phần mở đầu, danh mục tài liệu tham khảo, kết luận, phụ lục, luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 2: Sử dụng phần mềm dạy học thiết kế bài giảng chƣơng Sinh trƣởng và phát triển, Sinh học 11 Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Lịch sử nghiên cứu 1. Trên thế giới Việc phát minh ra máy vi tính vào giữa thế kỉ XIX là sự khởi đầu cho cuộc Cách Mạng CNTT. Sau đó nó đƣợc cải tiến và hoàn thiện dần về các tính năng và tốc độ xử lý.
Hàng loạt các hãng sản xuất phần mềm trên thế giới đã nghiên cứu chế tạo ra các phần mềm ứng dụng trong hầu hết tất cả các lĩnh vực trong cuộc sống trong đó có có các phần mềm ứng dụng trong Giáo dục và đào tạo. Nhiều nƣớc trên thế giới nhƣ Anh, Pháp, Mỹ, Canada, Cộng hoà liên bang Đức, Liên xô (cũ), các nƣớc khu vực Châu Á - Thái Bình Dƣơng nhƣ Australia, Ấn Độ, Nhật Bản, Trung Quốc, Thái Lan, Singapore.đă sớm ứng dụng máy vi tính vào dạy học. Từ những năm 1970 nƣớc Pháp đă sớm nghiên cứu một cách có hệ thống việc phát triển học tập với sự hỗ trợ của máy vi tính. Các nhà tin học đă thiết kế một loại ngôn ngữ lập trình dành cho giáo dục gọi tắt là LSE và tập huấn cho giáo viên sử dụng.
Sau đó giáo viên dùng ngôn ngữ LSE để viết các chƣ ơng tŕ nh dạy học của ḿnh. Kết quả là đă có hơn 5000 bộ chƣơng trình ra đời. Bên cạnh đó, các nhà giáo dục đã nghiên cứu sử dụng máy vi tính để cải tiến phƣơng pháp dạy học. Đồng thời với việc đƣa máy vi tính vào nhà trƣờng, các nhà giáo dục Pháp đă tiến hành thảo luận trong thời gian khá dài xung quanh hai vấn đề: Lợi thế của việc ứng dụng máy vi tính vào trong dạy học và tập huấn cho giáo viên cách sử dụng có hiệu quả máy vi tính vào dạy học [11, tr2].
Để tăng hiệu quả sử dụng ngƣời ta đã nghiên cứu và kết nối các máy tính lại với nhau thành một mạng máy tính cục bộ nhƣ mạng Lan, mạng Wan…Nhờ đó các máy tính có thể chia sẻ tài liệu và trao đổi thông tin với nhau một cách dễ dàng. Đặc biệt, sự ra đời của mạng Internet đã thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển LUAN VAN CHAT LUONG download18: add luanvanchat@agmail.com ngành CNTT trên thế giới. Cùng với sự phát triển đó, giáo dục cũng có những chuyển biến rõ rệt: đào tạo trực tuyến, đào tạo từ xa, thƣ viện bài giảng trực tuyến E-learning ra đời cùng với sự hỗ trợ của các Phần mềm dạy học làm cho việc dạy học phải có sự thay đổi về mô hình đào tao, phƣơng pháp phƣơng tiện dạy học. Ở Việt Nam Việc ứng dụng CNTT trong giảng dạy đã đƣợc thực hiện từ những năm 1980, cho đến nay đã trở thành một công cụ hỗ trợ không thể thiếu trong giảng dạy cũng nhƣ quản lý giáo dục.
Viện khoa học giáo dục là cơ sở đầu tiên bắt đầu nghiên cứu thử nghiệm việc dạy học tin học ở trƣờng phổ thông và xác định ra những hƣớng chính trong việc đƣa tin học vào nhà trƣờng, đó là: - Dạy tin học thành môn học riêng. - Dùng máy vi tính để xử lý số liệu nghiên cứu. - Sử dụng máy vi tính trong quản lý nhà trƣờng Những năm đầu của thập kỉ 90, việc sử dụng máy vi tính trong nhà trƣờng chủ yếu để giảng dạy môn Tin học và quản lý, xử lý số liệu. Sau đó, các phần mềm dạy học ra đời thúc đẩy việc sử dụng máy vi tính nhƣ một phƣơng tiện dạy học.
Các phần mềm dạy học chủ yếu là phần mềm thiết kế giáo án điện tử (Microsoft Office PowerPoint, Viloet.), phần mềm tạo câu hỏi trắc nghiệm (McMiX, Testpro.), phần mềm thí nghiệm ảo (Crocodile physics, Crocodile chemistrys…) v. Nhiều chƣơng trình đƣợc phát động nhằm đẩy mạnh việc ứng dụng Công nghệ thông tin trong dạy học nhƣ: Chƣơng trình “Tiến bƣớc cùng IT” do Bộ giáo dục và đào tạo phối hợp với Quỹ hỗ trợ cộng đồng LawrensTing tổ chức năm 2008 đã cung cấp máy vi tính và tập huấn Tin học cho các trƣờng Trung học phổ thông của 64 tỉnh trong cả nƣớc. Phát động cuộc thi thiết kế bài giảng điện tử E- learning, phần mềm dạy học, sách điện tử…do Bộ giáo dục và đào tạo phối hợp LUAN VAN CHAT LUONG download19: add luanvanchat@agmail.com với quỹ hỗ trợ cộng đồng LawresTing tổ chức…đã thúc đẩy mạnh mẽ việc ứng dụng Công nghệ thông tin trong dạy học. Năm 2008 Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có chỉ thị tới các cơ sở Giáo dục trong nƣớc về việc đẩy mạnh ứng dụng CNTT trong giảng dạy.
Năm học 2008- 2009 đƣợc lấy là năm học đẩy mạnh ứng dụng CNTT trong các hoạt động dạy và học. Có nhiều đề tài nghiên cứu về vấn đề sử dụng các phần mềm vào dạy học nhƣ: Luận án Tiến sĩ của tác giả Hoàng Hữu Mạnh (2005) với đề tài “Sử dụng phối hợp các phần mềm dạy học để thiết kế các bài giảng chƣơng Nguyên tử lớp 10 trung học phổ thông góp phần nâng cao chất lƣợng dạy học môn Hóa học” Luận án Tiến sĩ của tác giả Nguyễn Tú Oanh (2003) với đề tài “Xây dựng và sử dụng phần mềm dạy học phần Sinh thái học lớp 11 bậc Trung học phổ thông”. Các đề tài trên đã nghiên cứu và ứng dụng các phần mềm dạy học để thiết kế các giáo án điện tử của một số môn học hoặc một phần kiến thức của môn học. Tuy nhiên, việc nghiên cứu ứng dụng các phần mềm dạy học vào dạy Chƣơng Sinh trƣởng và phát triển, chƣơng trình Sinh học lớp 11 thì chƣa có tác giả nào thực hiện.
Vì vậy, trong đề tài này tôi nghiên cứu thiết kế và sử dụng phần mềm vào dạy học Chƣơng Sinh trƣởng và phát triển - Sinh học lớp 11 Trung học phổ thông. Ví trí, vai trò của phương tiện dạy học trong quá trình dạy học. Nguyễn Văn Hộ, “Phƣơng tiện dạy học là đối tƣợng vật chất giúp cho giáo viên và học sinh tổ chức có hiệu quả quá trình dạy học nhằm đạt đƣợc mục đích dạy học. Nhờ những đối tƣợng vật chất này, giáo viên tiến LUAN VAN CHAT LUONG download20: add luanvanchat@agmail.com hành tổ chức, điều khiển quá trình dạy học giúp học sinh tự tổ chức các hoạt động nhận thức của mình một cách có hiệu quả”.
Nhƣ vậy, có thể hiểu PTDH là những gì đƣợc sử dụng trong quá trình dạy học bao gồm: Các đồ dùng dạy học, các thiết bị thí nghiệm, các trang thiết bị kĩ thuật đƣợc dùng trong quá trình dạy học và các điều kiện cơ sở vật chất khác. Ngày nay, với sự bùng nổ của khoa học kĩ thuật, cùng với sự phát triển của xã hội, PTDH cũng đƣợc cải tiến với nhiều phƣơng tiện hiện đại nhƣ: Máy vi tính, máy chiếu projecter, đầu chiếu overhead, đầu video… Nhờ có các PTDH đã giúp cho quá trình truyền đạt các kiến thức cho ngƣời học đƣợc dễ dàng hơn, ngƣời học đƣợc tiếp cận kiến thức một cách chủ động hơn mà không phải mò mẫm trừu tƣợng. PTDH là một yếu tố cấu thành của quá trình dạy học và có mối quan hệ mật thiết với các yếu tố cấu thành khác, và thể hiện qua sơ đồ sau: Mục tiêu Phƣơng Mục tiêu pháp Nội Mụcdung tiêu PTDH Hình thức tổ chức DH SHình 1. Các yếu tố cấu thành của quá trình dạy học Trong PTDH có các phƣơng tiện trực quan, đó là các dụng cụ, đồ dùng, thiết bị kĩ thuật từ đơn giản đến phức tạp LUAN VAN CHAT LUONG download21: add luanvanchat@agmail.
Các hướng sử dụng phần mềm dạy học trong quá trình dạy học Các phần mềm tin học đƣợc ứng dụng trong dạy học (Phần mềm dạy học) là một loại phƣơng tiện trực quan đặc biệt, là phƣơng tiện chứa các chƣơng trình để ra lệnh cho máy tính thực hiện các yêu cầu về nội dung và phƣơng pháp dạy học theo mục đích đã định. Khác với các phƣơng tiện trực quan khác, PMDH là các câu lệnh mã hóa thông tin dữ liệu để điều khiển máy tính thực hiện các thao tác xử lý theo một thuật toán xác định. Các PMDH tiện lợi, dễ sử dụng, có thể nhân bản với một số lƣợng lớn để khai nhân rộng trên một phạm vi lớn theo các chƣơng trình giáo dục cụ thể. Tùy từng môn học cụ thể, ta có thể sử dụng các phần mềm tƣơng ứng để phục vụ cho dạy và học môn học đó.
Trong quá trình dạy học, PMDH có thể sử dụng ở tất cả các khâu nhƣ: Dạy kiến thức mới, củng cố bài giảng, kiểm tra và đánh giá kết quả học tập… Theo tác giả Lê Thuận Vƣợng, PMDH có thể chia làm 3 cấp độ với các mức độ giá trị khác nhau [10]. - Mức độ 1: PMDH hỗ trợ giảng dạy Loại phần mềm này chủ yếu đƣợc dùng để minh họa, hỗ trợ cho bài giảng. Ƣu điểm của phần mềm này là gây đƣợc hứng thú, kích thích tƣ duy của ngƣời học, tiết kiệm đƣợc thời gian truyền thụ tri thức, làm bài giảng sinh động phong phú hơn. Với học sinh THPT, nó có thể giúp ích trong việc mô hình hóa các cấu trúc trừu tƣợng, sơ đồ hóa các nguyên lý, quá trình phức tạp, thay thế các thí nghiệm khó thực hiện do thiếu cơ sở vật chất - Mức độ 2: Phần mềm tự động học Phần mềm này mô phỏng toàn bộ hay một phần bài giảng dựa trên các gợi ý, các phần giải thích, minh họa, âm thanh, hình ảnh động, thí nghiệm ảo, trình diễn các bài kiểm tra trên phần mềm tƣơng ứng để hình thành kiến thức, luyện tập và tự kiểm tra đánh giá.
PMDH này thƣờng là sách giáo khoa điện tử, các chuyên đề thuộc các lĩnh vực khoa học chuyên ngành: Toán, Lý, Hóa, Sinh. Học sinh sử LUAN VAN CHAT LUONG download22: add luanvanchat@agmail.com dụng phần mềm này trên máy tính và các thiết bị ngoại vi tiên tiến khác. Tuy nhiên không phải tất cả mọi ngƣời học đều có thể sử dụng đƣợc phần mềm này mà còn phụ thuộc vào khả năng sử dụng máy tính, tính tự giác và điều kiện kinh tế. - Mức độ 3: Phần mềm tự động trên mạng Thông qua các máy tính nối mạng, ngƣời học có thể chủ động học tập và nghiên cứu qua sự tƣơng tác giữa ngƣời học và PMDH trên máy tính.
Phần mềm này có thể thay thế hoàn toàn vai trò của ngƣời thầy trên bục giảng.