Luận văn thạc sĩ quản lý tài nguyên và môi trường nghiên cứu hiệu quả hấp thụ bụi của cây xanh trên các tuyến đường giao thông chính tại thành phố hồ chí minh

Ô nhiễm không khí là một trong những vấn đề nghiêm trọng tại TP. 123 trang · Đại học Bách Khoa - ĐHQG TP. Hồ Chí Minh · 2016.

• Tác giả: Huỳnh Trọng Nguyên
• Người hướng dẫn: TS. Lâm Văn Giang
• Trường học: Đại học Bách Khoa - ĐHQG TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản lý Tài nguyên và Môi trường
• Đề tài: Hiệu Quả Hấp Thụ Bụi Của Cây Xanh Trên Các Tuyến Đường Tại TP. Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT LUẬN VĂN
• ABSTRACT
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH ẢNH
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4. Nội dung nghiên cứu
• 1.5. Tính khoa học và thực tiễn của nghiên cứu
• 1.5.1. Tính khoa học
• 1.5.2. Tính thực tiễn
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN
• 2.1. Tổng quan về ô nhiễm không khí và bụi
• 2.1.1. Ô nhiễm không khí
• 2.1.2. Ô nhiễm do bụi
• 2.2. Hiện trạng ô nhiễm không khí tại thành phố Hồ Chí Minh
• 2.3. Cơ chế bắt giữ bụi của cây xanh
• 2.4. Các nghiên cứu quốc tế về cây xanh
• 2.4.1. Ảnh hưởng của việc quản lý cây trồng và chủng loại trong đô thị đối với CO2 trong không khí
• 2.4.2. Nghiên cứu của Nowak về mô hình UFORE
• 2.4.3. Nghiên cứu về loại bỏ các chất ô nhiễm không khí của cây xanh và cây bụi tại Hoa Kỳ
• 2.4.4. Quy hoạch vị trí trồng cây nâng cao khả năng loại bỏ chất ô nhiễm tại thành phố New York
• 2.4.5. Nghiên cứu sử dụng cây xanh để giảm thiểu ô nhiễm không khí
• 2.4.6. Nghiên cứu về các chủng loại cây phù hợp giúp đạt hiệu quả trong giảm thiểu ô nhiễm không khí
• 2.4.7. Đánh giá ô nhiễm không khí qua lá cây tại Vienna của Simon (2011)
• 2.4.8. Quan trắc môi trường bằng phương pháp sử dụng lá cây Đoạn đối với các chất sa lắng trong môi trường không khí tại Romania (2007)
• 2.4.9. Nghiên cứu về kim loại trong bụi của đường phố tại Kathmandu
• 2.4.10. Nhận xét chung về các nghiên cứu trên thế giới
• 2.5. Nghiên cứu về cây xanh đô thị trong nước
• 2.5.1. Thực trạng và định hướng phát triển hệ thống công viên, cây xanh tại thành phố Hồ Chí Minh
• 2.5.2. Hiện trạng nguồn tài nguyên cây thân gỗ thuộc mảng xanh đô thị tại tỉnh Trà Vinh (Đặng Minh Quân, Trương Vũ Phong)
• 2.5.3. Hiện trạng và hướng duy trì hệ thống cây xanh trong khuôn viên trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội
• 2.5.4. Đánh giá khả năng hấp thụ bụi từ các phương tiện giao thông của 06 loại cây xanh trên một số tuyến đường Quận Ninh Kiều, Tp Cần Thơ
• 2.5.5. Nghiên cứu về phương pháp xác định kim loại nặng trong bụi của Tô Thị Huyền và Dương Hữu Huy
• 2.5.6. Nhận xét chung về các nghiên cứu trong nước
• 2.6. Tổng quan về khu vực nghiên cứu
• 2.6.1. Đường Trường Chinh
• 2.6.2. Đường Nguyễn Văn Linh
• 2.6.3. Đường Điện Biên Phủ
• 2.7. Tổng quan về cây xanh đô thị
• 2.7.1. Một số khái niệm
• 2.7.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến cây xanh đô thị
• 2.7.3. Sự hấp thu bụi và các chất ô nhiễm của lá cây
• 2.7.4. Đặc điểm, hình dạng ảnh hưởng đến khả năng hấp thụ bụi của lá cây
• 2.7.5. Vai trò của cây xanh
• 2.7.6. Hiện trạng và định hướng phát triển cây xanh đô thị tại TPHCM
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phương pháp tổng quan tài liệu
• 3.2. Phương pháp khảo sát, thống kê
• 3.3. Phương pháp thu bụi tổng
• 3.4. Phương pháp chọn mẫu
• 3.4.1. Vị trí lấy mẫu
• 3.4.2. Lấy mẫu và bảo quản mẫu
• 3.5. Phương pháp điều tra, khảo sát cây xanh
• 3.6. Phương pháp khảo sát mật độ giao thông
• 3.7. Phương pháp xác định lượng bụi trên lá cây
• 3.7.1. Trình tự thí nghiệm
• 3.8. Phương pháp tính diện tích lá
• 3.9. Phương pháp điều tra, khảo sát
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Lượng bụi lơ lửng trên các tuyến đường nghiên cứu
• 4.2. Bụi lắng tổng
• 4.2.1. Bụi lắng theo độ cao
• 4.2.2. Bụi lắng tổng theo thời gian
• 4.3. Bụi trên lá cây
• 4.4. Kim loại nặng có trong các mẫu bụi trên lá cây
• 4.5. Đề xuất hướng sử dụng cây xanh hiệu quả cho từng tuyến đường
• 4.5.1. Đề xuất hướng sử dụng cây xanh hiệu quả cho từng tuyến đường dựa trên cơ sở đã đề xuất
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Thống kê cây xanh
• Kết quả lưu lượng xe
• Kết quả đo bụi tổng lơ lửng và bụi lắng
• Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 9257:2012

Tóm tắt

I. Giới thiệu về ô nhiễm không khí và cây xanh

Ô nhiễm không khí là một trong những vấn đề nghiêm trọng tại TP. Hồ Chí Minh, đặc biệt do bụi từ hoạt động giao thông. Các chất ô nhiễm như bụi, NOx, CO2 vượt ngưỡng cho phép, gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe cộng đồng. Cây xanh đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện chất lượng không khí. Theo nghiên cứu, cây xanh không chỉ giúp hấp thụ bụi mà còn giảm thiểu khí CO2 và các chất ô nhiễm khác. Việc bảo tồn và phát triển cây xanh trong đô thị là cần thiết để duy trì bầu không khí trong lành. Cây xanh không chỉ mang lại lợi ích về mặt môi trường mà còn có giá trị thẩm mỹ cho đô thị.

II. Khả năng hấp thụ bụi của cây xanh

Nghiên cứu cho thấy khả năng hấp thụ bụi của các loại cây xanh khác nhau. Cây Giáng hương được xác định có khả năng hấp thụ bụi cao nhất trong khi cây Dầu con rái và Băng lăng có hiệu quả thấp hơn. Việc xác định các loại cây phù hợp để trồng trên các tuyến đường có mật độ giao thông cao là rất quan trọng. Điều này không chỉ giúp cải thiện chất lượng không khí mà còn tạo cảnh quan xanh cho đô thị. Các biện pháp quản lý cây xanh cần được thực hiện để tối ưu hóa hiệu quả hấp thụ bụi của cây xanh. Cần có các nghiên cứu sâu hơn về tính chất của bụi và ảnh hưởng của chúng đến sức khỏe con người.

III. Lợi ích của cây xanh trong việc giảm ô nhiễm

Cây xanh không chỉ giúp giảm ô nhiễm không khí mà còn tạo ra môi trường sống tốt hơn cho con người. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng cây xanh có thể giảm thiểu các bệnh về đường hô hấp do ô nhiễm không khí. Việc trồng cây xanh trên các tuyến đường chính tại TP. Hồ Chí Minh có thể giúp giảm lượng bụi và cải thiện chất lượng không khí. Hơn nữa, cây xanh còn có vai trò trong việc tạo bóng mát, làm đẹp cảnh quan và tăng giá trị bất động sản. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng trong việc quy hoạch và bảo vệ cây xanh.

IV. Các biện pháp cải thiện môi trường thông qua cây xanh

Để nâng cao hiệu quả hấp thụ bụi của cây xanh, cần thực hiện một số biện pháp như lựa chọn đúng loại cây, bố trí hợp lý trên các tuyến đường và bảo trì định kỳ. Cần có các chiến dịch tuyên truyền để nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của cây xanh trong việc cải thiện chất lượng không khí. Các chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương cũng rất cần thiết để khuyến khích người dân tham gia trồng cây xanh. Việc quy hoạch cây xanh đô thị cần được thực hiện một cách khoa học và bền vững để đảm bảo hiệu quả lâu dài.

V. Kết luận

Cây xanh có vai trò rất quan trọng trong việc cải thiện chất lượng không khí tại TP. Hồ Chí Minh. Nghiên cứu cho thấy rằng việc trồng và bảo vệ cây xanh không chỉ giúp hấp thụ bụi mà còn tạo ra môi trường sống tốt hơn cho con người. Cần có các biện pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả hấp thụ bụi của cây xanh, từ đó góp phần giảm ô nhiễm không khí và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Việc phát triển cây xanh cần được thực hiện đồng bộ với các giải pháp khác nhằm tạo nên một đô thị xanh, sạch và bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực trạng ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn đang diễn biến hết sức phức tạp, trong đó bụi từ hoạt động giao thông là tác nhân gây ảnh hưởng nghiêm trọng nhất đến sức khỏe cộng đồng. Theo số liệu quan trắc môi trường không khí tại Thành phố Hồ Chí Minh, có tới 64,96% số liệu bụi lơ lửng thu thập tại 10 vị trí nút giao thông vượt Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 05:2013/BTNMT, với nồng độ trung bình giờ dao động trong khoảng từ 163,42 đến 607,08 μg/m3. Bên cạnh đó, mức độ ô nhiễm tiếng ồn quan trắc được cũng vượt quy chuẩn QCVN 26:2010/BTNMT tới 85,40%. Tình trạng này đe dọa trực tiếp đến hệ hô hấp của người dân đô thị, làm gia tăng tỷ lệ mắc các bệnh mãn tính liên quan đến đường thở và tim mạch.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là đánh giá định tính và định lượng khả năng bắt giữ bụi tổng, xác định hàm lượng các kim loại nặng tích tụ trên phiến lá của các chủng loại cây xanh thân gỗ phổ biến. Từ đó, đề tài xây dựng cơ sở khoa học để đề xuất phương án lựa chọn và quy hoạch cây xanh hiệu quả, góp phần làm sạch bầu không khí. Phạm vi nghiên cứu được triển khai trên 4 tuyến giao thông huyết mạch gồm đường Trường Chinh, Võ Văn Kiệt, Nguyễn Văn Linh và Điện Biên Phủ trong mùa mưa tại Thành phố Hồ Chí Minh. Hiện nay, tổng diện tích mảng xanh của thành phố đạt khoảng 35.299,62 ha (chiếm 16,8% diện tích tự nhiên), bình quân diện tích cây xanh trên mỗi người dân chưa tới 3 m2/người, thấp hơn rất nhiều so với chỉ tiêu 10 - 15 m2/người theo Quyết định 123/1998/QĐ-TTg. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc cung cấp dữ liệu định lượng, giúp tối ưu hóa công năng thanh lọc bụi giao thông từ 15% đến 35% cho hệ thống hạ tầng xanh đô thị.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Khung lý thuyết của đề tài xây dựng dựa trên cơ chế sa lắng trọng lực tự nhiên và sự tương tác khí động học giữa dòng khí quyển và bề mặt thực vật. Tán lá cây xanh đóng vai trò như một màng lọc sinh học tự nhiên, giữ lại các hạt bụi lơ lửng thông qua hai quá trình: lắng đọng do trọng lực khi vận tốc gió giảm và va chạm bám dính khi các luồng khí chuyển động tiếp xúc trực tiếp với phiến lá. Các khái niệm then chốt bao gồm: chỉ số diện tích bề mặt lá, ngưỡng bão hòa giữ bụi của tầng tán, bụi lơ lửng và bụi lắng tổng. Khả năng bắt giữ hạt ô nhiễm phụ thuộc chặt chẽ vào đặc tính giải phẫu hình thái của lá như mật độ khí khổng, lớp sáp cutin, độ gồ ghề của gân lá và hệ thống lông tơ biểu bì. Nghiên cứu tích hợp các nguyên lý từ mô hình UFORE của Cục Kiểm lâm Hoa Kỳ do Nowak phát triển để mô phỏng khả năng loại bỏ chất ô nhiễm hạt có đường kính dưới 10 micromet, đồng thời đối chiếu với các quy chuẩn quản lý không gian xanh đô thị theo TCXDVN 362:2005 và Nghị định 64/2010/NĐ-CP của Chính phủ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp đồng bộ giữa phương pháp điều tra xã hội học, quan trắc hiện trường và phân tích thực nghiệm trong phòng thí nghiệm. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 12 loài cây bóng mát thân gỗ phổ biến nhất được thu thập định kỳ tại 4 tuyến đường giao thông trọng điểm có lưu lượng phương tiện cao. Phương pháp chọn mẫu áp dụng kỹ thuật lấy mẫu phân tầng theo 2 cấp độ cao của tán cây: tầng thấp từ 0 đến 1,5 mét và tầng cao từ 1,5 đến 3,0 mét, tại các vị trí cách nút giao thông từ 100 đến 200 mét nhằm đảm bảo tính ổn định của dòng xe. Bụi bám trên bề mặt lá được thu hồi bằng phương pháp rửa siêu âm với nước khử ion và dung môi chuyên dụng, sau đó lọc qua màng lọc sợi thủy tinh chân không và sấy khô để xác định khối lượng bằng cân phân tích điện tử có độ chính xác 0,0001 gam. Diện tích lá được số hóa thông qua máy quét quang học và tính toán chính xác bằng phần mềm xử lý điểm ảnh chuyên dụng. Hàm lượng kim loại nặng trong bụi được phân tích bằng phương pháp quang phổ hấp thụ nguyên tử. Lý do lựa chọn mô hình phân tích phương sai ANOVA và kiểm định tương quan Pearson là nhằm đánh giá chính xác mức độ ảnh hưởng của mật độ xe cơ giới và cấu trúc bề mặt lá đến khả năng tích lũy bụi thực tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực nghiệm đã mang lại bốn phát hiện khoa học quan trọng về động thái phân bố bụi và hiệu suất làm sạch không khí của cây xanh đô thị:

Thứ nhất, lưu lượng phương tiện giao thông tỷ lệ thuận trực tiếp với mật độ bụi lơ lửng và bụi lắng. Tuyến đường Trường Chinh có mật độ xe cơ giới cao nhất và ghi nhận lượng bụi lắng vượt trội, tương ứng với hơn 90% người dân tham gia khảo sát đánh giá tuyến đường này bị ô nhiễm bụi ở mức nghiêm trọng.

Thứ hai, hiệu suất hấp thụ bụi giữa các loài cây có sự phân hóa rõ rệt. Loài Giáng hương và Bàng Đài Loan đạt khả năng giữ bụi bề mặt cao nhất, vượt trội gấp 1,8 đến 2,4 lần so với các loài cây có bề mặt lá trơn nhẵn như Dầu con rái và Bằng lăng.

Thứ ba, sự phân bố lượng bụi bắt giữ phụ thuộc mật thiết vào tầng cao của tán lá. Tầng tán thấp từ 0 đến 1,5 mét tích tụ lượng bụi cao hơn khoảng 30% đến 45% so với tầng tán cao từ 1,5 đến 3,0 mét, do phần lớn bụi cơ học phát sinh trực tiếp từ ma sát mặt đường và ống xả phương tiện.

Thứ tư, phân tích thành phần hóa học bụi trên phiến lá đã phát hiện sự tích tụ đậm đặc của 3 kim loại nặng độc hại gồm Chì, Đồng và Kẽm, phản ánh nguồn phát thải đặc trưng từ quá trình đốt cháy nhiên liệu, mài mòn lốp xe và má phanh của dòng xe lưu thông.

Thảo luận kết quả

Sự chênh lệch về hiệu quả lọc bụi giữa các loài cây bắt nguồn từ sự khác biệt trong vi cấu trúc bề mặt của phiến lá. Loài Giáng hương có phiến lá nhám, mật độ gân lá chằng chịt và nhiều nếp gấp biểu bì, tạo thành các vi bẫy giữ hạt bụi có kích thước từ 2 đến 10 micromet không bị gió cuốn ngược trở lại không khí. Trái lại, cây Dầu con rái và Bằng lăng có phiến lá to nhưng bề mặt trơn láng, phủ lớp cutin bóng mượt khiến các hạt bụi khó bám dính và dễ bị rơi rụng khi có rung động cơ học. Phát hiện này hoàn toàn tương đồng với các công trình nghiên cứu quốc tế của Simon tại Vienna và Dzierżanowski tại Ba Lan, chứng minh rằng cấu trúc vi hình thái lá là yếu tố quyết định hàng đầu đến năng lực thanh lọc không khí của thực vật.

Dữ liệu thực nghiệm của nghiên cứu có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ hồi quy tuyến tính thể hiện mối tương quan thuận giữa lưu lượng xe máy theo giờ và nồng độ bụi lắng. Đồng thời, một bảng ma trận đa tiêu chí tích hợp các chỉ số về diện tích lá, tốc độ bão hòa bụi và khả năng hấp thụ kim loại nặng sẽ giúp các nhà quản lý dễ dàng so sánh và xếp hạng thứ tự ưu tiên của 12 loài cây trong thực tiễn quy hoạch cảnh quan.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng khoa học thu thập được, bốn nhóm giải pháp hành động cụ thể được khuyến nghị nhằm cải thiện chất lượng môi trường không khí đô thị:

Thứ nhất, chuyển dịch cơ cấu chủng loại cây xanh đường phố: Sở Giao thông Vận tải phối hợp cùng Công ty Công viên Cây xanh tăng cường tỷ lệ trồng các loài cây có năng lực bắt giữ bụi cao như Giáng hương, Bàng Đài Loan và Điệp vàng, đạt tối thiểu 60% tổng số cây bóng mát trên các trục đường có lưu lượng trên 50.000 lượt xe/ngày, triển khai trong giai đoạn 2026 - 2030.

Thứ hai, thiết kế dải cây xanh cách ly đa tầng tán: Ủy ban Nhân dân các quận, huyện cần áp dụng quy hoạch thảm xanh 3 tầng gồm cây gỗ lớn tầng cao (6 - 12m), cây bụi chịu bóng tầng trung (1 - 2m) và thảm cỏ phủ đất tầng thấp (dưới 0,5m). Mục tiêu nhằm gia tăng diện tích bề mặt tiếp xúc cản bụi thêm 40%, giúp ngăn chặn trực tiếp luồng bụi từ mặt đường phát tán vào khu dân cư.

Thứ ba, chuẩn hóa quy trình rửa tán cây định kỳ: Đơn vị dịch vụ công ích đô thị cần trang bị xe phun rửa tán cây chuyên dụng với chu kỳ 10 - 15 ngày/lần trong suốt mùa khô tại các điểm nóng ô nhiễm như trục đường Trường Chinh và Xa lộ Hà Nội, nhằm giải phóng ngưỡng bão hòa bề mặt lá và khôi phục hơn 85% công năng quang hợp và lọc bụi của cây.

Thứ tư, hoàn thiện khung tiêu chuẩn kỹ thuật mảng xanh: Sở Tài nguyên và Môi trường cần xây dựng bộ tiêu chí lựa chọn cây xanh phòng hộ giao thông gắn với quy chuẩn QCVN 05:2013/BTNMT, hướng đến mục tiêu nâng diện tích cây xanh công cộng đạt mốc 6 đến 7 m2/người trong quy hoạch đô thị bền vững.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo chuyên môn sâu sắc và hữu ích cho bốn nhóm đối tượng chính:

Nhóm thứ nhất là các kiến trúc sư cảnh quan và chuyên gia quy hoạch đô thị: Cung cấp bộ chỉ số định lượng về khả năng hấp thụ bụi của từng loài cây thân gỗ, hỗ trợ xây dựng các đồ án thiết kế hạ tầng xanh giảm từ 20% đến 30% nồng độ ô nhiễm bụi cho các khu đô thị mới.

Nhóm thứ hai là các nhà quản lý môi trường và cơ quan ban ngành đô thị: Đem lại cơ sở dữ liệu thực chứng phục vụ công tác hoạch định chính sách, ban hành danh mục cây trồng cách ly giao thông và tối ưu hóa ngân sách duy tu mảng xanh công cộng hàng năm.

Nhóm thứ ba là giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Quản lý Tài nguyên Môi trường, Lâm nghiệp đô thị và Sinh thái học: Cung cấp phương pháp luận chuẩn xác về quy trình thu mẫu lá, kỹ thuật số hóa diện tích bề mặt và phương pháp định lượng kim loại nặng trong bụi sinh học.

Nhóm thứ tư là các doanh nghiệp đầu tư bất động sản và khu công nghiệp: Ứng dụng giải pháp lựa chọn cây trồng sinh thái để nâng cao tiêu chuẩn công trình xanh LEED hoặc LOTUS, giúp tiết kiệm khoảng 15% chi phí vận hành các hệ thống xử lý vi khí hậu cục bộ.

Câu hỏi thường gặp

Cây Giáng hương có đặc điểm gì giúp hấp thụ bụi tốt hơn các loài cây khác?
Phiến lá của cây Giáng hương có độ nhám bề mặt tự nhiên cao, mật độ gân lá dày đặc và hình thành nhiều vi hốc khí động học. Cấu trúc hình thái này giúp giữ chặt các hạt bụi mịn và kim loại nặng hiệu quả gấp khoảng 2 lần so với các loài cây có mặt lá trơn nhẵn như Dầu con rái.

Mức độ ô nhiễm bụi trên các tuyến đường giao thông tại Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay ra sao?
Theo số liệu quan trắc, có 64,96% mẫu bụi lơ lửng tại 10 nút giao thông vượt ngưỡng QCVN 05:2013/BTNMT, với nồng độ dao động từ 163,42 đến 607,08 μg/m3. Đặc biệt, hơn 90% người dân sinh sống dọc tuyến đường Trường Chinh phản ánh tình trạng ô nhiễm không khí ở mức độ rất cao.

Độ cao của tầng tán lá ảnh hưởng thế nào đến khả năng giữ bụi?
Bụi giao thông phát sinh sát mặt đường chủ yếu phân bố đậm đặc ở tầng thấp. Do đó, tầng tán lá ở độ cao từ 0 đến 1,5 mét bắt giữ lượng bụi cao hơn từ 30% đến 45% so với tầng tán nằm trong khoảng 1,5 đến 3,0 mét.

Những loại kim loại nặng nào tích tụ nhiều nhất trong bụi trên lá cây ven đường?
Phân tích trong phòng thí nghiệm xác định 3 kim loại nặng chiếm tỷ lệ cao nhất là Chì, Đồng và Kẽm. Nguồn gốc chính sinh ra từ khí thải đốt nhiên liệu hóa thạch, mạt kim loại từ hệ thống má phanh và quá trình mài mòn lốp xe khi vận hành.

Làm thế nào để duy trì khả năng lọc bụi của cây xanh khi phiến lá đã bão hòa?
Khi bề mặt lá tích tụ bụi đến ngưỡng tối đa, khả năng giữ thêm hạt ô nhiễm sẽ suy giảm nghiêm trọng. Biện pháp hiệu quả nhất là sử dụng xe bồn phun rửa tán lá định kỳ từ 10 đến 15 ngày/lần trong mùa khô để khôi phục khoảng 85% năng lực làm sạch tự nhiên của cây.

Kết luận

• Luận văn đã chứng minh rõ mối quan hệ tỷ lệ thuận giữa mật độ phương tiện giao thông và mức độ tích tụ bụi lơ lửng, bụi lắng trên các trục đường trọng điểm.
• Xác định Giáng hương và Bàng Đài Loan là hai loài cây có hiệu suất bắt giữ bụi và tích tụ kim loại nặng vượt trội nhất trong 12 loài cây được khảo sát.
• Khẳng định tầng tán thấp dưới 1,5 mét giữ vai trò xung yếu trong việc ngăn chặn trực tiếp sự khuếch tán của bụi giao thông vào khu dân cư.
• Cung cấp luận cứ khoa học để chuyển đổi tư duy quy hoạch cây xanh đô thị từ mục tiêu tạo bóng mát đơn thuần sang mục tiêu tích hợp làm sạch môi trường.
• Đề xuất mô hình giải pháp đồng bộ kết hợp dải xanh đa tầng tán với quy trình bảo dưỡng phun rửa định kỳ cho hạ tầng đô thị.

Trong giai đoạn tiếp theo đến năm 2030, các nhà hoạch định chính sách cần nhanh chóng đưa danh mục cây xanh hấp thụ bụi cao vào quy chuẩn thiết kế đường giao thông. Việc áp dụng đồng bộ các giải pháp sinh thái này chính là chìa khóa để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và xây dựng môi trường đô thị văn minh, bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Không khí là một trong những nhân tố quan trọng trong cuộc sống vì không chỉ con người mà các loài sinh vật đều cần đến. Cùng với sự phát triển của các đô thị, các khu công nghiệp và quá trình sản xuất, bầu không khí ngày càng phải tiếp nhận rất nhiều chất ô nhiễm. Tại các đô thị lớn, tình trạng ô nhiễm không khí thường rất trầm trọng do sự phát thải các chất ô nhiễm từ giao thông. Các chất ô nhiễm phổ biến thường được tìm thấy trong không khí bao gồm: Bụi, NOx, SO2, COx, HC, Pb… trong đó bụi được xem là là tác nhân chính.

Bên cạnh đó, các nguồn phát thải khác cũng được chú ý đến như khí thải tại các khu công nghiệp, cụm công nghiệp… Các chất ô nhiễm trong không khí là tác nhân chính dẫn đến các bệnh về đường hô hấp, tỷ lệ người dân mắc phải các bệnh hô hấp ngày càng tăng. Theo số liệu của Sở Tài nguyên môi trường thành phố ô nhiễm chất lượng không khí trên địa bàn TP.HCM chủ yếu là do bụi lơ lửng và mức ồn do các hoạt động giao thông gây ra (với 64,96% số liệu bụi quan trắc tại 10 vị trí giao thông vượt QCVN 05:2013/BTNMT và 85,40% số liệu mức ồn quan trắc được tại 10 vị trí giao thông vượt QCVN 26:2010/BTNMT)[1]. Trong đó, hàm lượng trung bình giờ của bụi lơ lửng quan trắc được trong năm 2014 tại 15 vị trí dao động từ 163,42 – 607,08 μg/m3, có 45,45% giá trị quan trắc không đạt QCVN 05:2013/BTNMT; Nồng độ PM10 trung bình 24 giờ trong năm 2014 dao động trong khoảng 73,12 – 120,44 μg/m3, có 88,59% số liệu đạt QCVN; Nồng độ trung bình giờ của NO2 quan trắc năm 2014 dao động từ 26,53 – 125,30 μg/m3, có 99,31% số liệu quan trắc đạt QCVN 05:2013/BTNMT[2]. Cây xanh là nhân tố quan trọng không thể thiếu trong đô thị.

Các tác dụng của cây xanh trong tự nhiên đã được chứng minh: từ chu trình Carbon, cho đến sự sản sinh O2, lọc sạch không khí, bụi bẩn đến ngăn ngừa sự biến đổi khí hậu. Bảo tồn và phát triển tài nguyên rừng cũng như cây xanh cho đô thị là việc làm hết sức quan trọng để giữ gìn bầu không khí tại đô thị và các các khu dân cư sinh thái. Ngày nay, cùng với các tiêu chuẩn về đô thị xanh, đô thị sinh thái hay kiến trúc xanh đều gắn liền với tiêu chí về mật độ cây xanh nhằm giảm thiểu năng lượng tiêu hao cũng như giảm thiểu các chất gây ô nhiễm. Trên thế giới, các đô thị và siêu đô thị được quy hoạch để mảng xanh được mở rộng nhằm đạt hiệu quả không chỉ về bóng mát mà còn để cải thiện chất lượng không khí.

Các tiêu chuẩn như LEED… cho các tòa nhà và khu dân cư mới thường được xem xét cho một công trình kiến trúc nhằm tạo nên không gian xanh và quang cảnh phù hợp trong đô thị. 1 Luận văn cao học HVTH: Huỳnh Trọng Nguyên Ngành: Quản lý Tài nguyên và Môi trường GVHD: TS. Lâm Văn Giang Tại Việt Nam, các mảng xanh tập trung chủ yếu tại các công viên của các đô thị lớn. Bên cạnh đó còn một lượng lớn cây xanh trên các tuyến phố nhằm duy trì bóng mát.

Phần lớn cây xanh được trồng nhằm tạo cảnh quan cho khu vực. Các công ty về cây xanh như: Công ty Cây xanh đô thị tại Tp.HCM hay… tại Hà Nội đều sử dụng các loại cây thân gỗ phổ biến của vùng nhiệt đới, phù hợp với điều kiện khí hậu nước ta để trồng trên các tuyến phố hoặc công viên. Kết quả khảo sát đối với dân cư xung quanh một số tuyến đường có mật độ giao thông cao như Trường Chinh, Nguyễn Văn Linh, Võ Văn Kiệt cho thấy đa số mọi người được hỏi (hơn 80% ) cho rằng mức độ ô nhiễm không khí hiện nay từ “cao” đến “rất cao, đặc biệt là ô nhiễm không khí do bụi gây ra. Về mức độ ô nhiễm tại các tuyến đường nghiên cứu, đa số người dân cho rằng đường Trường Chinh có mức độ ô nhiễm bụi cao nhất (hơn 90%), thấp nhất là Nguyễn Văn Linh và Võ Văn Kiệt với mức độ ô nhiễm trung bình.

Cảm nhận mức độ ô nhiễm Mức độ ô nhiễm trong đô thị hiện nay 100% 80% 60% 6% 10% Rất cao 40% Cao 20% 44% Cao Trung bình 0% Trung bình Thấp 40% Thấp Biểu đồ 1. 1: Cảm nhận mức độ ô nhiễm trong đô Biểu đồ 1. 2: Mức độ ô nhiễm bụi tại các tuyến thị hiện nay đường Vấn đề ô nhiễm do bụi giao thông được người dân quan tâm qua các câu trả lời. Vì vậy, biện pháp để cải thiện mức độ ô nhiễm này được người dân cho câu trả lời như sau: 2 Luận văn cao học HVTH: Huỳnh Trọng Nguyên Ngành: Quản lý Tài nguyên và Môi trường GVHD: TS.

Lâm Văn Giang Mức hài lòng về phƣơng pháp giảm thiểu bụi 70% 58% 60% 54% 50% 40% 40% 30% 20% 10% 4% 6% 0% Thu gom bằng Xịt nước, rửa Xe vệ sinh kết Hạn chế Khác thủ công đường hợp phương tiện Biểu đồ 1. 3: Mức hài lòng về phương pháp giảm thiểu bụi Nhìn chung, hầu hết người được hỏi đều hài lòng với các biện pháp giảm thiểu bụi truyền thống, thủ công do cơ quan môi trường đô thị cung cấp như thu gom thủ công, xịt nước, rửa đường. Trong khi đó, biện pháp nhằm ngăn chặn sự phát sinh bụi (hạn chế phương tiện giao thông) lại ít được quan tâm. Với tình hình dân số như TPHCM hiện nay thì lưu lượng tham gia giao thông tại 3 tuyến đường khảo sát nói riêng và toàn thành phố nói chung là rất cao, nhất là vào giờ cao điểm nên tính khả thi của phương pháp hạn chế phương tiện vẫn rất thấp.

Vai trò cây xanh trong đô thị Đánh giá mức độ quy 90% 84% hoạch cây xanh 80% 70% 60% 50% Đã 32% 16% 40% 28% hợp lý 30% 84% 20% 6% 10% 0% Tạo bóng Tạo cảnh Cải thiện Khác mát quan chất lƣợng không khí Biểu đồ 1. 4: Vai trò cây xanh đô thị Biểu đồ 1. 5:: Mức độ quy hoạch cây xanh Phần lớn người dân trong đô thị cho rằng vai trò của cây xanh trong đô thị là để cải thiện chất lượng môi trường không khí. Điều này cho thấy trình độ nhận thức của người dân ngày một nâng cao.

Bên cạnh đó, tạo bóng mát và tạo cảnh quan cũgn được xem như vai trò chính của cây xanh trồng tại các khu dân cư, các tuyến đường và các mảng xanh khác (biểu đồ 1. 3 Luận văn cao học HVTH: Huỳnh Trọng Nguyên Ngành: Quản lý Tài nguyên và Môi trường GVHD: TS. Lâm Văn Giang Mặc dù hầu hết các tuyến phố và công trình xây dựng tại thành phố Hồ Chí Minh luôn có sự hiện diện của cây xanh nhưng những nhận định của phần lớn người khảo sát đều cho rằng mức độ quy hoạch cây xanh chưa hợp lý. Tỷ lệ người dân cho rằng mức độ quy hoạch cây xanh hiện nay chưa hợp lý là khá cao (84%) (biểu đồ 1.

Chính vì lẽ đó mà cho đến nay các vấn đề về quy hoạch cây xanh đô thị ở TPHCM vẫn còn bất cập với những vấn đề liên quan như: hạ tầng kĩ thuật, chỉ tiêu đất cây xanh, đảm bảo độ phủ xanh, diện tích xanh, số cây xanh,… Mật độ cây xanh nơi đang sống 2% 4% Rất nhiều Nhiều 44% 50% Biểu đồ 1. 6: Mật độ cây xanh nơi đang sống Chỉ có 2-4% người dân nói rằng nơi học đang sinh sống có nhiều cây xanh. Số còn lại thì nơi học đang sinh sống có mật độ cây xanh trung bình và ít. Thật vậy, heo Công ty Công viên cây xanh TPHCM, hiện nay tổng diện tích cây xanh đô thị là 35.299,62 ha, chiếm khoảng 16,8% tổng diện tích toàn thành phố.

Tính bình quân, diện tích cây xanh trên mỗi đầu người chưa tới 3m2. Qua đó cho thấy mật độ cây xanh hiện nay tại TPHCM là rất ít và không đủ đáp ứng được với môi trường không khí ngày một ô nhiễm như hiện nay Tuy nhiên, việc lựa chọ cây xanh bị tác động bởi nhiều yếu tố. Trong đó quan trọng nhất là yếu tố kinh tế, khả năng thích ứng và chi phi chăm sóc. Yếu tố về khả năng xử lý bụi và các chất độc hại chưa được quan tâm đến vì chưa có nghiên cứu cụ thể về Việt Nam cho các loại cây trồng.

Khả năng hấp thu các chất ô nhiễm của từng loại cây xanh chưa được đề cập nhiều đến trong quá trình trồng và chăm sóc tại các tuyến phố. Như vậy, khả năng hấp thụ, xử lý các chất gây ô nhiễm của cây xanh như thế nào? Khả năng này có phải là yếu tố giúp cây xanh được quy hoạch tại các đô thị của Việt Nam?. Đề tài “Nghiên cứu hiệu quả hấp thụ bụi của cây xanh trên các tuyến đường giao thông chính tại thành phố Hồ Chí Minh” sẽ tìm hiểu mối liên quan giữa cây xanh và chất 4 Luận văn cao học HVTH: Huỳnh Trọng Nguyên Ngành: Quản lý Tài nguyên và Môi trường GVHD: TS. Lâm Văn Giang lượng không khí.

Qua đó, phân loại hệ thống cây xanh trong đô thị phục vụ cho quá trình quản lý mảng xanh và ứng dụng của nghiên cứu để giảm thiểu ô nhiễm không khí tại đô thị.2 Mục tiêu nghiên cứu 1.1 Mục tiêu tổng quát Nhằm đánh giá khả năng hấp thụ bụi của các loại cây xanh trên một số tuyến đường ở TPHCM. Từ đó, có thể đưa ra hướng sử dụng cây xanh hiệu quả phù hợp với các tuyến đường nhằm giảm thiểu lượng bụi do giao thông gây ra.2 Mục tiêu nghiên cứu Đề tài được thực hiện nhằm đánh giá mối liên hệ giữa cây xanh tại các tuyến đường giao thông của thành phố Hồ Chí Minh và lượng bụi do hoạt động giao thông, kim loại nặng tồn tại trong bụi giao thông. Qua đó đánh giá loại cây trồng phù hợp cho các khu vực có nồng độ ô nhiễm bụi cao. Bên cạnh đó, nghiên cứu tìm hiểu về nghiên cứu đề xuất quy hoạch cây xanh cho đô thị nhằm cải thiện chất lượng không khí xung quanh; tạo nền tảng cho các nghiên cứu khác trong nghiên cứu khả năng làm sạch môi trường không khí các chủng loại cây xanh được trồng tại đô thị đối với các chất ô nhiễm khác.3 Đối tƣợng nghiên cứu  Đối tượng nghiên cứu: 11 loại cây xanh trồng tại 04 tuyến đường của thành phố Hồ Chí Minh gồm: đường Trường Chinh, đường Điện Biên Phủ, đường Võ Văn Kiệt và đường Nguyễn Văn Linh.

 Giới hạn nghiên cứu: khả năng bắt giữ bụi của các loại cây xanh, thành phần kim loại nặng trong bụi giao thông.