẾ THÍCH DƢỢC ĐỘNG HỢP HỌC, THIẾT BỊ BẢO QUẢN TIÊU CHÍ LỰA CHỌN ĐẢM BẢO CHẤT THUỐC LƢỢNG, GIÁ VÀ KHẢ NĂNG ƢU TIÊN CUNG ỨNG THUỐC GENERIC/INN ƢU TIÊN THUỐC PHÂN TÍCH CHI DẠNG ĐƠN CHẤT PHÍ - HIỆU QUẢ Hình 1.2 Tiêu chí lựa chọn thuốc 1.2 Các phƣơng pháp phân tích danh mục thuốc DMT bệnh viện là DMT ban đầu đƣợc HĐT & ĐT lựa chọn và phê duyệt để sử dụng, còn DMT sử dụng là danh mục đƣợc sử dụng thực tế hàng năm tại bệnh viện. HĐT & ĐT tiến hành phân tích DMT sử dụng tại bệnh viện để có cái nhìn khái quát về tình hình sử dụng thuốc hàng năm, từ đó làm căn cứ xây dựng DMT bệnh viện cho năm tiếp theo sao cho phù hợp để đảm bảo hiệu quả điều trị 4 trong quá trình bác sĩ kê đơn, sử dụng thuốc cho ngƣời bệnh. Các phƣơng pháp phân tích DMT bao gồm: phân tích ABC, phân tích nhóm điều trị, phân tích VEN [15].1 Phương pháp phân tích ABC 1) Khái niệm Là phƣơng pháp phân tích tƣơng quan giữa lƣợng thuốc tiêu thụ hàng năm và chi phí nhằm phân định ra những thuốc nào chiếm tỷ lệ lớn trong ngân sách [16].
2) Vai trò, ý nghĩa của phương pháp phân tích ABC Thuốc sử dụng tập trung vào một số sản phẩm (có tổng số khoản mục thấp) nhƣng chiếm chi phí cao (nhóm A). Dựa trên căn cứ đó tìm kiếm giải pháp thay thế các thuốc đó bởi các thuốc có hiệu quả tƣơng đƣơng trong DMT sẵn có hoặc thuốc có mặt trên thị trƣờng. Lựa chọn những thuốc có chi phí điều trị thấp hơn, tìm ra các phác đồ điều trị thay thế. Lƣợng giá mức độ tiêu thụ thuốc trong năm, phản ánh nhu cầu chăm sóc sức khoẻ của cộng đồng từ đó phát hiện ra những bất hợp lý trong sử dụng thuốc, dựa trên so sánh lƣợng thuốc với MHBT của bệnh viện.
Xác định phƣơng thức mua thuốc không có trong DMT thiết yếu của bệnh viện. Phân tích ABC có thể ứng dụng các số liệu tiêu thụ thuốc cho chu kỳ 1 năm hoặc ngắn hơn. Sau khi hoàn thành phân tích ABC, các thuốc đặc biệt là trong nhóm A cần đƣợc đánh giá lại và xem xét việc sử dụng các thuốc không có trong danh mục, thuốc đắt tiền. Trên cơ sở đó lựa chọn những phác đồ điều trị có hiệu quả tƣơng đƣơng nhƣng có giá thành rẻ hơn.
Nhƣ vậy ƣu điểm chính của phƣơng pháp phân tích ABC giúp xác định xem phần lớn ngân sách sử dụng đƣợc chi trả cho những thuốc nào. Ở Lào chỉ mới dừng lại ở phân tích ABC chứ chƣa có phƣơng pháp phân tích ABC/VEN. Phƣơng pháp phân tích ABC nằm trong quy trình xây dựng 5 DMT bệnh viện chƣa có quy định của Bộ y tế và chỉ có một ít số bệnh viện lớn nhƣ tuyến Trung ƣơng, tuyến tỉnh áp dụng dựa trên danh mục thuốc, thực tế cho thấy các nghiên cứu về DMT đều dùng phân tích ABC để đánh giá về ngân sách sử dụng thuốc của bệnh viện.2 Phương pháp phân tích nhóm điều trị a) Khái niệm Là phƣơng pháp phân tích việc sử dụng thuốc dựa vào đánh giá số lƣợng sử dụng và giá trị tiền thuốc của các nhóm điều trị [15]. b) Vai trò, ý nghĩa Giúp xác định nhóm điều trị có mức tiêu thụ thuốc cao nhất và chi phí nhiều nhất.
Trên cơ sở thông tin về MHBT, xác định những vấn đề sử dụng thuốc bất hợp lý, xác định những thuốc bị lạm dụng hoặc mức tiêu thụ không mang tính đại diện. Giúp HĐT & ĐT lựa chọn các thuốc có chi phí hiệu quả cao nhất trong các nhóm điều trị và lựa chọn thuốc cho các liệu pháp điều trị thay thế. Từ đó xem xét các nhóm TDDL có chi phí cao để xác định những thuốc đắt tiền và liệu pháp điều trị có chi phí thấp mà vẫn đạt đƣợc hiệu quả mong muốn.3 Phương pháp phân tích VEN a) Khái niệm Phân tích VEN là phƣơng pháp giúp xác định ƣu tiên cho hoạt động mua sắm và tồn trữ thuốc trong bệnh viện khi nguồn kinh phí không đủ để mua toàn bộ các loại thuốc nhƣ mong muốn [8]. Trong phân tích VEN, các thuốc đƣợc phân chia thành 3 hạng mục cụ thể nhƣ sau: 6 Thuốc V (Vital drugs): là thuốc tối cần dùng trong các trƣờng hợp cấp cứu hoặc các thuốc quan trọng, nhất thiết phải có để phục vụ công tác khám bệnh, chữa bệnh của bệnh viện.
Thuốc E (Essential drugs): là thuốc dùng trong các trƣờng hợp bệnh ít nghiêm trọng hơn nhƣng vẫn là các bệnh lý quan trọng trong mô hình bệnh tật của bệnh viện. Thuốc N (Non-Essential drugs): là thuốc dùng trong các trƣờng hợp bệnh nhẹ, bệnh có thể tự khỏi, có thể bao gồm các thuốc mà hiệu quả điều trị còn chƣa đƣợc khẳng định rõ ràng hoặc giá thành cao không tƣơng xứng với lợi ích lâm sàng của thuốc. b) Vai trò, ý nghĩa Phƣơng pháp phân tích VEN giúp cho nhà quản lý bệnh viện đƣa ra ƣu tiên mua sắm và dự trữ thuốc. Kết quả của phân tích VEN giúp xác định những chính sách ƣu tiên cho việc lựa chọn mua sắm, quản lý hàng tồn kho và sử dụng thuốc với giá cả phù hợp.
Về lựa chọn thuốc: thuốc V, E đƣợc ƣu tiên lựa chọn, đặc biệt trong trƣờng hợp nguồn ngân sách hẹp.