1 Lêi më ®Çu B¶o hiÓm x· héi lµ sù b¶o ®¶m thay thÕ hoÆc bï ®¾p mét phÇn thu nhËp cho ngêi lao ®éng khi hä bÞ mÊt hoÆc gi¶m kh¶ n¨ng lao ®éng, hoÆc bÞ mÊt viÖc lµm. B¶o hiÓm x· héi cßn lµ mét chÝnh s¸ch x· héi cÇn thiÕt cña nhµ níc ®èi víi ngêi lao ®éng vµ c¸c thµnh viªn trong gia ®×nh hä. Bëi vËy, b¶o hiÓm x· héi tån t¹i kh¸ch quan vµ lµ nhu cÇu cÇn thiÕt ®èi víi ngêi lao ®éng, ®Æc biÖt lµ trong ®iÒu kiÖn kinh tÕ thÞ trêng hiÖn nay. §iÒu kiÖn ®Ó B¶o hiÓm x· héi tån t¹i vµ ph¸t triÓn lµ cÇn ph¶i cã mét nguån quü ®éc lËp, ho¹t ®éng theo nguyªn t¾c cña mét quü tµi chÝnh.
Quü nµy ®îc h×nh thµnh chñ yÕu trªn c¬ së ®ãng gãp cña ngêi lao ®éng, ngêi sö dông lao ®éng vµ sù gióp ®ì cña Nhµ níc. Nguån h×nh thµnh quü vµ vÊn ®Ò sö dông cã hiÖu qu¶ nguån quü b¶o hiÓm x· héi cã ý nghÜa sèng cßn ®èi víi ngµnh B¶o hiÓm x· héi hiÖn nay. §Æc biÖt, c«ng t¸c chi tr¶ lµ mét vÊn ®Ò míi rÊt quan träng ®èi víi ho¹t ®éng B¶o hiÓm x· héi v× nã liªn quan trùc tiÕp ®Õn quyÒn lîi vµ ®êi sèng ngêi cña c¸c ®èi tîng tham gia B¶o hiÓm x· héi , xuÊt ph¸t tõ nhËn thøc trªn, cho nªn trong qu¸ tr×nh thùc tËp lµm luËn v¨n tèt nghiÖp t¹i B¶o hiÓm x· héi thµnh phè ViÖt Tr×- tØnh Phó Thä em ®· chän ®Ò tµi: "Thùc tr¹ng chi tr¶ c¸c chÕ ®é BHXH t¹i BHXH thµnh phè ViÖt Tr× - TØnh Phó Thä". §Ó nghiªn cøu vµ lµm luËn v¨n tèt nghiÖp.
Môc ®Ých nghiªn cøu ë ®©y lµ: nh»m t×m ra ®îc mét sè tån t¹i vµ nguyªn nh©n cña nã, tõ ®ã ®Ò xuÊt mét sè gi¶i ph¸p c¬ b¶n nh»m gãp phÇn hoµn thiÖn, n©ng cao hiÖu qu¶ ho¹t ®éng chi tr¶ c¸c chÕ ®é B¶o hiÓm x· héi ®Ó ho¹t ®éng B¶o hiÓm x· héi ë níc ta nãi chung vµ ë thµnh phè ViÖt Tr×- tØnh Phó Thä nãi riªng ngµy cµng cã hiÖu qu¶ tèt h¬n. Néi dung ®Ò tµi nghiªn cøu ngoµi phÇn më ®Çu vµ kÕt luËn gåm 03 ch¬ng: Ch¬ng I: Nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n vÒ BHXH vµ chÕ ®é BHXH 1 2 Ch¬ng II: Thùc tr¹ng chi tr¶ c¸c chÕ ®é BHXH t¹i BHXH thµnh phè ViÖt Tr× - tØnh Phó Thä. Ch¬ng III: Mét sè kiÕn nghÞ vµ gi¶i ph¸p nh»m n©ng cao hiÖu qu¶ ho¹t ®éng chi tr¶ c¸c chÕ ®é BHXH. Ch¬ng I 2 3 Nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n vÒ b¶o hiÓm x· héi vµ chÕ ®é b¶o hiÓm x· héi i- Sù cÇn thiÕt kh¸ch quan vµ vai trß cña B¶o hiÓm x· héi: 1-B¶n chÊt cña b¶o hiÓm x· héi : BHXH lµ s¶n phÈm tÊt yÕu cña mét x· héi ph¸t triÓn ®Õn mét tr×nh ®é nhÊt ®Þnh vÒ kinh tÕ vµ tæ chøc x· héi.B¶n chÊt cña BHXH ®îc thÓ hiÖn ra trªn mét sè mÆt c¬ b¶n sau: + VÒ ph¬ng diÖn c¸ nh©n,BHXH lµ mét nhu cÇu cña con ngêi.
BHXH nh»m ®¶m b¶o an toµn tÝnh m¹ng con ngêi, gi÷ cho cuéc sèng æn ®Þnh , an toµn ,tr¸nh ®îc nghÌo ®ãi sa sót, khi bÞ mÊt nh÷ng nguån thu nhËp trong cuéc sèng. §ã chÝnh lµ c¸c nhu cÇu vÒ BHXH , vµ còng lµ nh÷ng nhu cÇu tù nhiªn trong hÖ thèng c¸c nhu cÇu vÒ cuéc sèng cña con ngêi. §iÒu nµy xuÊt ph¸t tõ nhu cÇu cÇn thiÕt ®Ó ®¶m b¶o c¸c tiªu chuÈn hay gi¸ trÞ cho mét cuéc sèng tèi thiÓu. Theo nhµ nghiªn cøu t©m lý vµ hµnh vi cña con ngêi (Abraham Maslow) nhu cÇu BHXH n»m trong nhãm c¸c nhu cÇu ë bËc thiÕt yÕu cïng víi c¸c nhu cÇu vÒ ®iÒu kiÖn sinh tån kh¸c lµ c¬m ¨n , ¸o mÆc vµ c¸c ®iÒu kiÖn sinh ho¹t kh¸c nh nhµ ë ,®i l¹i ë møc tèi thiÓu .Vµ BHXH cÇn ph¶i ®îc ®¶m b¶o tríc khi tho¶ m·n c¸c nhu cÇu x· héi kh¸c réng h¬n trong ®êi sèng cña con ngêi nh c¸c nhu cÇu vÒ quan hÖ trong x· héi , vÒ ®Þa vÞ x· héi.
BHXH thùc sù lµ mét trong nh÷ng nhu cÇu bøc thiÕt. C¸c M¸c ®· tõng viÕt “V× nhiÒu rñi ro kh¸c nhau nªn ph¶i giµnh mét sè thÆng d nhÊt ®Þnh cho quÜ b¶o hiÓm x· héi ®Ó baá ®¶m më réng theo kiÓu luü tiÕn qu¸ tr×nh t¸i s¶n xuÊt ë møc ®é cÇn thiÕt ,phï hîp víi sù ph¸t triÓn cña nhu cÇu vµ t×nh h×nh t¨ng d©n sè “. BHXH tho¶ m·n nhu c¸c cÇu vÒ b¶o ®¶m cuéc sèng nh ®· tr×nh bµy ë trªn cßn lµ cÇn thiÕt ®Ó t¸i s¶n xuÊt søc lao ®éng , mét trong nh÷ng tiÒn ®Ò quan träng nhÊt cho qu¸ tr×nh t¸i s¶n xuÊt x· héi. 3 4 +Díi gãc ®é kinh tÕ: BHXH lµ mét ph¹m trï kinh tÕ tæng hîp.Trong ®ã :®èi víi nh÷ng ngêi hëng c¸c chÕ ®é cña BHXH, th× ®ã lµ sù b¶o ®¶m thu nhËp , b¶o ®¶m cuéc sèng khi hä ë trong ®iÒu kiÖn khã kh¨n do bÞ gi¶m hay mÊt kh¶ n¨ng lao ®éng mµ bÞ gi¶m hay mÊt thu nhËp .Trong ph¹m vi toµn bé nÒn kinh tÕ quèc d©n,ho¹t ®éng cña BHXH mang néi dung cña qu¸ tr×nh ph©n phèi vµ qu¸ tr×nh ph©n phèi l¹i mét phÇn thu nhËp trong d©n c th«ng qua viÖc h×nh thµnh vµ sö dông quÜ BHXH, mét quü tiÒn tÖ tËp trung cã quy m« rÊt lín vµ ngµy cµng t¨ng lªn.
Khi cã sù ph¸t triÓn cña thÞ trêng tµi chÝnh vµ nÕu ®îc qu¶n lÝ vµ sö dông tèt, quü BHXH cßn cã kh¶ n¨ng sinh lîi qua c¸c ho¹t ®éng ®Çu t hîp ph¸p kh¸c nhau .ViÖc sö dông quü BHXH ®Ó ®Çu t sinh lêi ®îc thÊy rÊt râ trong c¸c níc cã nÒn kinh tÕ vµ thÞ trêng ph¸t triÓn .HiÖn t¹i BHXH ViÖt nam ®· b¾t ®Çu thùc hiÖn ho¹t ®éng nµy nh dïng quü BHXH ®Ó mua tr¸i phiÕu kho b¹c nhµ níc .Trong t¬ng lai viÖc sö dông quü nµy vµo c¸c ho¹t ®éng ®Çu t còng sÏ ®îc më réng ra víi nhiÒu h×nh thøc kh¸c nhau. +VÒ ph¬ng diÖn chÝnh trÞ: BHXH lµ sù liªn kÕt gi÷a nh÷ng ngêi lao ®éng kh¸c nhau trong x· héi cïng v× lîi Ých chung cña céng ®ång, trong ®ã cã c¸c c¸ nh©n tham gia BHXH.BHXH còng ph¶n ¸nh b¶n chÊt cña mét chÕ ®é x· héi nhÊt ®Þnh .§èi víi quèc gia ®©y cßn lµ nh÷ng ho¹t ®éng thÓ hiÖn th¸i ®é tr¸ch nhiÖm cña chÝnh phñ ®èi víi ngêi d©n trong x· héi.Trong rÊt nhiÒu níc, sù kh«ng æn ®Þnh hay khñng ho¶ng cña hÖ thèng BHXH ®Òu cã t¸c ®éng rÊt m¹nh ®Õn hÖ thèng chÝnh trÞ cña c¸c níc ®ã.ChÝnh v× vËy mµ c¸c chÝnh s¸ch BHXH n»m trong hÖ thèng chung cña c¸c chÝnh s¸ch vÒ kinh tÕ , x· héi, vµ lµ mét trong nh÷ng bé phËn h÷u c¬ trong hÖ thèng c¸c chÝnh s¸ch qu¶n lý ®Êt níc cña c¸c quèc gia. + VÒ mÆt x· héi : BHXH ®îc xem nh lµ mét lo¹t c¸c ho¹t ®éng mang tÝnh x· héi nh»m ®¶m b¶o ®êi sèng cho ngêi d©n vµ lµm lµnh m¹nh x· héi .Th«ng qua ®ã mµ b¶o vÖ vµ ph¸t triÓn nguån lao ®éng , x· héi , më réng s¶n xuÊt , ph¸t triÓn kinh tÕ , æn ®Þnh trËt tù x· héi nãi 4 5 chung .BHXH mang tÝnh nh©n v¨n , nh©n ®¹o s©u s¾c v× lîi Ých cña con ngêi trong nh÷ng hoµn c¶nh gÆp khã kh¨n ,v× an sinh x· héi vµ cã ý nghÜa x· héi rÊt l©u dµi. Nh vËy , tæ chøc vµ vËn hµnh mét hÖ thèng BHXH ph¶i ®øng trªn quan ®iÓm tæng thÓ toµn diÖn .BHXH kh«ng thÓ t¸ch khái mét thÓ chÕ chÝnh trÞ nhÊt ®Þnh vµ chØ dùa trªn nh÷ng c¬ së nÒn t¶ng kinh tÕ cô thÓ .BHXH kh«ng ph¶i lµ lo¹i h×nh b¶o hiÓm c¸ nh©n hay c¸ nh©n tù b¶o hiÓm mµ ®ã lµ sù b¶o hiÓm ®Æt trong nh÷ng rµng buéc gi÷a nh÷ng con ngêi víi nhau trong nh÷ng mèi quan hÖ nhÊt ®Þnh trong céng ®ång , mÆc dï xuÊt ph¸t ®iÓm bao giê còng lµ c¸c nhu cÇu cña mçi con ngêi.
2- Sù cÇn thiÕt kh¸ch quan vµ vai trß cña B¶o hiÓm x· héi: 2.1-Sù cÇn thiÕt kh¸ch quan : Nh chóng ta ®· biÕt, con ngêi muèn tån t¹i vµ ph¸t triÓn ®îc, tr- íc hÕt ph¶i ¨n, mÆc, ë, ®i l¹i. ®Ó tho¶ m·n nh÷ng nhu cÇu tèi thiÓu ®ã, ngêi ta ph¶i lµm ra nh÷ng s¶n phÈm ®Ó phôc vô nh÷ng nhu cÇu ®ã. Khi s¶n phÈm t¹o ra ngµy cµng nhiÒu th× ®êi sèng con ngêi ngµy cµng hoµn thiÖn vµ v¨n minh h¬n. NghÜa lµ, viÖc tho¶ m·n nh÷ng nhu cÇu sinh sèng vµ ph¸t triÓn cña con ngêi phô thuéc vµo kh¶ n¨ng lao ®éng cña chÝnh hä.
Nhng con ngêi, ai còng cã qu¸ tr×nh sinh ra, trëng thµnh, giµ råi chÕt. Khi cßn nhá cha thÓ lao ®éng ®îc th× ch¾c ch¾n ph¶i dùa vµo ngêi ®· trëng thµnh nu«i d- ìng. Khi trëng thµnh th× ph¶i lao ®éng ®Ó tù nu«i sèng m×nh vµ nh÷ng ngêi phô thuéc. Nhng trong thùc tÕ kh«ng ph¶i lóc nµo con ngêi còng chØ gÆp thuËn lîi, cã ®Çy ®ñ thu nhËp vµ mäi ®iÒu kiÖn sèng b×nh thêng.
Tr¸i l¹i, cã rÊt nhiÒu trêng hîp khã kh¨n, bÊt lîi, Ýt nhiÒu ngÉu nhiªn ph¸t sinh lµm cho ngêi ta bÞ gi¶m hoÆc mÊt thu nhËp hoÆc c¸c ®iÒu kiÖn sinh sèng kh¸c nh bÊt ngê bÞ èm ®au, tai n¹n lao ®éng mÊt kh¶ n¨ng nu«i dìng hoÆc khi tuæi giµ kh¶ n¨ng lao ®éng vµ kh¶ n¨ng phôc vô ®Òu suy gi¶m. Khi l©m vµo hoµn c¶nh ®ã, c¸c nhu cÇu cÇn thiÕt trong cuéc sèng kh«ng v× thÕ mµ mÊt ®i. Tr¸i l¹i, cã c¸i cßn t¨ng lªn, thËm trÝ cã thÓ xuÊt hiÖn thªm nhu cÇu míi, nh khi èm ®au cÇn ph¶i ch÷a bÖnh, khi sinh ®Î cã nhu cÇu båi dìng cho ngêi mÑ hoÆc ®øa con. vµ hµng lo¹t c¸c nhu cÇu kh¸c.
Bëi vËy muèn tån t¹i con ngêi vµ x· héi 5 6 loµi ngêi ph¶i t×m ra vµ thùc tÕ ®· t×m ra nhiÒu c¸ch gi¶i quyÕt kh¸c nhau, mét trong nh÷ng c¸ch ®ã lµ “B¶o hiÓm x· héi”. B¶o hiÓm x· héi lµ sù ®¶m b¶o thay thÕ hoÆc bï ®¾p mét phÇn thu nhËp cho ngêi lao ®éng khi hä bÞ mÊt hoÆc gi¶m kh¶ n¨ng lao ®éng hay bÞ mÊt viÖc lµm. B¶o hiÓm x· héi cßn lµ mét chÝnh s¸ch x· héi cÇn thiÕt cña Nhµ níc ®èi víi ngêi lao ®éng vµ c¸c thµnh viªn trong gia ®×nh hä. Bëi vËy, B¶o hiÓm x· héi tån t¹i kh¸ch quan vµ lµ nhu cÇu cÇn thiÕt ®èi víi ngêi lao ®éng, ®Æc biÖt lµ trong ®iÒu kiÖn kinh tÕ thÞ trêng hiÖn nay.
ë níc ta, hiÖn nay B¶o hiÓm x· héi lµ mét chÝnh s¸ch lín cña §¶ng vµ Nhµ níc.