ninh 28 Sau ®ã tÝnh chØ sè h¹i trung b×nh cña tõng loµi s©u h¹i l¸ cña tõng loµi c©y theo ph¬ng ph¸p b×nh qu©n céng. Mét sè chØ sè thèng kª ®îc x¸c ®Þnh lµ: - Tû lÖ % cña c¸c loµi s©u h¹i theo c¸c ®¬n vÞ ph©n lo¹i c¬ b¶n nh hä, bé. - Tû lÖ % c¸c loµi s©u h¹i theo loµi c©y. - §Ó cã ®îc c¸c ®Æc ®iÓm vÒ h×nh th¸i, tiÕn hµnh m« t¶ mÉu vËt nh: KÝch thíc, mÇu s¾c, h×nh d¹ng.
M« t¶ tËp tÝnh nh: Sèng thµnh ®µn hay ®¬n lÎ, thøc ¨n cña s©u non vµ n¬i c tró. M« t¶ vÒ vßng ®êi, kh¶ n¨ng sinh s¶n, mïa sinh s¶n. Tõ ®ã ®Ò xuÊt c¸c biÖn ph¸p phßng trõ.ninh 29 Ch¬ng 4 KÕt qu¶ vµ ph©n tÝch kÕt qu¶ 4. X¸c ®Þnh thµnh phÇn loµi c©y trång Trªn ®Þa bµn thµnh phè B¾c Ninh chóng t«i ®· ®iÒu tra ®îc 14 loµi c©y chÝnh, thuéc 11 hä, ®îc thèng kª trong b¶ng sau: B¶ng 4.1: Sè loµi, sè hä c©y xanh khu vùc thµnh phè B¾c Ninh Sè Tªn Tªn Sè P% Hä TT ViÖt nam khoa häc c©y loµi 1 B»ng l¨ng Lagerstroemia calyculata lythraceae 4.313 29,49 Dipterocarpacea 2 Sao ®en Hopea odorata e 1.280 8,75 3 Trøng c¸ Muntigia calabura Tylieaceae 2.548 17,78 4 S÷a Alstonia scholaris apocynaceae 1.981 13,83 5 Nhéi Bischofia javanica euphobiaceae 266 1,86 6 Géi tr¾ng Aphanamixis grandifolia meliaceae 436 3,04 7 Hoµng lan Cymbidium iridioides orchidaceae 386 2,69 8 Mãng bß Bauhinia purpurea caesalpiniaceae 568 3,96 9 Phîng Delonix regia caesalpiniaceae 1.405 9,81 10 Muång ®en Senna siamea caesalpiniaceae 424 2,96 11 TÕch Tectona grandis verbenaceae 336 2,35 12 L¸t hoa Chukrasia tabularis meliaceae 187 1,31 Dracontomelum 13 SÊu anacardiaceae duperreanum 330 2,30 14 Bµng Terminalia catappa Combretaceae 167 1,17 14.ninh 30 (Nguån do C«ng ty m«i trêng vµ C«ng tr×nh ®« thÞ B¾c Ninh Cung cÊp) Qua b¶ng 4.1 cho thÊy: Trªn tæng sè 14 loµi, thuéc 11 hä ®îc trång chÝnh trªn ®Þa bµn thµnh phè.
Sè lîng loµi c©y lín nhÊt: B»ng l¨ng (Lagerstroemia calyculata 4.313 c©y, 29,49%), tiÕp ®Õn lµ Trøng c¸ (Muntigia calabura 2. Sè loµi cã c©y Ýt nhÊt: Bµng (Terminalia catappa 167 c©y, 1,17%); tiÕp ®Õn L¸t hoa (Chukrasia tabularis 178 c©y, 1,31%); SÊu (Dracontomelum duperreanum 330 c©y, 2,30%). Ngoài ra, mét sè loµi c©y do d©n tù trång nh: D©u da xoan, §a, B«ng gßn, Si. vµ mét sè c©y ¨n qu¶ còng ®îc trång nh: Nh·n, Xoµi, Roi, Trøng gµ.
Nh×n chung, nh÷ng loµi c©y nµy cha ®¹t mét sè tiªu chuÈn c©y bãng m¸t nh: ChÞu nhiÖt, ®é Èm, lîng níc ngÇm, h¹n chÕ bôi,, tiÕng ån, lµm s¹ch m«i trêng, chÞu ®îc c¸c chÊt ®éc h¹i do qu¸ tr×nh ®« thÞ hãa vµ ho¹t ®éng c«ng n«ng nghiÖp – Th¬ng m¹i vµ dÞch vô ®µo th¶i. §ång thêi ph¶i ph¶n ¸nh ®îc tÝnh chÊt v¨n hãa, t«n gi¸o, vµ thÝch øng víi kiÕn tróc ®« thÞ cô thÓ nh sau: - C©y sèng l©u n¨m, th©n cµnh dÎo dai tØa cµnh tù nhiªn tèt, ph©n nh¸nh cao, th©n th¼ng ®Òu, kh«ng cã gai gãc, b¹nh vÌ u bíu. - T¸n l¸ nhiÒu thêng xanh cã rÔ v÷ng vµng kh«ng lµm háng c¸c c«ng tr×nh ngÇm vµ gi¶m tÇm nh×n. - ChÞu ®îc sù va ®Ëp t¸c ®éng c¬ giíi, chÞu ®îc c¸c khÝ ®éc nh: SO2, Cl2, H2O, CO2.
chÞu óng h¹n vµ kh¶ n¨ng gi÷ bôi tèt. - Th©n, l¸, hoa ®Ñp kh«ng g©y ®éc h¹i cho ngêi vµ gia sóc, kh«ng th¶i ra c¸c chÊt ®éc h¹i. - C¸c bé phËn cña c©y nh th©n, rÔ, l¸, hoa, qu¶, h¹t. kh«ng cã mïi h«i thèi, kh«ng hÊp dÉn c«n trïng, nÊm bÖnh vµ s©u h¹i [3].ninh 31 Tuy nhiªn, nã vÉn cßn tån t¹i trong thêi k× qu¸ ®é, trong t¬ng lai cÇn ph¶i lo¹i bá c¸c loµi c©y nµy, thay vµo ®ã lµ c¸c loµi c©y cã gi¸ trÞ thùc sù cho m«i trêng ®« thÞ.
Thµnh phÇn loµi s©u h¹i, nhÖn h¹i T¹i khu vùc nghiªn cøu chóng t«i ®· ghi nhËn ®îc tæng sè 32 loµi. Trong ®ã: Líp c«n trïng (Insecta) cã 30 loµi, thuéc 18 hä, 4 bé. Líp NhÖn (Arachnida) cã 2 loµi, thuéc 1 hä vµ 1 bé. B¶ng danh s¸ch ®iÒu tra ®îc tr×nh bµy trong phô biÓu 01.
Thèng kª sè loµi theo c¸c ®¬n vÞ ph©n lo¹i trong b¶ng 4. Danh lôc s©u h¹i c©y xanh ®« thÞ B¾c Ninh STT Tªn khoa häc Tªn ViÖt Nam LI Insecta Líp c«n trïng B1 HEMIPTERA Bé c¸nh kh«ng ®Òu H1 Pentatomidae Hä Bä xÝt 5 c¹nh 1 Erthesina fullo Thunberg Bä xÝt v©n ®en vµng H2 Pyrrhocoridae Hä Bä xÝt löa 2 Dysdercus cingulatus Bä xÝt löa 2 chÊm ®en H3 Scutellaridae Hä Bä xÝt mai rïa 3 Lamprocoris lateralis (Guerin, 1830) Bä xÝt mai rïa 9 chÊm 4 Scutellera fasciata (Panzer, 1797) Bä xÝt mai rïa7 chÊm 5 Philia miyakonus (Matsumura, 1905) Bä xÝt mai rïa 4 chÊm B2 Homoptera Bé c¸nh ®Òu H4 Diaspididae Hä RÖp ®Üa 6 Chrysomphalus dictyiospermi (Morgan) RÖp ®Üa H5 Cicadidae Hä Ve sÇu 7 Cryptotympana atrata Fabricius Ve sÇu c¸nh trong B3 Coleoptera Bé c¸nh cøng H6 Attelabidae Hä Bä cæ ngçng 8 Aderorrhinus sp. Bä cæ ngçng H7 Cerambycidae Hä XÐn tãc luan.ninh 32 9 Monochamus millegranus XÐn tãc H8 Scarabaeidae Hä Bä hung 10 Anomala cupripes Hope C¸nh cam B4 Lepidoptera Bé c¸nh vÈy H9 Papilionidae Hä Bím phîng 11 Papilio polytes Linnaeus Bím phîng 12 Graphium agamemnon Linnaeus Bím phîng 13 Papilio memnon Linnaeus Bím phîng STT Tªn khoa häc Tªn ViÖt Nam H10 Pieridae Hä bím c¶i (bím phÊn) 14 Catopsilia pomona Fabricius S©u xanh 15 Catopsilia pyranthe Herbst S©u xanh H11 Geometridae Hä S©u ®o 16 Cleora ogasawarensis Inoue S©u ®o H12 Limacodidae Hä Bä nÑt 17 Latoia (Parasa) lepida Cramer Bä nÑt 18 Parasa consocia Walker Bä nÑt 19 Thosea sinensis (Walker) Bä nÑt säc tr¾ng H13 Sphingidae Hä Ngµi trêi 20 Smerithus planus Walker Ngµi trêi H14 Lasiocampidae Hä Ngµi kh« l¸ (Ngµi kÐn) 21 Trabala vishnou Lefebure S©u rãm H15 Lymantriidae Hä Ngµi ®éc 22 Orgyia postica Walker S©u rãm 4 tóm l«ng 23 Euproctis similis F. S©u rãm H16 Psychidae Hä S©u kÌn (Ngµi tói) 24 Chalioides kondonis Matsumura S©u kÌn tr¾ng 25 Amatissa snelleni Heylearts S©u kÌn dµi 26 Dappula tertia Templeton S©u kÌn bã l¸ 27 Cryptothelea (Clania) variegata Snellen S©u kÌn bã l¸ 28 Acanthopsyche reimeri S©u kÌn nhá H17 Tortricidae Hä S©u cuèn l¸ 29 Cerace xanthocosma Diakonoff S©u cuèn l¸ s÷a luan.ninh 33 H18 Noctuiidae Hä ngµi ®ªm 30 Pericyma cruegrii Butler Ngµi ®ªm phîng vÜ LII Arachnida Líp nhÖn B1 Tetranychoidea Bé nhÖn H1 Tetranychoidae Hä nhÖn u 1 Tetranychus trunctatus Ehara NhÖn l¸ 2 Phyllocoptruta oleivora Ashm NhÖn u Qua b¶ng 4.2 cho thÊy líp Insecta chiÕm ®¹i ®a sè hÇu hÕt c¸c loµi trong khu vùc nghiªn cøu, thµnh phÇn vµ sè lîng loµi còng chiÕm mét tû lÖ lín, gåm 4 bé, 18 hä, 30 loµi.
Líp Arachnida chØ ®iÒu tra 1 bé vµ 1 hä duy nhÊt. KÕt qu¶ thèng kª sè bé, hä, loµi ®îc ghi trong b¶ng 4.3: Tû lÖ % sè hä, sè loµi cña c¸c loµi s©u h¹i, nhÖn h¹i thµnh phè B¾c Ninh Stt Bé Hä P%hä Sè loµi P% loµi 1 Hemiptera 3 15,79 5 15,63 2 Homoptera 2 10,53 2 6,25 3 Coleoptera 3 15,79 3 9,38 4 Lepidoptera 10 52,63 20 62,50 5 Tetranychoidea 1 5,26 2 6,25 Tæng 19 100,00 32 100,00 §Ó thÊy ®îc sù kh¸c biÖt gi÷a % sè hä vµ loµi gi÷a c¸c bé, sè liÖu trong h×nh 4.ninh 34 Tû lÖ % P% loµi 70,00 62,50 52,63 60,00 50,00 40,00 30,00 15,79 15,63 15,79 20,00 10,53 6,25 9,38 5,26 6,25 10,00 0,00 Hemiptera Homoptera Coleoptera LepidopteraTetranychoidea Thêi gian H×nh 4.1: Tû lÖ % sè loµi, sè hä s©u h¹i, nhÖn h¹i khu vùc thµnh phè B¾c Ninh Qua h×nh 4.1 cho thÊy, bé Lepidoptera cã 10 hä, chiÕm 52,63%, gåm 20 loµi chiÕm 62,50% lµ bé cã sè lîng hä vµ loµi nhiÒu nhÊt. TiÕp ®Õn lµ bé Hemiptera cã 3 hä, chiÕm 15,79%, gåm 5 loµi, chiÕm 15,63%. Bé cã sè lîng hä vµ loµi Ýt nhÊt lµ Tetranychoidea cã 1 hä, chiÕm 5,26%, cã 2 loµi chiÕm 6,25%.
Nh×n chung, c¸c loµi s©u h¹i c©y xanh ®« thÞ thµnh phè B¾c Ninh, chiÕm tû lÖ ë møc trung b×nh, cã nh÷ng loµi s©u h¹i rÊt ®«ng vÒ thµnh phÇn loµi nh: Acanthopsyche reimeri, chiÕm sè lîng loµi ®«ng nhÊt, tiÕp ®Õn Cerace xanthocosma, Tetranychus trunctatus c¸c loµi nµy cã kh¶ n¨ng h¹i l¸ cao. HiÖn tr¹ng cña s©u h¹i trong khu vùc nghiªn cøu Sù ph©n bè cña s©u h¹i nãi chung liªn quan ®Õn nhiÒu yÕu tè nh yÕu tè sinh vËt vµ yÕu tè phi sinh vËt. Trong c¸c yÕu tè phi sinh vËt chñ yÕu lµ c¸c yÕu tè vÒ khÝ hËu nh: NhiÖt ®é, ®é Èm, lîng ma, ¸nh s¸ng, giã vµ thæ nhìng… C¸c yÕu tè sinh vËt chñ yÕu lµ thøc ¨n vµ thiªn ®Þch; ho¹t ®éng riªng biÖt cña con ngêi ®îc gäi lµ yÕu tè nh©n chñng (Anthropogenos). Trong c¸c yÕu tè m«i trêng ¶nh hëng trùc tiÕp ®Õn c«n trïng nãi chung vµ s©u h¹i nãi riªng th× c¸c yÕu tè: nhiÖt ®é, ®é Èm, dìng khÝ, vµ luan.ninh 35 thøc ¨n ®· ¶nh hëng trùc tiÕp ®Õn qu¸ tr×nh trao ®æi chÊt trong c¬ thÓ vµ kh«ng thÓ thiÕu ®îc trong qu¸ tr×nh sèng.
C¸c yÕu tè ®ã ®îc gäi lµ c¸c yÕu tè sinh tån [9]. Trong mét ph¹m vi hÑp nh thµnh phè B¾c Ninh c¸c yÕu tè phi sinh vËt coi nh lµ ®ång nhÊt, th× yÕu tè thøc ¨n lµ vÊn ®Ò quyÕt ®Þnh ®Õn mËt ®é vµ sù ph©n bè cña s©u h¹i. Sù ph©n bè theo kh«ng gian cña c¸c loµi thêng chØ lµ mang tÝnh t¬ng ®èi. Sè lîng loµi s©u h¹i cña c¸c hä c«n trïng trªn c¸c loµi c©y trång Nh chóng ta ®· biÕt mçi loµi c©y kh¸c nhau, m«i trêng sèng kh¸c nhau cã c¸c loµi s©u h¹i kh¸c nhau, v× thÕ mµ sù ph©n bè cña chóng kh¸c nhau, chñ yÕu liªn quan ®Õn nguån thøc ¨n.
MÆc dï ë thêi kú trëng thµnh s©u h¹i thêng bay ®i kh¸ xa. Tuy nhiªn, chóng còng cã sù lùa chän n¬i ®Õn kh¸ râ rµng: YÕu tè thøc ¨n, ¸nh s¸ng, giã, nhiÖt ®é, ®é Èm. cã ¶nh hëng lín ®Õn sù lùa chä nµy. Mêi loµi c©y ®iÒu tra ®îc c¸c loµi s©u h¹i, trong tæng sè 14 loµi c©y trång chÝnh ®îc trång trong khu vùc thµnh phè B¾c Ninh.
§· ph¶n ¸nh ®îc phÇn nµo sè lîng còng nh thµnh phÇn s©u h¹i. Qua ®iÒu tra cho thÊy sè loµi thu ®îc ë c¸c loµi c©y lµ rÊt kh¸c nhau. KÕt qu¶ ®îc tr×nh bµy trong b¶ng 4.4: Sè lîng loµi s©u h¹i cña c¸c hä c«n trïng trªn c¸c loµi c©y trång Sè loµi s©u h¹i Hoµng lan B»ng l¨ng Mãng bß Phîng Sao ®en Muång Stt Hä Bµng TÕch Nhéi S÷a 1 Pentatomidae 1 1 1 1 1 2 Pyrrhocoridae 1 1 3 Scutellaridae 1 1 3 1 4 Diaspididae 1 1 5 Cicadidae 1 1 1 1 1 1 1 6 Attelabidae 1 Cerambycida 7 1 e luan.